Các quy định an toàn sinh học quốc tế chủ yếu đề cập đến an toàn sinh học trongnông nghiệp nhưng nhiều tổ chức tiến hành vận động để đi đến thống nhất các quyđinh về an toàn sinh học "hậ
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP.HCM
BỘ MÔN CÔNG NGHỆ SINH HỌC
DH10SM
BÁO CÁO
LUẬT MÔI TRƯỜNG
AN TOÀN SINH HỌC TẠI VIỆT NAM
I. GIỚI THỆU CHUNG VỀ AN TOÀN SINH HỌC
An toàn sinh học (biosafety) là khái niệm chỉ sự bảo vệ tính toàn vẹn sinh học Đốitượng của các chiến lược an toàn sinh học bao gồm biện pháp bảo vệ môi trường sinhthái và sức khỏe con người
Trang 2Khái niệm này đề cập đến nhu cầu bảo
vệ sức khoẻ con người và môi trườngkhỏi những tác động tiêu cực có thể cócủa các sản phẩm của công nghệ sinhhọc hiện đại Đồng thời, Công nghệ sinhhọc hiện đại cũng được công nhận là cónhiều tiềm năng phát triển cuộc sống conngười, đặc biệt là đáp ứng được nhu cầuthiết yếu về thực phẩm, nông nghiệp vàsức khoẻ
An toàn sinh học liên quan đến các lĩnh vực sau:
- Sinh thái học: Đảm bảo an toàn trong việc di chuyển sinh vật giữa các vùng sinh
thái
- Trong nông nghiệp: Hạn chế nguy cơ, tác hại có thể sảy ra do
virus hoặc sinh vật biến đổi di truyền, prion (protein trong hộichứng xốp não - bệnh bò điên), hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩntrong thực phẩm
- Trong y học: Đảm bảo an toàn trong sử dụng các mô hay cơ quan
có nguồn gốc sinh vật, sản phẩm trong liệu pháp di truyền, các loạivirus, đảm bảo an toàn phòng thí nghiệm theo mức độ nguy cơ(cấp 1,2,3,4)
- Trong hóa học: Theo dõi nồng độ của nitrate trong nước, hóa
chất thuộc nhóm polychlorinated biphenyl (các PCB ảnh hưởngđến sinh sản)
-An toàn trong kỹ thuật công nghệ sinh học :Quản lý các chất thải nguy hại, các nguy
cơ từ đối tượng thí nghiệm có hại hoặc chưa xác định nguy cơ
Các quy định an toàn sinh học quốc tế chủ yếu đề cập đến an toàn sinh học trongnông nghiệp nhưng nhiều tổ chức tiến hành vận động để đi đến thống nhất các quyđinh về an toàn sinh học "hậu biến đổi gene" như nguy cơ ra đời các phân tử mới,sinh vật nhân tạo và thậm chí cả những robot có khả năng can thiệp trực tiếp vàochuỗi thức ăn tự nhiên
An toàn sinh học trong nông nghiệp, hóa học, y học, sinh vật ngoài trái đất yêu cầuviệc áp dụng các nguyên tắc phòng chống các nguy cơ sinh học và đặc biệt là cầnphải xác định rõ đặc tính sinh học của các sinh vật mang nguy cơ hơn là đặc tính củanguy cơ từ những sinh vật đó
Khi có giả thuyết và sự cân nhắc về mối đe dọa từ chiến tranh sinh học hiện đại (sửdụng các robot sinh học hay vi khuẩn nhân tạo ) thì các cảnh báo an toàn sinh họcđang có sẽ không còn đủ khả năng hạn chế nữa Khi đó an ninh sinh học sẽ phải đượcđặt ra và mọi thứ trở nên phức tạp hơn nhiều
1. Sinh thái học
Trang 3Đảm bảo an toàn trong việc di chuyểnsinh vật giữa các vùng sinh thái.
Đảm bảo đa dạng sinh học, ngăn chặncác nguy cơ từ GMO và sự xâm hại haynhập khẩu loài ngoại lai
Đa dạng sinh học là yếu tố đặc biệt quantrọng, sống còn đối với phát triển bềnvững, đảm bảo cho sự tồn tại và pháttriển của con người trong quá khứ, hiện tại và tương lai
Luật đa dạng sinh học của Quốc hôi khóa XII, kì thứ 4 số 20/2008/QH12 qua ngày 13 tháng 11 năm 2008 quy định về bảo tồn và phát triển bền vững đa dạng
sinh học; mẫu vật di truyền của sinh vật biến đổi gen gây ra đối với đa dạng sinhhọc
2. Nông nghiệp
a. Trong chăn nuôi Nghị định của Chính Phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh Thú y số 33/2005/NĐ-CP được ký ngày 15/03/2005theo đề nghị của
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệpvà Phát triển Nông thôn, Bộ trưởng Bộ Thủy Sản.
An toàn sinh học trong chăn nuôi tập trung
Quản lý vật nuôi mới nhập trại - ngăn ngừa sự xâm nhập của bệnh dịch
Bệnh truyền nhiễm thường lan truyền trực tiếp từ con vật mang mầm bệnhsang con vật chưa mắc bệnh Có 3 chỉ dẫn chung để ngăn ngừa dịch bệnh xâmnhập vào trại khi có lứa vật nuôi mới
• Đóng kín đàn vật nuôiTrại nuôi nên áp dụng các nguyên tắc chung sau:
- Sử dụng vật nuôi sinh trưởng trong trại của mình để duy trì và phát triểnquy mô chăn nuôi
- Không cho vật nuôi tiếp xúc "qua hàng rào" với động vật bênngoài.Không cho con đực từ ngoài vào để giao phối
- Không đưa vật nuôi ra ngoài trại rồi lại đưa vào trại
- Không nuôi hỗn độn nhiều lứa, nhiều giống và vật nuôi có nhiều độ tuổikhác nhau trong cùng chuồng, dãy
- Trong cùng một ngăn, một dãy nên thực hiện nguyên tắc "cùng nhập,cùng xuất", không nuôi gối đầu, luân chuyển trong một khu chuồng
• Cách ly vật nuôi mới nhập trạiViệc nuôi cách ly lứa vật nuôi mới nhập trại là điều bắt buộc, cần thực hiêncác việc sau:
- Sử dụng chuồng nuôi, hệ thống cấp thức ăn và bãi nuôi (nếu có) riêngbiệt để nuôi lứa mới
Trang 4- Không cho vật nuôi cũ và mới tiếp xúc nhau.
- Chất thải đàn vật nuôi mới nhập không được đưa qua khu vực nuôichung
- Nuôi cách ly đủ thời gian cần thiết (tuỳ thuộc vào loại vật nuôi) và theodõi mọi biểu hiện của bệnh dịch
- Kiểm tra bệnh dịch trước khi thả lứa mới vào chuồng nuôi chung
• Biết rõ nguồn gốc lứa mới và qua kiểm tra thú yCần biết rõ lai lịch của lứa mới, tình trạng bệnh dịch của nơi bán và cácloại văcxin đã được tiêm vào vật nuôi
Hạn chế sự dịch chuyển trong trại của các vật chủ mang bệnh - ngăn ngừa bệnh dịch phát tán
Mầm mống bệnh dịch như vi khuẩn, virus, nấm có thể được mang theo từngười và các loại động vật khác vào trại và trong điều kiện thuận lợi sẽ pháttriển và phát tán trong khắp trại Cần thực hiện các biện pháp sau:
• Kiểm soát chimChim chóc bay quanh trại có thể mang mầm bệnh trong chân và hệ tiêuhóa Để hạn chế chim trong trại:
Trang 5- Loại bỏ tất cả các lỗ, hốc nhỏ chim có thể làm tổ trong các mái nhà, bứctường, bụi cây trong trại.
- Các lỗ thông hơi và quạt gió cần có lưới chắn
Không cho chim đầu vào khu vực chế biến thức ăn chăn nuôi của trại Loại bỏ những vật gần chuồng nuôi mà chim có thể đậu
-• Kiểm soát loài gặm nhấm, chuột và chó, mèoChuột và các loại gặm nhấm rất dễ mang mầm bệnh vào thức ăn của vậtnuôi vì bản thân chúng là những ổ bệnh tiềm năng Để hạn chế chuột vàcác loài gặm nhấm:
- Các chuồng nuôi được thiết kế chống sự xâm nhập của các loài gặmnhấm
- Loại bỏ các tổ chuột, nơi trú ẩn của loài gặm nhấm trong trại nuôi
- Kho chứa thức ăn và bể nước cách xa chuồng nuôi
- Thường xuyên tổ chức diệt chuột và các loài gặm nhấm trong và xungquanh trại nuôi
- Kiểm tra sự di chuyển của chó và mèo trong trại
- Hạn chế chó mèo tiếp xúc trực tiếp với vật nuôi hoặc vào khu vực cho vậtnuôi ăn
- Chó và mèo nuôi trong trang trại phải tiêm vắc xin
• Kiểm soát ngườiNgười có thể mang mầm bệnh trên giầy, quần áo và trên tay Cần thực hiệncác biện pháp:
Kiểm soát khách thăm:
Thông báo cho mọi nhân viên, khách thăm hoặc lái xe vào trại về các biệnpháp phòng dịch và đề nghị họ hợp tác thực hiện
- Không khuyến khích khách thăm vào chuồng nuôi và nơi vật nuôi ăn
- Hạn chế tối đa khách đã đi thăm trại chăn nuôi khác 1-5 ngày trước khiđến trại mình
Ngoài cổng trại nuôi treo biển "Cấm vào" và không cho người lạ tự do vàotrại
- Không cho khách thăm tiếp xúc trực tiếp với vật nuôi
- Cho khách chỉ được vào những khu vực nhất định trong trại
- Bắt buộc khách thăm rửa giầy khi vào và ra trại bằng cách nhúng chânvào hố chứa dung dịch sát trùng
- Cấp ủng cao su hoặc túi bó giầy bằng chất dẻo, áo khoác sạch cho khách.+ Kiểm soát nhân viên:
- Công nhân sau khi tiếp xúc với vật nuôi bằng tay phải rửa tay
- Công nhân làm việc trong chuồng nuôi phải mặc trang phục và đội mũbảo hiểm lao động Quần áo lao động trong trại cần được khử trùng trướckhi giặt
- Hạn chế tối đa công nhân đi từ khu vực chăn nuôi này sang khu vực chănnuôi khác trong trại hay tiếp xúc với quá nhiều nhóm vật nuôi trong mộtngày
- Nhân viên trại nuôi không nên chăn nuôi thêm ở gia đình mình Cán bộthú y của trại không hành nghề thú y bên ngoài
Trang 6- Không mang các loại thực phẩm sống vào khu vực quanh chuồng nuôi đểnấu ăn Nhìn chung không mang thức ăn có nguồn gốc sản phẩm thịt vàotrại nuôi.
• Kiểm soát phương tiện chuyên chở trong trại
Tổ chức đường vận chuyển thức ăn không qua khu vực bị nhiễm phân
- Không chung phương tiện vận chuyển phân với trại nuôi bên cạnh
- Không dùng phương tiện chở phân để chở thức ăn, trong trường hợp cầnphải dùng thì cần rửa rất sạch trước khi chở thức ăn
• Kiểm soát thức ăn và đồ dùng cho vật nuôi ăn
- Mua thức ăn có chất lượng bảo đảm và đã được kiểm tra
- Tránh để thức ăn bị nhiễm hóa chất, chất bảo vệ thực vật và thuốc chữabệnh trong quá trình bảo quản
- Không để thức ăn bị nhiễm phân
- Sắp xếp các loại thức ăn cẩn thận để không cho vật nuôi ăn nhầm thứcăn
- Bảo quản thức ăn đúng quy cách
- Cho vật nuôi uống nước có chất lượng đảm bảo, đã được khử trùng vàluôn làm sạch hệ thống cấp nước
• Làm sạch dụng cụ chăn nuôi
- Mỗi khu chuồng nên có dụng cụ chăn nuôi riêng Nếu cần luân chuyểntrong trại thì phải rửa sạch và khử trùng khi đưa từ khu chuồng này sangkhu chuồng khác
- Dụng cụ chăn nuôi mang vào hoặc mang ra khỏi trại cần được rửa sạch
và khử trùng bên trong, bên ngoài và sau thời gian khử trùng cần thiết mớidùng
Quản lý vệ sinh và khử trùng - Ngăn chặn sự phát sinh của dịch bệnh
• Xử lý xác động vậtVật dụng chuyên chở xác súc vật có thể gây nguy hiểm cho người và cácloại đông vật khác.Thậm chí đất, nước, không khí ở trong khu vực đó cũngphải được chú ý một cách đặc biệt Nhằm giảm thiểu mức độ lây nhiễmnguy hiểm cần phải:
- Đưa ra ngoài trại xác động vật chết trong vòng 48 tiếng (sau khi động vậtchết)
- Gọi đội chuyên xử lý xác động vật chết đến để mang xác đi
- Nếu phải chôn trong trại thì cần chôn xác vật nuôi tối thiểu ở độ sâu0,6m
- Vệ sinh và khử trùng toàn bộ khu vực ngay sau khi đã đưa xác vật nuôiđi
- Mặc quần áo bảo hộ khi vệ sinh và khử trùng chuồng trại lưu giữ xác vậtnuôi
- Giữ xác vật nuôi nhỏ trong những thùng chứa cho đến khi đem vứt bỏ
• Quản lý phân và chống ruồi nhặng
Sự lây lan dịch bệnh thông thường từ phân, nước tiểu và từ xác chết củavật nuôi Tác nhân trung gian có thể gây bệnh là từ thức ăn, nước uống và
Trang 7chuồng trại Các biện pháp sau làm giảm bớt sự lây lan dịch bệnh qua phânvật nuôi:
- Xây dựng và láp đặt hệ thống chứa phân nhằm ngăn chăn sự ô nhiễm môitrường phù hợp với các tiêu chuẩn về vệ sinh chăn nuôi
- Ủ và chứa đựng phân đúng qui cách để loại trừ hầu hết các loại dịch bệnh
- Phải có tác dụng diệt khuẩn, nấm và virus
- Có tác dụng khử trùng rác hữu cơ (nhiễm phân)
- Không bị giảm tác dụng khi pha vào trong nước có độ cứng cao
- Lưu tác dụng trong một thời gian nhất định sau khi đã tiếp xúc với vậtđược khử trùng
- Có thể kết hợp sử dụng với các loại xà phòng hoặc chất tẩy rửa
- Có thể sử dụng cho các dụng cụ, thiết bị chăn nuôi (không ăn mòn, làmhỏng)
- Không làm ô nhiễm môi trường và được phép sử dụng
- Thích hợp với mục đích sử dụng (vì thông thường không phải chất khửtrùng nào cũng đều diệt được mọi vi sinh gây bệnh)
Thực hiện tốt an toàn sinh học kết hợp với tiêm vắc xin cho vật nuôi là cơ
sở đảm bảo cho thành công trong việc phòng chống dịch bệnh
Diễn đàn khuyến nông
17/10/2011) -
tháng 10 năm
2011, tạihuyện hộitrường UBNDquận Kiến An,thành phố HảiPhòng, Trungtâm Khuyến
Trang 8nông Quốc gia phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thànhphố Hải Phòng tổ chức diễn đàn Khuyến nông Nông nghiệp với chuyên đề
“Chăn nuôi lợn an toàn sinh học theo hướng VietGAHP”
Diễn đàn lần này được tổ chức nhằm đánh giá kết quả thực hiện chăn nuôi lợn
an toàn sinh học theo hướng VietGAHP tại vùng đồng bằng sông Hồng, qua
đó đề xuất những giải pháp phát triển chăn nuôi bền vững gắn với bảo vệ môitrường và an toàn vệ sinh thực phẩm
b. Trong trồng trọt
Hiện nay, việc nghiên cứu và phát triển cây trồng biến đổi gen tại Việt Nam
đã và đang nhận được sự quan tâm ủng hộ của Chính phủ
Việc nghiên cứu sinh vật biến đổi gen tại Việt Nam tập trung vào phân lập,tuyển chọn các gen quý có giá trị ứng dụng cao tiến tới sử dụng để chuyển vàosinh vật nhận nhằm tạo nên những giống lý tưởng Một số gen có giá trị nôngnghiệp đã được tuyển chọn bao gồm gen chịu hạn, lạnh, kháng bệnh ở lúa;gen cry và vip mã hóa các protein độc tố có hoạt tính diệt côn trùng của vikhuẩn Bacillus thuringiensis (Bt), gen mã hóa protein bất hoạt hóa ribosome ởcây mướp đắng và gen mã hóa α-amylase của cây đậu cô ve có hoạt tính diệtcôn trùng; gen mã hóa protein vỏ của virus gây bệnh đốm vòng ở cây đu đủ;gen mẵ hóa kháng nguyên vỏ của các chủng virus dại… Trên cơ sở đó, cácnghiên cứu chuyển gen có giá trị vào sinh vật nói chung và cây trông nói riêng
đã và đang được tiến hành trên nhiều đối tượng với nhiều nguồn gen khácnhau Đới với thực vật, gen Xa21 kháng bệnh bạc lá do vi khuẩn ở lúa gây ra
và gen cry kháng côn trùng đã được chuyển vào lúa; gen kháng virus đốmvòng được chuyển vào cây đu đủ; gen cry và gen chịu hạn được chuyển vàocây bông; gen cry và gen bar kháng thuốc diệt cỏ được chuyển vào các câythuốc lá, đậu xanh, cải, cà tím, cây bông, cây ngô
Đối với việc ứng dụng cây trồng biến đổi gen, Bộ Nông nghiệp và Phát triển
nông thôn đã ban hành thông tư số 72/2009/TT-BNN&PTNT ngày 17 tháng
11 năm 2009về việc ban hành danh mục loài cây trồng biến đổi gen được
phép khảo nghiệm đánh giá rủi ro đối với đa dạng sinh học và môi trường chomục đích làm giống cây trồng ở Việt Nam chưa chính thức trồng cây biến đổigen ở quy mô thương mại Bắt đầu từ năm 2010, Việt Nam bắt đầu trồng thửnghiệm (gọi là khảo nghiệm quốc gia) cây ngô và cây bông chuyển gen,những thử nghiệm này được quản lí và kiểm soát rất chặt chẽ để đảm bảo vềmặt an toàn sinh học
Trang 9Ở Việt
Ở Vi
Ở Việt Nam, có ba cây trồng biến đổi gen đã hiện diện là lúa, ngô và bông.Một tỷ lệ nhất định các sản phẩm biến đổi gen đã có mặt trong thức ăn chănnuôi Song, các nhà quản lý, nhà khoa học hiện vẫn chưa nắm được có baonhiêu diện tích, chủng loại cây biến đổi gen
Chủ trương của Việt Nam là cho phép trồng cây biến đổi gen và đẩy mạnhphát triển loại thực vật, động vật này Mới đây nhất, Thủ tướng CP đã kýquyết định đồng ý về Chương trình trọng điểm phát triển và ứng dụng CNSHtrong lĩnh vực NN-PTNT đến năm 2020
Theo đó, ngoài việc đưa một số giống cây trồng biến đổi gen vào sản xuất,Việt Nam sẽ tiến tới ứng dụng thành công nhân bản vô tính ở động vật Mỗinăm, Ngân sách Nhà nước chi khoảng 100 tỷ đồng cho chương trình
Tất nhiên, Chính phủ cũng yêu cầu phải bảo đảm 100% sinh vật biến đổi genlưu hành trên thị trường đã qua đánh giá rủi ro tại Việt Nam, được dán nhãn
và bị theo dõi, giám sát theo quy định; trên 50% dân số được tiếp cận vớithông tin và được tham gia ý kiến trong quyết định cấp giấy chứng nhận antoàn sinh học
Kết quả điều tra của Bộ NN-PTNT, công bố tại một cuộc hội thảo về thựcphẩm biến đổi gen hồi tháng 9/2007 cho thấy, hầu hết các mẫu thức ăn chănnuôi (TACN) có mặt trên thị trường đều chứa sản phẩm biến đổi gen (ngô vàđậu tương) với một tỷ lệ nhất định nào đó Phần lớn TACN được nhập theocon đường chính thức thông qua các công ty liên doanh với nước ngoài
Bộ NN-PTNT cũng nhận định, rất có thể một số thực phẩm chế biến từ đậutương, ngô, cải dầu trên thị trường cũng có chứa sản phẩm biến đổi gen màngoài nhãn mác không hề ghi thông báo "sản phẩm biến đổi gen"
Hiện nay, ba cây trồng biến đổi gen hiện có mặt tại Việt Nam là lúa, ngô vàbông Trong một số mẫu ngô biến đổi gen (mang gen BT) được trồng lẫn vớingô bình thường tại TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương, các nhà khoa học đãxác định có hiện tượng trội gen Đáng lưu ý, các giống ngô mới này trên đồngruộng Việt Nam được một số công ty nước ngoài, thông qua trung gian, đưatrực tiếp cho nông dân trồng và bao tiêu toàn bộ sản phẩm
Người dân tại Nam Trung Bộ và Tây Nguyên cũng đã trồng bông biến đổi genmột cách tự phát Thậm chí, tại ĐBSCL và các tỉnh phía Bắc như Thái Bình,
Hà Nam, Nam Định, Nghệ An có tình trạng nhập giống lúa biến đổi gen từbiên giới về bán lại cho các hộ nông dân gieo trồng
Song, tại Hội thảo về "Thành tựu và hiện toàn cầu về thương mại CNSH/câytrồng biến đổi gen năm 2007", do Viện Di truyền Nông nghiệp (Bộ NN-PTNT) và Cơ quan Dịch vụ quốc tế về khuyến khích ứng dụng CNSH nôngnghiệp (ISAAA), diễn ra hồi đầu tuần, các nhà quản lý, nhà khoa học thừanhận, chưa có một con số thống kê chính xác về diện tích, chủng loại cây
Trang 10trồng biến đổi gen ở Việt Nam Rồi những băn khoăn vềviệc sử dụng thực phẩm biến đổi gen với gia súc và con
Người làm việc trong PXN luôn phải đối mặt với nguy cơ bị lây nhiễm tácnhân gây bệnh Trên thế giới, rất nhiều trường hợp mắc bệnh truyền nhiễmliên quan đến việc không đảm bảo an toàn sinh học trong PXN đã được ghinhận
Tại Việt Nam, để từng bước đảm bảo an toàn sinh học PXN ,Bộ Y tế đã thànhlập Ban Tư vấn an toàn sinh học bao gồm các thành viên từ Bộ Y tế và các
Bộ liên quan (Quyết định Số 2912/QĐ-BYT ngày 4/8/2006) An toàn sinh học PXN cũng đã được quy định tại Điều 24, 25 và 26 của Luật Phòng chống các bệnh truyền nhiễm (số 03/2007/QH12 ngày 21 tháng 11 năm 2007).Các văn bản dưới luật cũng đang được xây dựng để đưa vào thực hiện.
Tài liệu “Chuẩn quốc gia về trung tâm y tế dự phòng tỉnh, thành phố trựcthuộc trung ương” đã quy định các các tiêu chuẩn liên quan đến PXN, trong
đó có các tiêu chuẩn về an toàn sinh học phòng xét nghiệm
• Một số nguyên tắc chung
Phân loại các vi sinh vật gây bệnh theo nhóm nguy cơViệc phân loại các vi sinh vật gây bệnh theo nhóm nguy cơ dựa vào các yếu
tố sau:
- Khả năng gây bệnh của vi sinh vật
- Phương thức lan truyền bệnh và yếu tố vật chủ Những yếu tố này có thể bịảnh hưởng bởi tính miễn dịch hiện có của cộng đồng trong vùng, mật độ và
Trang 11sự di chuyển của các quần thể vật chủ, sự hiện diện của các trung gian truyềnbệnh thích hợp và tiêu chuẩn của vệ sinh môi trường.
- Các biện pháp phòng ngừa hiệu quả như tiêm vắc xin (miễn dịch chủ động)hoặc sử dụng huyết thanh (miễn dịch thụ động), các biện pháp vệ sinh như vệsinh nước uống và thức ăn, kiểm soát nguồn động vật hoặc côn trùng
- Các biện pháp điều trị hiệu quả như miễn dịch thụ động, miễn dịch chủ độngsau khi phơi nhiễm và sử dụng thuốc kháng sinh, kháng vi rút hay hoá trị liệu,cần quan tâm đến khả năng xuất hiện các chủng vi sinh vật kháng thuốc Dựa theo các đặc điểm trên, các loại vi sinh vật gây bệnh được chia thành 4nhóm nguy cơ:
Nhóm nguy cơ 1(không có hoặc nguy cơ lây nhiễm cá thể và cộng đồng thấp): Các vi sinh vật thường không có khả năng gây bệnh cho người hoặc động vật Ví dụ: Bacillus subtilis, Naegleria gruberi
Nhóm nguy cơ 2 (có nguy cơ lây nhiễm cho cá thể nhưng ít có nguy cơ lây nhiễm cho cộng đồng): Tác nhân gây bệnh có khả năng gây bệnh cho người
hoặc động vật, nhưng không trở thành mối nguy hiểm lớn đối với cán bộ xétnghiệm (CBXN), cộng đồng, vật nuôi hay môi trường Có phương pháp dựphòng và điều trị hiệu quả Khả năng lây truyền trong cộng đồng thấp Ví dụ:
Vi rút Viêm gan B, vi khuẩn tả, vi rút cúm A/H1N1
Nhóm nguy cơ 3(nguy cơ lây nhiễm cho cá thể cao, nguy cơ lây nhiễm cho cộng đồng thấp): TNGB thường gây bệnh nặng cho người và động vật, tuy
nhiên trong điều kiện bình thường thì không lây nhiễm từ cá thể này sang cáthể khác Có biện pháp điều trị và phòng chống hiệu quả.Ví dụ: Vi khuẩnthan, vi rút cúm A/H5N1, vi rút SARS
Nhóm nguy cơ 4(nguy cơ lây nhiễm cho cá thể và cộng đồng cao): TNGB
thường gây bệnh nặng cho người và động vật, đồng thời dễ lây truyền từ cáthể này sang cá thể khác một cách trực tiếp hoặc gián tiếp Chưa có các biệnpháp điều trị và phòng chống hiệu quả Ví dụ: Vi rút Ebola, vi rút Marburg, virút Congo-Crimean hemorrhagic
Đánh giá nguy cơ vi sinh vậtVấn đề cốt lõi của thực hành an toàn sinh học là việc đánh giá nguy cơ của visinh vật Người tiến hành đánh giá nguy cơ cần có hiểu biết đầy đủ về nhữngđặc điểm riêng của loại vi sinh vật được xét nghiệm, thiết bị, thường quyđược sử dụng, các thiết bị lưu giữ cũng như cơ sở vật chất sẵn có Người phụtrách phòng xét nghiệm hoặc người phụ trách an toàn sinh học có trách nhiệmđảm bảo việc đánh giá mức độ nguy hiểm một cách đầy đủ và kịp thời để đảmbảo những thiết bị và phương tiện phù hợp phục vụ công tác xét nghiệm Việcđánh giá nguy cơ cần được tiến hành định kỳ và bổ sung khi cần thiết để cóthể xác định được cấp độ an toàn sinh học phù hợp, lựa chọn trang thiết bị cầnthiết, sử dụngtrang bị bảo hộ cá nhân đúng, xây dựng thường quy chuẩn kếthợp với những biện pháp an toàn khác nhằm bảo đảm độ an toàn cao nhấttrong công việc
Trang 12Cấp độ an toàn sinh học của phòng xét nghiệmViệc xác định một cấp độ ATSH cho một PXN cần quan tâm đến loạivi sinhvật được xét nghiệm, thiết bị sẵn có cũng như các tiêu chuẩn thực hành và cácquy trình cần thiết để tiến hành công việc trong PXN một cách an toàn.Mốiliên quan giữa nhóm nguy cơ vi sinh vật và cấp độ ATSH của PXN được thểhiện trong bảng sau:
Bảng 1 Mối liên quan giữa nhóm nguy cơ vi sinh vật và cấp độ
ATSH của PXNBSC: tủ an toàn sinh học; BSL: cấp độ an toàn sinh học; GMT: an toàn kỹthuật vi sinh vật
1 Cấp 1 (BSL1) Nghiên cứu
và giảng dạy
cơ bản
Kỹ thuật vi sinhtốt (GMT)
Không có gì yêu cầu
gì đặc biệt, bàn làmxét nghiệm thôngthường
chăm sóc sứckhoẻ banđầu; cơ sởchẩn đoán;
nghiên cứu
GMT và sử dụngquần áo bảo hộ,
có các biển báonguy hiểm sinhhọc
Bàn xét nghiệm; tủATSH khi thực hiệnxét nghiệm có nguy
cơ tạo khí dung
3 Cấp 3 (BSL3) Dịch vụ chẩn
đoán đặcbiệt, nghiêncứu
Như cấp độ 2 và
sử dụng thêm áoquần bảo hộ đặcbiệt, kiểm soátlối vào, luồng khíđịnh hướng
Tủ ATSH và/hoặcdụng cụ cơ bản chotất cả các hoạt động
Trang 134 Cấp 4(BSL4) Đơn vị có
bệnh phẩmnguy hiểm
Như cấp 3 và cóthêm lối vàokhóa khí, tắmtrước khi ra, loại
bỏ chất thảichuyên dụng
Tủ ATSH cấp 3 hoặcquần áo bảo hộ áplực dương cùng với
tủ ATSH cấp 2, nồihấp hai cửa, lọc khícấp, khí thải
• Yêu cầu
Tổ chức, quản lýLãnh đạo Trung tâm, phụ trách PXN và tất cả những người làm việc trongPXN phải lãnh đạo Trung tâm, phụ trách PXN và tất cả những người làm việctrong PXN phải có chứng chỉ đã được đào tạo về an toàn sinh học, tùy theoyêu cầu công việc phải có đủ kiến thức hoặc kỹ năng cần thiết
Trên cơ sở các quy định của Nhà nước và Bộ Y tế, mỗi Trung tâm cần banhành quy định an toàn sinh học của Trung tâm và thực hiện đúng các quyđịnh này Hiện nay, do chưa có hướng dẫn của Bộ Y tế về vấn đề này nên cácTrung tâm có thể tham khảo quy định thực hiện an toàn sinh học của Viện Vệsinh dịch tễ Trung ương để xây dựng quy định tạm thời áp dụng cho PXN tạiTrung tâm
Cần phân công một người phụ trách về an toàn sinh học Người phụ tráchATSH có nhiệm vụ lập kế hoạch bảo đảm an toàn sinh học, theo dõi, giám sát
và định kỳ báo cáo lãnh đạo Trung tâm về các vấn đề liên quan đến ATSH.Cán bộ xét nghiệm cần được kiểm tra sức khỏe trước khi vào làm việc tạiPXN và định kỳ hằng năm, được tiêm phòng hoặc khuyến cáo về việc tiêmphòng các bệnh truyền nhiễm mà họ có nguy cơ bị phơi nhiễm khi làm việctrong PXN Trường hợp nghi ngờ bị phơi nhiễm hoặc nhiễm bệnh phải đượctheo dõi, báo cáo, điều trị, cách ly… theo hướng dẫn của Bộ Y tế
Cơ sở vật chất và trang thiết bị
Phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp1
Phòng xét nghiệm ATSH cấp 1 dùng để nghiên cứu, làm việc với các tácnhân sinh học thuộc nhóm nguy cơ 1
Đây là yêu cầu tối thiểu cho các PXN ở tất cả các cấp độ ATSH Mặc dù một
số yêu cầu có thể không cần thiết cho PXN vi sinh vật thuộc nhóm nguy cơ 1(như biển báo nguy cơ sinh học) nhưng những yêu cầu này lại cần thiết chomục đích đào tạo để tăng cường các kỹ thuật vi sinh tốt
Cơ sở vật chất
- Không gian cần đủ rộng để thực hiện các công việc như: lau chùi, bảodưỡng PXN và để các dụng cụ, vật tư cần thiết
