kỹ thuật trồng nấm rơm

Giống không nhà hoặc không non dùng giống phải dúng tuổi: Để nuôi trồng đạt năng suất cao thì phải dùng giống đúng tuổi.. Lượng giống: Phải có kế hoạch sản xuất: Lượng giống, thời gian n

LỜI NÓI ĐẦU

Việc nghiên cứu và phát triển sản xuất các loại nấm ăn và nấm dược liệu trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng có ý nghĩa, vai trò quan trọng đối với con người Ngoài giá trị dinh dưỡng( rất giàu protein, glucid, lipid, các acidamin, vitamin, các chất khoáng ), nấm còn có các hoạt chất sinh học(các chất đa đường, ãit nucleic ), vì vậy có thể coi nấm như một loại rau sạch, thịt sạch và là loại thực phẩm thuốc Trong những năm gần đây, ngành nuôi trồng nấm ăn ở nước ta

đã phát triển khá mạnh trên nhiều địa phương và ngành nấm đã trở thành một ngành tương đối quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, vì nghề trồng nấm mang lại lợi nhuận cao, sản phẩm từ nấm bổ sung nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng cho con người, đặc biệt một số chủng loại nấm có khả năng điều trị bệnh Mặt khác, nghề trồng nấm thúc đẩy nhanh quá trình phân huỷ các chất nguyên phế liệu của ngành nông lâm nghiệp góp phần làm sạch môi trường Hơn nữa trồng nấm góp phần tăng trị trên đơn vị diện tích đất nông nghiệp, giải quyết công ăn việc làm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn, cung cấp sản phẩm xuất khẩu

có giá trị làm tăng thu nhập và cải thiện đời sống của nông dân

Trước những thách thức và cơ hội mới, việc trồng nấm theo hướng sản xuất hàng hoá với công nghệ sản xuất phù hợp, cho năng suất cao, chất lương tốt đang thu hút bà con nông dân trong chương trình ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật tiên tiến phát triển xã hội nông thôn và miền núi mà chính phủ đề ra trong những năm đến

Để phục vụ công tác phổ cập các kiến thức căn bản liên quan đến kỹ thuật trồng nấm cho bà con nông dân, Trại phát triển giống nấm Điện Ngọc( Tên cơ quan trước đây: Trung tâm giống nấm Quảng Nam) tổ chức biên soạn tài liệu “ Hướng dẫn kỹ thuật trồng nấm rơm, nấm sò” nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển giao

kỹ thuật cho tất cả bà con nông dân trong và ngoài tỉnh Tài liệu này đã được chọn lọc từ thực tế thông qua các kết quả nghiên cứu, khảo nghiệm từ Trại đến các hộ nông dân qua nhiều năm trên địa bàn tỉnh Quảng Nam và khu vực miền Trung

PHẦN I ĐIỀU KIỆN ĐỂ SẢN XUẤT NUÔI TRỒNG NẤM

1 Chuẩn bị nguyên liệu:

Tất cả các loại phế thải của ngành công nghiệp giàu chất xenlulô và phụ phẩm đồng ruộng đều là nguyên liệu chính để trồng nấm Một số nguyên liệu thông dụng:

1.1 Rơm rạ:

Rơm rạ sau khi thu hoạch được phơi khô, không bị mốc, đánh đống và bảo quản để dùng dần Nếu rơm rạ bị mốc, có màu đen, vụn nát do phơi không được nắng, bị thấm nước mưa nhiều ngày thì không nên sử dụng để trồng nấm vì năng suất thấp

1.2 Bông phế thải:

Phụ phẩm của nhà máy dệt sau khi đã lấy gần hết hết bông, phần còn lại là hạt bông và bông vụn Nguyên liệu không mốc, phơi thật khô, bảo quản dùng dần

1.3 Mùn cưa:

Nên dùng mùn cưa gỗ mềm, không có tinh dầu( Bồ đề, mít, cao su Keo ), Mùn cưa mới có thể dùng ngay nếu dùng dần phải phơi khô đóng bao hoặc trộn ủ bảo quản chống mốc, chống mùn hoá làm mất chất dinh dưỡng

Ngoài ra còn có các phụ gia như; Cám bắp, cám gạo, phân vô cơ , tỷ lệ phối trộn và và số lượng tuỳ theo từng chủng loại nấm và cơ chất để sản xuất

2 Giống nấm:

Giống nấm có thể được nhân lên từ các cơ chất: thóc, mùn cưa, vỏ trấu, rơm

rạ

Giống là yếu tố quyết định năng suất khi nuôi trồng trong cùng điều kiện sản xuất như nhau Do đó giống nấm phải đảm bảo các yêu cầu:

2.1 Không bị nhiễm bệnh:

Quan sát bên ngoài bịch giống có màu trắng đồng nhất, sợi nấm mọc đều từ trên xuống dưới, không có màu xanh, màu vàng, không có vùng loang lỗ

2.2 Giống có mùi thơm dễ chịu:

Mỗi loại giống nấm có mùi thơm đặc trưng, nếu có mùi chua là giống giống

đã bị nhiểm khuẩn, nấm dại

2.3 Giống không nhà hoặc không non( dùng giống phải dúng tuổi):

Để nuôi trồng đạt năng suất cao thì phải dùng giống đúng tuổi Nếu thấy bịch giống có mô sẹo, màu giống chuyển sang màu vàng, nâu đen là giống quá già Giống chưa ăn kín đáy bao bì là giống còn non

Sử dụng giống tốt nhất khi giống ăn kín đáy từ 3 -4 ngày Muốn để lâu hơn phải bảo quản ở nhiệt độ lạnh, đối với nấm sò bảo quản ở nhiệt độ từ 2 – 50C thời gian kéo dài 30 - 45 ngày, nấm rơm bảo quản ở nhiệt độ từ 15 – 200C thời gian kéo dài 15 -30 ngày

2.4 Quá trình vận chuyển và bảo quản giống:

Khi vận chuyển giống từ nơi sản xuất về nơi nuôi trồng cần phải hết sức nhẹ nhàng, tránh va chạm mạnh, bảo quản giống nơi thoáng mát, sạch sẽ, tránh ánh sáng trực tiếp

2.5 Lượng giống:

Phải có kế hoạch sản xuất: Lượng giống, thời gian nuôi trồng mà đặt trước giống nơi cung ứng để có giống đảm bảo chất lượng, tránh trường hợp dùng giống không đủ tuổi hoặc quá tuổi

3 Nhà xưởng:

Yêu cầu chung về nhà xưởng trồng nấm cấn đảm bảo các yếu tố như: có hệ thống cửa để thông thoáng khi cần thiết, sạch sẽ, độ ẩm cao, ánh sáng và nhiệt độ thích hợp Trước và sau mỗi đợt nuôi trồng cần vệ sinh thật tốt quanh khu vực nuôi trồng nấm và trong nhà Có thể dùng bột lưu huỳnh để xông hoặc phun foocmon tỷ

lệ 0,5% trước khi đưa nguyên liệu vào nhà trồng nấm 01 tuần, mục đích là để khử trùng tiêu độc các loại nấm dại Đây là khâu hết sức quan trọng trong quá trình sản xuất, đặc biệt đối với nhà trồng nấm liên tục, nếu vệ sinh không tốt sẽ làm giảm năng suất dần qua các đợt nuôi trồng

4 Phòng cấy giống nấm sò bằng cách hấp khử trùng trên rơm:

Yêu cầu phòng cấy tuyệt đối phải sạch sẽ, thường xuyên khử trùng tiêu độc các loại nấm dại, vi khuẩn

5 Các dụng cụ và vật tư khác:

5.1 Khuôn gỗ trồng nấm rơm: Khuôn có cấu tạo hình hộp chữ nhật, kích

thước cụ thể(xem hình)

Các vật dụng: nhiệt kế, ẩm kế, bomme kế, giấy quỳ tím thử đo độ pH

5.2 Bể ngâm rơm rạ:

Có thể xây bằng gạch, xây không cần kiên cố, có chiều cao khoảng 80cm, rộng khoảng 60cm, dài khoảng 100cm, đáy có lỗ thoát nước Nhiều nơi không có điều kiện, có thể đào hố, dùng bạt ngăn nước hoặc sử dụng lu, thùng phuy

5.3 Kệ lót đống ủ:

Dùng tre hoặc gỗ đóng theo chiều lát giường cách mặt đất 15 -20cm Có chiều dài khoảng 1,5m, chiều rộng khoảng 1,5m(hình 2)

5.4 Nguồn nước:

Nước tưới phải sạch, nước có độ pH trung tính

a

b c

( Hình 1): Khuôn gỗ mô gói trồng nấm rơm

a Chiều dài: 22cm b Chiều rộng: 15cm c Chiều cao: 12cm

( Hình 2): Kệ lót đống ủ

a Chiều dài: 1,5m b Chiều rộng: 1,5m

PHẦN II

KỸ THUẬT NUÔI TRỒNG NẤM SÒ TRÊN NGUYÊN LIỆU RƠM

1 Hình thái:

Nấm sò có hình dạng phễu lệch, màu trắng, mọc thành cụm, mỗi cánh nấm gồm 3 phần: mũ, phiến, cuống

2 Thời vụ :

Nấm sò có thể quanh năm nhưng thích hợp nhất từ tháng 9 năm trước đến tháng 04 năm sau

3 Quy trình sản xuất:

Làm ướt bằng 3 ngày 3 ngày

nước vôi

3 ngày

Theo dõi t 0 , A 0, 20 – 25 ngày

Theo doi

3.1 Xử lý nguyên liệu:

* Lưư ý: Trọng lượng đống ủ tối thiểu 300kg, với khối lượng đống ủ như

vậy có khả năng sinh nhiệt từ 65 – 70oC, làm rơm chín và diệt được một số loại nấm dại

- Ủ đống: Làm ướt rơm rạ bằng nước vôi có độ pH = 12 – 13( cách pha nước vôi có pH: 12 – 13, 3,5 – 4.0kg vôi hoà tan 1m3 nước) và được đánh ủ thành khối

Nguyên

liệu

rơm

lần 1

Đảo lần 2

Đảo đều và băm nguyên

Đóng bịch và cấy giống

Ươm bịch và nuôi sợi

Treo và rạch bịch

Chăm

sóc và

thu hái

có kích thước 1,5m x 1,5m x 1,5m Sau khi đánh đống ủ xong tiến hành quây đậy nilông và tiến hành ủ 3ngày

- Đảo đống ủ lần 1: Sau 3 ngày ủ ta tiến hành đảo đống ủ lần thứ 1, tiếp tục ủ đống lại thêm 3 ngày nữa và tiến hành đảo đống ủ lần 2 Sau 3 ngày ta tiến hành kiểm tra độ ẩm đạt từ 60 – 62%, rơm mềm , có màu vàng nâu, có mùi thơm nồng rơm và vôi thì chúng ta chuyển sang tiến hành cho nguội rơm và băm nguyên liệu Nếu độ ẩm nguyên liệu chưa đạt và rơm chưa mềm thì chúng ta tiến hành đảo đống

ủ lần 3, chỉnh độ ẩm nguyên liệu và tiến hành ủ thêm 3 ngày

+ Cách kiểm tra độ ẩm nguyên liệu: Lấy một nắm nguyên liệu bất kỳ trong đống ủ, dùng 2 tay vắt mạnh ngược chiều nhau thấy nước nắm nguyên liệu chảy ra thành từng giọt và đứt khoảng thì độ ẩm nguyên liệu đạt yêu cầu

3.2 Băm nguyên liệu:

Trước khi băm rơm phải được dũ tơi đều và băm thành từng đoạn có kích thước từ 7 – 10cm

3.3 Đóng túi và cấy giống:

* Chuẩn bị vật tư và giống nấm:

- Túi nilông P.E: có kích thước 30 x 40cm

- Bông sạch làm nút ở cổ bịch

-Chun vòng cao su

- Giống nấm:

+ Lượng giống cần dùng: 5kg/1tạ nguyên liệu khô

+ Một bịch giống có trọng 500g cấy từ 8 -10 bịch

* Cách đóng và cấy giống: Rơm rạ đã được băm cho vào túi nilông 1 lớp

dày 2 -3cm, cấy giống lên bề mặt lớp rơm thứ nhất tạo thành 1 đường viền sát thành túi Sau đó tiếp tục cấy giống lớp thứ 2, thứ 3 và lớp thứ 4, lớp này cách lớp kia từ 5 -7cm Riêng trên bề mặt lợp thứ 4 giống được cấy rãi đều bề mặt, làm nút bông trên miệng túi(đường kính nút bông có đường kính từ 6 -8cm)

Yêu cầu các lớp rơm phải nén đều đảm bảo trọng lượng 1,8kg – 2,0kg/túi

3.4 Ươm bịch và nuôi sợi:

Các tuí nguyên liệu đã được cấy giống thì vận chuyển nhẹ ngàn ngay vào phòng ươm sợi đặt ở trên nền hoặc trên giá, các tuí cách nhau 5 – 7cm tạo sự thông thoáng suốt trong thời gian nuôi sợi, yêu cầu nhà ươm sợi:

+ Thông thoáng

+ Không cần ánh sáng

+ Nhiệt độ không khí: 20 – 300C

+ Ẩm độ không khí ≥ 75%

Thời gian nuôi sợi từ 20 – 25 ngày, khi hhẹ sợi nấm ăn trắng và kín đáy túi

ta tiến hành chuyển sang nhà nuôi trồng

3.5 Treo và rạch bịch:

Trước khi treo bịch phải bỏ nút bông, buộc kín miệng lại và treo úp miệng xuống dưới, mỗi dây treo từ 6 -8 bịch, treo bịch cách bịch khoảng 20 -30cm

Sau khi treo thì tiến hành rạch bịch ngay, mỗi bịch rạch từ 4 - 6 vết rạch so

le và đều nhau Chiều dài vết rạch từ 3 -4cm, chiều sâu từ 2 -3mm

3.6 Chăm sóc và thu hái:

Yêu cầu nhà nuôi trồng phải thông thoáng nhưng phải tránh gió lùa trực tiếp, ánh sáng vừa phải(đọc sách được) và ánh sáng toả đều để quả thể nấm phát triển đều, nhiệt độ từ 24 -280C, ẩm độ ≥ 80%

- Nhà xưởng nuôi trồng nấm sò phải cách xa các công trình chuồng trại chăn nuôi, nhà vệ sinh nông thôn

- Sau khi rạch xong từ 4 -5 ngày, tại các vết rạch xuất hiện những quả thể nấm đầu tiên khi đó mới được tưới nước sạch nhẹ nhàn trực tiếp vào các bịch theo kiểu phun sương, nấm lớn dần lên thì lượng nước tưới cũng tăng dần lên sao cho cho trên mũ nấm luôn luôn ẩm

* Cách nhận biết nấm sò đến tuổi thu hái:

- Khi quan sát thấy mũ nấm to bằng chén nước trà có dạng loa kèn( đường kính mũ nấm đạt 2,5 – 3,0cm) thì nấm sò đến tuổi thu hái, nấm sò ở dạng này ăn rất ngon và có chất lượng tốt nhất Nếu để nấm quá già sẽ phát tán bào từ(thấy làn khói trắng) là không tốt, nấm ăn sẽ dai

- Trước khi thu hái phải tạm ngừng tưới nước ít nhất 3 - 4giờ để đảm bảo chất lượng nấm sau khi thu hái không bị dập nát khi vận chuyển

* Cách hái nấm:

- Dùng tay thuận hái nấm, dùng tay không thuận giữ cố định bịch, dùng tay thuận nắm sát cuốn nấm xoay nhẹ rồi bứt cụm nấm ra khỏi bịch, cố gắng xoay nhẹ

để lấy được chân nấm ra ngoài khỏi bịch

- Sau khi hái nấm cắt bỏ chân, cho vào túi nilông PE úp mũ nấm xuống dưới, không buột kín túi khi vận chuyển đến nơi tiêu thụ

- Sau khi thu hái hết đợt 1 dừng tưới 5 – 7ngày sau, nấm sẽ ra đợt 2, đợt 3, 4

và 5 ta mới tiến hành tưới nước đón nấm

- Năng suất nấm sò: 500 – 600kg/1tấn nguyên liệu rơm rạ khô

CÔNG NGHỆ NUÔI TRỒNG NẤM SÒ TRÊN MÙN CƯA

1 Hình thái:

Nấm sò có hình dạng phễu lệch, màu trắng, mọc thành cụm, mỗi cánh nấm gồm 3 phần: mũ, phiến, cuống

2 Thời vụ :

Nấm sò có thể quanh năm nhưng thích hợp nhất từ tháng 9 năm trước đến tháng 04 năm sau

3 Quy trình sản xuất:

Làm ướt bằng 3 ngày 3 ngày

nước vôi

10h – 12h

24h – 48h

Theo dõi t 0 , A 0, 20 – 25 ngày

Theo doi

3.1 Xử lý nguyên liệu:

Nguyên liệu

Đóng bịch

cấy giống

Ươm bịch và nuôi sợi

Treo và rạch bịch

Chăm

sóc và

thu hái

hấp bịch

- Ủ đống: Làm ướt mùn cưa bằng nước vôi có độ pH = 12 – 13( cách pha nước vôi có pH: 12 – 13, hoà tan 1m3 nước với 3,5 – 4.0kg vôi ) và được đánh ủ thành khối Sau khi đánh đống ủ xong tiến hành dùng bạt đậy kín và tiến hành ủ 3ngày

- Sau 3 ngày ủ ta tiến hành đảo đống ủ lần thứ 1 và tiếp tục ủ đống lại thêm 3 ngày nữa Sau 3 ngày ta tiến hành kiểm tra độ ẩm đạt từ 60 – 65%, thì chúng ta chuyển sang tiến hành phối trộn nguyên liệu Nếu độ ẩm nguyên liệu chưa đạt thì chúng ta tiến hành chỉnh độ ẩm nguyên liệu

+ Cách kiểm tra độ ẩm nguyên liệu: Lấy một nắm nguyên liệu bất kỳ trong đống ủ nắm chặt trong lòng bàn tay, thấy nước nắm nguyên liệu chỉ làm ướt vân tay thì độ ẩm nguyên liệu đạt yêu cầu

- Nước xử lý nguyên liệu phải là nước sạch: không bị nhiểm phèn,

3.2 Phối trộn nguyên liệu:

+ 01tạ mùn cưa

+ 03kg cám gạo

+ 03kg cám bắp

+ 01 bột nhẹ

3.3 Đóng bịch, hấp bịch và cấy giống:

* Chuẩn bị vật tư và giống nấm:

- Túi nilông P.P: có kích thước 25 x 35cm

- Bông sạch làm nút ở cổ bịch

-Chun vòng cao su

- Giống nấm:

+ Lượng giống cần dùng: 2,0 – 2,5kg/1tạ nguyên liệu khô

* Cách đóng bịch, hấp bịch và cấy giống:

- Mùn cưa được phối trộn xong thì tiến hành đóng bịch, mỗi bịch có trọng lượng từ 1,6 – 1,8kg

- Đóng bịch xong tiến hành vận chuyển vào lò hấp, thời gian từ 10- 12h, nhiệt độ hấp 1000C

- Hấp bịch xong, vận chuyển bịchvào phòng cấy giống, phòng cấy giống phải sạch sẽ, không có nấm tạp

- Sau khi vận chuyển vào phòng cấy giống, chúng ta để bịch nguội hẳn mới được tiến hành cấy giống( thời gian khoảng 24h – 48h)

3.4 Ươm bịch và nuôi sợi:

Các tuí nguyên liệu đã được cấy giống thì vận chuyển nhẹ ngàn ngay vào phòng ươm sợi đặt ở trên nền hoặc trên giá, các tuí cách nhau 5 – 7cm tạo sự thông thoáng suốt trong thời gian nuôi sợi, yêu cầu nhà ươm sợi:

+ Thông thoáng, sạch sẽ

+ Không cần ánh sáng

+ Nhiệt độ không khí: 20 – 300C

+ Ẩm độ không khí ≥ 75%

Thời gian nuôi sợi từ 20 – 25 ngày, khi sợi nấm ăn trắng và kín đáy túi ta tiến hành chuyển sang nhà nuôi trồng

3.5 Treo và rạch bịch:

Trước khi treo bịch phải bỏ nút bông, buộc kín miệng lại và treo úp miệng xuống dưới, mỗi dây treo từ 6 -8 bịch, treo bịch cách bịch khoảng 20 -30cm

Sau khi treo thì tiến hành rạch bịch ngay, mỗi bịch rạch từ 6 - 8 vết rạch so

le và đều nhau Chiều dài vết rạch từ 3 -4cm, chiều sâu từ 2 -3mm

3.6 Chăm sóc và thu hái:

Yêu cầu nhà nuôi trồng phải thông thoáng nhưng phải tránh gió lùa trực tiếp, ánh sáng vừa phải(đọc sách được) và ánh sáng toả đều để quả thể nấm phát triển đều, nhiệt độ từ 24 -280C, ẩm độ ≥ 80%

- Nhà xưởng nuôi trồng nấm sò phải cách xa các công trình chuồng trại chăn nuôi, nhà vệ sinh nông thôn

- Sau khi rạch xong từ 5 - 6 ngày, tại các vết rạch xuất hiện những quả thể nấm đầu tiên khi đó mới được tưới nước sạch nhẹ nhàn trực tiếp vào các bịch theo kiểu phun sương, nấm lớn dần lên thì lượng nước tưới cũng tăng dần lên sao cho cho trên mũ nấm luôn luôn ẩm

- N\Nguồn nước tưới cho nấm phải là nước sạch, nếu nước tưới nấm không phải là nước sạch thì nấm sẽ bị chết dẫn đến thất thu

* Cách nhận biết nấm sò đến tuổi thu hái:

- Khi quan sát thấy mũ nấm to bằng chén nước trà có dạng loa kèn( đường kính mũ nấm đạt 2,5 – 3,0cm) thì nấm sò đến tuổi thu hái, nấm sò ở dạng này ăn

rất ngon và có chất lượng tốt nhất Nếu để nấm quá già sẽ phát tán bào từ(thấy làn khói trắng) là không tốt, nấm ăn sẽ dai

- Trước khi thu hái phải tạm ngừng tưới nước ít nhất 3 - 4giờ để đảm bảo chất lượng nấm sau khi thu hái không bị dập nát khi vận chuyển

* Cách hái nấm:

- Dùng tay thuận hái nấm, dùng tay không thuận giữ cố định bịch, dùng tay thuận nắm sát cuốn nấm xoay nhẹ rồi bứt cụm nấm ra khỏi bịch, cố gắng xoay nhẹ

để lấy được chân nấm ra ngoài khỏi bịch

- Sau khi hái nấm cắt bỏ chân, cho vào túi nilông PE úp mũ nấm xuống dưới, không buột kín túi khi vận chuyển đến nơi tiêu thụ

- Sau khi thu hái hết đợt 1 dừng tưới 5 – 7ngày sau, nấm sẽ ra đợt 2, đợt 3, 4

và 5 ta mới tiến hành tưới nước đón nấm

- Năng suất nấm sò: 500 – 600kg/1tấn nguyên liệu mùn cưa khô

KỸ THUẬT NUÔI TRỒNG NẤM RƠM

1 Hình thái:

Nấm rơm có hình trứng, thường có màuớam tro hoặc màu trứng nhạt, màu sắc có thể thay đổi theo điều kiện thời tiết, khí hậu nơi nuôi trồng

2 Thời vụ :

Thời gian nuôi trồng thích hợp nhất từ tháng 04 đến tháng 09

3 Quy trình sản xuất:

Làm ướt bằng 3 ngày 3 ngày

nước vôi l

3 ngày

Nguyên

liệu

rơm

Đảo