Bài giảng chàm TS BS trần ngọc ánh

Sang thương cơ bản: mụn nước Bệnh tiến triển qua 6 giai đoạn: Hồng ban  Mụn nước  Chảy nước, đóng mài  Lên da non  Tróc vẩy  Lichen hóa, hằn cổ trâu... Các giai đoạn bệnh:  Giai đ

TS.BS.Trần Ngọc Ánh

Mô học: hiện tượng xốp bào.

Sinh bệnh học: quá trình phản ứng viêm của da với những dị ứng nguyên

II LÂM SÀNG:

1 Vị trí:

Thường gặp: da đầu, mặt, bàn tay, bàn chân, bìu, âm hộ

Niêm mạc không bao giờ bị chàm

Bán niêm mạc như môi, qui đầu có thể bị

II LÂM SÀNG:

2 Sang thương cơ bản: mụn nước

Bệnh tiến triển qua 6 giai đoạn:

Hồng ban  Mụn nước  Chảy nước, đóng mài  Lên da non  Tróc vẩy  Lichen hóa, hằn cổ trâu

II LÂM SÀNG:

3 Các giai đoạn bệnh:

 Giai đoạn cấp tính: đỏ da, mụn nước,

chảy nước.

 Giai đoạn bán cấp: đóng vẩy da, lên

da non, khô hơn.

 Giai đoạn mãn tính: lichen hoá, hằn cổ

Chàm cấp:

Chàm bán cấp:

Chàm mãn: da dày lichen hóa, hằn cổ trâu

II LÂM SÀNG:

Lưu ý:

Các giai đoạn không phân chia rõ rệt

Ngứa là triệu chứng xuyên suốt

Tiến triển: mãn tính, hay tái phát,

nhiều đợt bộc phát bệnh xen kẽ các giai đoạn tạm đỡ.

Mô học

IV DẠNG LÂM SÀNG:

2 Chàm ngoại sinh:

VDTX do kích ứng (Irritant contact dermatitis)

VDTX do dị ứng (Allergie)

VDTX do ánh sáng (Photo)

Mề đay tiếp xúc (Contact urticaria)

Tiền sử cá nhân, gia đình: hen phế

quản, viêm mũi dị ứng, chàm thể tạng.

IV.1 CHÀM THỂ TẠNG

2 Lâm sàng: có những dạng chính

Thời kỳ ấu thơ (chàm sữa)

Thời kỳ trẻ em: từ 2-12 tuổi (phần lớn

là 2-5 tuổi)

Thời kỳ thanh thiếu niên và người

lớn: trên 12 tuổi

A Thời kỳ ấu thơ (chàm sữa)

 Thương tổn căn bản: mụn nước

 Tiến triển qua những giai đoạn: hồng ban,

mụn nước, chảy nước, đóng mài, bong vảy

 Vị trí:

 Khu trú 2 má, trán, cằm, thành hình móng ngựa,

có khi cổ, tay, miệng

 Vùng quấn tã thường không bị

 Có thể 2 đầu gối nếu trẻ biết bò, xung quanh

miệng, cằm khi trẻ mọc răng, chảy dãi.

Vị trí thường gặp:

Chàm sữa

A Thời kỳ ấu thơ (chàm sữa)

 Tiến triển: mãn tính, thất thường với đợt tăng

hoặc giảm bệnh do tác động của các yếu tố:

 mọc răng, nhiễm trùng họng

 các dị ứng nguyên: thức ăn, sữa, trứng, tôm, nước trái cây

 50% trẻ khỏi trong 18-24 tháng, số còn lại

chuyển sang thời kỳ trẻ em.

B Thời kỳ trẻ em:

Lâm sàng: có 2 loại sang thương

Sẩn:

Tập trung thành đám trên nền da thẫm đỏ,

có thể có rải rác vài sẩn ở xung quanh

Giai đoạn này có xu hướng lichen hoá, dày da, thâm nhiều, có nhiễm sắc tố

B Thời kỳ trẻ em:

 Mụn nước:

Ít gặp hơn

Tập trung thành từng đám, thường có hình bầu dục

Khu trú ở mặt duỗi hoặc nếp gấp các khuỷu tay, đầu gối, mắt cá, mi mắt, mặt

Có thể tổn thương móng: móng dày, sần sùi

B Thời kỳ trẻ em:

Yếu tố liên quan đến phát bệnh:

Giảm mẫn cảm dị nguyên là thức ăn

Tăng mẫn cảm các dị nguyên đường tiêu hoá: len, lông mèo, chó, phấn hoa, sơn, thay đổi khí hậu, độ ẩm, căng

thẳng.

B Thời kỳ trẻ em:

Tiến triển:

Khỏi bệnh hoàn toàn

Tái đi tái lại hoặc khỏi thời gian dài rồi phát bệnh

Chuyển sang giai đoạn người lớn hay suốt đời.

C Thời kỳ thanh thiếu niên và người lớn:

Bệnh thường liên quan thay đổi nội tiết và sang chấn tinh thần.

Sang thương cơ bản:

 Sẩn: chiếm đa số

Thường có hình đa giác nổi cao hơn mặt da

Tập trung thành từng đám hoặc rải rác trên nền da dày thâm nhiễm hoặc mụn nước, vết xước

C Thời kỳ thanh thiếu niên và người lớn:

 Mụn nước: ít hơn

Tập trung thành đám

Ít tiết dịch

Vị trí: khu trú ưu tiên các nếp gấp: gáy,

cổ tay, chân, mắt cá, mi mắt, hậu môn, sinh dục hoặc bất kỳ vùng da nào

C Thời kỳ thanh thiếu niên và người lớn:

MỘT SỐ HÌNH THÁI BỆNH THEO VỊ TRÍ:

 Viêm da vùng nếp gấp (chàm nếp gấp):

khoeo, tay, chân, nách, cổ, gáy, cổ tay,chân

 Viêm da vùng mi mắt: phù nề, đỏ, chảy nước

 Lichen hoá vùng hậu môn, sinh dục: chàm

sinh dục hay viêm da thần kinh khu trú

 Chàm môi: dị ứng kem đánh răng , son môi,

liên quan chốc mép do nhiễm khuẩn

C Thời kỳ thanh thiếu niên và

người lớn:

 Viêm da bàn tay: bệnh thường gặp

 Tổn thương là đám chàm ở mu tay, tạo thành hằn cổ trâu

 Đầu ngón tay, khô, đau, nứt nẻ

 Móng khô, rỗ, có khía, dày

 Bệnh gặp nhiều ở người nội trợ, công nhân

C Thời kỳ thanh thiếu niên và

người lớn:

 Chàm núm vú:

 Thường gặp ở nữ thanh niên

 Tổn thương là đám chàm cấp hoặc lichen hoá

 Có nứt dai dẳng ở một hay hai đầu vú

 Có thể chỉ là vết nứt khi cho trẻ bú

IV.1 CHÀM THỂ TẠNG

3 Triệu chứng cơ năng:

Ngứa là triệu chứng nổi bật và bao giờ cũng có

Một số tác giả cho rằng ngứa có trước rồi mới có tổn thương da.

IV.2 CHÀM TIẾP XÚC:

 Vị trí:

 Xuất hiện đầu tiên ở vùng tiếp xúc, thường là vùng hở

 Có khi in hình vật tiếp xúc (ví dụ hình quai dép, đồng

hồ đeo tay, dây nịt).

 Tổn thương cơ bản:

 Hồng ban xung huyết, hơi nề, bề mặt có mụn nước

 Có khi cấp tính: mụn nước, bóng nước, trợt ướt, tiết

IV.2 CHÀM TIẾP XÚC:

 Ngưng tiếp xúc: bệnh thuyên giảm.

 Tiếp xúc lại với dị ứng nguyên: bệnh tái phát

IV.2 CHÀM TIẾP XÚC:

 Cơ chế bệnh sinh:

 Cơ chế miễn dịch thuộc type IV tăng mẫn

cảm loại hình chậm, có vai trò của lympho T

 Khác với viêm da tiếp xúc không dị ứng

(viêm da tiếp xúc kích ứng): không có cơ chế miễn dịch dị ứng, do tiếp xúc chất hoá học

có nồng độ cao như axit hay kiềm mạnh và

IV.3 CHÀM VI KHUẨN:

 Đám tổn thương trợt, chảy dịch, có mủ, đóng mài, giới hạn tương đối rõ bằng một viền

thượng bì

 Quanh tổn thương có thể có một số mụn mủ, nhọt kiểu vệ tinh

 Đôi khi có “ban dị ứng thứ phát xa” ở mặt, thân mình, các chi có đám đỏ nhỏ, bề mặt sẩn, mụn nước, ngứa

IV.4 CHÀM THỂ ĐỒNG TIỀN:

 Mảng hồng ban hình tròn, bầu dục như đồng xu

 Ban đầu là hồng ban tiết dịch, có mụn nước,

sẩn, hơi nề  đóng mài, vảy da, lichen hoá, giới hạn rõ, thường khu trú ở thân mình, mặt duỗi

chi, trước xương chày, mu bàn tay

 Thường gặp ở đàn ông tuổi trung niên

 Mô bệnh học có tăng gai, xốp bào

Chàm dạng đồng tiền

IV.5 VIÊM DA TIẾT BÃ (SEBORRHEIC DERMATITIS):

 Là bệnh da mãn tính thường gặp

 Tuổi: 20 –50 tuổi, có thể gặp ở trẻ em (những

tháng đầu), tuổi ấu thơ

 Giới: nam nhiều hơn nữ.

 Vị trí: vùng tuyến bã hoạt động mạnh như đầu,

mặt, lông mày, quanh mắt, giữa mũi, nếp mũi

má, sau tai, thân mình vùng ức, liên bả, nếp

IV.5 VIÊM DA TIẾT BÃ (SEBORRHEIC

DERMATITIS):

 Sang thương cơ bản: là đám mảng đỏ có vảy,

vảy mỡ, sẩn, giới hạn tương đối rõ

 Mô bệnh học: có á sừng, tăng gai, xốp bào.

 Chẩn đoán phân biệt:

 Vảy nến

 Chốc

 Nấm da đầu

 Lupus đỏ

IV.5 VIÊM DA TIẾT BÃ (SEBORRHEIC DERMATITIS):

IV.6 TỔ ĐỈA VÀ CHÀM DẠNG TỔ ĐỈA:

 Là một biến thể của bệnh chàm

 Tổ đỉa: mụn nước sâu ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, cạnh bên các ngón, không có hồng ban

 Chàm dạng tổ đỉa: có hồng ban và có sang

thương ở ngoài vị trí của tổ đỉa

IV.7 VIÊM DA THẦN KINH KHU TRÚ:

 Bệnh da có ngứa do nguồn gốc thần kinh

 STCB: một mảng duy nhất ở gáy, bộ phận sinh dục, bìu, âm hộ, nếp khuỷ tay, nếp nhượng

chân, cổ chân, quanh hậu môn Rất ngứa

 Tiến triển dai dẳng, có khi suốt đời

 Điều trị: giảm ngứa, an thần.Thoa thuốc tiêu

sừng, áp Nitơ lỏng

mạng lưới do lắng đọng hemosiderine.

 Điều trị: chống ứ đọng tuần hoàn bằng băng thun

V BIẾN CHỨNG:

 Lichen hoá: trường hợp kéo dài do gãi, chà

xát

 Bội nhiễm: tổn thương có mụn mủ

 Ảnh hưởng chất lượng cuộc sống: ngứa 

mất ngủ

 Chậm phát triển thể lực: khi tổn thương >50%

diện tích da hoặc sử dụng corticoid kéo dài

VI TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN:

Theo Hanifin & Rajlca 1980:

4 tiêu chuẩn chính:

 Ngứa

 Hình thái tổn thương và vị trí khu trú của chàm:

• Trẻ nhỏ, thiếu niên: chàm mặt và mặt duỗi chi.

• Người lớn: lichen, thường ở nếp gấp

 Viêm da mãn tính hoặc mãn tính tái phát.

 Tiền sử cá nhân, gia đình có bệnh cơ địa dị ứng: hen phế quản, viêm mũi dị ứng.

VI TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN:

 Viêm da bàn tay không điển hình

 Chàm núm vú

 Viêm môi

VI TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN:

 Ngứa khi ra mồ hôi

 Không chịu được len, các hoá chất hoà tan lipid, chất tẩy rửa

 Không chịu được thức ăn

 Bệnh bị ảnh hưởng bởi yếu

tố môi trường, tinh thần

 Chứng vẽ nổi màu trắng

 Dày sừng nang lông

Chẩn đoán xác định chàm thể tạng:

(Theo Hanifin & Rajlca 1980)

3 tiêu chuẩn chính + 3 tiêu chuẩn phụ

VI TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN:

VI TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN:

Tiêu chuẩn chẩn đoán chàm thể tạng của Hội Nghề Nghiệp vương quốc Anh, theo

Williams

nhất 3 trong 5 tiêu chuẩn sau:

 Tiền sử cá nhân: bệnh chàm ở nếp kẽ mặt gấp cơ thể

và / hay ở má trên trẻ dưới 1 tuổi.

VI TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN:

 Tiền sử cá nhân: bệnh suyễn hay dị ứng mùa (hay tiền

sử họ hàng gần mắc bệnh suyễn, chàm, viêm nũi dị

ứng của trẻ dưới 4 tuổi)

 Tiền sử da khô toàn thể (vảy cá) trong năm trước.

 Chàm ở nếp lớn hay chàm má, trán và mặt duỗi chi ở trẻ em < 4 tuổi

Khởi đầu những triệu chứng da trước 2 tuổi (tiêu chuẩn

VI CƠ CHẾ BỆNH SINH: chưa rõ

Là sự kết hợp của cơ địa dễ dị ứng với các tác nhân kích thích nội, ngoại sinh

VI CƠ CHẾ BỆNH SINH:

- Thay đổi miễn dịch:

hoạt động IgE, tăng nhiều bạch cầu ái toan, ái kiềm.

Cơ chế bệnh sinh

VII GIẢI PHẪU BỆNH:

VIII CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT:

1- Chàm vi trùng, chàm tiếp xúc

2- Bệnh da có mụn nước: ghẻ, nấm, rôm

IX ĐIỀU TRỊ:

 Chăm sóc da để tăng chức năng của hàng rào bảo vệ, không dùng quá nhiều các chất tẩy rửa, hoá chất, xà phòng

 Khống chế yếu tố bộc phát bệnh: tránh các kích thích, sạch bụi, lông súc vật, thức ăn nghi gây bệnh

 Giảm ngứa: tránh gãi, dùng kháng histamin

IX ĐIỀU TRỊ:

 Chống viêm:

+Giai đoạn cấp: đỏ, phù nề, chảy nước dùng dung dịch nước muối sinh lý, thuốc tím loãng, Jarish

+Giai đoạn bán cấp: đỏ, phù nề, chảy nước ít kem, hồ nước, dầu kẽm, Brocq

+Giai đoạn mãn: dày, thâm, lichen hoá mỡ

hoặc thuốc oxy hoá khử: corticoid, goudron,

Ichtyol

IX ĐIỀU TRỊ:

 Toàn thân:

Vitamin C, B,

Quang hoá liệu pháp UVA

Ức chế miễn dịch: corticoid, cyclosporin A, Azathioprin

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1) Bộ môn Da Liễu, Học viện Quân Y (2001), Bệnh chàm,

Giáo trình Bệnh da và Hoa liễu, tr 201 - 208.

4) Organe de la Socíeté Francaise de Dermatologie

(2000), Dermatite atopic, Ann Dermatol Venereol;

127:A60 –A.65