CHẤN THƯƠNG KÍN BỤNG CHẬU, TỔN THƯƠNG TẠNG VÀ MẠCH MÁU

Chấn thương kín bụng-chậu: tổn thương tạng và mạch máu M.. Siêu âm bụng• Tìm tràn dịch: quanh gan, quanh lách, rảnh cạnh đại tràng, Douglas • Độ nhạy 94 %, Độ đặc hiệu 98 % • Khó khăn: b

Chấn thương kín bụng-chậu: tổn

thương tạng và mạch máu

M Bléry, S Baccar, L Rocher, A De Leusse, A Miquel Hơpital de Bicêtre, Service de Radiologie Générale

Université Paris-Sud

Tổng quát

Chấn thương:

– Nguyên nhân thứ 4 gây chết người

– Nguyên nhân chết hàng đầu dưới 45 tuổi

• Mất khả năng sinh đẻ tự nhiên

• Cơ chế

– Đè ép

– Thắng gấp

• Một chấn thương

• Đa chấn thương

• Khám lâm sàng khó khăn

– 30 % có tổn thương nhiều tạng

– 85 % có kết hợp tổn thương vùng khác (lồng ngực, sọ)– 66 % có vở lách

• Siêu âm và CLVT (tổng kê toàn thể)

• Quyết định thái độ điều trị

Siêu âm bụng

• Tìm tràn dịch: quanh gan, quanh lách, rảnh cạnh đại tràng, Douglas

• Độ nhạy 94 %, Độ đặc hiệu 98 %

• Khó khăn: béo, chướng hơi bụng, tràn khí dưới da

• Tuỳ thuộc ổn định huyết động: tìm tổn thương tạng

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

Tràn máu phúc

mạc quanh lách

CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH

Cắt lớp vi tính

– CLVT đa lát cắt

– Bệnh nhân ổn định về mặt huyết động

– Tiêm120 ml (Omnipaque 300 mg), 2,5 đến 3 ml/sec– Từ cơ hoành  Chậu

– Thời điểm động mạch : 30 sec

– Thời điểm nhu mô: 70-80 sec sau IV

– Lớp cắt 3 mm tái tạo mỗi 2 mm

– Có thể dựng hình cột sống

Tràn máu phúc mạc

tràn dịch quanh gan

Tràn dịch trong các rảnh

cạnh đại tràng

Tổn thương lách

– Mảnh vở nhu mô

– Tổn thương mạch máu rốn lách

• Siêu âm

- Tràn máu 73%

- Tổn thương lách 60%

nhu mô không đồng âm + đụng dập tăng âm máu tụ (rổng âm giới hạn không rõ)

máu tụ dưới bao (thấu kính giảm âm)

• CLVT

- Rách, đường nứt, vở: giảm tỉ trọng

- Máu tụ : IV-: tăng tỉ trọng, IV+: đồng, giảm

- Xuất huyết chủ động

- Tràn máu phúc mạc

Phân độ

I : Máu tụ (dưới bao hoặc trong lách)

II : Vở bao hay vết rạn nhu mô< 1cm III : Vết rạn sâu (>1cm) không đến rốn

IV : Vết rạn tổn thương rốn lách

V: Vở nhiều mảnh

Thương tổn gan

• 15- 20 %

• 85% không mổ (tiêu chuẩn lâm sàng, thương tổn kết hợp)

• Cơ chế: thắng gấp, đụng dập do tì mạnh

• 3 loại thương tổn : nhu mô ( rách, vở bao, dưới bao), mạch máu và đường mật

• Siêu âm

- mất liên tục : rách, vở

- tăng âm: máu tụ (sau đó giảm), đụng dập

- ổ tụ dịch thấu kính : máu tụ dưới bao

- dịch túi mật tăng âm : chảy máu đường mật

• CLVT

- rách, vết rạn, vở : giảm tỉ trọng

- máu tụ : tăng tỉ trọng , đồng hay giảm tỉ trọng sau IV

- xuất huyết chủ động

- tràn máu phúc mạc

Contusion du segment VIII

Phân độ

I : rách < 1 cm hoặc máu tụ dưới bao < 1 cm

II : 1<rách<3 cm hoặc 1<máu tụ dưới bao hay nhu

mô<3cm

III : rách >3 cm hoặc máu tụ> 3 cm

IV : máu tụ dưới bao hay nhu mô> 10 cm hoặc mất

cấp máu 1 thuỳ

V : mất tưới máu 2 thuỳ hay thương tổn các tĩnh mạch gan hoặc tĩnh mạch chủ sau gan

NB: I-II-III chết từ 0 - 14 %, IV-V 43- 100%

Thương tổn túi mật

và đường mật

• 3 %

• Tổn thương kết hợp gan, tá tràng

• Bình thường trong vòng 12giờ

• Hậu cung mạc nối

• Cuống mạch mạc treo

• Tĩnh mạch lách

Ruột non và mạc treo ruột

 4 đến 7 % mổ

Các triệu chứng :

- hơi ngoài ống tiêu hoá

- dò thuốc cản quang ngoài ống tiêu hoá

- tràn dịch phúc mạc (khó giải thích, khu trú)

- dày thành

- thành ngấm cản quang bất thường

- thâm nhiểm mac treo (giới hạn, lan toả)

- thoát mạch thuốc cản quang

- thương tổn tạng đặc trong ổ bụng

• chẩn đoán : thủng, thương tổn mạc treo (máu tụ, đứt chổ bám), máu tụ trong thành

HƠI NGOÀI ỐNG TIÊU HOÁ

 cửa sổ rộng (>500 UH)

 hơi phúc mạc

(khoang phúc mạc, các vùng dễ

nhầm, mạc treo RN và mạc treo

ĐT, dịch)

 hơi sau phúc mạc

(các mạch máu trước cột sống,

thận, cơ đáy chậu, trước mu)

THOÁT THUỐC CẢN QUANG TỪ ỐNG TIÊU HOÁ

THOÁT MẠCH THUỐC CẢN QUANG

THOÁT MẠCH THUỐC CẢN QUANG

THÂM NHIỂM MẠC TREO

TRÀN DỊCH PHÚC MẠC

 dấu hiệu thường gặp nhất :

không bao giờ đơn độc

 « khó giải thích » :

Không có thương tổn tạng đặc

 « khu trú » : giữa các quai ruột

+++

BẤT THƯỜNG THÀNH RUỘT

 dày thành

 ngấm cản quang

Hình lấm tấm phân hơi ở

ruột non

 luôn luôn kết hợp thủng

ruột, không bao giờ thương

tổn mạc treo

 giá trị dấu hiệu (souffrance-

quai ruột choáng, dễ nhận

biết)

⇒

⇒

E

E

• Hiếm (3 đến 10%)

• 8 đến 90% thương tổn nhẹ (theo dỏi đơn giản)

• CLVT / 3pha, phim UIV thời kỳ sau, tìm thoát mạch

• Điều trị bảo tồn: tắt mạch

• Siêu âm :

bất thường bờ, vùng không đồng âm, máu tụ,

Doppler (động mạch, tĩnh mạch), tràn dịch

đụng dập, máu tụ, vở, ổ tụ dịch nước tiểu,

thương tổn mạch máu

mạch)

Phân độ

Thương tổn nhẹ :

· Type Ia và Ib : đụng dập không tổn thương bao, không hoặc có tụ máu dưới bao, không thương tổn đường bài xuất

· Type IIa : đụng dập với rách nhu mô, tổn

thương một nhóm đài nhưng không thương tổn bao

· Type Iib rách nhu mô không thương tổn đường bài xuất nhưng với thương tổn bao

Thương tổn nặng :

· Type IIIa : rách nhu mô với thương tổn đường bài xuất và thương tổn bao

· Type IIIb : rách thận nhiều (vở toang)

· Type IV : tổn thương cuống mạch máu

MÁU TỤ

VỞ

BẤT THƯỜNG TƯỚI MÁU

Bàng quang

• 8 % chấn thương khung chậu

• Vở

– Ngoài phúc mạc (phần trước)

– Trong phúc mạc

• Lợi ích chụp bàng quang ngược dòng

VỞ TRONG PHÚC MẠC

 Siêu âm:

Tràn dịch phúc mạc + huyết động không ổn định → mổ

Huyết động ổn định → CLVT bụng chậu có tiêm cản quang IV