Báo cáo đánh giá xã hội vùng

Mô hình thích ng 2: Cây hàng hóa + lúa mùa n i và tôm càng xanh trong mùa.. Hai nguyên nhân này bao g m các ao nuôi tr ng th y n bán chuyên sâu và các vùng tr ng lúa... Farmers will not

NÔNG NGHI P VÀ PHÁT TRI N NÔNG THÔN

BÁO CÁO ÁNH GIÁ XÃ H I VÙNG

C L C

CÁC T VI T T T 3

TÓM T T 4

1 GI I THI U 17

1.1 MÔ T D ÁN 17

1.2 PH NG PHÁP 18

2 TÌNH HÌNH KINH T XÃ H I 23

2.1 TÌNH HÌNH KINH T CHUNG 23

2.2 TÌNH HÌNH XÃ H I CHUNG: VÙNG VÀ T NH 24

2.2.1 DÂN S VÀ T C PHÁT TRI N DÂN S 24

2.2.2 T DÂN S CÁC T NH 25

2.2.3 DI C VÀO VÀ RA KH I T NH 26

2.2.4 DÂN T C 27

2.2.5 THU NH P VÀ PHÂN B THU NH P 28

2.2.6 TÌNH TR NG NGHÈO CÁC T NH 30

2.2.7 VI C LÀM 31

2.2.8 CÁC V N V GI I 31

2.2.9 C U S D NG T VÀ NÔNG NGHI P 32

2.3 NH NG NG I D B T N TH NG NG B NG SÔNG C U LONG 33

2.3.1 NH NG NG I KHÔNG CÓ T VÀ ÍT T 33

2.3.2 DÂN T C THI U S 35

2.4 MÔ HÌNH SINH K HI N T I 36

2.4.1 MÔ HÌNH SINH K HI N T I VÙNG TH NG NGU N 36

2.4.2 MÔ HÌNH SINH K HI N T I VÙNG C A SÔNG VÀ BÁN O CÀ MAU 41

3 ÁNH GIÁ KINH T -XÃ H I VÀ NH Y C M C A CÁC MÔ HÌNH THÍCH NG 44

3.1 ÁNH GIÁ KINH T -XÃ H I VÀ NH Y C M C A CÁC MÔ HÌNH THÍCH NG C NG NG LIÊN QUAN T I L 44

3.1.1 XU T MÔ HÌNH THÍCH NG LIÊN QUAN N L L T 45

3.1.2 NH Y C M V I BI N I KHÍ H U (SP1, SP2-AN GIANG; SP3-NG THÁP) 46

3.1.3 NH NG M I E D A V MÔI TR NG (SP1, SP2-AN GIANG; SP3-NG THÁP) 47

3.1.4 PHÂN T ÍCH TÀI CHÍNH C B N C A CÁC MÔ HÌNH THÍCH NG LIÊN

QUAN N L (SP1, SP2-AN GIANG; SP3- NG THÁP) 48

3.1.5 CÁC V N XÃ H I TRONG CÁC MÔ HÌNH THÍCH NG LIÊN QUAN N L 51 3.2 ÁNH GIÁ KINH T -XÃ H I VÀ NH Y C M C A CÁC MÔ HÌNH THÍCH NG C NG NG VÙNG N C L 57

3.2.1 MÔ HÌNH THÍCH NG C XU T CHO VÙNG N C L 57

3.2.1 NH NG NH H NG DO BI N I KHÍ H U 63

3.2.2 CÁC V N MÔI TR NG 66

3.2.3 PHÂN T ÍCH TÀI CHÍNH C B N C A CÁC MÔ HÌNH THÍCH NG N C 67 3.2.4 CÁC V N XÃ H I TRONG CÁC MÔ HÌNH THÍCH NG N C L 71

4 KI N NGH 82

4.1 GI I QUY T CÁC V N V KHÍ H U VÀ MÔI TR NG 82

4.1.1 U TRÚC H TR SINH K 82

4.1.2 CH T L NG N C VÀ QUY HO CH S D NG T 82

4.1.3 KHAI THÁC N C NG M VÀ HI N T NG LÚN T 83

4.2 GI I QUY T V N XÃ H I 84

4.2.1 NÔNG DÂN S N SÀNG ÁP D NG CÁC MÔ HÌNH THÍCH NG SINH K 84 4.2.2 GI I QUY T R I RO TH TR NG 84

4.2.3 A D NG TRONG CÁC MÔ HÌNH THÍCH NG 84

4.2.4 TR NÔNG DÂN 85

4.2.5 NGHÈO VÀ M T T 88

4.2.6 THAM V N VÀ THAM GIA C A C NG NG 88

4.2.7 A C NG VÀ GIAO THÔNG NG TH Y 89

5 HO CH TH C HI N RSA 74

TÀI LI U THAM KH O 80

PH L C 1 TÓM T T CÁC TI U D ÁN 81

PH L C 2: H NG D N TH O LU N NHÓM 91

PH L C 3 B NG CÂU H I U TRA H GIA ÌNH 94

PH L C 4 NH CÁC CU C H P 111

DARD Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

ESIA ánh giá tác ng môi tr ng và xã h i

ESMF Khung qu n lý môi tr ng và xã h i

GIZ Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit GmbH

IUCN Liên minh Qu c t B o t n Thiên nhiên

MARD Nông nghi p và Phát tri n nông thôn

MDICRSL án Ch ng ch u khí h u t ng h p và sinh k b n v ng ng b ng sông

u Long

PFES Chi tr d ch v môi tr ng r ng

TÓM T T

Báo cáo ánh giá xã h i vùng này c l p h tr cho vi c chu n b D án Ch ng ch ukhí h u t ng h p và sinh k b n v ng ng b ng sông C u Long (MDICRSL)

Nh ng phát hi n, phân tích và ki n ngh c a Báo cáo này cung c p thông tin cho các nghiên

u kh thi ti u d án và các ánh giá tác ng môi tr ng và xã h i (ESIAs), cùng các tài

Nghiên c u này ã áp d ng k t h p các ph ng pháp sau:

Nghiên c u tài li u và các s li u th ng kê

Th o lu n nhóm t p trung thông qua ph ng v n m trong khu v c ti u d án

B ng h i ph ng v n h dân

Các th o lu n nhóm t p trung ã c ti n hành t ngày 12 tháng 10 n 15 tháng 11 n m

2015 Các th o lu n c chia thành các nhóm chính quy n và c ng ng i v i cácnhóm c ng ng, hai nhóm kinh t -xã h i (ng i nghèo và khá gi ) ã c ph ng v n

m b o r ng các d li u thu th p c v n ng l c ng phó v i bi n i khí h u có th

c phân bi t theo hai nhóm kinh t -xã h i c bi t h n n a, c ng ã ti n hành cácnhóm phân theo gi i hi u c nhu c u c th c a ph n T ng c ng, c p c ng

ng, 3 nhóm t p trung m i khu v c ti u d án có 10 ng i tham gia

Chi ti t s li u th ng kê kinh t -xã h i ã c thu th p thông qua các cu c u tra h giaình s d ng m t b ng câu h i c u trúc Công vi c này ã c ti n hành t 26 tháng 10

n 28 tháng 11 n m 2015 Kho ng n m m i cu c ph ng v n h gia ình ã c ti nhành cho m i khu v c ti u d án

2 TÌNH HÌNH KINH T XÃ H I VÙNG

2.1 Tình hình kinh t chung

Trong 3 th p k qua, s phát tri n c s h t ng và qu n lý th y l i, th c hi n ti n b kthu t và c i cách chính sách ã giúp s n l ng lúa vùng ng b ng sông C u Long t ng t4,5 tri u t n trong n m 1976 lên 24,6 tri u t n trong n m 2012, trong ó 8 tri u t n dành cho

xu t kh u ng b ng sông C u Long óng vai trò then ch t trong s phát tri n c a Vi tNam và ng th i cho an ninh l ng th c c a khu v c, cung c p 50% l ng g o c a Vi tNam (90% cho xu t kh u) và 70% các s n ph m nuôi tr ng th y s n

Tuy nhiên, trong th p k v a qua, m t s thay i do t nhiên và con ng i gây ra ã vàang t ra áp l c phát tri n áng k lên ng b ng sông C u Long Vi c t ng c ng s n

xu t trong h n 3 th p k qua ã gây ra nh ng h u qu t t y u i v i các ngu n tài nguyênthiên nhiên và môi tr ng c a khu v c Thêm vào ó, bi n i khí h u c d báo r ng s

e d a thêm cu c s ng, sinh k và tài s n c a khu v c N ng su t lúa ng b ng sông

u Long d ki n s gi m 6-12% do ng p l t và xâm nh p m n, trong khi s n l ng nuôi

tr ng th y s n c ng s b nh h ng

Các áp l c kinh t xã h i c ng tr nên rõ r t Khi ph i ch u nhi u áp l c v r i ro kinh t vàmôi tr ng, nông dân s n xu t quy mô nh ngày càng g p nhi u khó kh n trong vi c m

o m t m c t i thi u l i nhu n và duy trì cu c s ng n nh (Ngân hàng Th gi i, 2014)

Dù c t l nghèo l n s chênh l ch trong thu nh p ng b ng sông C u Long v n th p

n so v i m c trung bình c n c, thì kho ng cách giàu nghèo ã t ng thêm trong th p kqua khu v c này Kho ng cách gi a các nhóm thu nh p th p nh t và nhóm có thu nh pcao nh t trong n m 2004 là 6,7 l n và ã t ng lên n 7,7 l n vào n m 2012

2.2 Tình hình xã h i chung

2.2.1 Dân s và t c phát tri n dân s

Dân s c a vùng ng b ng sông C u Long vào kho ng 17,5 tri u, t ng ng 19%dân s Vi t Nam trong n m 2014 T c t ng dân s là t ng i n nh t n m 2010

c t ng dân s trong 7 t nh dao ng t 0,1% (Sóc Tr ng) n 0,6% (Kiên Giang)

2.2.2 M t dân s

t dân s trung bình c a ng b ng sông C u Long trong n m 2014 là kho ng 432

ng i/km2

2.2.3 Di c

Trong 5 n m qua, các t nh d án ã liên t c ch ng ki n vi c dân s di c ra ngoài Trong

m 2014 trung bình BSCL là - 6,7% Các t l di c c a các t nh d án dao ng t-5% i v i Trà Vinh và -13,6% i v i Cà Mau Xu h ng di c ra ngoài cho th y có sgia t ng nh t i kh p các t nh k t 2012

2.2.4 Dân t c thi u s

Các dân t c thi u s phân b không u trên a bàn các t nh ng b ng sông C u Long.Trong các t nh d án, Sóc Tr ng, Trà Vinh và Kiên Giang chi m ph n l n dân s c a cácdân t c thi u s (l n l t là 36%, 32%, 15%) An Giang và Cà Mau có s l ng ng idân t c thi u s t ng i nh trong khi con s này c a B n Tre và ng Tháp là khôngáng k S phân b c a ng bào dân t c thi u s trong các t nh c ng không u Nhìnchung, t l dân t c thi u s trong khu v c d án (huy n) n m trong nh ng t nh này - Sóc

Tr ng, Trà Vinh, Kiên Giang, An Giang và Cà Mau – th p h n so v i t l toàn t nh

2.2.5 Thu nh p và phân b thu nh p

Thu nh p bình quân u ng i hàng tháng cho th y ng i dân ng b ng sông C uLong ki m c 1,8 tri u ng/tháng, th p h n m c trung bình toàn qu c g n 2 tri ung/tháng trong n m 2012 Trong khi s b t bình ng thu nh p ng b ng sông C uLong là th p h n so v i m c trung bình c a qu c gia, kho ng cách gi a giàu và nghèotrong vùng l i gia t ng trong th p k v a qua Kho ng cách gi a nhóm thu nh p th p

nh t và nhóm thu nh p cao nh t vào n m 2004 là 6,7 l n, t ng lên n 7,7 l n vào n m2012

2.2.6 Tình tr ng nghèo

2006 n 2012, t l h nghèo ng b ng sông C u Long ã gi m u n (t13,5% n m 2006 xu ng 10,1% n m 2012) và th p h n so v i m c trung bình toàn qu c(B ng 4) Trong n m 2012, t l h nghèo trung bình ng b ng sông C u Long là10,1%, trong khi trung bình toàn qu c là 11,1%

liên k t ch t ch v i ói nghèo và là m t ch s quan tr ng c a tính d b t n th ng xã

i Các d li u v xóa mù ch cho th y ch 93% ph n ng b ng sông C u Long

bi t ch , th p h n so v i t l này nam gi i là 96,4% và trung bình toàn qu c là 94,7%cho c nam và n

Có m t s nguyên nhân làm cho ng i dân không có t nông thôn ng b ng sông

u Long Nh ng gia ình tr , xu t thân t cha m nghèo r t có kh n ng không c

th a k hay th a k r t ít t t cha m c a h Nh ng tai ng trong gia ình nhthành viên trong gia ình b b nh hi m nghèo hay s qua i t ng t c a lao ng tr

t hay liên ti p m t mùa có th d n n vi c gia ình ph i bán t lo cho các nhu

u tr c m t và / ho c thanh toán các kho n n V i ngu n l c h n ch , h không

th a d ng hóa thu nh p và ph i d a vào thu nh p t lao ng làm thuê và khai tháctài nguyên thiên nhiên cho cu c s ng Ng i nghèo bao g m c nh ng ng i ít t

Hi n nay, m t gia ình nông dân trung bình có n m thành viên s h u d i m t hecta

t lúa có th c coi là có ít t n u gia ình ó không th áp ng nhu c u chi tiêu

ch b ng thu nh p t tr ng lúa - dù là 2 hay 3 v

2.3.2 Dân t c thi u s

ói nghèo và tình tr ng d b t n th ng ng b ng sông C u Long có xu h ng

i nhi u vào dân t c thi u s , th hi n qua các d li u trong b ng sau

c Th ng kê, 2014)

Dân t c c a ch h l nghèo Kho ng

cáchnghèo

c nghèo

lnghèo

Kho ngcáchnghèo

c nghèo

các dân t c khác, ch y u là ng i Khmer ng b ng sông C u Long, 93% dân sthu c nhóm ng i Vi t dân t c Kinh và 7% là ng i dân t c thi u s bao g m c ng iHoa, Ch m, và Khmer Ng i Khmer ng b ng sông C u Long là nhóm dân t c l n

nh t v i t ng s dân 1,26 tri u ng i ( u tra dân s T ng c c Th ng kê, 2012) Trong

ba nhóm, ng i Khmer là nhóm nghèo nh t và d b t n th ng nh t, ti p theo là ng i

Ch m, trong khi ng i Hoa có v trí t ng ng v i ng i Kinh

NG

3.1 ánh giá kinh t xã h i và m c t n th ng c a các mô hình c ng ng thích

ng v i l

lúa ba v sang lúa-th y s n

các t nh, s h tr t phía nông dân ang th c hi n canh tác lúa ba v trong vi cchuy n i sang các mô hình khác liên quan t i vi c l u gi l là r t th p M c l th p

l c trong n m nay cùng nh ng thi t h i x y ra i v i ngành nuôi tôm càng làm t ngnguy c r i ro trong m t nh ng ng i nông dân tr ng lúa ba v

lúa hai v sang lúa-th y s n

Mô hình thích ng 1: Lúa ông Xuân + cánh ng ng p l nuôi tôm càng xanh

qu ng canh

Mô hình thích ng 2: Cây hàng hóa + lúa mùa n i và tôm càng xanh trong mùa

Mô hình thích ng 3: Cây hàng hóa + lúa mùa n i và ánh b t cá

Mô hình thích ng 4: Lúa ông Xuân + 2 v cây tr ng làm th c n gia súc +ánh b t cá trên cánh ng ng p l

3.1.2 M c t n th ng do bi n i khí h u

thay i c ng h n hán, l l t, nhi t môi tr ng cao h n và u ki n th i ti t

t th ng làm t ng nh ng thách th c cho vi c qu n lý nuôi tr ng th y s n trong b i

3.1.3 Nguy c v môi tr ng i v i các mô hình sinh k

Nông dân nuôi tôm trong nhóm t p trung ng Tháp a ra báo cáo v hai nguyênnhân gây ô nhi m n c chính Hai nguyên nhân này bao g m các ao nuôi tr ng th y

n bán chuyên sâu và các vùng tr ng lúa Ch t l ng n c l kém t biên gi iCampuchia c ng là m t v n ang c quan tâm t i huy n An Phú (t nh An Giang).Nông dân cho bi t ã xu t hi n tình tr ng cá, c và tôm ch t do lo i n c này Ng inông dân cho r ng ây có th là m t m i e d a nghiêm tr ng t i vi c nuôi tôm trongmùa l

3.1.4 Phân tích tài chính c b n c a các mô hình thích ng v i l

Tr ng lúa (hai hay ba v )

Lúa hai v t o ra l i nhu n hàng n m vào kho ng 33 tri u VND/ha Trong khi ó, lúa

ba v t o ra l i nhu n hàng n m vào kho ng 38 tri u VND/ha (s li u c a ngTháp)

Lúa n i

i nhu n hàng n m t v lúa mùa n i trong mùa l là vào kho ng t 25 tri u

VN /ha n 55 tri u VN /ha S li u này t ng ng v i l i nhu n thu c t

t n m tr ng lúa chuyên canh, t c là kho ng 38 tri u VN /ha Vi c canh tác thêm

t v cây hang hóa trong mùa khô (s n, ki u ho c t ) giúp t o ra doanh thu cao

n so v i canh tác lúa ba v trong m i tr ng h p

3.1.5 Các v n xã h i trong nh ng mô hình thích ng v i l

Dân t c

An Giang và ng Tháp, m t b ph n l n ng i dân t c Khmer, Ch m và Hoa ã

t hôn v i ng i Kinh và ph n l n u sinh s ng chung trong cùng m t vùng t

ng l n n i có c ng ng ng i Kinh sinh s ng Quá trình h i nh p và liên k tthông qua hôn ph i v i c ng ng ng i Kinh ã d n t i vi c ngôn ng ti ng Vi t

c s d ng m t cách r ng rãi trong vùng, và vi c trình bày d án b ng các ngôn

ng thi u s khác là không c n thi t

Tình tr ng nghèo và không có t s n xu t

i An Giang, các huy n Tri Tôn và T nh Biên có t l nghèo t ng i cao, t ng

ng v i t l s dân t c thi u s sinh s ng t i ây u tiên v u t sinh k có th

c nh h ng t i khu v c Tri Tôn nh m t o ra c h i vi c làm cho ng i nghèo.Huy n H ng Ng , ng Tháp, v i t l ói nghèo cao h n m c trung bình c a ng

ng sông C u Long nên là khu v c nh n c u tiên u t sinh k

Vi c làm

Thi u vi c làm là m t v n nghiêm tr ng i v i nh ng ng i không có t và

nh ng ng i nghèo c An Giang và ng Tháp, nh h ng t i c nam gi i và n

gi i Nhu c u lao ng cho s n xu t lúa g o ã gi m trong nhi u n m v a qua doquá trình c gi i hóa nông nghi p, trong ó, nhi u công vi c nh thu ho ch lúa ã

c ti p qu n b i các lo i máy nông nghi p Vi c s d ng nhi u thu c di t c c ng

lo i b nhu c u nh c b ng tay, làm gi m c h i vi c làm dành cho ph n nghèokhông có t canh tác So v i 10 n m v tr c, dài c a m t ngày làm bình

th ng ã gi m t 40 n 50%

u trúc xã h i và các h p tác xã h tr v sinh k và ti p c n v i tín d ng

i Ph n (WU) và H i Nông dân (FU) ho t ng r t tích c c Trong khi vi c gia

nh p H i Ph n là vô u ki n i v i m i ph n , nh ng ph n nghèo r t

th ng xuyên tìm n H i Ph n vì h có th ti p c n v i nhi u bi n pháp xóa ói

gi m nghèo, tín d ng nh , t o thu nh p, t o vi c làm và các sáng ki n v s c kh e

ph n c a H i Ng c l i, H i Nông dân l i ch thu hút c nh ng ng i àn ông

có t canh tác, có u ki n áp d ng các khóa h c v nông nghi p m r ng do H i

ch c Nh ng h gia ình nghèo và không có t canh tác nhìn chung u không

c ti p c n v i nh ng c h i này nâng cao hi u bi t

Ngoài ra, ho t ng c a các h p tác xã trong khu v c d án c ng r t tích c c Ch

i huy n Tam Nông, ã có t i 38 h p tác xã ho t ng, trong ó có 32 h p tác xãngh nông và 6 h p tác xã thu c các ngành ngh khác

Ngoài ngu n tín d ng có s n cho các thành viên c a các nhóm t l c và h p tác xã,tín d ng c ng c cung c p trong khu v c d án d i d ng tín d ng vi mô cho

ng i nghèo t H i Ph n và ngân hàng Chính sách Xã h i, m c dù ngu n này v ncòn h n ch Tín d ng chung dành cho u t nông nghi p ch ng h n nh mua h t

gi ng, nguyên li u u vào c cung c p t i Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri nNông thôn (Agribank), song ngu n tín d ng này ch gi i h n cho các ch s h u t,

vì h c n có Gi y ch ng nh n quy n s d ng t vay v n t Agribank

Ho t ng tích c c c a H i Ph n và H i Nông dân, các nhóm t l c và h p tác xã

ã cho th y r ng c u trúc và v n hóa c ng ng t i ây là r t ch c ch n, m b ocách ti p c n t p th nh m nhân r ng các mô hình thích ng d a trên l l t

Di s n v n hóa

Không t n t i nh ng lo ng i v v n di s n v n hóa c hai t nh An Giang và

ng Tháp do vi c chuy n i sinh k c xu t T i các vùng tr ng lúa hai v ,

m t tiên không bao gi c xây d ng trên t ng p n c, mà n u có, nh ngngôi m này c ng c xây trên các b c cao gi trên m t n c l Không có các

lo i di s n v n hóa nh nh ng n i th t ho c t p quán v n hóa nào c cho là

H th ng xen k lúa-tôm (SP5 - B n Tre)

H th ng xen k lúa hai v -tôm (SP9 - Kiên Giang)

R ng ng p m n-tôm chuy n i thành r ng ng p m n ch ng nh n h u c -tôm(Cà Mau, B n Tre, Trà Vinh)

Mía sang nuôi tôm thâm canh (SP7 - Sóc Tr ng)

3.2.2 M c t n th ng do bi n i khí h u

Vi c chuy n i t tr ng lúa hai v sang lúa-tôm Kiên Giang, và u t vào r ng ng pn-tôm có ch ng nh n h u c Cà Mau, Trà Vinh và B n Tre i di n cho s thích

Trong khi quá trình chuy n i t cây mía nuôi tôm thâm canh trên Cù Lao Dung

ng nh là m t s thích nghi t t v i m n t ng lên, có th là mô hình hi u qu h nthích ng v i m n t ng, nhi t môi tr ng cao h n, và n c bi n dâng (SLR) Ví, tôm- ng ng p m n có th ch u c nhi t môi tr ng xung quanh cao h n và

tr l i lên n 20 cm phù sa m t n m

3.2.3 Các v n môi tr ng

th ng xen k lúa - tôm (B n Tre)

nh t nuôi tôm thâm canh có th nh h ng n h th ng lúa-tôm và r ng ng p

n nuôi tôm xen k N u không có quy ho ch phù h p ho c quy ho ch s d ng

t, ki m soát vi c lây truy n b nh t nuôi tôm thâm canh là g n nh không th

Chuy n t lúa hai v sang h th ng xen k lúa - tôm (Kiên Giang)

c th i hóa h c t nông nghi p phía sau c ng ki m soát m n xu t An Biên

và An Minh, Kiên Giang, có th nh h ng n các khu nuôi sò huy t g n b

Nh ng nh h ng này có th c n xem xét c n th n trong vi c ánh giá tác ng môi

tr ng

Chuy n t mía sang thâm canh tôm (Sóc Tr ng)

ng c ng s d ng n c ng m, t i cho mía và nuôi tôm trong mùa khô, ho c vì

lý do nào khác, s làm t ng s t lún t Hi n không có nghiên c u hi n có v tính

n v ng c a vi c khai thác n c ng m cho nông nghi p và h gia ình hi n nay,

và m i quan h v i s t lún t

3.2.4 Phân tích tài chính c b n c a các mô hình thích ng v i n c l

th ng xen canh lúa - tôm (B n Tre)

th ng tr ng lúa - nuôi tôm xen k B n Tre bao g m hai mô hình u tiên là môhình truy n th ng v i m t v lúa vào mùa m a và m t v tôm n c l vào mùa khô

th ng này t o ra t ng l i nhu n hàng n m kho ng 102 tri u ng/ha, trong ó96% l i nhu n n t tôm Mô hình "t ng c ng" th hai k t h p canh tác tôm n c

ng t l n v i tr ng lúa vào mùa m a nh m t ngu n thu nh p b sung L i nhu nhàng n m t mô hình này là kho ng 144 tri u ng/ha, ho c x p x 1.4 l n l i nhu n

a mô hình thông th ng

lúa hai v sang lúa - tôm xen canh (Kiên Giang)

Hai v lúa Kiên Giang sinh l i hàng n m c a kho ng 10 tri u ng/ha H th nglúa-tôm xen k Kiên Giang t o ra l i nhu n hàng n m c a 28 tri u ng/h Quátrình chuy n i t hai v tr ng lúa sang h th ng tr ng lúa-nuôi tôm s g n nh

ng ba l n l i nhu n cho nông dân chuy n i khi n quá trình chuy n i kinh t trnên h p d n h n

tôm – r ng ng p m n sang tôm – r ng có ch ng nh n h u c (Cà Mau, Trà Vinh và B n Tre)

Các h th ng nuôi tôm r ng ng p m n ch a c ch ng nh n t o ra l i nhu nhàng n m kho ng 38 tri u ng/ha B ng vi c c ch ng nh n h u c , các trang

tr i t ng t có th t ng l i nhu n t 7 n 10 tri u ng/ha, t ng ng t ng 20 n26% l i nhu n

t nh B n Tre, l i nhu n hàng n m t h th ng nuôi tôm r ng ng p m n không

c ch ng nh n là kho ng 32 tri u ng/ha T i t nh Trà Vinh, l i nhu n t các h

th ng nuôi tôm r ng ng p m n không c ch ng nh n là kho ng 21 tri u ng/ha.Tuy nhiên, m c t ng kho ng 20% nh vùng h ngu n Cà Mau có th c k

ng qua vi c a tôm c ch ng nh n h u c vào nuôi tr ng B n Tre và TràVinh

mía sang thâm canh tôm (Sóc Tr ng)

n xu t mía ng t i Cù Lao Dung cho l i nhu n hàng n m kho ng 28 tri ung/ha Trong khi ó, l i nhu n hàng n m t nuôi tôm thâm canh là kho ng 398tri u ng/ha

3.2.5 Các v n xã h i trong mô hình th c ng v i n c l

Dân t c

Dân t c không ph i là m t v n B n Tre vì t nh này có s dân là ng i dân t cthi u s th p nh t vùng ng b ng sông C u Long Có s l ng dân t c thi u sáng k huy n An Biên (Kiên Giang), Cù Lao Dung (Sóc Tr ng), và huy n Duyên

i (Trà Vinh) Trong t t c các huy n, t l ng i dân t c thi u s th p h n so v i

l t nh Theo nh ng ng i tham gia nhóm t p trung, ng i dân t c Khmer ph n

n ã c tích h p vào các c ng ng dân t c Kinh và ã liên k t hôn v i ng iKinh Tuy nhiên, nhóm này chi m m t t l l n ng i nghèo và không có t, vàcông vi c làm thuê các trang tr i nuôi tr ng th y s n và mía c ng nh thu th pngu n l i th y s n t nhiên bán cho nông dân nuôi tr ng th y s n nh c phi u

th c n cho tôm Ngôn ng không ph i là m t v n vì ng i Khmer ph n l n ã

c hòa nh p vào các c ng ng ng i Kinh và có th giao ti p b ng ti ng Vi t

Tình tr ng nghèo và thi u t s n xu t

l nghèo c a khu v c ti u d án t i Kiên Giang, Cà Mau và Sóc Tr ng là th p

n so v i m c trung bình c a ng b ng sông C u Long Tuy nhiên, t l nghèo t ihuy n Th nh Phú (B n Tre) là t ng i cao h n so v i m c trung bình c a ng

ng sông C u Long Trong t t c các khu v c ti u d án, nh ng ng i tham gianhóm lý do t p trung ch y u c xác nh là m t nguyên nhân gây ra ói nghèo là

th h và liên k t ch t ch không có t Suy gi m ngu n l i th y s n ven bi n ã

gi m trong nh ng n m qua mà làm cho nó khó kh n cho các h nghèo là ph thu cvào tài nguyên thiên nhiên là m t trong nh ng ngu n thu nh p chính phá v vòngnghèo ói

i quan tâm th hi n trong quá trình tham v n nhóm t p trung là do các d án t ptrung vào vi c h tr nông dân có t nuôi tr ng th y s n mà không nh c gì n l c

ng lao ng b sung, nên ng i nghèo s không h ng l i t d án

n l n c báo cáo liên quan n s b t bình ng c a ph n trong khu v c

là tình tr ng mù ch ph n gây c n tr kh n ng ki m thu nh p cao h n ngoàithu nh p t trang tr i u này có liên quan n t l ph n i h c th p huy n

i s t p trung vào vi c c i thi n h th ng lúa-tôm xen k hi n nay, không có thay

i l n trong l ng công vi c cho hai gi i Tuy nhiên, c h i vi c làm cho ph n scho k t qu gi m trong quá trình chuy n i t cây mía sang tôm thâm canh

Vi c làm

t lý do khác d n n ói nghèo trong khu v c c nh ng ng i tham gia nhóm

p trung nh c n là thi u c h i vi c làm T l di c kh i huy n c nh ng

ng i tham gia nhóm t p trung báo cáo là t ng i cao: 3 n 8 trong s 10 giaình cho bi t s chuy n i làm vi c t i các khu công nghi p

Vi c chuy n i t tr ng mía sang nuôi tôm thâm canh có th c d ki n s có

t tác ng áng k n c h i vi c làm cho c nam gi i và ph n nghèo c

bi t, c h i vi c làm cho ph n c vi c làm có ý ngh a t tr ng mía s b nh

ng áng k b i vì ni m tin mê tín d oan r ng ph n s mang l i u x u cho tôm

u trúc xã h i và h p tác xã h tr sinh k và ti p c n tín d ng

Nói chung, các khu v c ti u d án có ít h p tác xã chính th c h n trong khu v c

ng b ng phía trên và có xu h ng d a nhi u h n vào t p th (H p tác xã) và cácnhóm t giúp C H i Nông dân và H i Ph n ang ho t ng trong khu v c

ti u d án v i các sáng ki n trong m t lo t các l nh v c bao g m t o vi c làm, nângcao thu nh p, c h i ào t o ngh , ào t o v qu n lý tài chính và qu n lý h vay, vv

Nh vùng ng b ng phía trên, t l t ng i cao c a c ng ng c m c n

và các cu c u tra h gia ình cho th y m t nhu c u h tr nông dân có v n

Th o lu n nhóm t p trung ã nêu lên nh ng lo ng i v vi c thi t k các c a c ng

c xu t gây c n tr giao thông ng th y An Biên (Kiên Giang), Cù LaoDung (Sóc Tr ng) và Th nh Phú (B n Tre) Các thi t k c a c ng c n cho phép tàuthuy n có th i qua, vi c óng c ng c n ph i c gi m thi u, và thông báo quytrình ho t ng cho c ng ng

4 KI N NGH

4.1 Xác nh m c t n th ng do khí h u và môi tr ng

4.1.1 C u trúc h tr sinh k

n d ng s h tr c a các chuyên gia nông nghi p và nuôi tr ng th y s n h tr

i u hóa thi t k các công trình h tr mô hình sinh k m b o r ng thi t k côngtrình có th ki m soát t t h n ngu n n c s n có và ch t l ng n c cho các môhình sinh k t ng ng, u này r t quan tr ng gi m thi u r i ro môi tr ng khí

u cho nông dân

T i Ba Tri, k ho ch s d ng t trong khu v c này c n c s a i v i s h tr

a ngành c a các chuyên gia nông nghi p, nuôi tr ng th y s n, và lâm nghi p (nuôitôm r ng ng p m n) Xung t trong s d ng t ven bi n và kênh r ch gi a ê bi n

và huy n l 16 khi n vi c qu n lý ch t l ng n c c c k khó kh n

ánh giá và theo dõi tác ng c a n c th i h u c t i nuôi tr ng th y s n phía sau

a c ng ng n m n ven bi n (Kiên Giang)

4.1.3 Khai thác n c ng m và s t lún t

Th c hi n các nghiên c u v khai thác n c ng m và hi n t ng lún t Cù LaoDung nh m hi u rõ h n và t v n cho u t vào sinh k K t h p b m n c ng mtrong mùa khô t i mía và cung c p n c h gia ình s d n n ti p t c lún mà

p ch t n c bi n dâng

4.2 Xác nh m c t n th ng v xã h i

4.2.1 Nguy n v ng c a nông dân v ti p nh n các mô hình sinh k

Xác nh v trí thí m sinh k g n các mô hình thành công thay i nh n th c v

i ro cho nông dân Các nông dân canh tác ba v lúa và hai v lúa, c ng nh nôngdân tr ng lúa n i c m nh n nh ng r i ro th t b i c a các sinh k d a vào l là t ng

i cao T ng t nh v y, nông dân tr ng lúa thâm canh ven bi n (ví d nh BaTri) c ng nh n th c c nguy c c a thâm canh tôm là t ng i cao so v i lúathâm canh

4.2.2 Xác nh các r i ro th tr ng

Gi m nguy c d cung b ng cách làm vi c v i các doanh nghi p làm nông nghi ptheo ph ng pháp gia t ng t ng c p Vi c th c hi n sinh k c n làm theo ph ngpháp t ng c p nhân r ng có th ki m tra th tr ng và doanh nghi p làm nôngnghi p có th i gian m r ng th tr ng c a mình ho c tìm ki m th tr ng m i

4.2.3 a d ng hóa trong và ngoài các mô hình thích ng

Trong m t s ti u d án, các l a ch n sinh k c xu t là t ng i h p và có

Chia s nh ng bài h c và kinh nghi m gi a các ti u d án c ng có th giúp t ng s

a d ng hóa Ví d , các mô hình B n Tre ng th i nuôi tôm càng xanh cùng lúamùa m a có th c áp d ng trong h th ng lúa-tôm Kiên Giang

Ch ng nh n h u c , tiêu chu n s n xu t s ch (ví d nh VietGAP), và xây d ng

th , c bi t là v i nông dân s r i ro và không s n sàng áp d ng các mô hình thích

ng m i

C n cung c p v n kh i nghi p cho các u t sinh k Farmers will not be able tofund the livelihood investments by themselves because most farmers have somelevel of debt Capital for investment was the highest priority support requested byfarmers

Thuê chuyên gia nuôi tr ng th y s n và nông nghi p h tr các h p tác xã /nhóm

p th , các c quan khuy n nông và nông dân v t p hu n k thu t và h tr pháttri n

Các t ch c qu n chúng, c bi t là H i Nông dân và H i Ph n , ph i óng vai tròtrung tâm trong vi c h tr nông dân và h p tác xã v n ng, t ch c t p hu nkhuy n nông, t o u ki n cho nông dân giao l u nông dân và theo dõi ho t

ng mô hình, v.v

Khuy n khích các doanh nghi p nông nghi p thành l p tr i s n xu t gi ng có kh

ng s n xu t gi ng th y s n ch t l ng cao g n các khu v c ti u d án

Xây d ng các công c h tr d oán giúp nông dân c nh báo s m v h n hán

và l l t Các hi n t ng El Nino d d i trong n m nay ã nói lên s c n thi t ph iphát tri n các công c d oán giúp thông báo cho ng i dân v nh ng gì lo icây tr ng mà h nên u t vào

4.2.5 Tình tr ng nghèo và thi u t s n xu t

H tr sinh k cho ng i không có t trong khu v c ti u d án c n c th c hi n

ho c m r ng t các ch ng trình phát tri n hi n nay nh m tránh gia t ng b t bình

ng gi a nh ng h khá gi và h nghèo

Khuy n khích các doanh nghi p nông nghi p ( c bi t là các công ty tích h p theochi u d c) m r ng chu i giá tr c a h t o ra c h i vi c làm cho ng inghèo T nh nên xem xét gi m thu thu hút u t kinh doanh nông nghi p

4.2.6 Tham v n và tham gia c a c ng ng

Các cu c tham v n sau ây c yêu c u ngoài nh ng tham v n ã c th c hi n(t c là v v n tái nh c và môi tr ng)

o Ch p nh n mô hình sinh k

o L a ch n và thi t k sinh k tín d ng nh

o Thi t k giao thông th y - thi t k c a c ng và quy trình v n hành

th h n, các cu c tham v n công chúng và các sáng ki n tham gia c ng ngnên tính n các ki n ngh sau ây liên quan n trình dân trí và nhu c u c a ph.

Truy n thông d án ph i c b sung b ng tuyên truy n thông qua l i nói Vi c

th c hi n d án m c c ng ng không nên ch d a trên các tài li u/ thông tinliên l c, v n b n (ví d nh b i th ng, ào t o k thu t, v.v.) Trong h u h t cáckhu v c ti u d án, m c giáo d c là r t th p và t l mù ch t ng i cao, c

bi t là ph n và ng i dân t c thi u s

Các ch ng trình ào t o khuy n nông nên m b o r ng chúng c th c hi ntheo cách th c và th i m phù h p cho ph n m b o các công vi c trong giaình c a mình nh ch m sóc tr , chu n b b a n, vv

4.2.7 ng và giao thong th y

Thi t k c a c ng c n ph i m b o r ng tàu thuy n có th di chuy n ra vào m tcách t i u Trong các khu v c có l u l ng giao thông l n, ví d nh các c ng

ng ánh b t cá (Kiên Giang, Sóc Tr ng, Ba Tri-B n Tre), các c a c ng ph i

ng cho phép tàu ánh cá ra vào trong kho ng th i gian c a c ng m t i khu

c ó

C quan qu n lý ch u trách nhi m v ho t ng c a các c a c ng c n ph i thi t k

t l ch trình ho t ng v i c ng ng nêu rõ chi ti t l ch óng m chính xác cho các

a c ng c ng ng có th lên k ho ch s d ng ng th y và gi m thi u tác

ng lãng phí th i gian và nhiên li u trong khi ch i các c a c ng m

m b o tính b n v ng lâu dài và quy n s h u c a khách hàng c a các kho n u t

c xu t Nghiên c u c th c hi n v i s tham gia c a c ng ng trong ng b ng

c l a ch n nh m t ng c ng s hi u bi t v ho t ng thích ng bi n i khí h u hi nnay và tác ng xã h i có th là k t qu c a các kho n u t sinh k y t xu t

Nh ng phát hi n, phân tích và ki n ngh c a Báo cáo này cung c p thông tin cho các nghiên

u kh thi ti u d án và các ánh giá tác ng môi tr ng và xã h i (ESIAs), cùng các tài

Tóm t t n i dung c a các Ti u d án c trình bày trong H p ph n 1.

và nuôi tr ng th y s n, quy ho ch s d ng t và phân vùng t ai), l ch mùa v

Ti n hành ánh giá tác ng bi n i khí h u xác nh các tác ng phát tri n c acác kho n u t hi n t i và d ki n trong ba vùng thí m c a ng b ng, và h

Tr giúp thi t k các ho t ng h tr sinh k thích h p b sung cho nh ng u

ít h i ti c c a d án cho ba khu v c m c tiêu Khám phá nh ng ý t ng t t thi t l p h th ng h tr nông dân/ng dân và các bi n pháp b o hi m r i ro / b o

tr xã h i khi i m t v i vi c thay i t p quán sinh k

Xác nh các c h i ti m n ng c i thi n t ch c (nh các nhóm nông dân, h ptác xã tôm, v.v) ti p c n th tr ng, ti m n ng xu t kh u t t h n

Nhi m v 3: Phân tích xã h i vùng d án

Mô t ng n g n v các c tr ng c a khu v c a lý trong ba a m d án c

a ch n v m t dân s hi n nay, các ho t ng xã h i và kinh t - c bi t là các

n liên quan n sinh k c ng nh tài s n công c ng, a lý và môi tr ng Xem xét, ánh giá và trình bày:

- C s d li u có s n v các c m k th a v t nhiên, v n hóa, xã h i, kinh

có liên quan trong khu v c d án có tính n các ho t ng hi n t i (ví d ,

ho t ng nông nghi p c t i tiêu hi n t i, ngu n cung c p n c, giao thông

ng sông, du l ch, v.v.) có liên quan n d án u t m t cách chi n l c

- Tác ng kinh t xã h i: C c u c ng ng xung quanh khu v c thí m; rà soátcác ho t ng c ng ng và h th ng s n xu t (ví d , nông nghi p, nuôi tr ng

th y s n, công nghi p, các doanh nghi p nh ); m c thu nh p, c s h t ngcông c ng và d ch v xã h i (hàng hóa và d ch v ); và mô t các tác ng tr c

ti p, gián ti p gây ra i v i sinh k ; l p b n nghèo

Nghiên c u ã k t h p các ph ng pháp sau ây th c hi n 3 nhi m v :

Nghiên c u tài li u và s li u th ng kê

Th o lu n nhóm t p trung d a trên vi c ph ng v n m trong khu v c

ti u d án (Ph l c 2)

B ng h i ph ng v n h dân (Ph l c 3)

f) Xu h ng thu nh p - so v i MD và trung bình c a Vi t Nam.

g) Tình tr ng nghèo t i các t nh - so v i MD và trung bình c a Vi t Nam

h) Th t nghi p - so v i MD và trung bình c a Vi t Nam

i) Phân b vi c làm và nghèo

j) Các lo i hình s d ng t và nông nghi p

(http://www.gso.gov.vn/Default_en.aspx?tabid=766) bao g m u tra m c s ng 2012 và niêngiám th ng kê n m 2014 c a 7 t nh

2 Các lo i hình sinh k trong các ti u d án

Ph n này cung c p thông tin v các mô hình sinh k ã c nh m m c tiêu cho vi c can thi pvào các ti u d án Các mô t bao g m trang tr i th c hành, và nh ng l i th và thách th c c acác mô hình sinh k Thông tin và d li u c l y t báo cáo hi n có, b sung theo l nh v clàm vi c c mô t d i ây Nh ng mô hình này bao g m:

c ti n hành tu n t thông qua các cu c ph ng v n nhóm t p trung trên hi n tr ngtrong m i ti u l nh v c u t d án (xem Ph l c 2 ph ng v n h ng d n) Các nhóm

p trung ã c chia thành các nhóm chính ph và c ng ng i v i các nhóm c ng

ng, hai t p oàn kinh t -xã h i (ng i nghèo và khá gi ) ã c ph ng v n m b o

ng các d li u thu th p c v n ng l c ng phó v i bi n i khí h u (B KH) có th

ti n hành trong các nhóm t p trung hi u c nhu c u c th c a ph n T ng c ng,

p c ng ng, 3 nhóm t p trung g m m i m i khu v c ti u d án 10 ng i c ph ng

n song song

Nhóm chu n b d án t nh Các c quan c p t nh, huy n và

i ph n

a ngày

Chính quy n xã UBND xã, h i nông dân, h i

ph n , oàn thanh niên

a t nh v tác ng và các l h ng c a d án, và nh n c m t b n c p nh t v thi t k dán

Chính quy n xã

Tr c khi g p g v i c ng ng, m t cu c h p v i chính quy n xã ã c t ch c th o

lu n v ranh gi i ti u d án, i t ng th h ng d án, làm th nào h có k ho ch qu n lý

án và tác ng c a nó, b t k thách th c mà h d oán, vv Tr ng h p m t ti u d án liênquan n nhi u h n m t xã, m t s chính quy n c p xã ã c m i ph ng v n Các cu c h pnày c t ch c riêng r v i các nhóm t p trung c ng ng

Th o lu n nhóm c ng ng

Vi c l a ch n c a nh ng ng i tham gia c ng ng cho các nhóm t p trung c th c hi n

i s tham v n v i ng i t nh và chính quy n huy n tr ng m trong các cu c h p trù b

gi a 14 và 18 tháng Chín cho An Giang, ng Tháp, Sóc Tr ng, và 5 và 09 tháng m i choKiên Giang, Cà Mau và B n Tre Các tiêu chí sau ây ã c s d ng l a ch n ng itham gia:

H nghèo (10 ng i bao g m c ng i ít t và không có t)

H khá gi (10 ng i)

Ph n (10 ng i)

Có m t s tiêu chí l a ch n ng i tham gia cho m i nhóm trên:

Ng i dân t c thi u s

i di n các h khác nhau

Các h tái nh c

i v i m i khu v c ti u d án, t v n y ngày v i c ng ng ã c ti n hành M t

cu c ph ng v n m c s d ng thu th p thông tin nh tính (xem h ng d n ph ng

n t i Ph l c 1) Kho ng 30 ng i tham gia c m i tham d cu c h p c ng ng 30

ng i tham gia c chia thành 3 nhóm t p trung riêng bi t c a 10 ng i m i bao g m: 1) gia ình nghèo; 2) h gia ình khá gi ; và 3) ph n 3 nhóm t p trung ã c ph ng

n riêng r song song trong m t ngày

Các cu c ph ng v n nhóm t p trung ã c b sung b ng m t n a ngày c a các cu c

ph ng v n m v i ít nh t hai h gia ình (m t ng i nghèo và m t t t h n) và quan sát trên

ng ru ng có c m t m c l n h n chi ti t v các v n nêu ra trong các nhóm

p trung

Ph ng v n h thu th p thông tin KTXH nh l ng (Ti u d án t 1- 9 tr 6)

li u kinh t -xã h i h gia ình c thu th p b i m t nhóm kh o sát do Trung tâm Qu n

lý n c và bi n i khí h u (WACC) thông qua m t b ng câu h i kh o sát h gia ình s

ng m t câu h i óng-k t thúc (xem Ph l c 3) công vi c l nh v c này ã c ti n hành

26 tháng 10 và 28 tháng 11 n m 2015 Kho ng n m m i cu c ph ng v n h gia ình ã

c ti n hành cho m i khu v c ti u d án Trong t ng s 400 h gia ình c ph ng v n.Các cu c ph ng v n h gia ình theo sau các cu c h p nhóm t p trung kho ng m t tu nsau ó các i nhóm t p trung, cùng v i chính quy n xã, có th cung c p l i khuyên vcác a m l y m u s bao g m h u h t các a m ti u d án sinh k i di n, và các

n Các h gia ình cho cu c ph ng v n sau ó ã c l a ch n ng u nhiên t ó a

ph ng c th

2 TÌNH HÌNH KINH T X Ã H I

2.1 TÌNH HÌNH KINH T CHUNG

i kho ng 17,5 tri u ng i (19% dân s Vi t Nam), c ng nh nhi u ng b ng châu thkhác, ng b ng sông C u Long có m t dân s cao, m c 431 ng i/km2 Trong n m

2012, 75% dân c t p trung nông thôn Thu nh p bình quân u ng i hàng n m ng

ng sông C u Long là kho ng 21,6 tri u ng (kho ng 980 USD), th p h n m c trungbình toàn qu c là g n 24 tri u ng vào n m 2012 M c dù n n kinh t ng b ng sông

u Long ang trên à phát tri n, t c t ng tr ng c a khu v c này v n ch m h n so v i

c trung bình toàn qu c

i cách kinh t t th i k i M i b t u vào n m 1986 ã nh h ng l n n s pháttri n kinh t xã h i c a khu v c Các chính sách c i m i v i nông dân và th tr ng,cùng v i các chính sách u t m i, ã mang l i h th ng s n xu t hi u qu h n bao g mcác kho n u t c i thi n c s h t ng ngu n n c, c bi t i v i phát tri n th y l i

Vi c u t vào h th ng ê u ch ng l và các d án ki m soát m n các vùng ven bi n

ã m r ng áng k di n tích tr ng tr t Khi h th ng c s h t ng c hoàn thi n, vi cphát tri n công ngh sau ó ã óng m t vai trò quan tr ng trong vi c gia t ng s n l ng

Ch ng h n, m c dù t n t i t nh ng n m 1970, các gi ng lúa n ng su t cao ch b t uphát huy hi u qu sau khi các c i ti n trong khâu t i tiêu và ki m soát l l t c áp d ngtrên quy mô l n Nh ng c i ti n trong qu n lý n c, th c hi n ti n b k thu t và c i cáchchính sách ã giúp s n l ng lúa vùng ng b ng sông C u Long t ng t 4,5 tri u t n trong

m 1976 lên 24,6 tri u t n trong n m 2012, trong ó 8 tri u t n dành cho xu t kh u ng

ng sông C u Long óng vai trò then ch t trong s phát tri n c a Vi t Nam và ng th icho an ninh l ng th c c a khu v c, cung c p 50% l ng g o c a Vi t Nam (90% cho xu t

kh u) và 70% các s n ph m nuôi tr ng th y s n

Trong hai th p k qua, cu n theo xu h ng c n c, c c u kinh t c a vùng ã thay i

i s phát tri n c a ngành công nghi p và d ch v Tuy nhiên, nông nghi p v n là ngànhkinh t quan tr ng nh t vùng hi n nay t nông nghi p chi m 64,3%, t lâm nghi pchi m 7,4%, t v n t c chi m 6,5%, và t dành cho m c ích c bi t chi m 3.1%

ng di n tích t toàn ng b ng sông C u Long (T ng c c Th ng kê, 2014)

Tuy nhiên, trong th p k v a qua, m t s thay i do t nhiên và con ng i gây ra ã vàang t ra áp l c phát tri n áng k lên ng b ng sông C u Long Vi c t ng c ng s n

xu t trong h n 3 th p k qua ã gây ra nh ng h u qu t t y u i v i các ngu n tài nguyênthiên nhiên và môi tr ng c a khu v c N ng su t lúa ã b t u suy gi m cùng v i vi c t

Thêm vào ó, bi n i khí h u c d báo r ng s e d a thêm cu c s ng, sinh k và tài

n c a khu v c C dân ven bi n ng b ng sông C u Long ã c xác nh là nhóm

c bi t d b t n th ng tr c nh ng tác ng c a bi n i khí h u, bao g m n c bi ndâng và s gia t ng c d báo c a c ng bão nhi t i N ng su t lúa ng b ngsông C u Long d ki n s gi m 6-12% do ng p l t và xâm nh p m n, trong khi s n l ngnuôi tr ng th y s n c ng s b nh h ng

Các áp l c kinh t xã h i c ng tr nên rõ r t Khi ph i ch u nhi u áp l c v r i ro kinh t vàmôi tr ng, nông dân quy mô nh ngày càng g p nhi u khó kh n trong vi c m b o m t

c t i thi u l i nhu n và duy trì cu c s ng n nh (Ngân hàng Th gi i, 2014) S gia

ng b t bình ng, không có t, và di c lao ng c bi t là vào các khu v c ô th , là

nh ng h qu áng k nh t ng th i, các thành ph n kinh t c p hai và c p ba t i ng

ng sông C u Long hi n nay không kh n ng ti p nh n l c l ng lao ng nôngnghi p tr c ây K t qu là, vi c di c ra ngoài ngày càng t ng, nh t là n Thành ph HChí Minh và các t nh lân c n, ng th i s b t bình ng ngày càng rõ ràng Dù c t lnghèo l n s chênh l ch trong thu nh p ng b ng sông C u Long v n th p h n so v i

c trung bình c n c, thì kho ng cách giàu nghèo ã t ng thêm trong th p k qua khu

c này Kho ng cách gi a các nhóm thu nh p th p nh t và nhóm có thu nh p cao nh ttrong n m 2004 là 6,7 l n và ã t ng lên n 7,7 l n vào n m 2012

2.2 TÌNH HÌNH XÃ H I CHUNG: VÙNG VÀ T NH

2.2.1 DÂN S VÀ T C PHÁT TRI N DÂN S

Dân s c a vùng ng b ng sông C u Long vào kho ng 17,5 tri u, t ng ng 19% dân

Vi t Nam trong n m 2014 Trong s các t nh d án, dân s cao nh t r i vào các t nh ch

u tr ng lúa c a ng b ng sông C u Long, An Giang, ng Tháp và Kiên Giang (xem2.2.9)

Hình 2 Dân s theo t nh (Ngu n, T ng c c Th ng kê, 2014)

c t ng dân s là t ng i n nh t n m 2010 T c t ng dân s trong 7 t nh dao

ng t 0,1% (Sóc Tr ng) n 0,6% (Kiên Giang) Có th th y các m c t ng t ng i th p

và n nh là k t qu c a t l gia t ng dân s t nhiên t ng i cao (t 5 n 11%) bù tr

i t su t di c cao (t -5 n -16%) c ng t i các t nh này (xem 2.2.3)

Hình 3 T c gia t ng dân s theo t nh (Ngu n: T ng c c Th ng kê, 2014)

Hình 4 T c gia t ng dân s t nhiên theo t nh (Ngu n: T ng c c Th ng kê, 2014)

2.2.2 M T DÂN S CÁC T NH

t dân s trung bình c a ng b ng sông C u Long trong n m 2014 là kho ng 432

ng i/km2 Trong s các t nh d án, t nh An Giang có m t dân s cao nh t v i 610

ng i/km2, ti p theo là B n Tre, ng Tháp và Trà Vinh, t t c u là h i cao h n so v i

c trung bình c a ng b ng sông C u Long Các t nh có m t dân s th p h n so v i

c trung bình c a ng b ng sông C u Long là Sóc Tr ng, Kiên Giang và Cà Mau, trong

ó Cà Mau có m t th p nh t 230 ng i/km2 - Cà Mau có nh ng d i r ng ng p m n l n

An GiangKien GiangSoc Trang

An GiangKien GiangSoc Trang

Ca Mau

Hình 5 M t dân s theo t nh (Ngu n: T ng c c Th ng kê, 2014)

2.2.3 DI C VÀO VÀ RA KH I T NH

Trong 5 n m qua, các t nh d án ã liên t c ch ng ki n vi c dân s di c ra ngoài Trong

m 2014 trung bình BSCL là - 6,7% Các t l di c c a các t nh d án dao ng t 5% i v i Trà Vinh và -13,6% i v i Cà Mau

-Hình 6 Xu h ng và t l di c theo t nh (Ngu n: T ng c c Th ng kê, 2014)

An GiangKien GiangSoc Trang

Ca Mau

Xu h ng di c ra ngoài cho th y có s gia t ng nh t i kh p các t nh k t 2012 sau khi

m ng i Hoa, Ch m, Khmer Ng i Khmer là nhóm dân t c l n nh t trong khu v c v i

ng s dân 1,26 tri u ng i ( u tra dân s T ng c c Th ng kê, 2012)

Hình 8 Dân t c thi u s theo t nh (Ngu n: Niên giám th ng kê t nh, n m 2014)

phân b c a ng bào dân t c thi u s trong các t nh c ng không u Nhìn chung, xemxét nh ng t nh có dân s l n nh t c a các dân t c thi u s - Sóc Tr ng, Trà Vinh, KiênGiang, An Giang và Cà Mau - khu v c d án (huy n) n m trong nh ng t nh này có t l th p

An GiangKien GiangSoc Trang

Các cu c u tra h gia ình ng u nhiên trong các xã ti u d án cho th y t l còn th p

n c a các h gia ình dân t c thi u s t t c các khu v c ti u d án Các d li u h giaình cho th y r ng u này r t có th là bi u hi n c a cu c hôn ph i gi a các dân t c thi u

và ng i Kinh Nh ng gia ình này th ng không t nh n mình là dân t c thi u s và

th ng l y tên theo ng i Kinh

Hình 9 Phân b dân t c thi u s các t nh d án v i nhi u dân t c thi u s (Ngu n: Niên giám th ng kê t nh, 2014; Niên giám th ng kê huy n, 2014)

2.2.5 THU NH P VÀ PHÂN B THU NH P

Thu nh p bình quân u ng i hàng tháng cho th y ng i dân ng b ng sông C u Long

ki m c 1,8 tri u ng/tháng, th p h n m c trung bình toàn qu c g n 2 tri u ng/thángtrong n m 2012 Trong s các t nh d án, Trà Vinh và Sóc Tr ng có thu nh p th p nh t,kho ng 1.3 tri u ng/tháng, trong khi thu nh p An Giang và Kiên Giang m c t ng icao 1,9 tri u ng/tháng, g n b ng m c trung bình c a c n c

Hình 10 Thu nh p bình quân u ng i tháng theo t nh (Ngu n: T ng c c Th ng kê, 2014)

35.76

6.460

10

20

30

40

Soc Trang Cuu Lao Dung

Ethnic Minority Population in An Giang

MDICRSL Districts (% of pop)

32.44 32.48

7.24

16.260

10203040

Tra Vinh Cau Ke Cang

Long

DuyenHai

Ethnic Minority Population in Tra Vinh MDICRSL districts (% of pop)

14.98

14.11

1312

13

14

15

16

Kien Giang An Bien An Minh

Ethnic Minority Population in Kien Giang

MDICRSL Districts (% of pop)

5.27

3.0

2.4

0.50

246

An Giang Tri Ton Tinh Bien An Phu

Ethnic Minority Population in An Giang MDICRSL Districts (% of pop)

Thông tin v phân ph i thu nh p gi a nhóm cao nh t và th p nh t c a ng i có thu nh pcho th y m c b t bình ng trong thu nh p ng b ng sông C u Long th p h n m c

qu c gia S chênh l ch gi a nh ng ng i có thu nh p cao nh t và th p nh t ng b ngsông C u Long là 7,7 l n, trong khi con s t ng ng trên toàn qu c là 9,4 l n Trong scác t nh d án, Trà Vinh, ng Tháp, Kiên Giang và Cà Mau có s b t bình ng thu nh pcao h n so v i m c trung bình toàn vùng, nh ng v n th p h n m c toàn qu c

Hình 11 Chênh l ch thu nh p gi a nhóm cao nh t và th p nh t c a thu nh p bình quân u ng i (Ngu n: T ng c c Th ng kê, 2014)

Trong khi s b t bình ng thu nh p ng b ng sông C u Long là th p h n so v i m ctrung bình c a qu c gia, kho ng cách gi a giàu và nghèo trong vùng l i gia t ng trong th p

v a qua Kho ng cách gi a nhóm thu nh p th p nh t và nhóm thu nh p cao nh t vào

m 2004 là 6,7 l n, t ng lên n 7,7 l n vào n m 2012

1999.8

1796.71579.81397.91665.51871.5 1962.8

1323.61778.8

Hình 12 Gia t ng kho ng cách trong thu nh p hàng tháng ng b ng sông C u Long (Ngu n: T ng c c Th ng kê, 2014)

2.2.6 TÌNH TR NG NGHÈO CÁC T NH

2006 n 2012, t l h nghèo ng b ng sông C u Long ã gi m u n (t 13,5%

m 2006 xu ng 10,1% n m 2012) và th p h n so v i m c trung bình toàn qu c (B ng 4).Trong n m 2012, t l h nghèo trung bình ng b ng sông C u Long là 10,1%, trong khitrung bình toàn qu c là 11,1% Trong s các t nh d án, B n Tre, Trà Vinh, ng Tháp vàSóc Tr ng luôn có t l h nghèo cao h n m c trung bình c a ng b ng sông C u Long.Trong s 4 t nh này, Sóc Tr ng có t l h nghèo cao nh t m c 19% trong n m 2012 Các

nh có t l h nghèo th p h n so v i trung bình ng b ng sông C u Long là An Giang,Kiên Giang và Cà Mau trong ó Kiên Giang có t l th p nh t 6,6%

ng 4 T l nghèo (%) theo t nh (Ngu n: T ng c c Th ng kê, 2014)

c tính theo chu n nghèo c a Chính ph cho giai n 2006-2010 có u ch nh l m phát nh sau: n m 2004

là 170.000 ng cho khu v c nông thôn và 220.000 ng cho khu v c ô th , n m 2006 là 200.000 ng cho khu

c nông thôn và 260.000 ng cho khu v c ô th , n m 2008 là 290.000 ng cho khu v c nông thôn và

2011-2015 nh sau: n m 2010 là 400.000 ng cho khu v c nông thôn và 500.000 ng cho khu v c ô th ,

m 2011 là 480.000 ng cho khu v c nông thôn và 600.000 ng cho khu v c ô th ; n m 2012 là 530.000

ng cho khu v c nông thôn và 660.000 ng cho khu v c ô th ; n m 2013 là 570.000 ng cho khu v c nông thôn và 710.000 ng cho khu v c ô th ; n m 2014 là 605.000 ng cho khu v c nông thôn và 750.000 ng cho khu v c ô th

2.2.7 VI C LÀM

li u vi c làm cho th y t l dân s có vi c làm t i Vi t Nam và ng b ng sông C uLong trong 5 n m qua t ng i n nh v i m c t ng tr ng r t nh - ch trên d i 2% T

có vi c làm t i các t nh d án c ng n nh, v i ít nh t 3 t nh B n Tre, Trà Vinh và ngTháp cao h n t l c a ng b ng sông C u Long và t l qu c gia (B ng 5)

ng 5 T l có vi c làm (%) theo t nh (Ngu n: T ng c c Th ng kê, 2014)

h i vi c làm c a ph n nông thôn ng b ng sông C u Long m c dù cao h n nam

gi i v n n m d i m c trung bình toàn qu c D li u cho th y 1,83% s ph n ng ký

vi c làm không th tìm c vi c, trong khi con s này trung bình trên toàn qu c là 1,49%

i v i n Tình tr ng thi u vi c làm i v i ph n là tr m tr ng h n nhi u so v i àn ông,

ph n ánh tính ch t th i v trong các công vi c c a ph n khi h ph i k t h p v i làm vi cnhà Các d li u cho th y r ng 4,8% ph n ng ký làm vi c ang thi u vi c làm so v i2,9% c a nam gi i

Hình 13 T l th t nghi p và thi u vi c làm nông thôn ng b ng sông C u Long theo gi i tính

i v i ph n ng b ng sông C u Long, bi t ch là m t v n quan tr ng Bi t chliên k t ch t ch v i ói nghèo và là m t ch s quan tr ng c a tính d b t n th ng xã h i.

Vi c không bi t c và vi t làm gi m kh n ng ti p c n thông tin và d ch v Các d li u vxóa mù ch cho th y ch 93% ph n ng b ng sông C u Long bi t ch , th p h n so

i t l này nam gi i là 96,4% và trung bình toàn qu c là 94,7% cho c nam và n

(Ngu n: T ng c c Th ng kê, 2014)

2.2.9 C C U S D NG T VÀ NÔNG NGHI P

c u s d ng t cho th y các di n tích l n nh t dành cho t tr ng cây hàng n m (ch

u là lúa g o) thu c v ng Tháp, An Giang, Kiên Giang và Sóc Tr ng

t c ng c s d ng cho m c ích quan tr ng khác là nuôi tr ng th y s n Hi n nhiêncác di n tích l n nh t dành cho t nuôi tr ng th y s n, theo th t gi m d n, n m các

nh ven bi n Cà Mau, Trà Vinh, Sóc Tr ng và B n Tre

3.4

1.49

1.2

2.92.79

Male Female Male Female

Unemployment rate Underemployment

rate

Whole countryMekong River Delta

Các d li u v t tr ng cây lâu n m Trà Vinh không c tìm th y Lo i hình s d ng

t này là c bi t quan tr ng trên a bàn t nh n i có di n tích t l n cho v n t c - tráicây và rau qu bao g m c d a

li u T ng c c Th ng kê cho n m 2013 và n m 2014 b thi u sót áng k và không th

i ngu n l c h n ch , h không th a d ng hóa thu nh p và ph i d a vào thu nh p t lao

ng làm thuê và khai thác tài nguyên thiên nhiên cho cu c s ng Tuy nhiên, trong 20 n mqua, s b t bình ng nông thôn t i ng b ng sông C u Long ã c t ng lên cùng v iquá trình s n xu t nông nghi p, ch y u là thâm canh lúa Ví d , theoNiên giám Th ng kê

ng Tháp n m 2013, kho ng cách gi a các nhóm thu nh p cao nh t và nhóm có thu nh p

th p nh t là h n 9 l n trong n m 2010, và h n 7 l n trong n m 2012, trong ó nhóm nghèo

KienGiang

SocTrang

Ca Mau

Perennial crop farmLivestock farmAquaculture farm

2.150.000 ng m i tháng1 Nh ng ng i nhóm nghèo nh t không th t c m c

ng t i thi u do thi u vi c làm

Trong vùng ng b ng nông thôn, v n t nhiên chính là t, n c, và ngu n l i th y s n

Ng i không có t là ng i thua cu c trong quá trình thâm canh lúa b i h không c

ng l i t thu nh p t ng thêm c a các v lúa gia t ng, và m t các ngu n l c thiên nhiên

nh ánh b t cá t nhiên và các lo i rau d i mà tr c ó c coi là ngu n thu nh p ph

ng máy-và ch nh ng nông dân khá gi h n m i có th chi tr

Bên c nh ó, ng i không có t c ng không có ti p c n tín d ng vì h không có gi y

ch ng nh n s d ng t s d ng nh tài s n th ch p vay tín d ng Vi c thi u v n tàichính ng n c n h nâng cao n ng su t lao ng và th c hi n các ho t ng t o thu nh p

Ng i nghèo không có t c ng có trình h c v n th p u này ng n c n h ti p thu và

áp d ng nh ng k n ng m i Con cái c a ng i nghèo c ng ít khi c i h c, nh t là h clên c p trung h c v i tr ng h c xa nhà Tr em nhà nghèo th ng ph i tham gia làm

vi c ki m s ng cho gia ình

c dù không có thu nh p tr c ti p t t, ng i nghèo i làm thuê v n b nh h ng gián

ti p b i nh ng tác ng b t l i c a bi n i khí h u nh c h i vi c làm thu h p khi nôngdân có t b nh h ng

khu v c ven bi n, ng dân nghèo ven bi n và nông dân s ng t i các khu v c không

c ti p c n t t v i các d ch v xã h i và c s h t ng thi t y u r t d b nh h ng b icác hi n t ng th i ti t theo mùa và bão, và ph i ch u r i ro v s c kh e c ng nh s antoàn c a ngôi nhà c a chính mình N u không có tàu thuy n và các thi t b l n, ng inghèo ven bi n ch có th ánh b t cá g n b v i các thi t b n gi n Ng dân nghèo ven

bi n t nh B n Tre cho bi t do nhi t t ng cao vào mùa khô, cá di chuy n xa h n ra bi n,ngoài t m ánh b t c a ng dân nghèo

Ng i có ít t

Hi n nay, m t gia ình nông dân trung bình có n m thành viên s h u d i m t hecta tlúa có th c coi là có ít t n u gia ình ó không th áp ng nhu c u chi tiêu ch b ngthu nh p t tr ng lúa - dù là 2 hay 3 v Các d li u trong b ng 6 cho th y t ng l i nhu ntrên m i m t ha tr ng lúa ba v là 34,7 tri u ng m t n m Gi s m t gia ình trung bình

có n m thành viên, thu nh p hàng ngày bình quân u ng i là 19.270 ng hay ít h n 1USD m i ng i/ngày u này ph n nào gi i thích các xu h ng di c ra kh i vùng ngng

1

Có hi u l c t 1 tháng 1 - 31 Tháng 12 n m 2015, theo Ngh nh 103/2014 / N -CP c a Th t ngChính ph c a Vi t Nam

ng 6 Thu nh p và l i nhu n t tr ng lúa t nh ng Tháp n m 2014 (Ngu n: S

NN & PTNT t nh ng Tháp)

th nh tông xuân)

Bên c nh thu nh p ít i t ngh tr ng lúa, ng i có ít t ph i d a vào vi c bán s c lao

ng và ph i dùng n tài nguyên thiên nhiên và do ó c ng s ch u nh h ng t ng t

c nghèo

lnghèo

Kho ngcáchnghèo

c nghèoNhóm dân t c Kinh và

c khác, ch y u là ng i Khmer ng b ng sông C u Long, 93% dân s thu c nhóm

ng i Vi t dân t c Kinh và 7% là ng i dân t c thi u s bao g m c ng i Hoa, Ch m, vàKhmer Ng i Khmer ng b ng sông C u Long là nhóm dân t c l n nh t v i t ng sdân 1,26 tri u ng i ( u tra dân s T ng c c Th ng kê, 2012) Các c ng ng ng iKhmer s ng d c các khu v c b bi n và biên gi i Kiên Giang, An Giang, Trà Vinh, B cLiêu, Sóc Tr ng, Cà Mau Sinh k c a ng i Khmer ng b ng là làm nông nghi p, ch nnuôi, làm ngh th công, và ánh b t cá Ng i Hoa, t ng c ng kho ng 300.000 ng i,

ng ch y u các khu v c ô th c a t nh và tham gia vào th ng m i Các nhóm ng i

Ch m, v i t ng dân s kho ng 13.000 ng i sinh s ng ch y u khu v c biên gi i t nh AnGiang Sinh k c a h bao g m s n xu t nông nghi p, d t v i và th công m ngh , c bi t

là s n xu t v i và l a Trong ba nhóm, ng i Khmer là nhóm nghèo nh t và d b t n

th ng nh t, ti p theo là ng i Ch m, trong khi ng i Hoa có v trí t ng ng v i ng iKinh

Theo Baulch và các c ng s ( c trích d n trong Garschagen, M và các c ng s , 2012),

ng i Khmer s ng khu v c biên d c theo b bi n và các khu v c biên gi i, n i t m n

ho c chua ho c v a m n v a chua ây th ng là nh ng n i xa xôi v i kh n ng ti p c n

s h t ng gi i h n S ng g n b bi n, h d b nh h ng b i nh ng c n bão T l

ói nghèo trong 1,26 tri u ng i Khmer ng b ng - nhóm thi u s l n nh t - ã gi m v i

c ch m h n so v i ng i Kinh và ng i Hoa, và kho ng 20% cao h n so v i m ctrung bình c a qu c gia giai n chuy n giao th k

Theo Võ V n Sen và các c ng s (2011), m t trong nh ng v n sinh k l n nh t c a

ng i Khmer ng b ng sông C u Long là không có t T l không có t c a các hKhmer ng b ng sông C u Long r t cao và khác nhau gi a các a ph ng Ví d , trong

m 2002 t i xã V nh H i, huy n V nh Châu, t nh Sóc Tr ng, 32,12% s h Khmer không có

t T i các khu v c t m n t l này là 58%

Trình h c v n th p c a ng i Khmer c ng gây cho h khó kh n trong vi c áp d ng

nh ng k n ng m i Nguy n Qu c Nghi và Bùi V n Tr nh (2011) ã ti n hành m t cu c

kh o sát trên 90 h gia ình Trà Vinh và th y r ng t l c i h c c a ng i Khmer là

Trong h th ng tr ng hai v lúa, v mùa u tiên (v ông xuân) b t u t tháng 12 n

t tháng 2 Sau kho ng 4 tu n ngh , v th hai, (v Hè Thu, ho c v Xuân-Hè) b t u vào

u tháng T và c thu ho ch vào gi a tháng B y Trong h th ng này, các th a tcanh tác c ng c bao quanh b i các tuy n ê, v i sâu kho ng 2 mét so v i m t tcho phép n c l ch y vào làm ng p ng sau khi thu ho ch v th hai Tr c ây, v thhai th ng k t thúc trong tháng Tám, vì v y ê th p c g i là ê tháng Tám t ai b hoang và ng p n c g n nh toàn b mùa l Vào cu i tháng M i M t, khi m c n c

rút và b m t ê th p l ra, ng i nông dân b m n c ra kh i th a t gieo v ôngXuân.

ng 9 L ch th i v c a tr ng lúa hai v ngoài ê

Tháng

t

Tháng Hai

Tháng Ba

Tháng Tháng

m

Tháng Sáu

Tháng y

Tháng Tám

Tháng Chín

Tháng i

Tháng i t

Tháng i Hai

mMùa n c

i

Caom 1

t hi u qu r a trôi các c t tích t trong t tr ng t v tr c Các ch t b i l ng giúp

gi m vi c s d ng và chi phí phân bón và thu c tr sâu cho v mùa, b i chúng óng vai trò

nh phân bón t nhiên Ngoài ra trong h th ng này, cây lúa có xu h ng phát tri n kh e

nh m h n và ít ch u sâu b nh Các cánh ng b ng p l t trong mùa m a l c s

ng làm n i ánh b t cá ph c v nhu c u cho nh ng ng i giàu h n và t o ngu n thu

nh p cho ng i có ít ho c không có t Ngu n l i th y s n trong mùa l c coi là tài s nchung, m i ng i u có quy n t do ti p c n Tác ng kinh t -xã h i c a thi t l p này chophép ng i nghèo và không có t ki m s ng Trong h th ng tr ng tr t này, n c c

m ra t ru ng trong giai n u c a v mùa u tiên (v ông xuân) và b m vào sau

ó trong kho ng th i gian 2 tu n Trong v th hai (v hè thu), n c c b m vào m i 2

tu n/l n Thi u n c và nhi t cao là nh ng v n chính v i v mùa này

th ng này có m t s nh c m M i h gia ình c n ph i t s p x p b m n c, m t

vi c t ng i b t ti n so v i các h th ng tr ng lúa ba v có tr m b m n l n ch m sóc

i tiêu cho toàn b cánh ng l n bên trong m t vùng t l n bi n Th i gian c a các vtrong h th ng canh tác này c n ph i linh ho t tùy thu c vào bi n ng l , c bi t là vàolúc b t u c a v ông xuân, ph i i n c rút b m n c ra kh i ru ng Các tuy n

ng không c nâng cao có th b ng p n c vào th i m này c a mùa l , c n tr

ho t ng giao thông v n t i t th ng b ng p hàng n m, do ó các h gia ình không

th phát tri n v n cây n qu phía sau nhà Khi không c b o v b ng ê cao, nôngdân s ph i xây nhà sàn hay ào ao và dùng t ào p cao móng nhà Các ao nuôi

tr ng th y s n c a h gia ình c n có ê cao xung quanh b o v kh i l l t

Tháng Ba

Tháng Tháng

m

Tháng Sáu

Tháng y

Tháng Tám

Tháng Chín

Tháng i

Tháng i t

Tháng i Hai

mMùa n c

i

Caom 1

Nh ã th y trong B ng 10 nêu trên, th i gian c a ba lo i cây tr ng nh sau:

1 ( ông Xuân) Trong n a sau c a tháng M i, khi n c b t u rút xu ng, ng i nôngdân b m n c m a ra kh i t l n bi n chu n b t và gieo h t gi ng cho v ôngXuân

2 (Hè Thu) Sau khi thu ho ch v mùa u tiên vào tháng Giêng, có m t th i gian ngh

ng i kho ng 2 tu n tr c khi gieo v th hai Trong v này, n c ã c b m vào t cáckênh r ch xung quanh vào l nh v c này trung bình b y l n, trong 2 tu n V th hai cthu ho ch vào cu i tháng N m

3 (Thu ông) Sau khi ngh 2 tu n, vào gi a tháng sáu v th ba c gieo thu

ho ch vào cu i tháng Chín, trùng v i nh m c a c n l hàng n m Trong v này, n c

a c ng ph i c b m ra kh i ru ng trung bình 7 l n, trong kho ng th i gian 2 tu n n

cu i v , nguy c v ê và rò r t ng lên cùng v i s gia t ng c a m c n c huy n Tháp

i, sau khi thu ho ch v th ba, n c c a vào ru ng cho n khi có m t l p n c

ng kho ng 60cm t i các ph n t th p trong kho ng 20 ngày tr c khi c b m ra

tr ng v mùa ti p theo Tuy nhiên, các vùng t cao h n không b ng p l t T i xã Tân H i,

ng Ng tr tr n, không có n c a vào ru ng

Trong h th ng canh tác lúa ba v , th i gian ngh gi a hai v là r t ng n, kéo dài ch 2 tu n.Nông dân ph i t ho c cày qua chôn r c a v tr c Th i gian ngh ng n ng i khôngcho phép r chôn phân h y Khi n c l không tràn c vào vùng t l n bi n, ch t b i

ng và các ch t dinh d ng kèm theo không th vào n ru ng b sung cho t Theocác nhà v n hành máy b m n c a ph ng, có r t ít ch t b i l ng vào c ru ng thôngqua vi c b m n c b i vì trong "mùa b i l ng" (mùa l ), n c ch y u c b m ra t

ru ng N c c b m vào ch trong mùa khô khi có r t ít ch t b i l ng trong n c

lao ng, nông dân s h u t hi n nay tr ng ba v lúa trên t l n bi n ph i làm r t ítcông vi c n ng nh c r t ít, b ih u h t các nhi m v n ng n c n thi t t cày, b m, thu

ho ch, xén t a, và v n chuy n c th c hi n b ng máy V n chuy n lúa t ru ng ra ê

t tr m b m c xây d ng và u hành b i m t nhà u t t nhân thu c ho c khôngthu c c ng ng dân c Ch s h u c a tr m b m c ng là ng i ch m sóc chính c a ê

i ng i ó s ph i ch u trách nhi m trong tr ng h p v ê Nông dân ngày nay không

ph i ph i lúa tr c khi bán Ng i mua s n và mua lúa t i t h C n ph i l u ý r ng

n th n tr ng khi so sánh n ng su t tính b ng lúa t i hi n nay v i d li u n ng su t tính

ng lúa khô tr c ây Vi c làm c , ch y u do ph n th c hi n ã gi m ho c ôi khi

th m chí không c n thi t , b i c d i c ki m soát ph n l n nh ch t di t c (gây ônhi m n c) Nh ng công vi c l t v t khác s c nh ng ng i không có t i làm thuê

th c hi n Tuy nhiên, nh ng công vi c v t này t o ra r t ít vi c làm cho ng i lao ng vì

ch c n 1-2 ng i ho c 1-2 ngày làm vi c trên m t hecta t Các công vi c òi h i lao ng

là làm t, gieo h t, bón phân, tr ng b i th ng, và phun thu c hóa h c

Trong h th ng tr ng lúa ba v , nông dân c cán b khuy n nông khuyên nên gieo h t

gi ng cùng m t lúc, và thu ho ch cây tr ng c a h t i cùng m t th i m u này cóngh a r ng, nhu c u lao ng t i các mùa thu ho ch là r t cao trong m t th i gian ng n.Trong khi ng i lao ng nghèo a ph ng không có vi c làm trong n m, trong th igian này h l i không th áp ng nhu c u v lao ng huy n Tháp M i, nông dân

gi i thích r ng h thuê các nhóm ng i lao ng có t ch c t các t nh khác, ch ng h n

nh t huy n Th t N t t i C n Th , làm vi c trong th i gian có nhu c u ng i lao ng cao

nh khi gieo h t và thu ho ch Thói quen này s làm m t i c h i vi c làm c a ng i dân

a ph ng không có t và bu c h ph i di chuy n ra các khu công nghi p Ng i lao

ng trung niên và ng i già l i phía sau ch còn l i ít c h i làm các công vi c h trnông nghi p l t v t

Các thi t l p n hình c a m t khu v c t l n bi n c mô t nh sau M t vùng t l n

bi n, t vài tr m n vài nghìn ha th ng là m t hình ch nh t có 4 ê bao quanh và kênh

ch liên quan hai bên, m t ho c hai trong s ó c xây d ng m i ho c nâng cao t ê

th p hi n t i ( ê tháng Tám), và ph n còn l i c nâng cao t nh ng con ng nôngthôn hi n có phía tr c các ngôi nhà bên sông hay bên kênh r ch Nh ng ê xây m i

th ng có ít th m chí không có ng i ng sau m i ngôi nhà, th ng có m t d i t150-200 mét làm v n cây n qu , n i ch n nuôi, ao nuôi tr ng thu s n và n i mai táng

a gia ình huy n Tháp M i, v i truy n th ng canh tác ba v trên t l n bi n, h

th ng nhà c a v n t c ã thích nghi v i u ki n không có l Nhà c a, m m , chu ngnuôi, ao cá c xây d ng th p trên m t t M t xu t d n n c l nh k vào vùng

t l n bi n s v p ph i s ph n i c a ph n l n các ch t, nh ng ng i lo s thi t h icho tài s n c a h

LÚA MÙA N I

Lúa mùa n i t ng là l ng th c chính vùng ng Tháp M i và T giác Long Xuyên

Di n tích lúa n i b thu h p nhanh chóng sau n m 1975 do s m r ng nhanh chóng và t ng

ng tr ng lúa ng n h n, n ng su t cao T 0,5 tri u ha tr c n m 1975, trong n m 2012,

di n tích lúa n i ã gi m xu ng kho ng 60 ha An Giang và m t s khu v c nh ngTháp S a d ng c a các gi ng lúa n i c ng ã gi m t n m n còn l i duy nh t m t

gi ng hi n nay 60 ha t i xã V nh Ph c, huy n Tri Tôn, An Giang, n i lúa n i v n ang

c tr ng là m t khu v c tr ng th p v i t chua, không ph i là thích h p cho lúa ng n

n và cao s n Nghiên c u h th ng canh tác lúa n i ang c th c hi n b i Trung tâmNghiên c u Phát tri n nông thôn (RCRD), Tr ng i h c An Giang cho m c ích ph c h i.Theo Trung tâm Nghiên c u Phát tri n nông thôn (2014), t ru ng lúa n i m m h n và ít

ng h n so v i t xung quanh vì nó có ch a nhi u ch t h u c h n Trong mùa l n m