Dang Hanh De et coll, Plaires cardio-vasculaires médicine digest-1996 4.. Debakey ME, Simeone FA, Batle injuries of arteries in world war II.
Trang 1BV
1 i c ng:
− T n th ng m ch máu ngo i biên (TTMMNB) là 1 c p c u ngo i khoa
− TTMMNB là lo i t n th ng n ng c n đ c s c u t t, ph u thu t k p th i, đúng k thu t m i có kh n ng c u s ng và ph c h i l i s c lao đ ng cho n n nhân
− Tác nhân gây t n th ng: Trong th i chi n ch y u là m nh h a khí, trong th i bình
ch y u là v t s c nh n và ch n th ng kín
2 Tri u ch ng và ch n đoán:
2.1 Tri u ch ng lâm sàng:
− Tùy theo th ng t n đ ng m ch hay t nh m ch, t n th ng m ch máu có thông ra ngoài da hay không mà tri u ch ng lâm sàng có nh ng bi u hi n khác nhau:
• Có v t th ng trên đ ng đi c a m ch máu
• Máu ch y nhi u qua v t th ng
• Có kh i máu t (có th đ p theo nh p m ch)
• Bi u hi n thi u máu c p tính ph n chi xa:
u chi l nh, tái
M t v n đ ng
R i lo n hay m t c m giác
• Khi đ n ch m có th bi u hi n ho i t chi rõ: u chi tím đen hay n i bông (có ch
tr ng b t xen l n tím b m)
• Bi u hi n m t máu toàn thân: niêm nh t, m ch nhanh, huy t áp t t…
2.2 Tri u ch ng c n lâm sàng:
- Xét nghi m v huy t h c có tình tr ng m t máu (h ng c u, huy t s c t gi m…)
- Siêu âm Doppler m ch máu: th y ch m ch máu t n th ng, kh i máu t , gi m ho c m t
tu n hoàn đo n xa
- Ch p m ch máu có c n quang
• V i siêu âm Doppler k t qu ch n đoán đúng ch kho ng 70-80%
• Ch p đ ng m ch v i máy DSA cho k t qu t t Nó giúp đánh giá đúng v trí, giúp cho
cu c m thu n l i h n
• N u không có DSA, có th ch p ngay trong lúc m v i máy XQuang di đ ng thông
th ng
• Ch p MSCTA d ng hình là ph ng ti n ch n đoán không xâm nh p, cho ch n đoán r t
t t, xác đ nh đúng v trí và lo i t n th ng
Trang 2BV
• Trong 1 s tr ng h p nghi ng có TTMMNB mà không có đi u ki n ch p m ch thì
ph i m th m dò ki m tra s toàn v n c a m ch máu
3 i u tr các TTMMNB:
3.1 S c u k đ u: v i 2 m c đích:
- C m máu t m th i:
• G p chi t i đa (trong các tr ng h p t n th ng m ch máu g n khoeo chân hay khu u tay)
• Dùng tay chèn lên trên đ ng đi c a m ch máu đ u g n
• B ng ép có tr ng đi m: là lo i b ng ép có đ n thêm 1 c c g c hay 1 cu n b ng lên đúng
v trí ch y máu đ t ng hi u qu c m máu
i v i v t th ng m ch máu vùng c khi b ng ép có tr ng đi m c n có 1 n p g phía đ i di n đ có hi u qu c m máu đ ng th i không làm ng t th n n nhân
• Garo: dùng 1 b ng b ng cao su qu n phía trên và sát v t th ng sau đó si t ch t ây là
bi n pháp c m máu t m th i t t nh ng có th gây ho i t chi n u đ mu n không m
k p th i Ch nên garo trong 1 s tr ng h p đ c bi t sau:
Chi đã c t c t t nhiên sau khi b th ng
Chi b d p nát không th b o t n
Garo tr c đ chu n b cho ph u thu t tránh ch y máu trong m
- Ch ng s c:
• Truy n máu và các d ch thay th máu
• N p chi n u có gãy x ng
• Làm thông đ ng khí đ o, th oxy và các bi n pháp ch ng s c khác …
3.2 i u tr ph u thu t các TTMMNB:
- Ch n ph ng pháp vô c m t y tr ng h p c th mà gây mê, tê t i ch ho c tê vùng
- Ch n đ ng m : Thu n l i cho ph u thu t viên và ng i gây mê
- Ch n lo i ph u thu t: M c đích c a ph u thu t là c m máu c u s ng b nh nhân và ph c
h i l i ch c n ng c a c th :
• C t th t các m ch máu: ch dùng trong các tr ng h p khi c t các m ch máu này nguy
c ho i t chi ít ho c không đáng k C n theo dõi k đ tránh d n t i c t c t chi
• Ph c h i l u thông dòng máu: c g ng th c hi n n u có đi u ki n
Khâu bên
N i m ch
Ghép m ch (t nh m ch t thân ho c m nh ghép nhân t o)
Trang 3BV
• N i chi: Trong 1 s tr ng h p đ n s m, ph n chi th đ t r i còn t t và đ c đ t trong túi p đá l nh
• C t c t chi: đ c ch đ nh trong tr ng h p:
Chi d p nát nhi u không th b o t n
Chi b ho i t do garo lâu
Khi ph u thu t không hi u qu khi n chi b ho i t
3.3 Bi n ch ng sau m :
- Nhi m trùng và ch y máu th phát (2-4%), th ng thì vào ngày th 3 đ n ngày th 7 sau m Ph i m l i c t 2 đ u m ch máu t n th ng
- Suy th n c p: th ng bi u hi n các tr ng h p đ n mu n chi đã ho i t c n l c máu ngoài th n, c t c t chi, hay c t l c s m các mô ho i t
- Ho i t chi sau ph u thu t c t m ch, ph c h i l u thông hay n i chi: c n ph i theo dõi
và c t c t s m
TÀ I LI U THAM KH O:
1 L ng T H i Thanh, M t s nh n xét qua vi c đi u tr v t th ng m ch máu th i bình t i
b nh vi n Vi t c Lu n v t t nghi p bác s n i trú tr ng đ i h c y khoa Hà N i 1986
2 C c quân y, T ng k t kinh nghi m x trí v t th ng chi n tranh 1984
3 Dang Hanh De et coll, Plaires cardio-vasculaires médicine digest-1996
4 Debakey ME, Simeone FA, Batle injuries of arteries in world war II An analysis of 271
cases Ann Surg 1946 123: 534-579
5 Rich NM, Baugh JH, Huges CW, acute arterial injuries in Viet Nam, 1000 cases trauma
1970, 10: 359-369