PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Y HỌC

Với kinh nghiệm trong công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học tại Trường Đại học Y Hà Nội trong nhiều năm, chúng tôi tham khảo cuốn sách của Huguier và biên soạn cuốn sách này một cách

LỜI GIỚI THIỆU

Công nghiệp hoá và hiện đại hoá là hai trọng tâm cơ bản trong quá trình đổi mới đất nước Việt Nam Từ hai trọng tâm này, giáo dục đào tạo và nghiên cứu khoa học đã được Đảng và Nhà nước ta xác định là quốc sách hàng đầu Đào tạo đại học và sau đại học ở mọi hình thức dù tập trung hay không tập trung, dù tự học hay theo học các khoá chính quy luôn phải kết gắn với nghiên cứu khoa học thì mới đảm bảo chất lượng Nghiên cứu khoa học bao gồm hai phần liên quan tương hỗ lẫn nhau đó là nội dung nghiên cứu và trình bày kết quả nghiên cứu Một nội dung nghiên cứu tốt mà trình bày dở thì sẽ làm giảm đi giá trị của kết quả nghiên cứu và ngược lại, trình bày nghiên cứu dù thật tốt mà nội dung nghiên cứu không có gì thì cũng không ai muốn đọc Trong thời gian gần đây, khi đánh giá những luận văn tốt nghiệp, những bài trình bày trong các hội nghị khoa học cũng như xem xét các bài báo gửi đăng, một nhược điểm lớn

mà chúng tôi nhận thấy chung ở các tác giả là phương pháp và bố cục trình bày Chính vì vậy, việc giúp cho các nhà khoa học trẻ trong lĩnh vực y học về cách trình bày nghiên cứu của mình

là một trăn trở của chúng tôi

Trong đợt sang giảng dạy về chủ đề Phương pháp nghiên cứu khoa học trong y học theo khuôn khổ hợp tác đào tạo Pháp - Việt, Giáo sư Hugiuer (Đại học Paris 6) có giới thiệu cuốn sách La rédaction médicale do ông biên soạn và đồng ý cho chúng tôi sử dụng để giúp đỡ cho sinh viên, học viên và các bác sĩ Việt Nam tham khảo Với kinh nghiệm trong công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học tại Trường Đại học Y Hà Nội trong nhiều năm, chúng tôi tham khảo cuốn sách của Huguier và biên soạn cuốn sách này một cách sao cho phù hợp với các bạn đọc Việt Nam để hy vọng giúp đỡ bạn đọc có thêm tài liệu tham khảo khi trình bày kết quả nghiên cứu của minh Chúng tôi biết dù đã cố gắng song sai sót là điều khó tránh khỏi nhưng cũng xin mạnh dạn giới thiệu với bạn đọc

Cố PGS VS NGND Tôn Thất Bách Nguyên Hiệu trưởng trường ĐHYHN

6/30/2003

CÁC TÁC GIẢ

Bác sỹ Claude-Laurent Benhamou, nhà thấp khớp học ở Trung tâm bệnh viện vùng Orléans, là thành viên của Ban biên tập tạp chí Thấp khớp và các bệnh Xương-Khớp Ông đã từng chủ trì các buổi thảo luận giảng dạy về phương pháp viết báo y học ở trường đại học Tours, nơi mà ông từng là thư ký của đơn vị giúp đỡ viết báo y học

Bác sĩ Loic de Calan, Giáo sư phẫu thuật tiêu hoá tại đại học Tours, đã từng là thành viên của Ban biên tập tạp chí Gastroenterologie Clinique et Biologique Ông chủ trì các buổi thảo luận giảng dạy về phương pháp viết báo y học ở trường đại học Tours

Bác sĩ Dominique Franco, Giáo sư về phẫu thuật tiêu hoá ở đại học Paris Sud, đã từng là tổng biên tập tạp chí Gastroenterologie Clinique et Biologique Bác sĩ Jean Paul Galmiche, Giáo sư chuyên ngành Gan-Tiêu hoá tại trường đại học Nantes, đã từng là tổng biên tập tạp chí Gastroenterologie Clinique et Biologique Ông là người sáng lập và lãnh đạo tạp chí chuyên về đào tạo y học liên tục "Hépato-Gastro" Ông là thành viên ban biên tập tạp chí “Gut” và tạp chí

"European Journal of Gastro-Enterology and Hepathology" Bác sĩ Bernard Grenier, Giáo sư danh dự của đại học Y khoa Tours, đã chủ trì các buổi sinh hoạt khoa học đào tạo chuyên ngành về phân tích các quyết định y học, về phương pháp đọc và phân tích cũng như biên tập báo y học ở nhiều trường đại học Pháp ngữ

Bác sĩ Michel Huguier, Giáo sư chuyên ngành phẫu thuật tiêu hoá ở đại học Paris VI, đã từng là thành viên ban biên tập tạp chí Gastroentérologic Clinique et Biologique Ông là đồng biên tập của tạp chí Hepato-Gastroenterology và phó biên tập tạp chí Chirurgie Ông là chủ tịch của Hội

vì sự phát triển giảng dạy và nghiên cứu trong viết báo y học (ADERREM) và chủ trì các buổi thảo luận giảng dạy về viết báo y học

Bác sĩ Gérard Lorette, Giáo sư chuyên ngành Da liễu trường đại học Tours Ông là tổng biên tập tạp chí Annales de Dermatologie Ông là Giám đốc bộ phận nhận bài của nhà xuất bản Doin Ông chủ trì các buổi thảo luận giảng dạy viết báo y học ở Pháp và ở nước ngoài

Bác sĩ Hervé Maisonneuve là giám đốc bộ phận thẩm định của cơ quan quốc gia về tín nhiệm và đánh giá trong y tế (ANAES) Ông đã từng là chủ tịch Hiệp hội Âu Châu của các nhà xuất bản khoa học Ông là thành viên các ban biên tập (JAM, Journal of Evaluation in Clinical Pratice) và

đã chủ trì các hội thảo về giảng dạy viết báo y học

TS Trần Bình Giang

6/30/2003

LỜI NÓI ĐẦU

Mục đích của cuốn sách này là nhằm giúp cho những ai muốn viết một luận án, một bản thu hoạch hay một bản báo cáo khoa học Sách trình bày những nguyên tắc viết một tài liệu khoa học y học (chương 1 và 2) và cách sử dụng chúng trong công trình nghiên cứu (chương 3 đến chương 13) Hiểu biết những nguyên tắc này giúp cho tác giả biết cách viết một cách chính xác,

rõ ràng và súc tích Bên cạnh giá trị khoa học của công trình, nó góp phần làm cho công trình nghiên cứu được Ban biên tập của các tạp chí khoa học chấp nhận Rất nhiều trong số những nguyên tắc này cũng có thể áp dụng để viết một bài giảng hay một cuốn sách Hiểu biết các nguyên tắc viết bài trong y học cũng giúp cho việc nhận biết những bài báo kém sáng sủa, không chuẩn xác hay thiếu súc tích Để tiết kiệm thời gian thì không cần đọc những bài như vậy

Để viết một bài báo cần phải biết có thể tìm tài liệu tham khảo ở đâu và như thế nào Chủ yếu nhờ vào công nghệ tin học, ta sẽ thực hiện việc lựa chọn nhanh lần đầu các tài liệu và lưu trữ thông tin để có thể sử dụng dễ dàng: chương 14 dành cho vấn đề này

Các tác giả thường không biết con đường của một bài báo từ khi gửi bản thảo tới một tạp chí cho tới khi nó được đăng Điều này tác động ngay tới chính việc viết bài báo Thông tin này nằm trong chương 15

Chương cuối cùng của cuốn sách cho những lời khuyên để chuẩn bị trình bày báo cáo miệng hay dùng bảng trưng bày (poster) trong một hội nghị khoa học

Chương 1

PHƯƠNG PHÁP VIẾT BÁO KHOA HỌC

Cách viết một bài báo khoa học đồng thời vừa là yếu tố cơ bản, vừa là yếu tố phụ của nội dung bài báo Để có thể hiểu rõ về sự tưởng như đối nghịch này, ta có thể ví cách viết như mặt kính của một bể nuôi cá cảnh, nội dung khoa học của bài báo như những con cá nuôi trong bể này (1) Lợi ích mà cách viết mang lại là rất quan trọng: nếu mặt kính của bể cá mờ đục thì không thể chiêm ngưỡng những gì chứa bên trong dù nó có đẹp đến đâu chăng nữa Tuy nhiên tự bản thân cách viết không mang lại mục đích vì chẳng ai ngắm một cái bể cá chỉ vì cái mặt kính Học cách viết cũng giúp ta biết cách đọc tốt hơn Trên thực tế, một độc giả nắm được cách viết

sẽ nhận ra dễ dàng lợi ích khoa học của một bài báo được viết chuẩn xác nghĩa là viết một cách chính xác, rõ ràng và súc tích Một bài báo không chính xác, tối nghĩa, với những chỗ lạc đề, sẽ làm cho người đọc phải mất một thời gian dài cố gắng, đôi khi một cách vô vọng, để tìm hiểu nội dung bài báo Hiểu biết những nguyên tắc viết bài báo khoa học cho phép người đọc loại bỏ ngay khi mới xem qua những bài báo không tôn trọng những nguyên tắc này Do đó người đọc

sẽ tiết kiệm được rất nhiều thời gian mà không sợ bỏ sót một thông điệp khoa học ẩn chứa trong một bài báo trình bày tồi vì nguy cơ này rất thấp Kinh nghiệm cho thấy thường có sự đồng hành giữa nội dung và hình thức: "những gì người ta biết rõ thì sẽ được trình bày rõ ràng" (2) Hệ quả là những gì không rõ ràng thường chứa đựng một lợi ích khoa học rất hạn chế

MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC VIẾT BÁO KHOA HỌC

Mục đích đặc trưng của việc viết báo y học là truyền đạt một thông điệp khoa học mà thể thức thường gặp là bài báo đăng kết quả nghiên cứu hay là "Bản báo cáo nghiên cứu" Mục đích này giải thích rõ cách viết bài báo khoa học phải là một kỹ thuật xuất phát từ khoa học chứ không xuất phát từ văn chương hay thơ ca Trên thực tế, việc viết báo khoa học được hướng dẫn bởi những nguyên tắc tự bản thân nó nói lên tính chặt chẽ khoa học Đó phải là những nguyên tắc xuất hiện dần, đáp ứng theo một logic chứ không phải là những giáo điều áp đặt Ví dụ, các tài liệu tham khảo phải được trình bày sao cho người đọc có thể tham chiếu dễ dàng nhất Điều này không tuân theo một quy tắc duy nhất: Có nhiều hệ thống tham khảo mà mỗi hệ thống đều có điểm mạnh và điểm yếu riêng Tuy nhiên các tạp chí y học tìm cách tốt nhất để trình bày tài liệu tham khảo một cách hài hoà(3)

Mục đích thứ hai của cách trình bày một bản báo cáo khoa học không phải là một mục đích đặc biệt: đó là phải viết sao cho để bài báo được độc giả hưởng ứng Trong văn chương, mục đích này đạt được nhờ cốt truyện hấp dẫn, sự giàu có về từ vựng, văn phong của tác giả Trong khoa học, giá trị của nội dung khoa học là trên hết Tuy nhiên sự xuất hiện ngày càng nhiều các tạp chí và bài báo y học làm cho người đọc phải chọn lựa nên đọc cái gì (4) Khi lợi ích khoa học tương đương nhau, chúng ta có xu hướng đọc các bài báo rõ ràng, chính xác, và súc tích hơn Do vậy, chúng ta chỉ đặt mua những tạp chí nào có những bài báo đáp ứng những nguyên tắc đó nhiều nhất Hơn nữa, thường những tạp chí có uy tín là nơi thu hút được những bài có giá trị Những tạp chí đó có nhiều khả năng chọn lựa bài: Tạp chí British Medical Journal nhận được khoảng 5000 bài báo gửi đăng một năm mà chỉ có 600 bài được đăng Một nửa số bài báo gửi đến thậm chí không nhận được sự phân tích tỷ mỷ vì đó không phải là những bài báo đăng kết quả nghiên cứu, hoặc quá chuyên sâu, tối nghĩa hoặc có giá trị tầm thường về mặt khoa học (5)

Ba tiêu chuẩn chất lượng một bài báo khoa học gồm:

1) Giá trị khoa học;

2) Chất lượng của sự trình bày khoa học;

3) Sử dụng thành thạo thứ ngôn ngữ dùng viết bài báo

Rất tiếc một thực trạng đã xảy ra là sự xuất hiện bùng nổ các bài báo và tạp chí do sự cần thiết phải có danh mục công trình nghiên cứu, sự cần thiết phải đăng bài để có số lượng bài báo (6)

Sự cần thiết phải đăng báo dù với động cơ nào đi nữa đã làm xuất hiện cả những sự không trung thực Tháng 4 năm 1987 vấn đề này đã trở thành chủ đề một cuộc bàn luận ở Hội nghị khoa học Hoa Kỳ(7) Người ta đã đề nghị lập ra một uỷ ban kiểm tra và cả hình thức phạt trong trường hợp gian lận khoa học! Phương thuốc tốt nhất có lẽ là sự tiến bộ trong cách nhìn nhận của các thành viên các hội đồng thi hay các uỷ ban quy định số lượng bài báo Việc cho điểm đánh giá các tạp chí khoa học có thể là một cách xác định giá trị các tạp chí nào chỉ nhận đăng các bài báo có chất lượng Trường đại học Y Havard đã đề nghị một biện pháp phòng ngừa có tính hiện thực: Trường này yêu cầu các ứng viên dự tuyển chỉ xuất trình một số lượng hạn chế các công trình của họ: 7 công trình với ứng viên cho vị trí phó giáo sư, 10 công trình cho vị trí giáo sư (7) Cũng với tinh thần đó mà người ta yêu cầu các ứng viên cho giải thưởng Nobel hay Viện sĩ Viện hàn lâm khoa học Hoa Kỳ chỉ trình tối đa 12 công trình (8) Nhưng đối với hội đồng xét duyệt thì đếm đầu các bài báo dễ hơn là đọc bài báo đó (9)

VIẾT BÁO KHOA HỌC VÀ VIỆC SỬ DỤNG TỐT NGÔN NGỮ

Các nguyên tắc viết một bài báo khoa học trong bất cứ trường hợp nào cũng không bỏ qua việc tôn trọng các quy tắc ngữ pháp dù viết ở ngôn ngữ nào chăng nữa Sự trộn lẫn giữa việc viết báo khoa học với việc sử dụng không tốt ngôn ngữ thể hiện sự lẫn lộn hoàn toàn giữa hai khái niệm khác nhau: Nguyên tắc viết bài và ngữ pháp Ví dụ: thật là kỳ lạ khi Ban biên tập của một tạp chí lại có thể bảo vệ được văn phong y học của ngôn ngữ trong khi chấp nhận đăng một bài báo có những câu không thể hiểu được đại loại như: “chỉ có thể nghĩ tới một carcinome

epidermoide tiên phát và một Sarcome là chẩn đoán vì bệnh phẩm phẫu thuật đã bị làm hỏng

do điều trị coban trước đó”

Chặt chẽ, sáng sủa, súc tích

Khi một tác giả băn khoăn về cách viết một câu, một đoạn hay một chương nào đó, người đó phải trả lời được 3 câu hỏi sau đây:

1) Dạng thức nào thích hợp nhất với ý tưởng và hiện tượng mà ta muốn trình bày?

2) Kiểu diễn đạt nào là đơn giản và rõ ràng nhất cho người đọc?

3) Kiểu diễn đạt nào súc tích nhất?

Ba câu hỏi này có tầm quan trọng giảm dần: Đừng hy sinh sự chặt chẽ cho lối hành văn sáng sủa cũng như không hy sinh sáng sủa cho sự súc tích

HỌC CÁC NGUYÊN TẮC PHỔ BIẾN TOÀN CẦU TRONG VIẾT BÁO KHOA HỌC

Các nguyên tắc viết báo khoa học không phải là tự nhiên mà có: Để biết đọc thì chỉ biết các chữ cái thôi chưa đủ; cũng như vậy, để viết đúng một bài báo khoa học thì việc biết viết bằng một thứ ngôn ngữ nào đó vẫn chưa đủ Vì vậy việc học những nguyên tắc viết báo khoa học dù rất đơn giản là cần thiết

Việc cần thiết phải dạy những nguyên tắc này đã được đặt ra từ lâu ở nhiều nước (10) Ví dụ ở Hoa Kỳ, những khoa giảng dạy phương pháp viết báo khoa học đã được thành lập ở các trường đại học: L Debakey lãnh đạo khoa thông tin khoa học (11) tại trường đại học Y Baylor ở Houston, F.P Woodford đã sáng lập chương trình giảng dạy 18 tháng cho các biên tập viên khoa học chuyên nghiệp (12) tại trường đại học Rockerfeller ở New York Tại Mayo Clinic ở Rochester đã tổ chức chương trình giảng dạy về viết báo khoa học cho sinh viên và các thầy thuốc (13) Khoa xuất bản y học giúp các thầy thuốc viết các công trình ngay từ khi có ý tưởng Cách làm này là sự bổ sung tốt nhất cho việc giảng dạy lý thuyết (14)

Ở Anh cách viết công trình khoa học đã được dạy ở Viện khoa học và kỹ thuật Cardiff Những chương trình giảng dạy tích cực đã được tổ chức dưới sự lãnh đạo của S Lock, "biên tập viên" của tạp chí British Medical Journal (15)

Ở Pháp, G P Revillard đã nêu lên sự cần thiết phải giảng dạy về kỹ thuật viết các bản thu hoạch nghiên cứu trong chương trình học sau đại học "3ème cycle" (16) Năm 1975, J A Farfor đã đề nghị thành lập một tổ chức giảng dạy cách viết công trình y học ở ba mức độ (1,17): 1) Một đợt giảng có thời lượng vài giờ cho sinh viên y khoa năm thứ nhất hay thứ hai

để giúp họ viết một bệnh án và trả lời các câu hỏi thi; 2) Một khoá học từ bốn đến sáu buổi rưỡi cho các sinh viên đại học năm thứ ba giúp họ viết luận án và nhất là các bản tóm tắt nghiên cứu; 3) Một khoá giảng sâu hơn nhiều dành cho các bác sĩ khi họ hợp tác với ban biên tập các tạp chí y học Mặc dù khá muộn màng so với các nước khác, việc giảng dạy về phương pháp viết công trình y học đã được bắt đầu nhờ những ý tưởng của từng cá nhân, nhất là ở Paris, Tours, Nantes, Angers, Lille Các ý tưởng này đã tập hợp lại năm 1987 bằng việc thành lập Hội phát triển giảng dạy và nghiên cứu về viết công trình khoa học y học (Association pour

le developpement de l'enseignement et de la rechercher en rédaction médical - ADERREM)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Farfor JA Enseigner la rédaction médicale Chapitre II La structure du compte rendu de

recherche Cah Med 1976;2:783-5

2 Boileau-Despréaux N L'art poétique Chant I In: (Euvres, nouvelle édition Paris: Billiot,

1726:7-33

3 International Committee of Medical Journal Editors Uniform requirements for

manuscrips submitted to biomedical journals N Engl J Med 1997;336:309-15 (traduction

fran†aise voire page 149)

4 Department of Clinical Epidemiology and Biostatistics, McMaster University

Health of Science How to read clinical journals: I Why to read them and how to start

reading them critically Can Med Assoc J 1981;124:555-8

5 Smith R Steaming up windows and refereeing medical papers Br Med J

1982;285:1259-61

6 Garfield E In thuth, the “flood” of scientific literature is only a myth Scientist 1991;2:11-25

7 Angell M, Relman AS Fraud in biomedical research A time for congressional restraint N

Engl J Med 1988;318:1462-3

8 Stossel TP Volume: papers and academic promotion Ann Intern Med 1987;106:146-8

9 Stetten D Publication: numbers and quality Science 1986;232:4746

10 Farfor JA Pour une réhabilitation de la presse médicale fran†aise: à quand la fin

de l'amateurisme? Cah Med 1977;3:683-7

11 DeBakey L The scientific journal: editorial policies and pratices: guidelines for editors,

reviewers, and subauthors In collaboration with PF Cranefield et al St Louis: Mosby,

1976,129p

12 Woodford FP Training professional editors for scientific journals Scholarly Publishing

1970;2:41-6

13 Roland CG, Cox BG A mandatory course in scientific writing for undergraduate medical

students J Med Educ 1976;51:89-93

14 Cox BG The author's editor Mayo Clin Proc 1974;49:314-7

15 Lock S Introduction (à l'enseignement de la rédaction médicale) Cah Med 1976;2:630-2

16 Revillard JP Pour un enseignement de l'expession médicale et scientifique La rédaction

d'un article Lyon Médical 1970;224:1-9

17 Farfor JA Pourquoi la recherche médicale fran†aise est-elle sous-estimatée dans les pays

de langue anglaise? Cah Med Lyonnais 1975;51:11-4

18 Huguier M, Poitout D Diplôme d' études approfondies en sciences chirurgicales Ann

Chir 1986;40:449-53

TS Trần Bình Giang

6/30/2003

Chương 2

CÁC DẠNG BÀI VIẾT VÀ BÀI BÁO TRONG Y HỌC

Sự đa dạng của các bài viết và bài báo trong y học là để đáp ứng với sự đa dạng về mục đích của chúng Các tạp chí y học cho phép các tác giả trình bày theo ít nhất tám cách khác nhau, mỗi cách tương ứng với một dạng bài báo đã được xác định Hệ quả là việc xếp loại các bài báo trong y học thành các dạng khác nhau mang lại cho người đọc thông tin về mục đích chung của bài báo, như vậy hướng người đọc chọn lựa ngay từ đầu

Các dạng bài viết và bài báo khác nhau trong y học:

Bài đăng công trình nghiên cứu (article original)

Bài xã luận (editorial)

Thông báo lâm sàng (cas clinique ou fait clinique)

Thư gửi Ban biên tập ( lettre à la rédation)

Tổng quan (revue generale)

Hiệu chỉnh (mise au point)

Phân tích bình luận (analyse commentée)

Bài giảng (article didactique)

Sách (livres)

Luận án bác sỹ y học, khi trình bày một công trình nghiên cứu phải được viết như một bài báo khoa học, nghĩa là như một bài đăng công trình nghiên cứu

Mỗi dạng bài báo có điểm đặc trưng riêng Việc không tuân thủ những đặc điểm này thể hiện

sự thiếu nghiêm túc của người viết

BÀI ĐĂNG CÔNG TÌNH NGHIÊN CỨU

Đây là bài báo nguyên thuỷ còn gọi là khoá luận hay báo cáo khoa học ở một số tạp chí, trình bày một công trình nghiên cứu theo một chủ đề nào đó Các tác giả trình bày phương pháp nghiên cứu, đưa ra các kết quả nghiên cứu của mình và bàn luận về các kết quả đó

Cấu trúc một bài báo nghiên cứu là sự lặp lại một cách máy móc vì nó là kết quả của logic khoa học Phần Đặt vấn đề phải nói rõ tại sao công trình được thực hiện Phần Tư liệu và phương pháp nghiên cứu phải chỉ ra công trình được thực hiện thế nào Phần kết quả mô tả những gì

đã nhận thấy và chỉ những gì đã nhận thấy Ngược lại phần Bàn luận hay bình luận có thể viết

tự do hơn, mặc dù vẫn phải tôn trọng những nguyên tắc chung Tài liệu tham khảo giúp để chứng minh những điều các tác giả khẳng định, chủ yếu ở phần đặt vấn đề và phần bàn luận Cấu trúc này phù hợp với một logic chứ không phải với một sự giáo điều áp đặt Bài báo nghiên cứu cũng khác với bài giảng ở chỗ mục đích của bài giảng là giảng dạy cho người đọc Việc nhầm lẫn giữa các thể loại thể hiện sự thiếu chặt chẽ trong việc viết bài báo Cấu trúc một bài báo nghiên cứu thường được gọi là IMRAD (1) Nó có nghĩa là: I = Introduction = Đặt vấn đề,

M = Matériel et méthodes = Tư liệu và phương pháp, R = Résultats = Kết quả, A = and = và,

D = Discussion = Bàn luận

Cấu trúc một bài báo nghiên cứu (gọi là cấu trúc IMRAD)

Tên bài báo và tóm tắt

I = Introduction = Đặt vấn đề,

M = Matériel et méthode = Tư liệu và phương pháp,

R = Résultat = Kết quả,

A = and = và,

D = Discussion = Bàn luận

Tài liệu tham khảo Hai sai lầm lớn nhất và thường gặp nhất là: thứ nhất là đặt trong một chương những vấn đề không có vị trí ở đó như đưa nhận xét vào chương Tư liệu và phương pháp nghiên cứu hay chương Kết quả, mô tả đối tượng nghiên cứu trong chương Kết quả Sai lầm thứ hai là biến một phần hay toàn bộ chương Bàn luận thành một bài giảng sư phạm (2)

cụ thể: Các kết quả thống kê cho thấy đó là loại bài được đọc nhiều nhất trong các tạp chí y học nổi tiếng (3) Trên thực tế với tư cách là người đọc, cách rất tốt để tạo ra quan điểm về một vấn đề là đọc bài xã luận về vấn đề đó Một bài xã luận có thể có cùng chủ đề với bài nghiên cứu trong cùng một số của tạp chí, đó là dạng bài xã luận "chủ đề"

THÔNG BÁO LÂM SÀNG

Thông báo lâm sàng có mục đích trình bày một bệnh án và bình luận ngắn về bệnh án đó Vì lý

do đó độ dài bản thảo không nên vượt quá 4-6 trang đánh máy Thông báo lâm sàng phải đưa

ra các thông tin độc đáo về sinh bệnh học, lợi ích của quá trình chẩn đoán hay điều trị một bệnh lý nào đó Các tạp chí nổi tiếng có một chính sách rất chặt chẽ trong việc đăng các thông báo lâm sàng Chính sách này là do có rất nhiều thông báo lâm sàng được gửi tới Không phải bao giờ cho đăng những trường hợp hiếm gặp cũng có ích, thường vì đó là những trường hợp không có lợi ích rõ ràng về tính sư phạm (4) Việc viết một thông báo lâm sàng nên tránh hai

xu hướng: Từ một trường hợp đã gặp làm một điểm báo y học hay viết một bài giảng dưới vỏ bình luận một bệnh án

Thảo luận giải phẫu bệnh-lâm sàng gần với dạng thông báo lâm sàng (5) Việc này được thực hiện bởi một hay nhiều bác sĩ thảo luận những vấn đề về chẩn đoán hay điều trị đặt ra nhân một trường hợp bệnh nhân Thảo luận giải phẫu bệnh-lâm sàng là một bài báo có tính giảng dạy mà một minh họa là mục "Bệnh án lâm sàng" hay “Thảo luận lâm sàng - giải phẫu bệnh” của Bệnh viện Trung tâm Masachussets được đăng hàng tuần trong tạp chí New England Journal of Medicine (6) Tại Pháp, có những tạp chí đăng thường kỳ những bài thảo luận giải phẫu bệnh-lâm sàng

Thảo luận lâm sàng giống như thảo luận giải phẫu bệnh-lâm sàng, trình bày những vấn đề về chẩn đoán và điều trị của một bệnh án lâm sàng Khác với thảo luận giải phẫu bệnh-lâm sàng

mà mỗi phần được thảo luận bởi một chuyên gia khác nhau (5), thảo luận lâm sàng là một dạng bài báo giảng dạy, cập nhập một vấn đề qua một bệnh án cụ thể được trình bày Dạng thảo luận lâm sàng được đăng thường kỳ trong tạp chí Annals of Internal Medicine

Đôi khi có người chỉ trích dạng thông báo lâm sàng (6,7) Tuy nhiên khi nó có chất lượng tốt thì lại mang lại rất nhiều kết quả bởi vì 56% độc giả của tạp chí New England Journal of Medicine nói rằng họ đọc ít nhất ba lần một tháng mục "Bệnh án lâm sàng" trong báo này (8) Vì vậy Ban biên tập các tạp chí y học nên khuyến khích đăng dạng bài này với điều kiện phải kiểm

soát chất lượng (4)

THƯ GỬI BAN BIÊN TẬP

Thư gửi Ban biên tập là một bức thư gửi cho Ban biên tập của một tạp chí với mục đích được đăng trên tạp chí đó Nội dung của thư gửi Ban biên tập có thể là một thông báo lâm sàng ngắn hoặc các kết quả bước đầu một công trình nghiên cứu hay có thể là lời bình luận về một bài báo đã đăng trước đó trong chính tạp chí đó Thư gửi ban biên tập phải ngắn, ít hơn hai trang đánh máy và có dưới sáu tài liệu tham khảo

Các kết quả trình bày trong thư gửi Ban biên tập có thể sẽ được đăng sau này một cách chi tiết hơn Thư gửi Ban biên tập cho phép các tác giả tính ngày công bố nếu công trình không đăng hay chỉ được thảo luận miệng Lợi điểm của thư gửi ban biên tập là nó được đăng nhanh sau khi được Ban biên tập chấp nhận, thường chỉ trong vòng vài tuần, trong khi muốn đăng một công trình nghiên cứu thì thời gian chờ đợi là vài tháng thậm chí một năm hoặc hơn

Thư gửi Ban biên tập có thể là lời trả lời, một bình luận hay có thể là một quan điểm ngược lại với một bài báo đã đăng trước đó trong cùng tạp chí (9) Khả năng trao đổi này giữa các tác giả và người đọc là một thói quen rất được ưa chuộng ở các tạp chí Anh-Mỹ (9) đã phát triển trong các tạp chí tiếng Pháp Có những tạp chí chỉ chấp nhận loại thư gửi Ban biên tập kiểu này

mà thôi

TỔNG QUAN

Bài tổng quan là một bài điểm lại một cách đầy đủ nhất có thể được những hiểu biết về một chủ đề xuất phát từ việc phân tích toàn bộ mọi mặt các công trình đã đăng Trong phần tài liệu tham khảo có thể dẫn hàng vài trăm tài liệu Một bài tổng quan tốt phải đáp ứng được những yêu cầu sau (10): 1) chỉ hướng tới một chủ đề cụ thể đã được trình bày rõ ở phần mở đầu 2) trình bày những nguồn tài liệu đã được sử dụng để thu thập thông tin và chỉ rõ những tiêu chuẩn nào để sử dụng tài liệu trong số những tài liệu đã đọc, ví dụ như tác giả một bài tổng quan về điều trị một bệnh chỉ lấy những nghiên cứu tiền cứu có kiểm chứng 3) phân tích phương pháp luận và giá trị của các kết quả thu được trong các công trình khác nhau được sử dụng trong bài 4) trình bày tóm tắt trong những đoạn cuối của bài tổng quan những số liệu và kết quả có giá trị nhất và gợi ý những hướng nghiên cứu cho các công trình trong tương lai Người đọc nhờ vậy nhận được một cái nhìn tổng thể bao quát về một vấn đề cả về mặt lịch sử

và triển vọng mở ra từ đó

HIỆU CHỈNH

Hiệu chỉnh là một thể loại nằm giữa hai thể loại có tính hoàn chỉnh hơn là bài xã luận và bài tổng quan Người viết bài này phải là tác giả của những công trình chủ yếu trong vấn đề đó Bài này cũng giống như bài xã luận thường được viết theo yêu cầu của Ban biên tập một tạp chí

Bài hiệu chỉnh có nội dung tập trung vào một chủ đề hạn hẹp xuất phát từ những bài báo đăng trong những năm gần đây và từ kinh nghiệm bản thân của tác giả Sự khác biệt giữa hai nguồn thông tin này phải thể hiện rõ ràng Ngay từ phần đặt vấn đề, các tác giả phải giải thích bài hiệu chỉnh được viết bởi lý do gì Trong phần nội dung chính của bài báo phải tránh việc chỉ đơn giản sắp xếp các kết quả trái ngược cạnh nhau mà phải đưa ra sự giải thích các điều trái ngược, quan điểm cá nhân của tác giả, đưa ra gợi ý giải quyết những điểm bất đồng để cho phép người đọc có thể tự sàng lọc những quan niệm của họ về chủ đề đó Tài liệu tham khảo nên chọn lọc và chỉ giới hạn ở vài chục tài liệu

BÀI ĐIỂN HÌNH

Bài điểm bình có nội dung là phân tích và bình luận về những bài báo xuất hiện trong những tháng gần đây trong những tạp chí khác Tốt nhất là bài này do một tác giả hiểu biết sâu về chủ đề đó viết Bài dạng này chỉ nên có 2-3 trang đánh máy và bao gồm hai phần: Phần đầu tóm tắt bài báo với sự tham khảo phần tóm tắt của các tác giả, phần thứ hai là phần bình luận

và phê phán về giá trị của các kết quả và những điều mà kết quả đó mang lại cho sự hiểu biết

về chủ đề Sự xuất hiện của phần bình luận bộc lộ nhân thân tác giả Một vài tài liệu tham khảo, thường là khác với những tài liệu được dẫn trong bài báo được điểm có thể làm nòng cốt cho phần bình luận

Loại bài này rất được độc giả quan tâm Có những tạp chí chỉ đăng những bài điểm bình, thậm chí có cả những cuốn sách xuất bản thường kỳ đăng loạt bài này như cuốn "Year Books"

BÀI GIẢNG

Mục đích của bài giảng là giảng dạy cho người đọc như chính tên của loại bài này chỉ ra Một bài giảng đòi hỏi phải chuyên sâu về vấn đề và có khả năng mang lợi ích cho tất cả mọi độc giảmuốn tìm hiểu về chủ đề đó, dù đó là người chưa biết gì hay chỉ biết một phần vấn đề Kèm theo bài giảng có phần hướng dẫn đọc sách gọi là phần danh mục tài liệu liên quan dành cho những ai muốn biết sâu hơn về chủ đề Danh mục tài liệu khác tài liệu tham khảo Tuy nhiên một bài giảng, ngoài danh mục tài liệu liên quan còn có thể có tài liệu tham khảo là những tài liệu làm nòng cốt cho bài viết và được trích dẫn trong bài

LUẬN ÁN BÁC SỸ

Luận án bác sỹ thường là dịp đầu tiên sinh viên tiếp xúc với việc viết báo y học Mục đích của một luận án phải được xác định một cách cẩn thận trước khi bắt tay vào thực hiện: tra cứu hàng chục hay hàng trăm tài liệu để rồi sau đó tự hỏi có thể rút ra những cái gì là trái ngược với việc đáng phải làm Mục đích của một luận án cũng như tất cả các công trình khoa học là trả lời câu hỏi được đặt ra một cách rõ ràng Việc bảo vệ luận án phải là việc trình bày một công trình nghiên cứu cá nhân và những ảnh hưởng mà công trình đó tạo ra

Một luận án vì vậy phải được trình bày theo cấu trúc của một công trình nghiên cứu: Đặt vấn

đề, Đối tượng và phương pháp, Kết quả, Bàn luận và Tài liệu tham khảo Cách thức viết một luận án như vậy giúp cho sau này dễ dàng đăng công trình trong một tạp chí dưới dạng một bài báo nghiên cứu, đó là cách duy nhất để thông báo các kết quả của công trình Trong thực

tế, rất nhiều tạp chí y học từ chối chấp nhận khi đưa một luận án vào phần tài liệu tham khảo một bài báo vì đó là một công trình khó tiếp cận cho những ai không sống ở thành phố có trường đại học mà luận án đó được bảo vệ và càng khó hơn cho các người đọc ở nước ngoài khi muốn tham khảo tài liệu đó

TÀI LIỆU THAM KIHẢO

1 Farfor JA Enseigner la rédaction médicale Chapitre II La structure du compte rendu de

recherche Cah Med 1976;2:783-5

2 Huguier M, Molkhou JM La rédaction médicale Gastroenterol Clin Biol 1986;10:29-33

3 Morgan PP Scientific editorials A precious and scarce element in medical journals Can

6 Relman AS Are the case records obsolete? N Engl J Med 1979;301:1112-3

7 Lipkin M The CPC as an anachronism N Engl J Med 1979;301:1113-4

8 Scully RE In defence of the CPC N Engl J Med 1979;301:1114-6

9 Morgan PP How to write a letter to editor that the editor will want to publish Can Med

Assoc J 1985;132:1344

10 Murlow CD The medical review article: state of the science Ann Intern Med

1987;106:485-8

CÁCH VIẾT TRONG KHOA HỌC KHÁC VỚI CÁCH VIẾT TRONG VĂN CHƯƠNG

Nền văn hoá và việc học ở nhà trường đã ảnh hưởng tới việc viết văn trong khoa học và có lẽ

đã có ảnh hưởng xấu tới việc đó Trên thực tế việc viết văn trong khoa học y học có những điểm đặc biệt biểu hiện ở nhiều nguyên tắc: sử dụng tốt thì của động từ, loại bỏ những kiểu diễn đạt hoa mỹ, những biểu hiện có tính cảm tính, những thể bị động không cần thiết

Việc sử dụng đúng thì của động từ

Tính logic khoa học đòi hỏi sử dụng thì quá khứ cho tất cả những hiện tượng đã xảy ra trong quá khứ và chỉ sử dụng thì hiện tại trong những trường hợp được xác định Như vậy, trong một bài báo nghiên cứu, thì quá khứ phải được dùng cho tất cả những gì liên quan tới kinh nghiệm

cá nhân của các tác giả bởi vì những cái đó đã xảy ra trong quá khứ dù chỉ mới vừa xảy ra: cách thức tiến hành nghiên cứu (tư liệu và phương pháp), những cái nhận được (kết quả) Thì quá khứ cũng phải được dùng cho tất cả những điều xuất phát từ kinh nghiệm của các tác giả khác, cả ở phần đặt vấn đề cũng như ở phần bàn luận

Khi viết trong khoa học, việc sử dụng thì hiện tại tường thuật cho những sự kiện xảy ra trong quá khứ thường dẫn tới sự không logic trong dạng thức: “bệnh nhân đang đến bệnh viện ngày

15 tháng 9 năm 1983” (sử dụng thì động từ thời hiện tại cho một hiện tượng đã xảy ra nhiều năm trước Một cuộc phẫu thuật đã được thực hiện Khi mổ "đang" tìm thấy một khối u (nhận xét như trên) và khối u này đã được cắt bỏ Bệnh nhân "sẽ" được xuất viện (động từ ở thì tương lai cho một sự kiện trong quá khứ) ngày thứ tám sau mổ”

Hơn nữa, việc sử dụng thì hiện tại để mô tả những hiện tượng trong quá khứ là nguồn gốc của

sự phóng đại: một khẳng định kiểu như "những cystadenomes của tuỵ được quan sát thấy ở phụ nữ từ 40 đến 60 tuổi" là muốn nói đến kinh nghiệm cá nhân của tác giả hay là số liệu trong

y văn? Nếu là để nói tới kinh nghiệm cá nhân của tác giả thì phải chia động từ ở thì quá khứ Nếu là để nói đến những điều đã biết trong y văn thì phải chia ở hiện tại Khi đọc một câu viết

"Tất cả những bệnh nhân bị ung thư tuyến tuỵ khi có di căn hạch đã chết trong vòng 5 năm" người đọc sẽ hiểu rằng đó là kinh nghiệm của bản thân tác giả Ngược lại khi viết "Tất cả bệnh nhân ung thư tuỵ chết trong năm năm" là muốn nói tới một điều đã được tất cả mọi người biết

Vì vậy cần khẳng định điều này bằng một hay các tài liệu tham khảo

Các diễn đạt văn hoa

Chúng ta đã được học để không dùng một từ nhiều lần sát nhau, ngoại trừ khi muốn tạo ra những tác dụng lặp lại Vì vậy ta được khuyên tìm các diễn đạt hoa mỹ bằng cách dùng các từ đồng dạng

Ngược lại, tính logic của việc viết báo khoa học đòi hỏi sử dụng cùng một từ để chỉ một hiện tượng (1,2) Việc sử dụng trong một bài báo các từ "sốt", "sốt nhẹ", "thay đổi nhiệt độ", "tăng nhiệt độ" làm người đọc phải tự hỏi tại sao tác giả không sử dụng một từ duy nhất và cố đi tìm nguyên nhân của việc dùng các từ khác nhau do trong thực tế y học các từ này có ý nghĩa khác nhau Việc cấm sử dụng các dạng diễn đạt hoa mỹ bắt buộc tác giả phải chọn lựa trong số

những từ có nghĩa gần nhau từ nào phù hợp nhất với hiện tượng quan sát thấy và sau đó chỉ

sử dụng duy nhất từ đó cả trong bài báo lẫn trong tất cả các bảng hay chú thích của các minh hoạ Trong một bài báo thuộc ngành giải phẫu tạo hình, một độc giả khi đọc bài báo có các cụm từ "vạt có cuống của phần dưới cơ thang hay "phần chính dưới cơ thang", nếu không phải

là nhà giải phẫu học sẽ không biết đó chỉ là một cơ và một nhà giải phẫu sẽ tự hỏi tại sao tác giả không sử dụng theo danh pháp quốc tế

Những diễn đạt cảm tính

Ngôn ngữ trong văn chương chấp nhận và đôi khi tìm kiếm những biểu đạt có tính cảm tính Điều đó không có bất cứ vị trí nào trong văn phong khoa học Tại sao lại viết "sau nhiều giờ cố gắng vất vả chúng tôi đã tham gia một cách vô vọng vào sự tiến triển của "mà không viết là

"bệnh nhân đã chết" Liệu chúng ta có thấy lợi ích gì cho người đọc khi viết một câu như:

"chúng tôi biết rõ là những bệnh nhân sau mổ bệnh cường tuyến cận giáp mà có biến chứng vềtiết niệu thì tiên lượng bệnh rất nặng, tuy nhiên những biến chứng đó đòi hỏi chúng tôi phải cố gắng rất nhiều" Độc giả không quan tâm tới những cố gắng của bạn Cũng với lý do như vậy, tốt nhất đừng sử dụng những cách diễn đạt có tính xã giao như kiểu "nhờ sự giúp đỡ của người bạn đồng nghiệp tuyệt vời và bạn của chúng ta, bác sỹ X" Nếu bạn muốn cảm ơn bác sỹ X đã gửi bệnh nhân cho bạn, đã đọc xét nghiệm này hay xét nghiệm khác, đã đọc lại và cho ý kiến

về bản thảo của bạn, hãy cảm ơn ông ấy ở cuối bài báo bằng một phụ chương có tên là cảm

ơn Hãy viết ở đó: "Chúng tôi cảm ơn bác sỹ X đã đọc các phim chụp cắt lớp vi tính"

Trong một bài báo khoa học

Hãy nhắc lại cùng một từ để chỉ cùng một sự vật, không nên sử dụng các danh từ tương tự như :

Sốt, nhiệt độ cao, hơi sốt, tăng nhiệt độ, tình trạng sốt

47%, gần một nửa, một nửa, vào khoảng 1 lần trên hai

Ung thư, u, adenocarcinome, tổ chức tân tạo

Loại bỏ các diễn đạt cảm tính

"Chúng tôi đã phát hiện "

"Không may, may mắn "

"Chúng tôi rất ngạc nhiên nhận thấy rằng "

"Chúng tôi đã ngạc nhiên "

"Rất hay, rất ấn tượng, thất vọng "

Việc sử dụng chủ từ "tôi" hay "chúng tôi" không được gây ra sự mơ hồ Trong viết báo khoa học không còn vị trí cho sự khiêm tốn hay cho các cách diễn đạt cảm tính khác (1) Tốt nhất hãy viết: "chúng tôi đã khám 10 bệnh nhân" hay "tôi đã khám" tuỳ theo có một hay nhiều tác

giả

SỰ CHÍNH XÁC THỂ HIỆN TÍNH NGHIÊM TÚC KHOA HỌC Tính nghiêm túc khoa học phải đặt dấu ấn trên một công trình khoa học từ khi chuẩn bị cho tới khi thực hiện giai đoạn cuối cùng là viết bài báo Hậu quả là nếu không cẩn thận khi soạn thảo bài báo sẽ dẫn đến việc độc giả sẽ hỏi là công trình được thực hiện với mức độ nghiêm túc như

thế nào Sự chính xác là biểu hiện chủ yếu của tính nghiêm túc khoa học

Sự chính xác thể hiện bằng định nghĩa trong chương Tư liệu và phương pháp nghiên cứu Trong một nghiên cứu lâm sàng, quần thể nghiên cứu phải được xác định, các tiêu chuẩn đánh giá phải được mô tả chính xác và không được thiếu hay bỏ sót Trong một nghiên cứu về thời gian sống của bệnh nhân xơ gan đã có búi giãn tĩnh mạch thực quản, các nhà gan học của

trường đại học Havart ở Boston đã không bị coi là thừa khi định nghĩa thế nào là xơ gan, là búi giãn tĩnh mạch thực quản, là cổ chướng (3) Trong một công trình nghiên cứu thực nghiệm, việc trình bày phương pháp phải đủ rõ ràng để thực nghiệm đó có thể được lặp lại trong công

trình nghiên cứu của người khác

Tính chính xác phải thể hiện khi trình bày phương pháp nghiên cứu và kết quả: một khối u không phải ước lượng là kích thước nhỏ, bằng quả cam hay bằng quả dưa mà phải đo bằng centimet (4) Không viết là nặng, nhẹ mà cân nặng bao nhiêu gram Một bệnh nhân gầy đi 5 kg không có cùng ý nghĩa khi trọng lượng ban đầu là 30 kg hay 90 kg Việc gầy đi từ 90 kg xuống

85 kg không có cùng ý nghĩa khi xảy ra trong 2 tháng hay trong 1 năm

Sự chính xác khi trình bày các kết quả đòi hỏi phải kiểm tra sự tương ứng của tất cả các số liệu trong bài và trong các bảng số liệu Một nhà khoa học đã bỏ hàng tháng để mô tả các khó khăn của một nghiên cứu hay tính chính xác các kết quả cho tới 4 số thập phân, phải dành sự chú ý

để người thư ký không nhầm miligram thành mililitre và nhà xuất bản không chuyển thành

millimetre (5)

Sự chính xác

Bỏ những danh từ trống rỗng:

"U to" là bao nhiêu: 3 cm, 15 cm, 27 cm

" Quan sát mới đây" là khi nào: 1970, 1980, 1985

"Một số nhất định" chính xác là số nào: 10, 23, 67

"Khổng lồ", "hẹp", "rộng", "mênh mông", "nhỏ nhắn", "nặng", "nhẹ", "thường gặp", "hiếm", "rất

hiếm", "hiện tại", "cổ xưa", "quan trọng"

Tỷ lệ creatinin máu cao: là bao nhiêu

Bỏ những đại từ trống rỗng:

"Rất nhiều, ít, nhiều, một cách sâu sắc, một cách trung bình, khá đủ, quá, thường, hiếm khi" Trong một bài báo, nhất là bài giảng dạy, việc ghi số tỷ lệ phần trăm có thể gây khó khăn cho việc đọc và nhớ Vì những lý do này, có những tính từ hay đại từ được sử dụng Một nghiên cứu tiến cứu nhiều trung tâm ở Pháp (6) đã cho phép đề nghị các thuật ngữ tương ứng tốt nhất với các tỷ lệ phần trăm (bảng 1) Sự thiếu vắng trong từ vựng các thuật ngữ để chỉ các tỷ

lệ từ 40 đến 60 % dẫn tới việc sử dụng cách diễn đạt "1 trên 2"

TỶ LỆ THUẬT NGỮ ĐỀ NGHỊ THUẬT NGỮ CHẤP NHẬN ĐƯỢC THUẬT NGỮ NÊN TRÁNH

5% (2-6) Hầu như không bao giờ Rất đặc biệt

sự sáng sủa của bản thân bài báo: những bài báo kém sáng sủa sẽ ít có cơ hội được đọc hơn

Mặc dù vẫn còn những tạp chí chấp nhận đăng những bài báo như vậy

Viết bằng một ngôn ngữ sao cho đơn giản và rõ ràng

Sự sáng sủa

"Việc xem xét kỹ lưỡng bảng II chỉ ra ": hoặc bảng II đã được trình bày tốt và tính từ "kỹ lưỡng" là không cần thiết còn khi sự kỹ lưỡng là cần thiết trong trường hợp này thì cần phải

trình bày lại bảng

Sự sáng sủa đòi hỏi sử dụng các từ và thuật ngữ đơn giản Có lẽ sự lan rộng của tiếng Anh như

là một ngôn ngữ của khoa học một phần là do ngôn ngữ đó sử dụng các từ vựng chặt chẽ nhưng đơn giản và rõ ràng Điều này có được nhờ sự thống nhất và một cố gắng của bản thân các nhà Anh ngữ như trong đầu đề một bài báo của F Savage và P.Godwin: "Kiểm soát ngôn ngữ của bạn: viết tiếng Anh rõ ràng" Điều này có thể áp dụng cho mọi ngôn ngữ (7) Mục đích của một bài báo khoa học không phải để khoe sự phong phú từ vựng của mình mà để trình bày công trình nghiên cứu Tất cả các tác giả phải luôn luôn tự hỏi liệu có thể sử dụng một thuật ngữ đơn giản hơn, liệu từ được sử dụng có thể hiểu được bởi một độc giả nước ngoài không nói được tiếng ta sử dụng mà chỉ có một vài khái niệm về ngôn ngữ đó Các qui tắc này càng quan trọng hơn do ngôn ngữ y học làm biến dạng việc sử dụng một số từ, tạo ra một số từ mới, thậm chí một từ lóng ở điểm này các nguyên tắc viết bài báo khoa học gặp gỡ với việc sửdụng tốt ngôn ngữ Tại sao lại viết: những vết loét này là những nguồn cung cấp bổ trợ cho tỷ

lệ tử vong thay vì "các vết loét đã dẫn tới tỷ lệ tử vong cao hơn"?

Sự biến dạng của ngôn ngữ y học thậm chí dẫn tới việc một sinh viên đã viết trong một bản dự

thi tuyển nội trú: "Ta đặt bệnh nhân dưới sự che phủ kháng sinh!"

Vị trí chủ chốt

Một từ ở vị trí chủ chốt khi nó bắt đầu một câu, một đầu đề hay một đoạn Vị trí chủ chốt tạo

ra sự rõ ràng của bài báo bằng cách thu hút sự chú ý của độc giả Một sai lầm hay gặp, cần phải chỉ trích mạnh mẽ là việc đặt ở vị trí chủ chốt trong đầu đề một bài báo những từ có nội dung thông tin yếu: bắt đầu một đầu đề bằng "thực trạng hiện nay của" là đặt ở vị trí chủ chốt một từ và một tính từ ít có lợi ích Nếu các tác giả cho rằng việc viết một bài báo về điều trị loét

hành tá tràng là có ích, người đọc có thể hy vọng là công trình sẽ trình bày những tài liệu hiện

tại về bệnh này mà không phải là những cái đã làm trong quá khứ

Việc sử dụng dấu phẩy

Sự thiếu vắng dấu phảy có thể là nguồn gốc của sự tối nghĩa "ba bệnh nhân đều bị theo thứ tựđau, buồn nôn và nôn và ỉa chảy" Bệnh nhân thứ hai đã bị buồn nôn và nôn, bệnh nhân thứ

ba bị ỉa chảy, hay bệnh nhân thứ hai bị buồn nôn, và bệnh nhân thứ ba buồn nôn và nôn! (1) Việc đặt một dấu phảy ở đúng vị trí loại bỏ sự tối nghĩa Ngược với văn chương và thơ ca, trong một bài báo khoa học, ưu tiên sử dụng dấu phảy giữa một loạt các từ, chỉ sử dụng chữ "và" khi

nó đứng giữa hai từ có liên quan với nhau Chính sách này đã được áp dụng bởi các báo như

British Medical Journal, Lancet và New England Journal of Medicine (1)

Sử dụng sai từ "vân vân"

Et coetera mà dạng viết tắt là etc có nghĩa là "và những cái còn lại" trong một sự tiếp nối có thể xác định Dạng thức "etc" chỉ được sử dụng trong một bài báo khoa học chỉ sử dụng nếu nó không dẫn tới bất kỳ sự hiểu lầm nào: đó là trường hợp một xét nghiệm viên sử dụng hai nhóm ống nghiệm, nhóm đầu có 50 ống đánh dấu từ A1 đến A50, chứa một dung dịch có độ pha loãng khác nhau và nhóm thứ hai gồm 50 ống nghiệm khác đánh số từ B1đến B50 chứa một dung dịch khác Nếu người làm thí nghiệm trộn lẫn ống A1 với ống B1, rồi ống A2 với ống B2,

có thể sử dụng "etc" để tránh giải thích 48 quy trình tiếp theo

Et coetera sử dụng sai sẽ dẫn tới sự không chính xác: Bạn muốn nói gì khi viết "các xét nghiệm sinh học, huyết đồ, tốc độ máu lắng etc"? liệu bạn có xét nghiệm cả bilirubin, canxi máu? Et coetera mở rộng cửa về một chân trời vô định và không thể chấp nhận trong một bài báo khoa học Đó là một ngân phiếu trắng đưa cho độc giả (1) Việc sử dụng sai "etc" là gần với sự không chính xác của "ví dụ" hay "như là" (1) Sau đây là một ví dụ về điều không nên làm

"bệnh nhân đã được dùng kháng sinh kinh điển như là, ví dụ Penicilline etc" thêm vào với việc

sử dụng sai etc, cái gì được gọi là "kháng sinh kiểu kinh điển"? muốn nói gì ở đây với "ví dụ"?

Một ngôn ngữ đơn giản Sử dụng tốt ngôn ngữ

Tìm để loại bỏ các tiếng lóng y học:

Dùng "che phủ" kháng sinh thay vì "điều trị" kháng sinh hay "kháng sinh liệu pháp" Hội chứng "tăng nhiệt" thay cho "sốt" Bệnh nhân bị "hội chứng khó nuốt" thay vì bệnh nhân bị

"khó nuốt"

Các kết quả này "làm xuất hiện" thay vì : "các kết quả này đã chỉ ra"

Ruột thừa nằm ở "vị trí dưới gan" thay cho "ruột thừa nằm dưới gan"

Kinh nghiệm đã "giới hạn các sự vượt tràn" của biến chứng thay vì kinh nghiệm đã "giảm" các

biến chứng

Một "biểu hiện cổ chướng" thay cho "cổ chướng"

Một phim X quang "nói" Ai đã nghe một phim X quang nói?

Một "vật mang ung thư" có đặt nó trên một cái đĩa?

"Một thang bậc" điều trị: theo mặt bắc?

"Quả cầu ORL" đó có phải là một quả cầu thuỷ tinh?

Các dấu hiệu siêu âm không thể giả định về chẩn đoán bản chất của hình ảnh

Sử dụng các động từ và các từ cho chính xác Thăm khám "phát hiện": phát hiện có nghĩa là làm xuất hiện cái mà trước đây không được biết

và bí mật

Tại sao không nói một cách đơn giản "thăm khám cho thấy"?

Bệnh nhân "bày tỏ" một sự đau đầu thay vì bệnh nhân "bị" đau đầu (ngược lại bệnh nhân có

thể bày tỏ một điều xin lỗi)

Ta chỉ có thể "tìm thấy" một khối u khi nó đã bị mất và "trở lại bệnh viện" nếu người ta đã đi ra trước đó "Bằng" không có nghĩa là "tương đương với", "theo" không có nghĩa là "tuỳ theo",

"nhờ vào" không có nghĩa là "do", "hội chứng" không có nghĩa "triệu chứng học" hay "triệu

chứng", "thay thế" không phải là "khả năng" (8) Một phẫu thuật viên "nhi" là một phẫu thuật viên có đặc điểm của trẻ em

Những danh từ và tính từ có một nghĩa thống kê chính xác khác với nghĩa thông thường: tương

ứng, tỷ xuất, tần suất, rõ rệt

Không đưa ra các từ mới:

Số lượng bệnh nhân "được cắt"

"Sự tiến triển" của thai nghén Bệnh nhân đã được dùng thuốc chống đông, dùng thuốc kháng sinh, được xét nghiệm toàn

diện, được sàng lọc

Bệnh nhân đã được "cho đường" (bạn đọc hãy bình tâm, đó chỉ là một trường hợp giảm đường

huyết) Tránh những tính từ liên tiếp:

"Bệnh nhân xơ gan cổ chướng nhiễm trùng": ai nhiễm trùng, bệnh nhân xơ gan hay dịch cổ

chướng của xơ gan?

"Tăng huyết áp nặng": nặng như thế nào ? Khi bạn viết, đừng dùng các từ Anh hoá, nhất là khi không có ý thức:

Cần phải tính đến một "liệu pháp ngược" cho "căn bệnh nghiện" của các thầy thuốc với ngày càng nhiều "ao" tiếng nước ngoài đang dần dần làm ô nhiễm ngôn ngữ y học của ta (2): planing, cocktaik, screening thay cho kế hoạch, hỗn hợp, sàng lọc Shunt, thrill, feed-back thay

cho cầu nối, run, phản hồi?

Các chữ viết tắt

Việc sử dụng các chữ viết tắt các đơn vị đo lường quốc tế khi chúng đứng sau một số là hợp pháp thậm chí được khuyến khích, có thể viết "bệnh nhân nặng 50 kg" nhưng không được viết

"sự tiến triển của trọng lượng bằng kg", trong ví dụ này, kilogramme không có số đứng trước

nó nên phải được viết đầy đủ bằng chữ Nếu bạn không chắc chắn về một chữ viết tắt, hãy kiểm tra lại nó: m là viết tắt của metre, min là chữ viết tắt của minute (không phải là mn), G là viết tắt của gauss, Gy là chữ viết tắt của gray, g của gramme Những chữ viết tắt các đơn vị này là không đổi Danh sách các chữ viết tắt quốc tế chủ yếu cùng với danh sách các chữ viết

tắt của các đơn vị nằm ở cuối sách

Ngoài những chữ viết tắt của các đơn vị đo, các chữ viết tắt có lợi ích là làm bài viết được rút ngắn, làm bài viết dễ đọc hơn thay cho các khái niệm hay các từ quá dài, được sử dụng nhiều lần trong bài như ống mật chủ có thể viết tắt là OMC Nhưng việc lạm dụng các chữ viết tắt sẽ

đi ngược lại mục đích của nó là làm cho việc đọc bài báo dễ dàng hơn, do đó chỉ nên sử dụng chữ viết tắt cho một từ khi từ đó được sử dụng trên ba lần trong một bài báo Hơn nữa không nên dùng quá hai hay ba chữ viết tắt, ngay cả khi nó đã được giải thích vì sẽ dẫn tới việc làm bài báo rất khó đọc, ví dụ: "83 Bn có 1 TV+D, 93 Bn có 1 SV+D và 83 Bn có 1 PVC"! Tất cả các chữ viết tắt phải được viết đầy đủ khi xuất hiện lần đầu Phải viết "đã phát hiện sỏi ống mật chủ (OMC)" Từ tiếp sau đó mỗi khi nói tới ống mật chủ, ta chỉ cần sử dụng chữ viết tắt OMC Qui tắc này áp dụng cho tất cả các chữ viết tắt cho dù chữ viết tắt đó có vẻ rất thông dụng Tất cả các thầy thuốc biết tiếng Pháp đều biết là ECBU muốn nói tới "examen cyto - bacteriologique des urines - xét nghiệm tế bào và vi khuẩn học nước tiểu" Khi đọc một đoạn như sau chúng ta sẽ nghĩ gì?: "Trên Px của w.d.w.n.w.m có BP, P, R và T trong giới hạn bình thường"? Chữ AFC có thể có nghĩa là hội ngoại khoa Pháp (Association fran†aise de chirurgie) theo cách hiểu của các nhà ngoại khoa trong khi lại có nghĩa là phân tích từng phần của mối tương quan theo các nhà lập trình tin học Qui tắc này cũng bao hàm với các dấu hiệu: Khi sự biến đổi của một nhóm xung quanh một giá trị trung bình biểu thị bằng ± 4, phải chỉ rõ ± là

biểu thị cho kiểu khoảng cách, sai số chuẩn, hay phương sai

Những nguyên tắc này cũng áp dụng cho tóm tắt của bài báo Tuy nhiên tốt nhất nên tránh chữ viết tắt trong tóm tắt, trừ khi đó là một từ hay một nhóm từ khá dài và được sử dụng trên

ba lần trong tóm tắt, mà điều này hiếm khi xảy ra Cũng như vậy đối với các bảng biểu, tuy nhiên nếu có sử dụng chữ viết tắt ở đây thì phải giải thích bằng chú thích dưới bảng hay trong

chú giải của biểu đồ

"quan trọng", "hiếm", "mới đây" là những từ trống rỗng Theo J.A Farfor, sau thí dụ này, những từ và câu không cần thiết là một trong những nguyên nhân chính gây ra dài dòng vô ích cho bao nhiêu bài báo y học ở mọi thể loại (1) Ông gọi những từ, tính từ, đại từ này là "gỗ

từ Paris đến Chantilly, chúng ta đâu đó cần biết gần Chantilly có một khu rừng đẹp mà vào mùa xuân, nếu buổi sáng dậy sớm ta có thể hái được những bông hoa huệ chuông tuyệt đẹp

"Có một số điểm có vẻ đáng để chúng ta thảo luận"

"Chúng tôi muốn kêu gọi sự chú ý tới sự kiện "

Loại bỏ từ ngữ rườm ra, thừa:

"Tuyệt đối" bình thường; tiên lượng "đi trước", điều trị "kháng sinh liệu pháp"; ống "hoàn toàn"

đầy

Tránh lặp lại

Sự lặp lại một sự kiện hay một ý tưởng đi ngược lại nguyên tắc súc tích Chỉ có một sự lặp lại là được phép và thậm chí là cần thiết đó là nội dung của phần tóm tắt tương quan với bài báo Ngoài trường hợp đặc biệt này ra phải tránh lặp lại Không nhắc lại câu đầu tiên của đầu đề trong phần tóm tắt Đừng nhắc lại các kết quả trong phần bàn luận Đừng nhắc lại các đoạn

của phần đặt vấn đề trong phần bàn luận

Không phải khi nào cũng dễ tránh được sự lặp lại, vì vậy cần cân nhắc xem một điều nên nói ởphần đặt vấn đề hay phần bàn luận thì có lợi hơn Tất nhiên có thể cụ thể hoá trong phần bàn luận những điều đã gợi ra ở phần đặt vấn đề Để tránh lặp lại các kết quả trong phần bàn luận,

thì nên trình bày kết quả dưới dạng bảng hay biểu đồ Khi đó có thể viết trong phần bàn luận:

"Tỷ lệ sống mà chúng tôi quan sát được (bảng II) khác với kết quả thu được " Việc trích dẫn

bảng II cho phép tránh việc nhắc lại tỷ lệ sống là bao nhiêu

Sự tĩnh lược

Sự súc tích thái quá dẫn tới việc lược bớt những từ hay ý tưởng bắt buộc phải có để có thể hiểu được câu văn hay nội dung bài Ta có thể thấy: sự quá ngắn gọn làm hỏng tính sáng sủa của một bản trình bày khoa học Sự rút gọn thái quá trong một báo cáo khoa học có thể so sánh với một cái thang thỉnh thoảng lại bị thiếu một bậc (1) Nhà khoa học phải trình bày từng giai đoạn lý luận của mình để độc giả tránh phải suy diễn ngay cả khi một số giai đoạn có vẻ là tất yếu Ngược lại với một bài thơ, ở đây tránh khêu gợi sự tưởng tượng của độc giả Khi chứng minh rằng a=b và b=c thì phải chỉ rõ là như vậy a cũng =c Trong thực tế sự rút gọn có thể dẫn tới việc suy diễn quá mức các qui tắc logic Một nhóm nghiên cứu y học gửi đến một tạp chí một bài báo công bố kết quả của một nghiên cứu thực nghiệm trên động vật về tử vong do một loại thuốc gây ra (1): Các tác giả đã viết: "không chứng minh được bất kỳ mối liên quan nào giữa tỷ lệ tử vong với số lượng thuốc hấp thụ khi số lượng này dưới 15mg" Trong lời phê bình bài báo, biên tập viên đã trả lời các tác giả: "Các bạn đã thông báo không có bất kỳ mối liên quan nào giữa tỷ lệ tử vong và liều thuốc sử dụng chỉ khi liều lượng này dưới 15mg Điều này dẫn tới giả thiết là có mối tương quan đó khi liều cao hơn 15mg Bạn phải chỉ rõ là mối tương quan đó có hay không?" Một ví dụ khác của sự lược bớt là "trong số 16 máu tụ, 4 trường hợp phàn nàn " Ai đã từng thấy một khối máu tụ phàn nàn? Vì vậy phải viết "Trong số 16 bệnh

nhân bị máu tụ, 4 người phàn nàn "

KẾT LUẬN

Để kiểm tra sự tôn trọng các nguyên tắc này, chúng tôi khuyên các tác giả là trước khi gửi một

bài báo tới một tạp chí, hãy đọc lại bốn lần, mỗi lần có một mục đích rõ ràng:

1) Đảm bảo sử dụng đúng thì của động từ trong các chương tư liệu và phương pháp, kết quả ở

thì quá khứ và không dùng thì hiện tại trong các chương này

2) Loại bỏ các danh từ, tính từ, đại từ trống rỗng, không có vai trò

3) Kiểm tra sự liên quan giữa các số liệu trong bài, các bảng, các biểu đồ

4) Tự hỏi xem liệu các danh từ, các tính từ, các đại từ và động từ được sử dụng liệu có thể hiểu được bởi một người nước ngoài chỉ biết chút ít về ngôn ngữ của bài viết được không

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Farfor JA Enseigner la rédaction médicale Chapitre III Le style Cah Med

1976;1-2:1053-9

2 Vigy M Le fran†aise est une langue vivante qui peut être malade Concous Médical

1975;97:1727-8

3 Garceau AJ, Chalmers TC, and the Boston Inter Hospital Liver Group The natural

history of cirrhosis I Survival with esophageal varices N Engl J Med 1963;268:469-73

4 DeBakey L, DeBakey S Medical writing The case report II Style and form Int J Cardiol

1984;6:247-54

5 Day RA How to write and publish a scientific paper Cambridge: Cambridge University

Press, 1989:87-93

6 Les Associations de Recherche en Chirurgie Hay JM, Michot F, Flamant Y, Leblanc

Y Comment traduire en pourcentages les mots exprimant la fréquence (ou sensibilité) des

signes dans une maladie Gastroenterol Clin Biol 1991;15:481-8

7 Savage F, Godwin P Controlling your language: making English clear Trans R Soc Trop

Med Hyg 1981;75:583-5

8 Maillard JN, Benhamou JP L'article médical et la communication orale Paris: Expansion

Scientifique Fran†aise, 1970;31-6

9 Ramon Y, Cajal S On the writing of scientific paper Clin Orthop Related Res

Đầu đề bài báo phải nói lên nội dung của bài báo với sự chính xác và súc tích nhất Đầu đề bài báo cùng với phần tóm tắt phải tạo thành một cấu trúc hoàn toàn độc lập với phần còn lại của bài báo, nhưng phải phản ảnh chính xác nội dung của toàn bài báo Phần đầu đề và tóm tắt có thể so sánh với một bài báo được viết trên một tấm bưu thiếp (2)

Với người đọc, đầu đề có vai trò thu hút và chọn lọc (2): khi đọc đầu đề, người ta sẽ quyết định xem có đọc phần tóm tắt hay không Có thể xem đầu đề bài báo bằng hai cách: Đọc lướt các bản mục lục của các tạp chí hay cuốn tập hợp các bản tóm tắt như cuốn Current Contents; hoặc có thể thực hiện một thư mục theo chủ đề: nghĩa là tìm tất cả những bài báo viết về một chủ đề bằng cách tra trong các cuốn niên giám như cuốn Index Medicus hay tra ở các hệ thống tin học thống kê về vấn đề đó như Medline hay Internet

Một đầu đề tồi sẽ làm cho một công trình không được biết đến

Một đầu đề phải tránh hai khuynh hướng:

Quá ngắn gọn, có nguy cơ không phản ánh được nội dung đặc trưng của bài báo

Quá chi tiết, có nguy cơ quá dài

Những tiêu chuẩn của một đầu đề bài báo tốt:

Một đầu đề tốt phải sáng sủa, đặc trưng, không có tính gợi ý

Độ dài của đầu đề:

Đầu đề phải ngắn (10 đến 15 từ) để có thể cho phép đọc nhanh (2): "Các biểu hiện khác nhau giữa các khối u lymphome angiocentriques nguyên phát và thứ phát của virus Epstein-Barr",

"Calcitonin với việc đề phòng mất xương thời kỳ sau mãn kinh" Các đầu đề trên không vượt quá 14 từ, tuy nhiên khá cụ thể Tuy vậy sự ngắn gọn của đầu đề không được làm độc giả nhầm lẫn về nội dung bài báo Ví dụ một đầu đề chung chung như kiểu "Đái đường" không phù hợp với một bài báo nghiên cứu về một mặt đặc hiệu nào đó trong chẩn đoán hay trong điều trịđái tháo đường Nói chung, đầu đề càng dài khi nội dung đề cập càng cụ thể: "Ung thư dạ dày", "Điều trị ngoại khoa ung thư dạ dày", "Kết quả điều trị ngoại khoa ung thư dạ dày", "Kết quả điều trị ngoại khoa ung thư nông của dạ dày"

Những đầu đề chi tiết tạo ra sự rất cụ thể "Tác dụng của Levamisole trong dự phòng những đợt tiến triển của bệnh Crohn tiềm ẩn: nghiên cứu tiến cứu có kiểm chứng tại nhiều trung tâm trên

155 bệnh nhân" Trong ví dụ này, đầu đề rất cụ thể nhưng số từ được sử dụng vượt quá 20 từ Một đầu đề dài như vậy làm khó đọc Tuy nhiên có thể rút ngắn lại đầu đề đó mà vẫn giữ được tính chính xác

Các đầu đề phụ

Sử dụng các phụ đề chỉ là một thoả hiệp Ví dụ: "Những u xơ khu trú lành tính của màng phổi Nghiên cứu giải phẫu bệnh lâm sàng và hoá miễn dịch tế bào trên sáu trường hợp”, "Ung thư đại tràng Kết quả điều trị ngoại khoa Trình bày một thống kê 234 bệnh nhân" Đầu đề được chia thành hai hay ba phần bằng các dấu chấm, dấu phẩy hay hai chấm Điểm lợi là cho phép đọc với hai tốc độ, phần đầu là chủ đề, phần sau nêu cụ thể về nghiên cứu được tiến hành Tuy nhiên tốt nhất là nên cô đọng toàn bộ thông tin vào một đầu đề duy nhất Trên thực tế, nguy

cơ của những phụ đề này là làm cho đầu đề gần như trở thành một tóm tắt, do đó thành những đầu đề dở kiểu như "Những triển vọng của ghép gan khác chỗ ở người Xơ gan và u nguyên phát của gan Nghiên cứu chủ yếu là thống kê dựa trên những bệnh nhân tử vong trong thời gian một năm trong một bệnh khoa tiêu hoá vùng Paris" Phụ đề thứ ba ám chỉ phương pháp nghiên cứu là hoàn toàn không cần thiết Hơn nữa, trong phụ đề đầu tiên, từ có tính chủ quan "Triển vọng" có thể được thay bằng từ "Kết quả" là một từ có tính mang thông tin nhiều hơn và đầu đề đáng ra phải bắt đầu bằng "Ghép gan khác chỗ ở người" rồi tiếp bằng phụ đề: "Kết quả ở bệnh xơ gan và u nguyên phát của gan" "Một bệnh khoa ở Paris" rõ ràng là hoàn toàn không cần thiết và hơn nữa không chính xác

Nhìn lại về (thật là một cách bắt đầu quá dở cho một bài báo công bố

Kết quả nghiên cứu)

Thường nên dùng một văn phong trung tính không khẳng định kiên quyết "Hội chứng Diamond trên một bé gái 14 tuổi Thảo luận về giá trị chẩn đoán của các thử nghiệm bì" Có những tác giả muốn chỉ ra kết quả trong kiểu đặt đầu đề "Không có sự khác nhau giữa tăng huyết áp ác tính và tăng huyết áp tiến triển” Điều này làm nhầm tưởng là kết quả có giá trị không thể chối cãi, nếu không những kết luận có thể được ngoại suy một cách lạm dụng chỉ đơn giản do đọc đầu đề Đặc biệt có những đầu đề tìm cách gợi sự tò mò ở người đọc: "Đề phòng chảy máu tái phát ở người xơ gan Liệu pháp tiêm xơ có tốt hơn propranolol?", "Nội soi hay X quang? Lựa chọn của bệnh nhân Nghiên cứu so sánh tiến cứu về sự chấp nhận của người bệnh đối với nội soi phần trên ống tiêu hoá và chụp X quang" Một sự chất vấn người đọc như vậy phù hợp với dạng bài xã luận hơn là một bài đăng kết quả nghiên cứu

Gardner-Dạng đầu đề hỏi cũng tìm cách gợi ra phản ứng của người đọc nhưng với cách ít khêu gợi hơn

"ảnh hưởng của thai nghén trên tiến triển của bệnh Hodgkin?", "Trong điều trị cơn hen cấp có nên chỉ định phối hợp sympathomimetics với methylxanthines?" Đầu đề ở đây tương ứng với câu hỏi ai đặt vấn đề nghiên cứu" Một số đầu đề khác có cấu trúc phức tạp Nó bao gồm sự pha trộn các văn phong trên đây: Dạng hỏi, phụ đề, dạng hỏi-trả lời Chúng tôi không khuyên kiểu trình bày đó: sự phức tạp làm khó có thể đọc nhanh được Nếu đầu đề bắt buộc phải phức

tạp, không nghi ngờ gì nữa bài báo đáng được chia ra thành nhiều bài riêng biệt

LÀM THẾ NÀO XÂY DỰNG MỘT ĐẦU ĐỀ

Nên tham khảo một vài số của một tạp chí để quen với cách sử dụng đầu đề của tạp chí đó Cũng nên tham khảo phần lời khuyên cho các tác giả trong đó đôi khi giới hạn số lượng từ hay phong cách của đầu đề

Để xây dựng đầu đề, chúng tôi khuyên nếu có thể được, nên dùng những từ khoá trong bộ Index Medicus Cách chọn từ cho một đầu đề như vậy có hai điểm lợi: tránh được việc dùng trong đầu đề những từ không có tính thông tin, những danh từ không thường dùng, những từ mới hay những từ quá cổ Hơn nữa, điều đó đảm bảo rằng bài báo sẽ được ghi đúng đắn trong những cuốn chỉ dẫn có đăng lại trực tiếp những từ của đầu đề như trong cuốn Current

Contents Khi đã chọn được từ cho đầu đề, cần tìm cách xếp đặt chúng theo trật tự, tốt nhất là tôn trọng nguyên tắc vị trí chủ chốt, có tính đến tính riêng biệt của bài báo

Cần đọc lại toàn bộ đầu đề một lần cuối để đảm bảo rằng không có lỗi về cú pháp, không có lỗi chính tả, không viết tắt và không có các danh từ mà người đọc có thể hiểu nước đôi

Nên đưa dự thảo đầu đề cho một hay hai đồng nghiệp đọc để đề nghị họ cho lời khuyên Nếu kết quả không được hài lòng, điều đó có nghĩa là phải viết lại đầu đề Đầu đề có thể viết rất nhanh trước khi bắt đầu viết bài báo, tuy nhiên khi kết thúc bài báo, bao giờ cũng phải xem lại đầu đề để đảm bảo đã suy nghĩ kỹ về việc chọn từng từ và sử dụng tốt nhất các từ đó (4)

ĐẦU ĐỀ THÔNG DỤNG

Một đầu đề thông dụng (titre courant, running title) là một đầu đề rút gọn được một số tờ tạp chí đặt ở phần trên các trang của bài báo Nó bao gồm ít hơn 40 ký tự hay khoảng trống Ví dụ, một bài báo có tên "Đánh giá chủ quan và khách quan lâu dài phẫu thuật chống trào ngược ở bệnh nhân viêm thực quản trào ngược: nghiên cứu trên 215 bệnh nhân" có đầu đề thông dụng

là "phẫu thuật chống trào ngược" Một số tạp chí tự đặt đầu đề này, một số yêu cầu tác giả đặt

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Roberts WC The article's title Am J Cardiol 1985;56:210-2

2 Farfor JA Cours élémentaire de rédaction médicale Chapitre IV Le titre et le résumé Cah

med 1977;2:1153-5

3 DeBakey S, DeBakey L The title what's in a name Int J Cardiol 1983;2:401-6

4 Huth EJ Writing the first draft In: Huth EJ How to write and publish papers in the medical

tuân theo những nguyên tắc chặt chẽ

AI LÀ TÁC GIẢ ?

Về lý thuyết câu trả lời thật đơn giản: tác giả là người đã viết bài báo Trong thực tế vấn đề thường phức tạp hơn vì một tác giả hầu như không bao giờ làm việc một mình và các thành viên trong nhóm làm việc muốn sự tham gia của họ vào công trình phải được công nhận chính thức; nhiều người mong muốn tên của họ xuất hiện trong phần tên tác giả để có thể được thăng tiến hay được ghi nhận trong nghiên cứu Vì vậy có xu hướng là một công trình mang rất nhiều tên tác giả Số lượng trung bình các đồng tác giả một bài báo không ngừng tăng lên Ngược lại, tỷ lệ phần trăm bài báo viết bởi một tác giả trong tạp chí New England Journal of Medicine giảm từ 49% năm 1946 xuống 4% năm 1977 (1); tình trạng tương tự cũng xảy ra ở tạp chí Lancet giữa 1930 và 1975

Tác giả ở vị trí thứ nhất

Tác giả ở vị trí thứ nhất là người thực hiện phần chính của công trình hay là người chỉ đạo thực hiện nghiên cứu Đó là người viết bản thảo bài báo Nếu người đó thực hiện công trình và viết một mình thì đó là tác giả duy nhất của bài báo Điều này rất hiếm xảy ra với một công trình nghiên cứu khoa học nhưng đó lại là quy tắc với bài xã luận

Tên của chủ nhiệm khoa hay trưởng phòng xét nghiệm

Tên của chủ nhiệm khoa hay trưởng phòng xét nghiệm thường xuất hiện trong nhóm tên tác giả khi đó là người đề ra ý tưởng nghiên cứu, tập hợp nhóm nghiên cứu, tìm nguồn tài chính khi cần thiết để thực hiện công trình Thường tên của những người này được đặt ở vị trí cuối cùng (3) Nó có tác dụng bảo lãnh khi những tác giả khác trong công trình còn chưa được biết tới rộng rãi trong cộng đồng khoa học Khi một chủ nhiệm khoa hay trưởng phòng xét nghiệm chấp nhận đứng tên trong một bài báo, điều đó có nghĩa người đó đã kiểm chứng quá trình nghiên cứu, xác định tính khách quan của các kết quả và chất lượng viết bài báo Đòi hỏi bắt buộc này là điều rất khó thực hiện do thường khó mà theo dõi một cách chặt chẽ việc thực hiện đúng đắn quá trình nghiên cứu đặc biệt là trong những phòng xét nghiệm lớn, nơi có nhiều đề tài được đồng thời tiến hành Nó đòi hỏi ít nhất một chủ nhiệm khoa hay trưởng phòng xét nghiệm khi chấp nhận đứng tên trong một bài báo phải chịu trách nhiệm về bài báo và những phê bình nếu có Vì lý do này, có những tạp chí bắt buộc mỗi tác giả phải ký tên đảm bảo trách nhiệm của mình về bài báo

Tất cả các công trình đăng tải phải được tác giả hay những đồng tác giả ký tên bảo đảm trách nhiệm của mình, sẵn sàng chấp nhận các nhận xét, phê bình, nhưng cũng được hưởng sự nổi tiếng nhờ việc đăng tải công trình mang lại

Theo thoả thuận nhóm Vancouver, những người ký tên vào một bài báo phải đồng thời (4): 1) Đã tham gia và tổ chức công trình nghiên cứu dẫn tới bài báo hay đã phân tích, đánh giá các kết quả

2) Đã tham gia chính vào việc biên soạn bàn thảo đầu tiên hay sửa các bản thảo tiếp theo 3) Đã chấp nhận bản thảo chính thức

Các tác giả khác

Các tác giả khác phải tham gia tuỳ mức độ vào nghiên cứu và vào việc biên soạn bài báo Việc bài báo có nhiều tác giả không có ảnh hưởng rõ ràng với người đọc (3) Lý do của xu hướng này có nhiều: làm việc theo nhóm (5) sự tham gia ngày càng nhiều hơn của những chuyên gia khác nhau khi họ được xin ý kiến dù chỉ với một thông báo lâm sàng (5); nhất là vai trò của việc có bài đăng báo trong cuộc đời khoa học, điều này do khái niệm "đăng báo hay là chết" (6) Có 3 cách đơn giản để tăng số bài đăng báo của một tác giả: Đăng những bài báo có ít lợi

ích, nhân lên nhiều tác giả cho một bài báo hay chia một bài thành nhiều bài khác nhau Tăng

số lượng tác giả sẽ giúp cho một đồng nghiệp có cơ hội thăng tiến và đến lượt họ cũng sẽ làm như thế với mình Cách làm này có vẻ rất hấp dẫn và có hiệu quả Tuy nhiên các hội đồng giữ quyền đánh giá sự tham gia của mỗi tác giả vào công trình: nếu có nhiều tác giả quá thường bài báo đó bị chỉ trích hay nghi ngờ (2,7)

Có những tạp chí bắt đầu lo ngại về sự bùng nổ số lượng tác giả Họ luôn chấp nhận danh sách đầy đủ tên tác giả ở đầu bài báo nhưng hạn chế số lượng tên tác giả trong phần tài liệu tham khảo khi số lượng này quá nhiều Uỷ ban quốc tế của các ban biên tập báo y học (International Committee of Medical Journal Editors) (4) đã đồng ý chấp nhận đăng trong phần tài liệu tham khảo tên của tất cả tác giả một bài báo nếu số lượng thấp hơn bảy và khi số tác giả từ bảy trở lên thì chỉ nêu tên sáu người đầu; sau đó ghi "et al"

Các nghiên cứu nhiều trung tâm

Khi các công trình được thực hiện bởi một nhóm rất nhiều người thực hiện, như trong một nghiên cứu nhiều trung tâm, giải pháp áp dụng là tuỳ theo quy định riêng trong nhóm hay quy định của tạp chí mà công trình sẽ đăng Nói chung, các tác giả có tên trong bài báo là những người bằng cách này hay cách khác đóng góp nhiều nhất vào nghiên cứu Tên của những tác giả này đi kèm với tên của nhóm nghiên cứu và địa chỉ Tạp chí New England Journal of

Medicine giới hạn 12 tác giả cho một nghiên cứu nhiều trung tâm (8) Những người tham gia khác được cảm ơn chung ở cuối bài báo: "Phân tích đa chiều các yếu tố tiên lượng ung thư trực tràng còn khả năng phẫu thuật" L S Freedman, P Mucaskill, A N Smith Medical Research Council cancer trials office, MRC Centre Cambridge and Department of Surgery " và ở cuối bài báo "Chúng tôi cảm ơn tất cả các phẫu thuật viên, kỹ thuật viên xạ trị, các nhà giải phẫu bệnh học "

Ngược lại, có những nghiên cứu nhiều trung tâm sử dụng tên hay ký hiệu viết tắt của một hay những tổ chức tham gia vào nghiên cứu "Nang nước gan do sán được mổ ở Pháp

Association Universitaire de recherche en chirurgie " Danh sách những người tham gia nghiên cứu được ghi ở cuối trang đầu hay cuối bài báo Thứ tự đăng tên có thể theo vần A, B,

C hay theo tầm quan trọng của sự tham gia vào nghiên cứu

Có những cách trung gian giữa hai loại trên: một dạng là sau tên bài báo là tên của nhóm điều hành rồi đến tên các tác giả tham gia chính vào nghiên cứu Tạp chí New England Journal Medicine đòi hỏi ít nhất có một tên tác giả trước tên nhóm (8) Ví dụ "M Thelma J Smith, Louise

L Jones and Duane J Brown, đại diện nhóm The Boston Porphyria Study group"

Cũng có thể đăng ở cuối trang đầu sự tham gia của từng người "Chủ tịch nhóm nghiên cứu L.Gennari; Uỷ ban soạn thảo: G Bonfanta, F.Bozzetti , nhóm phân tích số liệu: G

Menazzanote , Những cơ sở tham gia và các thành viên chính: "

Tác giả hay người tham gia?

Một số thống kê thực hiện ở Anh (Trường Đại Học Y Khoa Newcastle) chỉ ra rằng những chỉ tiêu

để trở thành một tác giả ít khi được biết tới mà khi biết thì không được áp dụng (9) Từ những kết quả này cùng với những phê bình, đề nghị của một trong những nhà biên tập của tạp chí JAMA, Drummond Rennie (10) và từ những cuộc họp của nhóm Vancouver đã cho ra đời thuật ngữ người tham gia (11) Sẽ là sáng suốt khi ghi rõ với vài từ ngắn gọn vai trò chính xác của từng người trong một bài báo Ví dụ "người đã thực hiện các thí nghiệm miễn dịch học, người

đã phân tích các kết quả, người đã viết quy trình và theo dõi đề tài" Từ năm 1997, một số tạp chí trong đó có tạp chí Lancet và Britisch Medical Journal đã thêm chú thích về vai trò của những người tham gia ở cuối bài đăng công trình nghiên cứu, tên của các tác giả vẫn được đặt

ở sau đầu đề bài báo

LỜI CẢM ƠN

Việc cảm ơn những người giúp đỡ thực hiện đề tài, nhưng sự đóng góp của họ không phải với

tư cách là đồng tác giả ví dụ như đối với nhà giải phẫu bệnh hay nhà điện quang mà các xét nghiệm của họ giúp xác lập chẩn đoán là điều bình thường theo phép lịch sự Lời cảm ơn cũng dành cho những ai giúp đỡ về tài chính, lời cảm ơn dành cho sự giúp đỡ kỹ thuật khi thao tác, giúp thu thập tài liệu hay đánh máy bản thảo được trình bày ở một phần riêng Phải cảm ơn Chủ nhiệm khoa khi người đó không tham gia vào công trình Sự đồng ý bằng văn bản của người được cảm ơn là một điều bình thường, một số tạp chí bắt buộc phải có sự đồng ý này Các tạp chí có quy định về nơi ghi lời cảm ơn ở cuối trang, phần phụ lục hay ở cuối bài báo trước phần tài liệu tham khảo Khi gửi bài để đăng, tên của những người được cảm ơn được đặt ở một trang riêng Khi bỏ trang này thì hội đồng duyệt bản thảo của tạp chí mà bài báo gửi đến có thể đánh giá bài báo một cách khách quan

Lời cảm ơn không nên có những từ ngữ chủ quan, cảm tính Khi bạn muốn cảm ơn bác sĩ X đã thực hiện các xét nghiệm giải phẫu bệnh trong công trình của mình, không nên viết "chúng tôi cảm ơn bạn đồng nghiệp kính mến bác sĩ X mà sự hợp tác tuyệt vời đã cho phép có được những thông tin không thể thiếu về giải phẫu bệnh lý " mà hãy viết "Chúng tôi cảm ơn bác sĩ

X, người đã thực hiện các xét nghiệm giải phẫu bệnh"

Lời cảm ơn cần phải ngắn Tạp chí New England Journal of Medicine đã lấy ví dụ một nghiên cứu nhiều trung tâm tổng cộng có 12 trang, trong đó 5 trang là lời cảm ơn (8)! Lời cảm ơn nên giới hạn ở một cột, khoảng 600 từ (8) Chỉ nên cảm ơn mỗi người tham gia một lần Tên các uỷban, số lượng các trường hợp của từng điều tra viên, đóng góp của từng trung tâm không nên liệt kê ra

YÊU CẦU GỬI BÁO BIỂU

Có những tạp chí yêu cầu ghi rõ tên của tác giả nhận báo gửi biếu, thường ghi ở cuối trang nhất của bài báo

Chấp nhận cung cấp báo biếu có nghĩa là chấp nhận gửi cho những người yêu cầu mỗi người một bản Điều chấp nhận có vẻ bình thường này đôi khi khó thực hiện được Trên thực tế, trong khi phần lớn các tạp chí cung cấp các bản báo biếu (từ 50- 100 bản) miễn phí thì có những tạp chí yêu cầu trả tiền Hơn nữa, cước vận chuyển tới những địa chỉ ở nước ngoài nếu

có nhiều người yêu cầu có thể tăng cao

Để cẩn thận, nên từ chối cung cấp báo biếu nếu mình không chắc chắn có thể đáp ứng theo yêu cầu bằng cách ghi ở cuối trang thứ nhất của bài báo: "không cung cấp báo biếu" Tuy nhiên, việc cung cấp báo biếu lại rất có tác dụng khi bài báo đăng trong những tạp chí có lượng phát hành hạn chế, nằm trong chuyên ngành rất sâu hay khi yêu cầu đến từ những nước mà ở

đó các thư viện vì lý do kinh tế chỉ nhận được rất ít các tạp chí Chúng tôi thấy cần tạo điều kiện thuân lợi cho những yêu cầu đến từ những nước như vậy, mà khi đó việc gửi báo biếu trở thành một phương tiện thông tin rất quan trọng thậm chí là duy nhất

TRONG THỰC TẾ NÊN THỰC HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Nên thực hiện danh sách các tác giả ngay từ khi bắt đầu công trình Điều này giúp cho việc xác định trách nhiệm, nhiệm vụ và sự tham gia cụ thể của từng người Khi bản thảo được viết, mỗi tác giả phải đọc, nhận xét, sửa chữa và chấp nhận chính thức có đứng tên trong danh sách tác

giả hay không, nghĩa là chấp nhận toàn bộ nội dung bài báo hay không (12)

Đứng trước tên họ của tác giả là tên riêng viết tắt chữ cái đầu hay cả tên riêng ở một số tạp chí Cần kiểm tra kỹ lưỡng danh sách và chính tả tên tác giả (13) Địa chỉ của tất cả các tác giả được liệt kê, cùng với địa chỉ của viện nghiên cứu, khoa hay phòng thí nghiệm nơi công trình được thực hiện Cần chỉ rõ địa chỉ của tác giả là người chấp nhận gửi báo biếu hoặc chỉ rõ là không cung cấp báo biếu Cần đọc lại lần cuối lời khuyên với tác giả của các tạp chí để đảm bảo chắc chắn rằng tất cả phù hợp với quy định và yêu cầu tất cả các tác giả ký tên vào cuối thư gửi đăng cùng với những chú ý của tạp chí nếu có

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Durack DT The weight of medical knowledge N Engl J Med 1978;298:773-5

2 Strub RL, Black FW Multiple authorship Lancet 1976;2:1090-1

3 Burman KD “Hanging from the masthead”: reflections on authorship Ann Intern Med

1982;97:602-5

4 International Committee of Medical Journal Editors Uniform requirements for

manuscrips submitted to biomedical journals N Engl J Med 1997;336:309-15 (traduction fran†aise, voir p 149

5 Fye WB Medical authorship: Traditions, Trends and Tribulations Ann Intern Med

1990;113:317-25

6 Crump AJ They are not alone Nature 1984;309:10

7 Diamond D Multi-authorship explosion N Engl J Med 1969;280:1484-5

8 Kassirer JP, Angell M On authorship and acknowledgments N Engl J Med

1991;325:1510-2

9 Bhopal R, Rankin J, McColl E, Thomas L, Kaner E, Stacy R et al The vexed question

of authorship: views of reseachers in a British medical faculty Br Med J 1997;314:1009-12

10 Rennie D, Yank V, Emanuel L When authorship fails: a proposal to make contributors

accountable JAMA 1997;278:579-85

11 Smith R Authorship is dying: long live contributorship The BMJ will publish lists of

contributors and guarantors to original articles Br Med J 1997;315:696

12 Cowell HR Responsibilities of authors J Bone Joint Surg 1987;69 A:1311

13 Correction: omitted author's name Ann Intern Med 1988;108:496

CHỌN PHẦN ĐẶT VẤN ĐỀ PHÙ HỢP

Mục đích thông tin của phần đặt vấn đề chỉ rõ rằng chỉ có thể viết phần này sau khi đã xác định

sẽ gửi đăng ở tạp chí nào Trong thực tế phần đặt vấn đề mang lại cho người đọc những yếu tốcần và đủ để hiểu về công trình nghiên cứu Phần này khác nhau tuỳ theo đối tượng mà nó hướng tới: nội dung của phần đặt vấn đề phải phù hợp với tạp chí sẽ đăng và với độc giả thường xuyên của tạp chí đó Lượng thông tin trong phần đặt vấn đề cần bố trí tỷ lệ nghịch với mức độ hiểu biết giả định của độc giả Nói chung, phần đặt vấn đề của một bài đăng công trình nghiên cứu ở một tạp chí không chuyên ngành phải dài hơn của một bài đăng trong một tạp chí

chuyên ngành Khi phần đặt vấn đề không đầy đủ, người đọc không hiểu được hoàn cảnh thực hiện công trình cũng như tại sao công trình được thực hiện Sự cần thiết của việc xác định rõ như vậy đã được minh hoạ trong một bài báo đăng trong tạp chí Bristish Medical Journal nói về thiểu năng cơ (2) Các tác giả đã viết rằng mỗi bệnh nhân có các dấu hiệu lâm sàng đặc trưng

và các bất thường về điện cơ cổ điển của bệnh này Một tháng sau, báo Bristish Medical Journal đăng lá thư của một độc giả phản đối việc các tác giả đã không giải thích đầy đủ trong phần đặt vấn đề của mình về thế nào gọi là các dấu hiệu điển hình và các rối loạn điện cơ kinh điển của bệnh thiểu năng cơ (3) Độc giả này viết "Tạp chí Bristish Medical Journal là một trong số ít các tạp chí tiếng Anh vẫn còn chưa chuyên khoa hoá Vì vậy nó được cả những thầy thuốc ở trường đại học cũng như các thầy thuốc thực hành đọc Từ đó tôi đi đến suy nghĩ rằng các tác giả cho rằng chúng tôi đã biết hết hay buộc phải biết hết những đặc điểm lâm sàng của loại bệnh ít gặp này"

Nguy cơ ngược lại cũng có thể xảy ra nếu như trong một tạp chí chuyên ngành, phần đặt vấn

đề đưa ra những kiến thức quá sơ đẳng, người đọc có nguy cơ nghĩ rằng phần còn lại của bài báo cũng chứa những thông tin tầm thường mà họ không mong đợi đọc trong một bài nghiên cứu của một tạp chí chuyên ngành Phần đặt vấn đề của cùng một bài báo phải khác nhau khi đăng ở các tạp chí khác nhau Ví dụ một bài báo về "Nghiên cứu di truyền của bệnh viêm đa khớp dạng thấp bằng phương pháp ức chế men của acid deoxyribonucleique" có thể đăng trong một tạp chí về bệnh thấp, trong một tạp chí về di truyền hay một tạp chí y học đại cương Tại 3 khả năng này, phần mở đầu phải khác nhau tuỳ theo đăng bài ở tạp chí nào Với tạp chí khớp học, cần nhấn mạnh về phương pháp men ức chế, nhưng sẽ vô ích nếu lại nhấn mạnh về bệnh viêm khớp dạng thấp trong số các bệnh thấp khác Trong tạp chí di truyền học, quá trình ngược lại là cần thiết Trong tạp chí dành cho các bác sĩ đa khoa hay nội khoa, cả 2 lĩnh vực trên đều phải đề cập Cuối cùng, cần viết phần đặt vấn đề phù hợp với thói quen của các tạp chí Thói quen này thường không được ghi rõ trong phần yêu cầu với tác giả Phải đọc nhiều bài đăng trong tạp chí đó để nhận biết Những tạp chí như American Journal of Medicine đăng những bài báo với phần đặt vấn đề tương đối dài và chi tiết Một số tạp chí khác chỉ quen với phần đặt vấn đề ngắn gọn Ví dụ tạp chí Bristish Journal of Surgery chỉ đăng những bài với phần đặt vấn

đề ngắn gọn, súc tích, tuy nhiên phải chứa đựng tất cả những thông tin cần và đủ cho độc giả

là các bác sỹ ngoại không chuyên khoa Một trong những vai trò của ban biên tập là đảm bảo rằng phần đặt vấn đề của các bài báo mà họ chấp nhận cho đăng phải phù hợp với độc giả của bài báo

XÂY DỰNG MỘT PHẦN ĐẶT VẤN ĐỀ

Đoạn đầu của phần đặt vấn đề nên trình bày một cách khái quát về chủ đề Nó tương đương với việc tóm lược các hiểu biết với nghĩa đen của thuật ngữ này dành cho các độc giả không biết về chủ đề nghiên cứu Đó là phần duy nhất trong một bài báo đăng công trình nghiên cứu

có bao hàm tính giảng dạy Nó phải đưa đến cho người đọc những yếu tố cho phép họ có thể hiểu bài báo mà không làm cho họ quá mệt óc Cần phải luôn nhớ rằng mình chỉ đang viết phần mở đầu của một bài báo đăng công trình nghiên cứu Khi bài báo định đăng trong một tạp chí chuyên ngành, phần này có thể rút gọn trong hai hay ba câu văn

Đoạn thứ hai của phần đặt vấn đề phải tập trung vào yếu tố riêng biệt được đề cập tới trong công trình nghiên cứu bằng cách giải thích vấn đề mà nó đặt ra: các kết quả trái ngược với các công trình đã đăng, vấn đề chưa được ai đề cập đến, sử dụng những biện pháp chẩn đoán hay điều trị cải tiến Trong phần thứ hai này tác giả tạo ra lợi ích cho người đọc Nó dẫn người đọc hiểu một cách tự nhiên phần 3 và cũng là phần cuối của phần đặt vấn đề

Đoạn thứ ba nêu gọn trong một hay hai câu mục đích của công trình: ví dụ làm sáng tỏ một mặt còn tranh cãi của vấn đề, bổ khuyết một lỗ hổng trong kiến thức hay thử nghiệm một giả thuyết Phần thứ 3 này có thể bắt đầu bằng những câu như "mục đích đề tài của chúng tôi là " hay "Mục tiêu nghiên cứu của chúng tôi là " Nếu phần đặt vấn đề được viết tốt, câu này

phải là kết quả hợp lý của những phần trước đó Với tác giả, nó là cọc tiêu của cả công trình Với người đọc, nếu mục đích của nghiên cứu không được chỉ rõ bởi tác giả ở cuối phần đặt vấn

đề, thì không cần thiết phải đọc tiếp nữa Khả năng rất cao là sẽ không rút ra được ích lợi gì từ bài báo đó

Như vậy, tất cả những độc giả khi đọc phần đặt vấn đề phải hiểu tại sao công trình được thực hiện và mục đích của nó là gì và họ phải muốn đọc tiếp phần tiếp sau của bài báo

CÁC NGUY CƠ TIỀM ẨN

Một phần lịch sử quá dài

Trong phần đặt vấn đề, tác giả trình bày ý nghĩa và lợi ích của công trình mà mình tiến hành,

từ đó đưa ra các kết quả để nêu lên quá trình tiến triển hiểu biết về đề tài nghiên cứu Sự nhắc lại như vậy được gọi là phần lịch sử là cần thiết cho sự hiểu biết về đề tài và đánh giá đề tài Phần này cần ngắn gọn, súc tích, thậm chí có thể sơ đồ hoá Nguy cơ là viết cả lịch sử của vấn

đề hay biến phần đặt vấn đề thành một bản tóm lược thực sự Nếu như sự trình bày dài là thích đáng, nếu các kết quả hay quan điểm trước đây là cần thiết cho sự hiểu biết về đề tài nghiên cứu thì chỗ đứng đúng của những cái đó phải ở phần Bàn luận(4)

Một ví dụ phần đặt vấn đề cấu trúc tốt , rõ ràng, súc tích

Bệnh lý của động mạch dưới đòn ở người trẻ (5)

Bệnh lý tắc mạch dưới đòn do mảng xơ vữa khá thường gặp* ở người già Nó thường biểu hiện* bằng tiếng thổi tâm thu ở vùng dưới đòn (tài liệu tham khảo) ở những người trẻ, các bệnh lý của động mạch dưới đòn thường hay gặp hơn* do vòng nhẫn vùng cổ hoặc do một nguyên nhân khác gây ra đè ép cơ học vào động mạch khi nó chui ra khỏi lồng ngực (dẫn tài liệu tham khảo)

Các nhiễm trùng động mạch, dù do cục máu đông nhiễm trùng từ tim hay do viêm động mạch nhiễm trùng nguyên phát thường rất hiếm gặp ở mạch dưới đòn (dẫn tài liệu tham khảo) Tuy nhiên có những nguyên nhân khác gây hẹp động mạch dưới đòn nhưng không đáp ứng với những tiêu chí đó có thể là nguyên nhân của bệnh lý viêm động mạch

Công trình này có mục đích mô tả kinh nghiệm trong 10 năm với 5 trường hợp viêm động mạch không nhiễm trùng và một trường hợp loạn sản lớp xơ cơ gặp ở người trẻ

Trong phần đầu, khung cảnh chung của vấn đề được nhắc lại

Trong phần thứ hai, chỉ rõ chỗ riêng biệt sẽ đề cập tới

Phần cuối cùng đưa ra mục đích của nghiên cứu

*Những tính từ và đại từ có tính chủ quan này có thể chấp nhận trong phần đăt vấn đề nếu nó dựa trên và phải dựa vào các tài liệu tham khảo

Lạc đề

Giống như tất cả các phần khác của bài báo nghiên cứu, tác giả cần tập trung vào những yếu

tố liên quan tới công trình, tránh tán rộng và trình bày những hiểu biết chung về vấn đề đặt ra Phần đặt vấn đề phải cho phép hiểu rõ về vấn đề gợi lên đề tài nghiên cứu Phần đặt vấn đề là phần duy nhất trong bài báo đăng kết quả nghiên cứu có tính sư phạm Việc nhắc lại những kiến thức làm người đọc hiểu tại sao đề tài được thực hiện không được làm người đọc đi chệch hướng hay lạc đường Đó là một cái cây mà người ta dõi theo thân cây từ gốc đến ngọn (mục

đích của đề tài) và do đó có thể lược bớt tất cả các cành ngang

Quá nhiều hoặc ít tài liệu tham khảo

Tất cả những điều khẳng định trong phần đặt vấn đề phải dựa trên một hay nhiều tài liệu tham khảo, ngay cả khi khẳng định đó nói chung đã được chấp nhận Một câu như "có những dạng viêm đa khớp dạng thấp có tính gia đình" phải được ghi nhận bởi một tài liệu tham khảo Nhưng phải tránh đưa quá nhiều tài liệu tham khảo

Tác giả phải chọn lựa tài liệu nào xác đáng nhất, mới nhất và có thể tìm để tham khảo dễ nhất theo thứ tự quan trọng tăng dần

Sử dụng không đúng thì của động từ

Giống như trong phần còn lại của bài đăng công trình nghiên cứu thì của động từ phải để ở hiện taị để trình bày những hiện tượng đã được chấp nhận hay đã được chứng minh trong khoa học (với tài liệu tham khảo) "Có tồn tại những dạng bệnh có tính gia đình của bệnh viêm da khớp dạng thấp”(4) Cần sử dụng thì quá khứ khi trích dẫn một tác giả khác trong phần bài báo: " Steere và cộng sự đã chứng minh rằng có tồn tại những dạng có tính gia đình của bệnh viêm đa khớp dạng thấp” (4)

CÓ NÊN ĐƯA KẾT QUẢ VÀO PHẦN ĐẶT VẤN ĐỀ ?

Một số tác giả cho rằng nên đưa ngay vào phần đạt vấn đề một cái nhìn bao quát về các kết quả (6) Họ đưa ra ý kiến này vì cho rằng bài báo khoa học không phải là một cuốn tiểu thuyết

"gây hồi hộp" và không có lợi ích gì mà phải chậm công bố các kết quả chính (6)

Ví dụ: Khi ta điều trị một bệnh X bằng penixilin tiêm tĩnh mạch, phần cuối của phần đặt vấn đề

có thể là" Chúng tôi đã tiến hành một nghiên cứu tiến cứu về điều trị 20 bệnh nhân bị bệnh X với liệu pháp tiêm penixilin đường tĩnh mạch, liều 20 triệu đơn vị mỗi ngày trong 10 ngày" và thêm vào "điều đó mang lại kết quả chữa khỏi cho tất cả số bệnh nhân" Cách viết như vậy còn đang được tranh luận (1) Nếu độc giả muốn biết nhanh các kết quả chính thì chỉ cần họ đọc phần tóm tắt Nguy cơ của cách làm này là làm đơn giản hoá giả tạo hay làm phát triển quá dài các kết quả Chúng tôi cũng không khuyên đưa kết quả vào ngay phần đặt vấn đề mà mà chuyển phần nhận xét kết quả xuống đoạn đầu của phần bàn luận

Phần đặt vấn đề

Phần đặt vấn đề phải (trong thứ tự này):

1) Trình bày những kiến thức chung về vấn đề nghiên cứu (đôi khi chỉ cần một đến hai câu là đủ)

2) Xác định rõ điểm đặc biệt của vấn đề được đề cập trong đề tài Hai phần này phải phù hợp với độc giả của từng tạp chí

3) Trình bày rõ ràng mục đích của đề tài, lợi ích hoặc đánh giá về câu trả lời mong đợi với câu hỏi đặt ra

4) Tính toán đến thói quen của tạp chí đặc biệt là về độ dài của phần đặt vấn đề

Một phần đặt vấn đề được coi là viết tốt:

- Là một cầu nối thực sự giữa hiểu biết tiềm tàng của độc giả với kiến thức của tác giả Nó phải cho phép độc giả theo dõi phần tiếp theo của bài báo mà không phải tìm thêm những kiến thức

bổ sung ở nơi khác Đó là phần duy nhất của bài báo nghiên cứu mà ý nghĩa mở rộng của tính

sư phạm có lợi ích và do đó được chấp nhận

- Chỉ rõ tại sao công trình được thực hiện Trong phần này tác giả chỉ rõ vấn đề đặt ra và nêu

ra lợi ích củg người đọc

- Không chứa đựng những kiến thức vô ích cho hiểu biết về mục đích của đề tài

Phần đặt vấn đề không đạt:

- Nhắc lại quá mức cần thiết về lịch sử của vấn đề

- Đưa ra một số lượng tài liệu tham khảo quá nhiều hay quá rộng

- Đưa những lời khẳng định mà không được xác nhận bằng một hay một số tài liệu tham khảo

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Farfor JA Cours élémentaire de rédaction médicale Cah Med 1977;2:21-3

2 Grove DI, O,Callaghan SJ, Burston To, Forbes IJ Immunological function in dystrophia

myotonica Br Med J 1973;3:81-3

3 Freeman A BMJ and clinical medicine Br Med J 1973;3:407

4 Steere AC, Malawista SE, Snydman DR et al Lyme arthritis: an epidemic of

oligoarticular arthritis in children and adults in three Connecticut communities Arthritis Rheum 1977;20:7-27

5 Drury JK, Pollock JG Subclavian arteriopathy in the young patient Br J Surg

1- Vật liệu nghiên cứu là gì (chuột, mẫu máu, bệnh nhân?

2- Dự định đánh giá tìm hiểu cái gì?

3- Các tiêu chuẩn đánh giá là gì?

Chương Tư liệu và phương pháp phải đủ cụ thể để người đọc có thể làm lại hay kiểm tra công trình đã báo cáo (1) Chương này chính là phần cho phép tốt nhất để có thể đánh giá tính chặt chẽ khoa học, sự tin cậy của công trình

Chương Tư liệu và phương pháp phải mô tả:

1) Quần thể mẫu nghiên cứu của công trình

Cách chọn mẫu như thế nào?

Mô tả chi tiết

2) Những điều tác giả dự định đánh giá:

Hoạt động của một loại thuốc, kết quả của một thủ thuật ngoại khoa, giá trị của một xét nghiệm X quang

3) Các tiêu chuẩn đánh giá được sử dụng trong nghiên cứu:

Biến chứng, thời gian theo dõi, các chỉ tiêu sinh học

Các kết quả được phân tích và chuẩn hoá như thế nào: các thuật toán thống kê sử dụng Trong phần mô tả, cần tuân theo một tuần tự hợp lý thường được đặt theo thứ tự đã được chấp nhận: Đặc điểm lâm sàng của nhóm nghiên cứu đặt trước các xét nghiệm điện quang hay sinh học, các yếu tố đánh giá kết quả sớm trước các yếu tố lâu dài Các biểu đồ và đôi khi các bảng có thể giúp ích cho việc mô tả trong chương này

VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU (MẪU MÁU, HAY NƯỚC TIỂU, ĐỘNG VẬT THÍ NGHIỆM, BỆNH NHÂN)

Mục đích đầu tiên của chương Tư liệu và phương pháp nghiên cứu là xác định công trình được thực hiện trên ai hay trên cái gì: nhóm bệnh nhân trong một thử nghiệm lâm sàng, các động vật hay dòng tế bào trong một nghiên cứu thực nghiệm Trong phần đầu này cần đưa ra tất cả những chi tiết cần thiết để đánh giá kết quả Mục đích là để cho phép người đọc xác định những chi tiết có thể có liên quan đến việc xây dựng các mẫu nghiên cứu và đánh giá kết luận (2)

Khi công trình thực hiện trên bệnh nhân, chương này có thể được đổi tên thành Bệnh nhân và phương pháp Cách diễn đạt này tuy có vẻ thô thiển nhưng đã được chấp nhận do thói quen Tốt nhất là đặt tên chương này tuỳ theo thói quen của tạp chí nơi sẽ gửi bài để đăng

Phần mô tả phải chỉ rõ những tiêu chuẩn chọn vào và tiêu chuẩn loại ra khỏi nhóm nghiên cứu Kết quả thu được phụ thuộc vào điều này: ví dụ, một nghiên cứu về phẫu thuật cắt bỏ vú trong bệnh ung thư vú đã được thực hiện với mục đích so sánh hồi cứu tỷ lệ tái phát tuỳ theo việc núm vú có được bảo tồn hay không (2) Vì núm vú chỉ được bảo tồn trong những trường hợp khi khối u nhỏ nên không thể có một kết luận nào có thể rút ra từ các kết quả nghiên cứu của công trình này Phải xác định rõ giai đoạn khi bệnh nhân đến khám: kết quả tốt hơn của một điều trị ngoại khoa khi so sánh với những nghiên cứu thời gian trước đó có thể giải thích bằng

sự tiến bộ của kỹ thuật mổ xẻ hay do tiến bộ trong điều trị nội khoa Một ví dụ khác, bệnh viêm

da do ánh sáng hiếm gặp hơn vào tháng Hai so với tháng Tám!

Chương Tư liệu và Phương pháp phải chỉ rõ đây có phải là một loạt liên tục hay không, công trình nghiên cứu hồi cứu hay tiến cứu, ngẫu nhiên hay không, nghiên cứu mở hay nghiên cứu

mù Trong một nghiên cứu về hoạt tính của thuốc trên bệnh viêm đa khớp dạng thấp, cần phải biết thử nghiệm được tiến hành trên những bệnh nhân đã nhận được các trị liệu khác hay trên những bệnh nhân chưa được điều trị gì

Trong một nghiên cứu bệnh-chứng, các tiêu chuẩn chọn nhóm chứng phải được chỉ rõ Nếu chỉ nói rằng có sự tương ứng về tuổi và giới với nhóm bệnh nhân hoặc không nói gì ngoài chỉ dẫn

là hai nhóm tương tự thì chưa thể đủ: trong một công trình so sánh về nồng độ trong huyết thanh của 1-25, dihydroxy-vitamine D3 ở những bệnh nhân già bị gãy cổ xương đùi với nhóm chứng, cần phải chỉ rõ là nhóm chứng có nằm viện hay không, bị bệnh lý gì, họ có được cách ly hoàn toàn không sử dụng vitamine D hay không và tất cả những điều kiện tiềm ẩn có khả năng ảnh hưởng tới chuyển hoá vitamine D

Sau khi đã mô tả mẫu nghiên cứu được chọn như thế nào, cần mô tả: tuổi, giới, đặc điểm xã hội nghề nghiệp, trong trường hợp có thể nêu rõ nguồn gốc chủng tộc, triệu chứng học, các chỉ

số thể chất Các đặc điểm của các nhóm và các dưới nhóm phải được xác định rõ ràng Những điểm xác định mẫu nghiên cứu như vậy cho phép nhận định kết quả Ví dụ: Với hai nghiên cứu

về giá trị của siêu âm trong việc chẩn đoán sàng lọc các di căn gan được thực hiện trong cùng một thời kỳ, ở hai bệnh khoa khác nhau với cùng một loại máy siêu âm đã cho những kết quả trái ngược do tiêu chuẩn chọn vào nhóm nghiên cứu khác nhau: trong nhóm nghiên cứu này đã thu nhận cả những bệnh nhân khám có gan to còn nghiên cứu kia thì lại loại bỏ những bệnh nhân như vậy

Trong một nhóm nhỏ (4 hay 5 bệnh nhân), có thể đưa ra bệnh án của từng bệnh nhân Đôi khi rất khó tách biệt giữa chương Tư liệu và Phương pháp với chương Kết quả nghiên cứu Có một giải pháp là gộp vào một chương duy nhất gọi là Bệnh án lâm sàng Có những tạp chí như Gastroentérologie Clinique et Biologique hay Archives of Surgery tập trung những loại bài này vào một mục gọi là Trường hợp lâm sàng (xem chương 2) Với những thống kê lớn hơn nhất

thiết không nên đưa bệnh án

Với tất cả những nghiên cứu tiến cứu dạng thực nghiệm thực hiện trên người cần phải có sự đồng ý của Uỷ ban đạo đức y học (ở Pháp trong hầu hết các trường hợp là do Uỷ ban tư vấn bảo vệ con người trong các nghiên cứu y sinh học)

Một nghiên cứu về dòng tế bào phải nói rõ cách thức lấy và bảo quản: môi trường nuôi cấy, pH, nhiệt độ, khánh sinh thêm vào nếu có, phòng thí nghiệm cung cấp

Trong các nghiên cứu thực nghiệm trên động vật phải chỉ rõ số lô của động vật đó: loài, chủng, nguồn gốc và cả thời gian theo dõi trong phòng thí nghiệm, điều kiện nuôi dưỡng Một phòng thí nghiệm đã cho rằng phát hiện đựơc một chủng mèo dễ mắc bệnh loãng xương thực nghiệm Điều này có vẻ rất đáng chú ý cho tới một hôm khi người ta nhận ra rằng các động vật thí nghiệm đã mắc bệnh loãng xương do bị suy dinh dưỡng nặng trước khi được đưa tới phòng thí nghiệm

CẦN ĐÁNH GIÁ CÁI GÌ

Mục đích thứ hai của chương Tư liệu và phương pháp là chỉ rõ chúng ta cần đánh giá cái gì? Hoạt động của một loại thuốc, kết quả của một thủ thuật ngoại khoa, giá trị chẩn đoán của một xét nghiệm sinh học hay điện quang, thay đổi của một hằng số trong một mô hình thực

nghiệm

Đối với một loại thuốc, liều lượng hàng ngày, cách dùng, thời gian biểu sử dụng phải được chỉ

rõ Với kỹ thuật mổ xẻ, với các xét nghiệm sinh học hay các phương pháp thử nghiệm đã thông dụng, ta có thể đưa ra tài liệu tham khảo mô tả nguyên thuỷ Khi thực hiện kỹ thuật hay phương pháp mới cần được mô tả kỹ Khi thực hiện sự thay đổi với một phương pháp đã biết, phải chỉ rõ những điểm đã thay đổi

Khi có thuốc thử hay chất nền được dùng, phải ghi rõ tên hoá học, nơi cung cấp Đối với các máy móc phải mô tả rõ chủng loại, nguồn gốc, tên nhà sản xuất

CÁC TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ

Mục đích thứ ba của chương này là mô tả các tiêu chuẩn sử dụng để đánh giá kết quả, các giá trị bình thường sử dụng làm chuẩn, các phương pháp sử dụng để chuẩn hoá các kết quả ví dụ như các phép tính so sánh thống kê

Việc mô tả các tiêu chuẩn đánh giá phải chính xác rõ ràng Khi nói gầy phải cho biết số cân nặng, nói ỉa chảy phải mô tả định lượng Nếu tiêu chuẩn đánh giá là một kết quả xa, phải chỉ rõ

số bệnh nhân loại khỏi nghiên cứu, nêu rõ lý do mà không bình luận và nêu rõ số bệnh nhân mất liên lạc Khi theo dõi bệnh nhân mổ, cần chỉ rõ tỷ lệ tử vong ngay sau mổ có tính gộp vào nhận xét thời gian sống sau mổ hay không

Nếu là các tiêu chuẩn đánh giá về sinh học, phải chỉ rõ các phép đo được thực hiện trên bệnh phẩm nào: máu toàn phần, huyết tương và các đơn vị đo được lựa chọn: mg, g, mol hay mmol? ml hay L (3,4)

Cũng phải mô tả các phương pháp thống kê được dùng Cần chỉ rõ một thử nghiệm có tham số hay không? Khi các phương pháp sử dụng đã được quen biết như phép * ², thử nghiệm t studen, thử nghiệm log Rank, có những tạp chí chấp nhận chỉ cần nêu tên ra là đủ Nếu không phải chỉ rõ nguồn tài liệu tham khảo

Để nêu tên một loại thuốc, việc sử dụng tên thông dụng quốc tế được khuyên dùng Tên thuốc phải viết bằng chữ thường không viết hoa Ví dụ amoxcilline Khi tên thương mại được dùng phải viết có một chữ in hoa, tiếp sau có dấu hiệu đ nghĩa là đã đăng ký Ví dụ Clamoxylđ Tên một loại vi khuẩn hay một con vật bao gồm hai tên latin, Streptococcus viridans, dạng viết nghiêng Nếu máy chữ không cho phép in nghiêng, cần chỉ rõ điều này cho nhà xuất bản, phải gạch chân tên, thêm vào bên lề chữ "ital" với tên vi khuẩn, chỉ từ đầu tiên có một chữ cái đầu viết hoa, còn tên loài và dưới loài viết chữ thường: Bacillus fragilis fragilis

NHỮNG SAI LẦM KHÔNG ĐƯỢC THẮC MẮC

Đưa ra các lời nhận xét hay kết quả

Trong chương Tư liệu và phương pháp khi mô tả thường có xu hướng thảo luận về sự tuyển lựa, về phương pháp nghiên cứu "chúng tôi đã nghiên cứu những bệnh nhân dưới 70 tuổi bởi vì " Phần cuối của câu là quá thừa Nếu bạn cho rằng nghiên cứu bệnh nhân dưới 70 tuổi là tốt thì hãy giải thích lý do ở phần bàn luận: phần đó là để dành cho những việc như vậy Trong chương Tư liệu và phương pháp bạn phải mô tả nhưng không giải thích, không bình luận, đừng xin lỗi hay ngược lại đừng tự đề cao giá trị của "tập hợp số liệu quan trọng" của bạn

Một sai lầm không thể chấp nhận được là đưa kết quả vào chương này Sai lầm ngược lại hay gặp hơn Đó là mô tả thành phần nhóm nghiên cứu ở đầu chương Kết quả mà không phải trong chương Tư liệu và phương pháp Sự nhầm lẫn vị trí này đôi khi gặp ngay trong những tạp chí

có uy tín (6) Nó được giải thích theo cách hiểu sau: các tác giả trong chương Tư liệu và phương pháp mô tả cách lựa chọn bệnh nhân và cách tiến hành nghiên cứu Rồi ở phần đầu của chương Kết quả họ trình bày số lượng và đặc điểm của những bệnh nhân của nhóm nghiên cứu Tiếp sau đó rồi chương Kết quả nghiên cứu mới được tiếp tục thực sự bằng các kết quả Đây là sai lầm như chúng tôi đã chỉ rõ rằng có thể tránh được khi phân biệt rõ ràng cách lựa chọn mẫu nghiên cứu và mô tả mẫu đó

Khi nghi ngờ, luôn luôn cần quay lại các tiêu chuẩn đánh giá: chương Kết quả nghiên cứu chỉ được chứa các kết quả phản ánh trực tiếp từ các tiêu chuẩn đánh giá đó

Trong các sách nào có các danh từ chủ yếu?

Phân loại và tên virus tìm trong: International Committee on taxonomy of viruses Classification and nomenclature of viruses 4th Report Bâle: Karger,1982

Dược học

Có nhiều hệ thống tên thuốc, phải sử dụng tên của nước có tạp chí mà đăng bài ở đó

Tên thông dụng của Pháp và tên quốc tế International Nomenclature Names (INN) của Tổ Chức

Y Tế Thế Giới tìm trong Dictionnaire vidal Paris 1989: 8-31 Tại Hoa Kỳ, United States Adopted Names (USAN) tìm trong windholz M, Budavaris S, Stroumtos LY, Fertig NM The Merk Index, 11th ed Rahway NJ USA: Merk and Co Inc.1983

Enzym

Tên của enzym phải đi kèm với một số của Uỷ ban về enzym khi nó xuất hiện lần đầu trong bài, sau đó chỉ cần viết tên enzym Tên và số của enzym có trong: Union International de chimie biologique Enzyme nomenclature New York: Academic Press,1978

francaise de medecine et de biologie Paris: Masson,1975: 517-45 Một tài liệu khác là yuong

DS Implementation of SI units for clinical laboratory data Style specification and conversion tables Ann Intern Med 1987 106: 114-9

Một danh sách các chữ viết tắt các đơn vị được sử dụng nhiều nhất trong các báo y học được liệt kê ở cuối cuốn sách này

Văn phong "điện tín", dữ liệu ngoài lề

Trong chương Tư liệu và phương pháp, các phần mô tả đôi khi quá dài và làm cho chán ngắt như "các tế bào mô phân lập được cấy ở độ tập trung 4% (thể tích trên thể tích) trong 60 phút

ở 37ºC trong môi trường Krebs-Ringh-Hepes (10mmol/L, pH 7,4) có chứa 40 mg/L albumine người (dưới dạng bột đông khô lạnh do hãng Hoescht ở Francfort, Cộng hoà liên bang Đức cung cấp) Cũng có những tạp chí in toàn bộ hay một phần của phương pháp nghiên cứu với cỡchữ nhỏ Trong tạp chí Nature, các chi tiết thí nghiệm được đặt phụ vào phần chú thích của các bảng và biểu đồ Trong tạp chí Science, phần tham khảo gọi là "Tài liệu tham khảo và ghi chú", một số có những ghi chú ngắn miêu tả kỹ thuật Tuy nhiên không nên dùng dạng văn kiểu viết một bức điện tín hoặc những chữ viết tắt không giải thích nhằm giảm bớt thời gian và sự chiếm chỗ trong bài Nếu đưa vào trong một bệnh án lâm sàng các biên bản X quang, biên bản phẫu thuật hay mô tả giải phẫu bệnh lý thì các câu phải tuân theo các quy tắc ngữ pháp, nghĩa là phải có chủ đề, động từ, bổ ngữ Không nên bằng lòng với việc chép lại các biên bản mà chúng đôi khi được viết theo kiểu văn điện tín

Nếu sự mô tả tư liệu nghiên cứu và các phương pháp nghiên cứu phải càng chính xác càng tốt, thì sự chính xác này chỉ giới hạn ở những yếu tố có tác dụng cho nghiên cứu Tất cả những yếu

tố ngoài lề không liên quan trực tiếp với mục đích nghiên cứu phải được lược bỏ Một bản báo cáo nghiên cứu không có mục đích trình bày ra tất cả những khả năng của bệnh viện về khám

X quang, miễn dịch hay đồng vị phóng xạ Kiến thức y học hiếm khi tiến triển nhờ việc thu thập các sự kiện hay các quan sát không được phân tích, mà nhờ việc trả lời được các câu hỏi xuất phát từ sự hợp lý (7)

Các sai lầm

Đưa vào các lời bình luận:

"Các chỉ tiêu lựa chọn này đã tạo ra một đường vòng "

"Chúng tôi đã mắc phải sai lầm bao gồm "

"Tác dụng tuyệt vời của loại thuốc này "

Đưa vào các dữ liệu ngoài lề:

Thật là vô ích khi nhắc tới các kết quả khám lâm sàng, X quang, sinh học nếu những cái đó không có liên hệ trực tiếp với mục đích đề tài

Sử dụng văn phong "điện tín":

"Đường giữa trên rốn Gan, tuỵ bình thường"

"Urée 8mm/l Cholesterol: 5mm/L"

"Siêu âm bình thường UIV(?): ứ nước thận trái"

"Adenocarcinome Không có xâm lấn hạch "

Thì động từ

Trong chương này, các động từ (không có ngoại lệ) phải để ở quá khứ: vật liệu nghiên cứu đã được sử dụng trong quá khứ (trước khi viết bài báo), những cái ta định đánh giá cũng xảy ra trong quá khứ Tất cả những thì hiện tại phải được loại bỏ Phải luôn đọc lại để đảm bảo chắc chắn thì hiện tại không được sử dụng do bất cẩn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Cuddy PG, Elenbaas JM, Elenbaas JK Evaluating the medical literature Part I: abstract,

introduction, methods Ann Emerg Med 1983;12:449-55

2 Murray GD The task of a statistical reference Br J Surg 1988;75:664-7

3 Ferard G Expression des résultats en biologie clinique, actualités Ann Biol Clin

6 Meyers JD, Reed EC, Shepp DH et al Acyclovir for prevention of cytomegalovirus

infection and disease after allogenic marrow transplantation N Engl J Med 1988;318:70-5

7 Lorette G Claude Bernard ou l'art de poser des questions (et d'y répondre) Ann Dermatol

Venerol 1997;124:768-9

Chương 8

KếT QUả NGHIÊN CứU

Chương Kết quả nghiên cứu là trung tâm của bài báo nghiên cứu Các kết quả trình bày ở đây

là kết quả của mục đích nghiên cứu đặt ra trong phần đặt vấn đề và kết quả của các phương pháp sử dụng để đạt tới kết quả Đây là cơ sở cho việc bàn luận

NỘI DUNG CHƯƠNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương Kết quả nghiên cứu phải trình bày các kết quả của công trình, là mục đích của bài báo, tất cả phần viết đều là các kết quả và chỉ có kết quả mà thôi (1)

Tất cả các kết quả thu được

Cần trình bày ở đây tất cả các kết quả Một trong những sai lầm không thể tha thứ khi viết báo khoa học là làm cho người đọc nhận thấy trong phần bàn luận hay thậm chí còn tệ hơn, ở phần tóm tắt có một kết quả mà nó không được đưa ra ở phần kết quả nghiên cứu Sự phát hiện muộn màng này làm lúng túng người đọc Khi thấy những kết quả mà khi đọc phần kết quả nghiên cứu không có, người đọc sẽ nghĩ có thể do lỗi của mình không chú ý nên phải đọc lại đểrồi nhận ra lỗi của tác giả đã không áp dụng một nguyên tắc sơ đẳng của việc viết bài báo khoa học (1)

Khái niệm trình bày tất cả các kết quả đôi khi khá tinh tế Phải trình bày các kết quả cả khi là kết quả âm tính Khi chúng mang lại một thông tin có ích cho vấn đề nghiên cứu: một kết quả bình thường hay âm tính là một thông tin có thể có ích trong một quá trình chẩn đoán tiên lượng hoặc để tránh một trị liệu không hiệu quả Ngược lại, đưa ra những kết quả không có liên quan tới mục đích đề tài đã nêu trong phần đặt vấn đề lại tạo ra một sự nhầm lẫn về ý thức Những kết quả thừa này, có thể coi là những kết quả cơ hội không làm tăng thêm tính đáng tin cậy của bài báo Nếu tác giả cho rằng các kết quả nhận được nằm ngoài mục đích nghiên cứu của mình mà có giá trị thực sự thì tốt hơn hết nó sẽ trở thành nội dung của một bài báo khác

Chỉ có kết quả mà thôi

Chương Kết quả nghiên cứu không được có bất kỳ một sự bình luận, giải thích nào, cũng không

có bất kỳ sự so sánh nào với các công trình khác, không có bất kỳ sự ám chỉ nào tới nhóm nghiên cứu hay tới phương pháp nghiên cứu mà điều đó đã được mô tả trong chương Tư liệu

và phương pháp Do vậy chương Kết quả nghiên cứu không được trích dẫn bất kỳ tài liệu tham khảo nào

Việc trình bày chương Kết quả nghiên cứu phải khách quan, không cá nhân, càng trung lập càng tốt: tác giả trình bày các sự kiện thu thập được và chỉ làm việc đó Trong cách nhìn nhận như vậy, C Bernard dẫn nhà tự nhiên học F Huber, do bị mù nên sử dụng người giúp việc để quan sát các sự kiện (2) Nói một cách khác chương Kết quả nghiên cứu phải để cho người đọc khả năng tự rút ra các kết luận của riêng mình trước khi so sánh với kết luận của tác giả (3)

Các sai lầm không được mắc

Đưa ra các kết quả ngoài lề không có liên quan với mục đích của đề tài

Đưa ra các nhận xét:

"Nói tóm lại, các xét nghiệm đánh giá là khá thất vọng”: các kết quả vẫn là cái vốn có Bạn sẽ thảo luận việc thất vọng hay không trong phần bàn luận

“Các kết quả chung tốt”: cùng nhận xét

“Việc nghiên cứu kết quả khó khăn do ”

“Chúng tôi lấy làm tiếc” Không, bạn nhận thấy, bạn đã quan sát thấy nhưng khi mô tả một kết quả bạn không thích thú, không buồn phiền, không ngạc nhiên hay bị ngạc nhiên

“Sự tiến triển không may là phải ”: Tiến triển vẫn như vậy Từ “không may” là thừa

Sai lầm không thể tha thứ

Không đưa tất cả các kết quả ở chương Kết quả mà làm người đọc lại phát hiện thêm trong chương Bàn luận hay ở phần Tóm tắt

CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ

Một trong những khó khăn tạo ra do cấu trúc của bài báo nghiên cứu là nguy cơ và băn khoăn

để tránh nguy cơ đó - lặp lại giữa việc trình bày các kết quả và nhắc lại chúng để làm cơ sở cho thảo luận trong chương Bàn luận Nguy cơ này được hạn chế nhờ việc sử dụng các biểu đồ và bảng trong chương Kết quả Trong thực tế, khi thảo luận việc dẫn chứng các bảng và biểu đồ cho phép nhận xét các kết quả thể hiện ở trong đó mà không phải nhắc lại

Một lợi điểm khác của bảng và biểu đồ là thể hiện tối đa thông tin trong khi chiếm ít chỗ nhất, dưới dạng tổng hợp và sáng sủa Tuy nhiên, tốt nhất chỉ nên sử dụng các bảng và biểu đồ - mà việc tạo lập phức tạp hơn viết chữ - khi lợi ích mà nó mang lại cho bài báo về mặt sự sáng sủa

và súc tích là rõ ràng

Các bảng và biểu đồ phải có tính độc lập về thông tin, nghĩa là tự bản thân chúng có thể hiểu được nhờ vào các chú giải, đầu đề và các chỉ dẫn ở cuối bảng Trong bài không được nhắc lại các thông tin đã có trong các bảng biểu (1) Tuy nhiên tác giả có thể giải thích ngắn gọn ở phần bài viết các số liệu trong bảng hay trong biểu đồ, nhất là khi điều này mang lại lợi ích và

sự sáng sủa trong trình bày Chỉ cần giữ sao cho đừng biến phần viết đi kèm một bảng hay biểu đồ thành một phần bình luận

Chúng tôi khuyên các tác giả nên bắt đầu việc viết chương Kết quả bằng việc tạo lập các bảng

và biểu đồ Sau đó viết phần nội dung để hoàn thiện Các biểu đồ, có thể dễ hiểu hơn thường thích hợp cho việc trình bày miệng (hoặc trong một bài giảng), và các bảng số liệu trong một bài báo viết đăng công trình nghiên cứu

ÁP DỤNG CÁC NGUYÊN LÝ VIẾT BÁO KHOA HỌC TRONG CHƯƠNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Thì động từ

Giống như trong chương Tư liệu và phương pháp nghiên cứu, thì động từ phải để ở thì quá khứ Trên thực tế, các kết quả được quan sát trong quá khứ, ngay cả khi mới xảy ra Thì hiện tại tường thuật là một sai lầm về logic Việc sử dụng thì này thường dẫn tới sự lẫn lộn động từ giữa hiện tại và quá khứ: “Trung bình của hệ thống đạt tới Hai hai bệnh nhân đã bị Nhóm thứ hai có 99 bệnh nhân bao gồm ”

Sự chính xác

Sự chính xác phải được thể hiện trong sự tương thích của các số liệu sao cho các tổng số phải bằng với tổng các phần cả trong bài viết cũng như trong các bảng số liệu và biểu đồ

Khi các kết quả bao gồm các dưới nhóm, những số liệu này phải tương thích với các dưới nhóm

đã được xác định ở chương Tư liệu và phương pháp nghiên cứu

Sự sáng sủa

Trong chương Kết quả nghiên cứu các tác giả thường cố gắng trình bày trước hết những gì họ cho là quan trọng nhất Cách làm này có thể dẫn tới việc trình bày một kết quả lâu dài trước một kết quả sớm Điều đó là logic với tác giả nhưng về mặt trình tự là không logic và làm độc giả mất phương hướng Khi trình bày các kết quả nên theo một trật tự hợp lý: trình bày các kết quả bình thường trước các kết quả bất thường, bắt đầu bằng việc trình bày các kết quả sớm trước khi trình bày các kết quả lâu dài Chỉ trong chương Bàn luận là nơi các tác giả có thể so sánh giá trị của kết quả này so với kết quả khác

Cùng trình tự suy nghĩ như vậy, nếu có nhiều phương pháp được trình bày trong chương Tư liệu và phương pháp nghiên cứu, phải tôn trọng cùng thứ tự trình bày khi trình bày kết quả

nghiên cứu Một số tạp chí cho phép sử dụng các phụ đề với điều kiện phải sử dụng cùng một phụ đề trong cả chương Tư liệu và phương pháp cũng như trong chương Kết quả

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Farfor JA Cours élémentaire de rédaction médicale Chapitre VII Les résultats Cah Med

ĐịNH NGHIA VA NGUYEN TắC CHUNG

Định nghĩa

Thuật ngữ bảng và biểu đồ không phải là những đồng thuật ngữ Bảng được xây dựng với đặc điểm chữ viết nghĩa là gồm các chữ cái và số Biểu đồ hay minh hoạ có thể làm bằng tất cả những vật liệu nào mà có thể chuyển sang dạng in được: sơ đồ, đồ thị, biểu đồ, các hình ảnh X quang, giải phẫu bệnh

Giữa bảng và biểu đồ chọn gì?

So sánh bảng I và biểu đồ 1 về hoạt động của một thuốc chống bài tiết cho thấy ưu điểm và nhược điểm của hai cách trình bày này Bảng có lợi điểm về sự súc tích toán học tới phần thập phân sau dấu phẩy nhưng lại rất khô khan Những thông tin số hoá của bảng cho phép so sánh một cách ngắn gọn với các kết quả đã thông báo của các tác giả khác hay của chính bản thân tác giả và có thể làm lại khi có sai lầm trong việc làm các phép so sánh thống kê Ngược lại, trước một bảng, một độc giả khi không quan tâm lắm đến các chi tiết của kết quả sẽ rất khó khăn để hiểu tác dụng khái quát của thuốc chống bài tiết được dùng Trong khi đó tác dụng này biểu hiện một cách rõ ràng ở biểu đồ 1 Sự khác nhau giữa việc đọc bảng và biểu đồ sẽ còn lớn hơn nếu số lượng chủ thể được nghiên cứu hay số xét nghiệm thực hiện lớn: Việc đọc một biểu đồ dễ hơn so với đọc một bảng khi các số liệu bằng số quá nhiều Sự thiếu thông tin trong một bảng là có thể chấp nhận được nếu nó được bù đắp bởi việc sử dụng các chỉ số thống kê cũng như các độ lệch chuẩn hay sai số chuẩn trung bìnhchỉ ra sự phân bố các giá trị riêng biệt

Sự gợi ý này không phải là tuyệt đối Việc lựa chọn phụ thuộc vào số lượng và bản chất của tư liệu Nhưng chỉ có một sự lựa chọn: cùng một thông tin thì không được đưa bằng cả bảng và biểu đồ

Nguyên tắc chung cho biểu đồ và bảng

Để trình bày biểu đồ và bảng, tác giả phải đọc phần hướng dẫn cho tác giả và phải tuân theo đúng cách trình bày do tạp chí mình chọn để đăng bài qui định Thực tế có sự khác nhau rất nhiều giữa tạp chí này với tạp chí khác Ngược lại cần tuân thủ những nguyên tắc chung có giá trị cho tất cả các tạp chí Bảng và biểu đồ phải hiểu được một cách độc lập với bài viết: các biểu đồ kèm theo có lời giải thích và kèm theo các bảng có đầu đề Lời giải thích và đầu đề phải chứa những yếu tố cần thiết để hiểu bảng biểu mà không cần đọc bài viết Các nguyên tắc

sử dụng chữ viết tắt cũng áp dụng cho bảng và biểu đồ: Khi một chữ viết tắt được sử dụng để tránh lặp lại nhiều lần một từ, chữ viết tắt này phải được giải nghĩa ở chú thích dưới bảng hay biểu đồ

Biểu đồ 1 Tác dụng của một thuốc chống bài tiết trên pH dạ dày ở hai cá thể A và B theo diễn biến thời gian Các dữ liệu tương ứng với số liệu trong bảng I được sử dụng cho một từ lặp lại nhiều lần, chữ tắt này phải được giải thích bằng một chú

thích ở cuối bảng hay biểu đồ

Biểu đồ và bảng phải được nhắc đến trong bài và đánh số theo thứ tự xuất hiện Nếu chỉ có một bảng hay biểu đồ, nên tuân theo quy định của tạp chí mà mình định gửi bài đăng để chọn giữa "biểu đồ " và "biểu đồ 1" Giải pháp thứ hai thường được ưa dùng

Điều tốt nhất là nên làm bảng và biểu đồ trước khi viết bài Như vậy, có thể trình bày tối đa số lượng các số liệu một cách súc tích và rõ ràng, trong khi phần viết mang lại những thông tin bổ sung Phương pháp này tránh cho bảng và biểu đồ trở thành phần nhắc lại điều trình bày trong phần viết Cách này có thể thu hút sự chú ý vào kết quả quan trọng nhất của một bảng hay một biểu đồ hay vào sự tương quan của chúng, nhưng không được bàn luận, không giải thích Trong bài viết, vị trí tác giả định đặt bảng và biểu đồ khi in phải được chỉ rõ ở bìa của bản thảo theo cách sau đây:

Cách khoanh tròn xung quanh "biểu đồ 1" hay " bảng I" chỉ cho nhà in biết rằng lời diễn giải trong phần khoanh trònkhông nằm trong nội dung bài

Việc sử dụng lại một biểu đồ hay một bảng đã đăng trong một tạp chí khác cần phải được sự đồng ý của người sở hữu theo "quyền tác giả" Đôi khi đó là sự đồng ý của tác giả bài báo nhưng thường là của nhà xuất bản của tạp chí Vì vậy cần phải ghi rõ trong lời chú giải của biểu đồ: "in lại với sự cho phép của " Theo phép lịch sự nên cảm ơn tác giả bài báo ngay cả khi quyền tác giả thuộc về nhà xuất bản Việc in lại phải đúng như nguyên bản và nguyên gốc xuất

xứ và xuất xứ này phải được ghi rõtrong phần chú giải hay phần đầu đề Khi tư liệu đã được cải sửa, điều bắt buộc và sự trung thực là phải chỉ rõ điều đó

Những bảng và biểu đồ chuẩn bị cho một bài báo không nên sử dụng, trừ trường hợp đặc biệt, làm dia cho buổi thuyết trình Có những nguyên tắc riêng cho việc chuẩn bị các dia thuyết trình (xem chương 17)

Khi kết thúc việc làm các bảng và biểu đồ, phải kiểm tra lại thật cẩn thận sao cho số liệu phải tương ứng trong bảng, giữa bảng với bài, các thuật ngữ, các chữ viết tắt, các dấu hiệu sử dụng phải thống nhất cả trong bài, trong bảng và trong biểu đồ

Lạm dụng bảng và biểu đồ