Lịch sử áo dài Việt Nam

Y phục xa xưa nhất của người Việt, theo những hình khắc trên mặt chiếc trống đồng Ngọc Lũ cách nay khoảng vài nghìn năm cho thấy hình phụ nữ mặc trang phục với hai tà áo xẻ.. _Đi theo áo

Mỗi dân tộc trên thế giới đều có một loại y phục cá biệt, khi nhìn các trang phục của họ, chúng ta nhận biết họ thuộc quốc gia nào Người Nhật Bản có chiếc áo Kimono, người Trung Hoa đời Măn Thanh có chiếc áo Thượng Hải mà quí bà quí cô thường gọi là áo

"xường xám", người Đại Hàn, người Phi, người Thái v.v Người Việt Nam, chúng ta hãnh diện về chiếc áo dài, được trang trọng nâng lên ngôi vị quốc phục Lịch sử phát triển của chiếc áo dài truyền thống Việt Nam, cũng chính là chặng đường hình thành văn hoá việt:

I_Sự hình thành áo dài :

1Thời kì nguên thuỷ:

Không ai biết rõ chiếc áo dài nguyên thủy ra đời từ lúc nào và hình dáng ra sao vì không có

tài liệu ghi nhận Y phục xa

xưa nhất của người Việt, theo

những hình khắc trên mặt

chiếc trống đồng Ngọc Lũ

cách nay khoảng vài nghìn

năm cho thấy hình phụ nữ

mặc trang phục với hai tà áo

xẻ

Theo truyền thuyết, Hai

Bà Trưng đã mặc áo dài hai

tà giáp vàng, che lọng vàng, trang sức thật lộng lẫy khi cưỡi voi xông trận đánh đuổi quân nhà

Hán- Sử gia Đào Duy Anh viết

"Theo sách Sử ký chép thì người Văn Lang xưa, tức là tổ tiên

ta, mặc áo dài về bên tả (hình thức tả nhiệm) Sử lại chép rằng ở thế

kỷ thứ nhất, Nhâm Diên dạy cho dân quận Cửu Chân dùng kiểu quần

áo theo người Tàu Theo những lời sách đó chép thì ta có thể suy luận rằng trước hồi Bắc thuộc thì người Việt gài áo về tay trái, mà sau bắt chước người Trung

Quốc mới mặc áo gài về tay

phải"

2 Thời kì phong kiến

_ TK 18 Vũ Vương Nguyễn

Phúc Khoát được xem là người

có công khai sáng và định hình

chiếc áo dài Việt Nam Ông

cùng quần thần pha phối từ

mẫu áo dài của người Chăm

(giống như áo dài phụ nữ Việt

Nam ngày nay, nhưng không

xẻ nách) và áo dài của phụ nữ

Thượng Hải (chiếc sườn xám) để "chế" ra cái áo

dài của phụ nữ Việt Nam.Vai trò của Vũ Vương như

là "nhà thiết kế áo dài hiện đại đầu tiên"

_ Năm Minh Mạng thứ 9 (1828), triều đình Huế

ra chiếu chỉ cấm đàn bà mặc váy và bắt phải mặc

quần hai ống, nên hồi ấy mới xuất hiện câu ca dao

than vãn:”Tháng Tám có chiếu vua ra /Cấm quần

không đáy, người ta hãi”.

_Kiểu sơ khai của chiếc áo dài xưa nhất là áo giao lãnh, tương

tự như áo tứ thân nhưng khi mặc thì hai thân trước để giao nhau mà không buộc lại, Áo tứ thân thích hợp cho người phụ nữ miền quê quanh năm cần cù bươn chải, gánh gồng tháo vát, vẫn không làm mất đi vẻ đẹp của người phụ nữ

_Khi mặc áo tứ thân phải thắt lưng bằng dải lụa màu, hay các ruột tượng - một cái bao hình ống

dài có thể đựng tiền và vài thứ lặt

vặt rồi buộc rút hai đầu lại Nhà

buôn thành thị, nhà giàu xứ quê còn

đeo vào thắt lưng một bộ xà tích

bằng bạc với chiếc ống vôi nhỏ, quả

đào xinh xinh đựng hào, chùm chìa

khóa Còn phụ nữ Hà Thành thường

may thêm một vạt để cài khuy rất

đẹp

_Đi theo áo tứ thân phải có

chiếc yếm, áo yếm cùng với áo tứ thân theo các chị, các cô đến những nơi đình đám, góp phần tạo nên bộ trang phục sang trọng, đài các của quý bà thời xưa Áo yếm rất đơn giản, hình vuông vắt chéo trước ngực, góc trên khoét tròn làm cổ, hai đầu của lỗ đính mẩu dây

để cột ra sau gáy Nếu cổ tròn gọi là yếm cổ xây, cổ nhọn đầu hình chữ V gọi là yếm cổ xe, đáy chữ V mà xẻ sâu xuống gọi là yếm cổ nhạn Phụ nữ thành thị thường hay dùng yếm màu

trắng, còn phụ nữ ngoại thành dùng yếm nâu, hội hè

dùng yếm đào, yếm hoa hiên Cái yếm là thứ trang

phục vừa kín đáo lại vừa ỡm ờ một cách độc đáo

của phụ nữ Việt Nam

_Aó ngũ thân: Với những phụ nữ tỉnh thành nhàn

hạ hơn, muốn có một kiểu áo dài được cách tân thế

nào đó để giảm chế nét dân dã lao động và gia tăng dáng dấp trang trọng khuê các Thế là ra đời áo ngũ thân với biến cải ở chỗ vạt nửa trước phải nay được thu bé lại trở thành vạt con; thêm một vạt thứ năm be bé nằm ở dưới vạt trước Phía trước có hai tà (hay hai vạt), phía sau hai tà, tượng trưng cho tứ thân phụ mẫu (cha mẹ chồng,

cha mẹ vợ).Một vạt cụt, hay vạt chéo phía trước có tác dụng như một cái yếm che ngực, nằm phía bên trong hai vạt lớn, tượng trưng cho cha mẹ ôm ấp đứa con vào lòng.Năm hột nút nằm cân xứng trên năm vị trí cố định, giữ cho chiếc áo được ngay thẳng, kín đáo, tượng trưng cho năm đạo làm người: Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín.Trong chiếc

áo tứ thân, người ta thường buộc hai vạt trước lại với nhau để giữ cho chiếc áo cân đối, tượng trưng cho tình nghĩa vợ chồng âu yếm, quấn quít bên nhau.(trích từ "Chiếc Áo Dài Việt Nam và Đạo Làm Người")

3 Thời kì Pháp thuộc

_ Áo dài "Le Mur" Le Mur" chính là cách dịch sang tiếng Pháp

của tên Cát Tường, một họa sĩ vào thập niên 1930 đã thực hiện một cải cách quan trọng trên chiếc áo tứ thân để biến nó chỉ còn lại hai vạt trước và sau mà thôi.Tuy nhiên, áo dài Le Mur có nhiều biến cải

mà nhiều người thời đó cho là "lai căng" thái quá, như áo may ráp vai, ráp tay phồng, cổ bồng hoặc cổ hở Thêm nữa áo Le Mur mặc cho đúng mốt phải với quần xa tanh trắng, đi giày cao, một tay cắp ô

và quàng vai thêm chiếc bóp đầm Lối tân thời này đã bị một số dư luận khi đó tẩy chay và cho là "đĩ thõa" (như được phản ảnh không

hề thiện cảm trong tác phẩm Số đỏ của Vũ Trọng Phụng)

_Năm 1934, một họa sĩ khác là Lê Phổ bỏ bớt những nét lai

căng, cứng cỏi của áo Le Mur, đồng thời đưa thêm các yếu tố dân tộc từ áo tứ thân, ngũ thân vào, tạo ra một kiểu áo vạt dài cổ kính,

ôm sát thân người, trong khi hai vạt dưới được tự do bay lượn Sự dung hợp này quá hài hòa, vẹn vẻ giữa cái mới và

cái cũ, được giới nữ thời đó hoan nghênh nhiệt liệt

Từ đây áo dài Việt Nam đã tìm được hình hài

chuẩn mực của nó, và từ bấy đến nay dù trải bao

thăng trầm, bao lần cách tân cách điệu, hình dạng

chiếc áo dài về cơ bản vẫn giữ nguyên

Áo dài miniraglan

Phiên bản này được áp dụng rộng rãi cho nữ sinh Theo phiên bản này, áo dài tay raglan có tà chỉ dài tới gối, nhưng hai ống quần rộng lòa xòa phủ kín đôi chân, đồng thời khi bước đi thấy thấp thoáng ẩn hiện mũi giầy dưới sóng lụa

* Cuộc cách tân lần thứ nhất:

Khoảng thập niên những năm 1930-1940 Cố đô Hà nội dập dìu giai nhân nơi phố hội giữa Ta và Tây đua nhau tụ tập tại các quán Bar nhà hàng với những tà

áo tứ thân…Phố khâm Thiên ngày ấy đã có những Họa sĩ cách tân chỉnh sửa từ chiếc áo tứ thân buộc dây thành áo xẻ phía trước, cài nút bấm, nhấn ben ngực, áo nối váy xẻ 2 bên hông thành 2 tà dài đến chớm mắt cá, trong mặc quần ống rộng phủ guốc, Đó chính là tiền thân chiếc áo dài cổ truyền còn sử dụng đến ngày nay

Tại Sài Gòn vào khoảng thập niên những năm 1960 -1970 học sinh, sinh viên đã có những cách tân tự phát làm cho chiếc áo dài vốn mảnh mai nay lại càng mảnh mai hơn Cổ thấp để lộ cái cổ Thiên nga trắng ngần và hai vạt áo được cắt cao đến nửa cẳng chân Với những phương tiện giao thông, gió lộng Sài gòn thổi tung mái tóc dài

và hai vạt áo làm tăng thẩm mỹ tự nhiên vốn có và tính thanh cao của tà áo Việt Nam Đến ngày nay thì kiểu cách tân này vẫn là thời thượng của tất cả các thời thượng cho chiếc áo dài Việt Nam từ người dân trong nước cũng như Kiều bào ở nước ngoài

II/Ứng dụng

Áo dài nam Theo nhà biên khảo Trần Thị Lai

Hồng thì áo ngũ thân đi đôi với quần haiống và

khăn đội đầu cũng là quốc phục của phái nam Các bà các cô dùng mầu sắc óng ả dịu mát trong khi đàn ông con trai chỉ dùng màu đen, trắng, hoặc lam thẫm Sự khác biệt thứ hai là trên chất liệu vải (thường bằng the mỏng, và mặc ra ngoài áo bà ba trắng, với phụ tùng lệ bộ kèm theo là khăn đóng (tức khăn vành cho nam

Áo dài trắng đã trở thành bắt buộc tại nhiều trường cấp ba Việt

Nam Các giáo viên nữ mặc Áo Dài mọi buổi lên lớp Một số nữ nhân viên văn phòng như tiếp tân, thư ký, hướng dẫn

viên du lịch cũng mặc Áo dài khi làm việc Và

theo đánh gia của một tờ báo của Nhật thi

dường như chỉ có dáng của người con gái Việt

Nam là mặc áo dài đẹp nhất Vì sự phổ biến của

nó, áo dài đã trở thành biểu tượng quốc gia, đại diện cho các giá trị văn hóa Việt Nam

III/ Sự kiện có liên quan đến Chiếc Áo dài

1 Nâng cao thanh thế sản phẩm lụa tơ tằm Cao cấp truyền thống ngành hàng Thủ công Mỹ nghệ đã được chọn may trong trang phục truyền thống VN cho 21 nhà Lãnh đạo nền Kinh tế APEC tham dự Hội nghị ngày 19–11–2006 tại Hà Nội

2 Phim “Áo Lụa Hà Đông” đoạt giải Liên hoan Busan - Hàn Quốc năm 2006

* Đặc biệt tại

tuần lễ cấp cao

APEC (2006)

được tổ chức tại

Việt Nam, trong

lễ công bố Tuyên

bố chung, các

nhà lãnh đạo các

nền kinh tế APEC đều mặc trang phục truyền thống của nước chủ nhà

IV/

Ý nghĩ :Do đặc thù về nhân chủng học, người Việt có cái cổ thường không cao, người xưa đã biết may cổ áo thấp xuống và ôm sát cổ, trong khi tóc được vấn cao lên, để lộ gáy Và vì thế, cái cổ của một phụ nữ Việt Nam có nhan sắc trung bình vẫn trở nên thanh

tú và cao sang hơn Áo dài của người Việt vẫn có tiếng là gợi cảm,áo được may chiết eo, thậm chí người phụ nữ mặc rất chật để tôn ngực

Eo áo cắt cao lên để hở cạp quần; gấu áo cắt ngang thẳng và dài gần đến mắt cá chân

Chất liệu chính được sự dụng.là voan thun, tơ tằm, phi lụa và ren thun, màu sắc được yêu thích là tím, trắng, hồng… những họa tiết sang trọng sẽ góp phần tạo thêm nét bắt mắt cho chiếc áo dài

I_Lịch sử hình thành

Cho đến nay, chưa có tài liệu nào nói rõ áo bà ba xuất hiện ở thời điểm nào Do

đó có một số giả thiết:

-Áo bà ba xuất hiện đầu tiên ở Nam Bộ vào thời Nhà Lê

-Áo bà ba xuất hiện vào nửa đầu thế kỷ 19 , được Trương Vĩnh Ký cách tân từ áo của người dân đảo Pénang , Malaysia (người Malaysia gốc Hoa) cho phù hợp với người Việt.

-Áo bà ba có nét giống cái "áo đàn ông cổ tròn và cửa ống tay hẹp"' mà

Lê Quý Đôn đã quy định cho dân từ Thuận Quảng trở vào ở cuối thế kỷ 18

II_Quá trình phát triển

_Ngược dòng lịch sử, trở về mảnh đất Nam bộ thủa sơ khai, cũng là tìm về gốc tích của chiếc áo bà ba Không như người Bắc mặc váy, yếm, hay áo tứ thân bộ y phục thường ngày của người Nam bộ thế kỷ XVIII là áo ngắn và quần dài Về sau đến thế kỷ XIX đã có sự cải tiến quan trọng cho bộ y phục ban đầu ấy thành bộ y phục thông dụng mà chúng ta thấy ngày nay đó là bộ quần áo

có tên bà ba Nhưng cũng có người lại cho rằng bộ bà ba Nam bộ phỏng theo y phục của các nước lân cận nhờ quá trình giao lưu văn hoá Cụ thể hơn đó là kiểu trang phục của người "BaBa"- một nhóm người Hoa sống trên đảo Pinang thuộc Malaysia ngày nay Tuy nhiên, chúng ta phải luôn khẳng định một điều rằng dù xuất xứ như thế nào thì bộ bà ba đen, khăn rằn và nón lá đã kết hợp với

nhau trở thành nét biểu trưng đặc sắc cho vẻ đẹp tâm hồn, vẻ đẹp văn hoá của người phụ nữ Nam bộ nói riêng và người phụ nữ Việt Nam.

_Từ một bộ bà ba đen ban đầu, theo thời gian sở thích và nếp sinh hoạt thay đổi dần dần nó được hoàn thiện thêm với đủ các cung bậc trầm bổng của màu sắc, hoạ tiết, hoa văn Nhiều nhà thiết kế, nhà tạo mẫu có tâm huyết, muốn kế thừa và phát huy truyền thống của trang phục đã có những cải tiến, phá cách thành công để áo bà ba không những sống trong đời sống hàng ngày mà nó còn sống trên sân khấu thời trang, hoà nhịp cùng tiết điệu của cuộc sống hiện đại cùng bạn bè năm châu Với những hoạ tiết hoa văn mềm mại, dịu dàng,và nhưng màu xắc hài hoà với vương hoa thời trang nhưng không làm mất đi vẻ đẹp riêng của áo

_ Nhưng lại cũng có không ít mẫu mang những kiểu

dáng, pha lẫn hoạ tiết, màu sắc, được cải biến một cách

tuỳ tiện nếu không muốn nói là lố lăng, làm giảm thậm chí

mất đi cái đẹp tự thân của bộ bà ba truyền thống (điều này

ít nhiều xã xảy ra với áo dài, áo tứ thân, những kiểu trang

phục của dân tộc ít người ), hình ảnh bộ bà ba đen

nguyên sơ dân dã trở nên nhiều hình nhiều vẻ, loè loẹt sắc

màu, thêu thùa biết bao hoa lá rồng phượng…

III_Mô tả về áo “BABA”

_Hình dáng: Áo bà ba vốn là áo không cổ Thân áo

phía sau may bằng một mảnh vải nguyên, thân trước gồm

hai mảnh, ở giữa có hai dải khuy cài chạy dài từ trên

xuống Áo chít eo, xẻ tà vừa phải ở hai bên hông Độ dài của áo chỉ trùm qua mông, gần như bó sát thân Áo kết hợp với chiếc quần đen dài chấm cổ chân hoặc gót chân đã làm đẹp thêm hình hài vóc dáng của người phụ nữ với chiếc lưng ong nhẹ nhàng, thanh thoát, mềm mại Quan sát kỹ chiếc áo bà ba mà nay người Hoa ở Chợ Lớn còn hay mặc, ta thấy có mấy đặc điểm sau đây: Cổ tay áo đứng cao 3cm, ở cổ có 3 hàng nút, thân áo xẻ giữa có 5 đến 6 nút, khuy cài nằm ngang, có 3 túi, tay áo rộng, thường được may bằng vải kẻ sọc Còn chiếc áo bà

ba mà đồng bào ta thường mặc hiện nay, chỉ có 5 hoặc 6 nút, có hai túi ở phần dưới hai vạt trước Ngày trước, người ta thường dùng nút đồng, hay nút xương tròn nên đơm khuy dài Về sau, người ta dùng nút bằng sứ trắng, hoặc màu, hay nút nhựa thì có khuy xẻ Thuở chưa có vải khổ rộng nhập cảng của người Anh

từ Ấn Độ đưa sang, mà nhân dân ta thường gọi bằng cái tên chung là "vải Tây", thì vật liệu may mặc lúc bấy giờ chủ yếu là vải, lụa đũi bằng tơ tằm nội địa sản hay từ miền Trung đưa vào.

_ Màu sắc phổ biến nhất trước đây là màu đen Thời

chưa có thuốc nhuộm hóa học, người ta thường dùng lá

bàng, vỏ trâm bầu, vỏ dà, vỏ sú vẹt, trái mặc nưa nhuộm

rồi phủ bùn để chống thôi màu Khi có vải nhập cảng, thì

lại dùng vải ú, vải sơn đầm, vải chéo go đen, bởi vì màu

này phù hợp với điều kiện lao động, đi lại nơi sông rạch, bùn lầy, dễ giặt và chóng khô màu nâu, bằng lá bàng, vở cây đà, cây cóc hoặc trái dưa nưa (makloer) Khí hậu Nam bộ nóng nắng quanh năm nên áo được may bằng chất liệu mềm, mát, thanh mảnh, nay được may bằng những gấm những nhung.

dần đi Cổ tròn, cổ tim hoặc cổ thìa vốn là đặc trưng của áo bà ba nhưng giờ đây dưới bàn tay biến tấu của các nhà thiết kế hoặc do sở thích cá nhân, cổ áo khi thấp, khi cao, khi trễ nải, lúc hình vuông, hình lá, lúc khoét rộng hở hang Độ dài rộng ngắn hẹp của áo ư? Tuỳ thích! Ta biết đặc điểm của miền đất Nam bộ là nhiều kênh rạch sông nước, thừa nắng gió nên phải chít eo và xe tà thấp thôi để

dù có đi làm hoặc đi chơi nắng gió sông nước chỉ đủ làm tung nhẹ tà áo mà không để làm mất đi vẻ e ấp kín đáo của người phụ nữ Nhưng giờ đây người

ta chít eo cao lên, vạt áo xe thật dài, xẻ thật cao gần về phía nách Chắc để hở

IV_Ý nghĩa

_Nếu so với các trang phục truyền thống trong và ngoài nước, thì có lẽ áo bà

ba Nam bộ là bộ trang phục đơn giản nhất Sự khiêm tốn này phù hợp với quan điểm sống của người Việt luôn đề cao sự giản dị, nền nã Chỉ thế thôi nhưng nó

đã dệt nên những bản hoà tấu nhẹ nhàng trầm bổng nối hai bờ quá khứ và hiện tại, làm nao lòng baolữ khách qua đây Áo là biểu tượng, là tâm hồn, là kết tinh của quê hương xứ sở, là hồn Việt trải qua mấy trăm năm kể từ khi cha ông ta khai phá mảnh đất phương Nam.

_Thủa xa xưa áo theo người đi đánh giặc, giữ nước, giữ nhà , cùng Bà Định,

Bà Điểm, cùng đội quân tóc dài trong phong trào Đồng Khởi, làm nên câu hát du dương: Chiếc áo bà ba trên dòng sông thăm thẳm Thấp thoáng con xuồng bé nhỏ đến mong manh Nón lá đội nghiêng coi thường con sống dữ Hậu Giang ơi

em vẫn đẹp ngàn đời

_ Bộ bà ba hiện nay đã từng trải qua nhiều lần sửa đổi,

cách tân để phù hợp với yêu cầu thẩm mỹ của thời đại

Ngày nay, bộ bà ba đã trở thành thứ y phục thông dụng

trong cả nước, nhưng bộ bà ba đen thì ở Nam Bộ phổ

biến hơn cả Chiếc áo bà ba cắt khéo làm tôn thêm vẻ

đẹp của cô gái Việt Nam có thân hình nở nang, cân đối

Chiếc áo bà ba đã đi vào thơ ca bằng hình tượng khá

đẹp Trong những năm chống Mỹ sôi sục, hình ảnh đội quân tóc dài với áo bà ba

và chiếc khăn rằn Nam Bộ đã chiếm nhiều chỗ trang trọng nhất trên các trang báo ngoại quốc với những lời ca ngợi nồng nhiệt đầy chất huyền thoại.

_Bộ quần áo bà ba có thể mặc đi lao động ngoài đồng, chèo ghe, mặc ở trong nhà, cả ở nơi đông người Một số bà con nông dân, nhất là những người đứng tuổi, các cụ già thường mặc bộ bà ba trắng trong những ngày Tết, ngày lễ, trong