Xã hội học nông thôn là một chuyên ngành của xã hội học, nghiên cứu về vấn đề nông thôn, nó khám phá ra tính quy luật của xã hội nông thôn. Nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện cách thức tổ chức xã hội nông thôn, cơ cấu và chức năng, những mục tiêu và khuynh hướng phát triển.
Trang 1XHH nông thôn là một chuyên ngành của xhh, nghiên cứu về vấn đề nông thôn, nó khám phá ra tính quy luật của xã hội nông thôn Nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện cách thức tổ chức xã hội nông thôn, cơ cấu
và chức năng, những mục tiêu và khuynh hướng phát triển.
2.1 MỐI QUAN HỆ NÔNG THÔN VỚI ĐÔ THỊ VÀ XÃ HỘI TỔNG THỂ.
1) Nội dung của các mối quan hệ chính là nội dung kinh tế xã hội
2) Những kết quả trao đổi về mặt lượng của mối quan hệ xã hội qua lại.
- Quan hệ trao đổi về các lợi íct vật chất
Thể hiện thông qua việc trao đối sản phẩm nguyên vật liệu, hàng hóa, vật phẩm tiêu dung Phương thức trao đổi theo nhiều hình thức khác nhau, chủ thể chủ yếu là các cá nhân với các doanh nghiệp tư nhân và nhà nước đảm nhiệm
Do sự tác động của cơ chế thị trường nên sự trao đổi diễn ra nhanh đáp ứng nhu cẩu thị hiếu của nông thôn và đô thị Yếu điểm của hoạt động kinh tế thị trường là làm cho chi phí, giá cả cao gây ra những hậu quả xã hôi nhất định đó
là mặt trái của thị trường
Những quan hện này tạo ra cơ chế tự điều chỉnh, tự cân bằng và ảnh hưởng tới các quan hệ xã hội Nó điều tiết các quan hệ cá nhân và các cộng đồng xã hội ở nông thôn
- Trao đổi các dịch vụ xã hội
Dịch vụ xã hội là một sản phẩm đặc thù của lao động xã hội, là hoạt động
xã hội không mang các hình thái vật chất nó chỉ thể hiện trong sự cải tạo những đặc tính , hình thức hay là sự bố trí trong không gian của các vật hay chủ thể Giữa nông thôn và đô thị luôn có sự trao đổi các dịch vụ xã hội nay tạo thành các loại hình dịch vụ đặc thù như: Dịch vụ vật tư nông nghiệp, các dịch
vụ phục vụ đời sống, thông tin, báo chí…
Trong các dich vụ thì dịch vụ phục vụ nông nghiệp có vai trò quan trọng trong đời sống nông thôn, vì các dịch vụ này không chỉ cung cấp những vật tư nông nghiệp mà còn có vai trò quyết định đến sự thịnh vượng của nền sản xuất nông nghiệp cũng như chất lượng nông nghiệp Một loại hình dịch vụ xã hội khác - dịch vụ đời sống cũng đang ảnh hưởng nhất định tới đối với đời sống cộng đồng xã hội, như phục vụ và cung cấp hàng hóa, nhu yếu phẩm cho đời sống hàng ngày
Trong cơ chế thị trường bên cạnh những dịch vụ tích cực thì có những dịch
vụ đen bị cấm như: thuốc phiện, đề đóm, cờ bạc cũng đã xuất hiện và đang len lỏi vào nông thôn gây không ít những hệ quả xã hội xấu, tạo ra những lệch lạc
xã hội, cần quét sạch những dich vụ xã hội kể trên
- Quan hệ và trao đổi thông tin.
Trang 2Trao đổi thông tin là quá trình áp dụng khoa học công nghệ thông tin vào việc trao đổi những tin tức về mọi mặt của đời sống xã hội dưới dạng những ký
tự nhằm mở rộng kiến thức và kỹ năng lao động cuộc sống Giữa nông thôn và
đô thị có nhiều hình thức trao đổi thông tin như:
Mạng thông tin qua điện thoại, hiện nay đã được phổ biến khắp nơi trên các địa bàn nông thôn
Thông tin kinh tế xã hội đặc thù được tiến hành trao đổi thông tin qua những hệ thống truyền tin đặc biệt, chuyên dụng giữa nông thôn và đô thị
Những thông tin có được trao đổi qua các phương tiện thông tin đại chúng như báo chí, radio, tivi… Nhà nước Việt Nam chủ trương phủ sóng tivi, radio đến toàn bộ lãnh thổ, phát triển các mạng thông qua bưu điện đặc biệt là mạng điện thoại, để cho thông tin giữa các vùng miền, giữa đô thị và nông thôn được thông suốt
Những thông tin trao đổi qua sách baó, khoa học kỹ thật nhằm nâng cao nhận thức cho người dân về những tri thức khoa học trong sản xuất nông nghiệp Dịch vụ trao đổi thông tin nhằm đảm bảo thỏa mãn về nhu cầu của người dân về học vấn và về văn hóa nghệ thuật
Cung cấp thông tin về các sự kiện xã hội mang tính thời sự do các chuyên ngành thực hiện
Thông tin còn được lan truyền do các cá nhân xã hội tham gia vào sự di chuyển giữa nông thôn và đô thị
- Sự trao đổi về mặt giá trị.
Trong sự trao đổi các giá trị hàm chứa bao gồm giá trị về mặt vật chất và giá trị văn hóa - tinh thần (giá trị xã hội)
Sự trao đổi giá trị gồm:
Trao đổi giá trị về mặt vật chất Đó là sự trao đổi những vật phẩm và trao
đổi lao động xã hội Các trao đổi chủ yếu thông qua các dịch vụ xã hội như ngân hàng, kho bạc,tín dụng đầu tư sản xuất, tái sản xuất xã hội…Biên pháp có hiệu lực nhất đó là chính sách thuế
Trao đổi diễn ra trong hoạt động lao động sản xuất Trong lao động thì sức lao động là một hàng hóa đặc biệt, vì vậy trao đổi sức lao động là một tất yếu khách quan Nó được biểu hiên nông thôn ra thành thị kiếm sống lúc nông nhàn,
sự điều động cán bộ theo nhu cầu phát triển của chính xã hội nông thôn
Trao đổi xã hội còn thực hiên trên bình diên về giá trị tinh thần, trao đổi
các quy tắc và giá trị xã hội của cộng đồng xã hội nông thôn và đô thị mà các giá trị xã hội bao giờ cũng trở thành một trong các giá trị văn hóa
Về mặt giá trị thì quá trình đô thị hóa làm biến đổi xã hội nông thôn thành đô thị tuy nhiên những giá trị xh nông thôn cũng ảnh hưởng ngược trở lại đô thị đây
Trang 3chính là quá trình nông thôn hóa đô thị hay còn gọi là” nông thôn xâm lăng đô thị”
Như vậy ở nông thôn và đô thị có sự trái ngược nhau về nhiều mặt, có tích cực
và tiêu cực vì thế việc nghiên cứu xã hội nông thôn là cần thiết để lập ra những
cơ sở, những hoạch định phát triển cho nông thôn và đô thị
4.5 KHÁI NIỆM VÊ THIẾT CHẾ XÃ HỘI.
Thiết xã hội là hệ thống những giá trị chuẩn mực và các vai trò xã hội gắn
bó qua lại với nhau nhằm thỏa mãn nhu cầu xã hội quan trọng
Thiết chế xã hội là một tổ chức hoạt động xã hội và quan hệ xã hội nhất định, đảm bảo tính bền vững và tính kế thừa của quan hệ đó
Thiết chế xã hội càng hoàn thiện thì xã hội càng phát triển, chúng xác định vị trí, chức năng của các cá nhân và tổ chức xã hội cành rõ ràng Trong điều kiện phát triển bình thường, thiết chế xã hội tỏ ra bình thường vững chắc, nhưng khi chúng không còn khả năng vận hành và đáp ữmg các nhu cầu xã hội nữa chúng sẽ bị cá nhân hoặc xã hội loại bỏ
Thiết chế xã hội là khái niệm chỉ toàn bộ hệ thống tổ chức và hệ thống giám sát mọi hoạt động của xã hội Nhờ có các thiết chế xã hội mà các quan hệ
xã hội kết hợp lại với nhau, đảm bảo cho các cộng đồng hoạt động nhịp nhàng
Về mặt tổ chức, thiết chế xã hội là hệ thống các cơ quan quyền lực, các đại diện cho cộng đồng, đảm bảo những hoạt động đáp ứng những nhu cầu khác nhau của cộng đồng và cá nhân Ngoài việc giám sát của các hệ thống tổ chức, còn có
hệ thống giám sát không mang tính hình thức có tổ chức.Đó là các phong tục, tập quán, dư luận, luôn luôn đánh giá và điều chỉnh hành vi của các thành viên trong cộng đồng xã hội Các thiết chế xã hội đều có nhiệm vụ đáp ứng các loại nhu cầu khác nhau cộng đồng và của các thành viên, điều chỉnh các hoạt động của các bộ phận trong cộng đồng và của các thành viên, kết hợp hài hòa các bộ phận, đảm bảo sự ổn định của cộng đồng
Thiết chế xã hội là các ràng buộc xã hội được xã hội chấp nhận và được hầu hết các cá nhân, nhóm xã hội và cả xã hội tuân thủ
Thiết chế xã hội là các quan hệ xã hội ổn định, tạo nên một loạt các khuôn mẫu xã hội thống nhất, được xã hội công khai thứa nhận nhằm mục đích thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của xã hội
Thiết chế xã hội là một kiểu tổ chức hoạt động xã hội và quan hệ xã hội nhất định đảm bảo tính bền vững và tính kế thừa cho các quan hệ đó
Hiểu theo nghĩa xã hội học, thiết chế xã hội không phải là một nhóm người
cụ thể, cũng không phải một tổ chức hay hội đoàn cụ thể Thiết chế xã hội là một hệ thống các quan hệ xã hội đã được xác lập ổn định trong xã hội Nó được định hình theo thời gian, trong các mối quan hệ tương tác giữa các vai trò, một
số ứng xử nào đó của con người được lặp đi lặp lại, rồi dần dần biến thành tập
Trang 4quán, và cuối cùng trở thành những chuẩn mực mà mọi thành viên đều thừa nhận và tuân thủ Ví như nhà trường là một thiết chế xã hội, trong đó có hai nhân vật (hay hai vai trò) chủ yếu là thầy và trò, mỗi vai trò có những khuôn mẫu ứng xử nhất định Khi nói tới một nhà trường X nào đó, chúng ta coi nhà trường đó như một tổ chức cụ thể Nhưng khi nói tới định chế “nhà trường”, thì chúng ta đề cập tới một mẫu hình nhà trường trừu tượng và đặc trưng trong một
xã hội nhất định nào đó
Thiết chế xã hội là một sản phẩm của đời sống xã hội Mỗi thiết chế đáp ứng những nhu cầu nhất định của xã hội Người ta thường phân biệt bốn loại thiết chế xã hội: các thiết chế chính trị (liên quan tới việc phân bố và sứ đụng quyền lực trong xã hội), các thiết chế kinh tế (liên quan tới quá trình sản xuất và phân phối của cải và dịch vụ), các thiết chế thân tộc (như hôn nhân, gia đình),
và các thiết chế văn hóa (như giáo dục, tôn giáo, phong tục, văn chương, nghệ thuật, truyền thông đại chúng )
Nếu thiết chế là sản phẩm của xã hội, thì ngược lại cũng có thể nói rằng mức độ tiến triển của một xã hội phụ thuộc phần lớn vào tính chất cũng như vào
sự vận hành của các thiết chế
Khái niệm thiết chế xã hội là khái niệm quan trọng và được sử dụng rộng rãi.Tuy nhiên, cũng giống như nhiều khái niệm khác của xã hội học, nội hàm của thiết chế xã hội cũng chưa được xác định một cách rõ rang.Sự nhầm lẫn phổ biến nhất là việc đồng nhất thiết chế xã hội với một nhóm thực, tổ chức thực nào đó Lý do của sự nhầm lẫn này là mặc dù khái niệm thiết chế xã hội rất trừu tượng, nhưng bản thân thiết chế lại hữu hình (như tổ chức xã hội, hay nhóm
xã hội).[1;197]
Chúng ta đã biết rằng nhóm xã hội, tổ chức xã hội là một tập hợp người được liên kết với nhau bởi các dạng quan hệ xã hội Các quan hệ xã hội này được hình thành từ những tương tác thường xuyên, ổn định, lâu dài và có định hướng Trong quá trình tương tác này các khuôn mẫu hành vi, vai trò được thiết chế hóa, tức là biến thành các thiết chế Như vậy các nhóm, các tổ chức hay bản thân từng cá nhân chỉ là như những tập hợp người thực hiện các thiết chế mà thôi, chứ không phải là chính thiết chế
Còn thiết chế xã hội thì lại liên quan đến các khuôn mẫu tác phong, hệ vai trò của các cá nhân
Từ những khái niệm thiết chế xã hội đã dẫn có thể khái quát định nghĩa: Thiết chế xã hội là hình thức cộng đồng và hình thức tổ chức của con người trong quá trình tiến hành các hoạt động xã hội Thiết chế xã hội chính là các ràng buộc được mọi cá nhân, nhóm cộng đồng và toàn thể xã hội chấp nhận và tuân thủ
Trong một xã hội, thường tồn tại nhiều thiết chế xã hội, các thiết chế này
có vai trò tương hỗ, bổ xung cho nhau
Trang 5Chức năng của thiết chế xã hội.
• Chức năng điều chỉnh quan hệ xã hội
• Chức năng kiểm soát xã hôi
Một số thiết chế xã hôi
o Thiết chế giáo dục
o Thiết chế gia đình
o Thiết chế tôn giáo
o Thiết chế rước thành hoàng
o Thiết chế tang ma…
Đặc trưng của thiết chế xã hội.
• Mỗi thiết chế đều nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu bản thân, bản thân của mỗi thiết chế xã hội có tính độc lập tương đối
• Thiết chế được tổ chức thành cơ cấu
• Mỗi thiết chế đều nhăm tới một đối tượng riêng để hướng tới phục vụ
• Các quan hệ trong thiết chế khá bền vững
• Một thiết chế thay đổi nó có thể làm ảnh hưởng các thiết chế xã hội khác Thiết chế xã hội chính là những thiết chế mà thiếu nó người ta không thể hình dung ra xã hội như thế nào
4.6 CÁC THIẾT CHẾ XÃ HỘI CƠ BẢN Ở NÔNG THÔN.
4.6.1 Thiết chế kinh tế nông thôn.
Thiết chế kinh tế nông thôn nó tạo ra nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất của con người
Thiết chế này được thê hiện thông qua các chức năng cơ bản sau: sản xuất, lưu thông, tiêu dùng
• Kinh tế hộ gia đình
Trong xã hội nông thôn kinh tế hộ gia đình là căn bản trong hoạt động sản xuất của nông thôn, một số mô hình vẫn giữ vai trò quan trọng trong đổi mới như mô hình VAC, VACR…
Trong đổi mới thiết chế kinh tế này chi phối cách thức sản xuất, tiêu thụ sản phẩm sao cho phù hợp với kinh tế thị trường
• Kinh tế trang trại ở nông thôn
Đây là thiết chế kinh tế mới ở nông thôn, là mô hình kinh tế dựa trên mô hình sản xuất của kinh tế hộ gia đình
Trang 6• Kinh tế nghề thủ công ở nông thôn.
Trong xã hội nông thôn nghề truyền thống thủ công không tách rời được làng chính và thế nó trở thành một lĩnh vực sản xuất nông nghiệp ngành nghề thủ công nghiệp không tách khỏi làng
Trong đổi mới kinh tế nền kinh tế nông thôn phát triên nhanh chóng trong, nông thôn diễn ra quá trình phân công lao động, nền sản xuất đang được chuyển đổi
Kinh tế làng xã không còn là đơn vị kinh tế tự cung tự cấp nữa nhiều làng nghề đang được khôi phục và nổi lên trong cuộc sống làng xã nó góp phần thúc đấy sự chuyển dịch cơ cấu nông thôn
• Hợp tác xã
Hợp tác xã là một tổ chức kinh tế tập thể do cá nhân, hộ gia đình có nhu cầu, lợi ích chung tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia hợp tác xã
Hợp tác xã cũng có thể được định nghĩa là một doanh nghiệp thuộc sở hữu
và kiểm soát đều cho các người sử dụng dịch vụ của mình hoặc những người làm việc ở đó
Thực hiện đường lối của đổi mới của hợp tác xã nông nghiệp cuả Đảng và thi hành luật hợp tác xã tất cả các địa phương đều đã tập trung tập trung chuyển đổi hợp tác xã kiểu cũ sang hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới phù hợp hơn
• Doanh nghiệp nông thôn
Đây là một tổ chức kinh tế hình thành theo mô hình được quy định trong luật doanh nghiệp
Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng , có tài sản , có trụ sở giao dịch ổn định được đăng ký giấp phép kinh doanh theo quy định của pháp luật các tổ chức, cá nhân có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp theo luật định Doanh nghiệp nông thôn chủ yếu là doang nghiệp vừa và nhỏ đến năm
2007 thì ở nông thôn có khoảng 24.000 doanh nghiệp hoạt động trên tất cả các lĩnh vực
4.6.2 Thiết chế chính trị nông thôn: truyền thống và hiện đại.
• Năng lực chính trị của làng – xã hội truyền thống.
Làng Việt Nam trong xã hội truyền thống là hiện thân của tổ chức chính trị nông thôn Làng là đơn vị xã hội có hội đồng làng Mỗi làng là một thế giới xã hội tương đối độc lập nên “ phép vua thua lệ làng”
Dân làng ủy quyền cho hội đồng kỳ mục thực hiện trách nhiệm lập pháp, hành pháp và tư pháp
Trang 7Trong hoạt động làng xã được thể hiện ở chỗ ngồi trong đình được xác định bởi tuổi tác, khoa bảng, hưu quan sau này còn có cả kinh tế nữa
• Thiết chế chính trị ở nông thôn hiện đại.
Sau cách mạng nông thôn có hệ thống chính trị mới, hội đồng làng và trên làng bị giải tán Thay vào đó là hệ thống tổ chức đảng và các đoàn thể xã hội
Tổ chức Đảng cộng sản Ở nông thôn không có ai giữ chức vụ lãnh đạo trực
tiếp trong làng ngoài tổ chức đảng hay chi bộ Đảng họ là người thực hiên các chính sách từ trên xuống
Các đoàn thể chính trị xã hội bao gồm chính quyền, đoàn thanh niên, chi
hội nông dân, mặt trận tổ quốc, chi hội phụ nữ các đoàn thể này được tổ chức xoay quanh hạt nhân lãnh đạo của Đảng
Xã Là cấp cuối cùng của cơ quan nhà nước là nơi kiểm soát hộ khẩu và thực
thi, chịu trách nhiệm với xã hội về mọi mặt hoạt động của địa phương mình Xã còn nắm hệ thống các thôn xóm
Ban quản lý thôn làng Điều hành thực thi các nghĩa vụ của xóm làng
Các đoàn thể xã hội nông thôn Như hội người cao tuổi thành phần tham
gia là những người từ 60 tuổi trở lên
4.6.3 Thiết chế giáo dục nông thôn
Trong nông thôn, giáo dục các thành viên là một công việc hết sức quan trọng thiết chế giáo dục có chức năng tạo ra nguồn lực cho xã hội chức năng chính của nó là dạy và học
Chức năng quan trọng nhất là xã hội hóa con người nông thôn theo hướng
đã định sẵn nó là một cái nôi bảo lưu văn hóa dân tộc của cộng đồng
Trong xã hội truyền thống , việc tổ chức học hành cho con em do thầy đồ đảm nhiệm là quá trình xẫ hội hóa phát triển một cách không chính thức ngay trong gia đình và môi trường văn hóa chung, và một cách chinh thức trong một
tổ chức giáo dục phức tạp của xã hội Những thiết chế phụ thuộc như thi cử, bằng cấp, học vị…
Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực do yêu cầu đặt ra Điểm nổi bật quan trọng nhất đối với giáo dục là sự tác động của xã hội vào từng đối tượng một cách có mục đích, có kế hoạch giúp cho mỗi thành viên nắm được những tri thức, kỹ năng và phương pháp để phát triển nhân cách của mình, có khả năng hội nhập
và tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội, góp phần thúc đẩy tiến bộ xã hội
Hiểu theo nghĩa rộng, giáo dục được coi là sự tác động đến con người từ toàn bộ hệ thống và các quan hệ xã hội với mục đích chuyển tải những kinh
Trang 8nghiệm xã hội hay nhưng tri thức cần thiết cho cuộc sống xã hội của loài người.
Dọ vậy con người có thể học hỏi kinh nghiệm của tri thức đó ở mọi nơi, mọi nhóm xã hội khác nhau
Theo nghĩa hẹp, giáo dục là sự tác động có kế hoạch, có mục đích đến con người từ phía chủ thể gia đình nhất định, nhằm truyền đạt cho chúng ta một hệ thống các tri thức, chuẩn mực, kinh nghiệm xã hội làm cho chúng ta dần có được phẩm chất năng lực theo yêu cầu của xã hội Những kiến thức hay kinh nghiệm đó con người chỉ có thể nhận được thông qua chủ thể của giáo dục như trường học
Các hình thức giáo dục trong nông thôn:
• Giáo dục gia đình
• Giáo dục dòng họ
• Giáo dục cộng đồng làng
4.6.4 Thiết chế y tế nông thôn.
Là một loại hình thiết chế xã hội cơ bản của nông thôn, thiết chế y tế nông thôn chăm sóc, bảo vệ cho sức khỏe các thành viên trong cộng đồng và tái tạo dân số cho xã hội
Vai trò của thiết chế y tế trong nông thôn
• Phòng ngừa và chữa bệnh
• Tuyên truyền về vệ sinh môi trường
• Thực hiện chương trình dân số kế hoạch hóa gia đình
• Thực hiện chương trình y tế quốc gia
Trong nông thôn có nhiều loại hình chăm sóc sức khỏe
• Y tế gia đình
• Y tế dân gian
• Y học dân tộc
• Y tế nhà nước và y tế tư nhân
Y tế dân gian, Y học dân tộc cổ truyền là một loại hình chăm sóc sức khỏe cho các cộng đồng trong xã hội Nhiều gia đình , dòng họ có những bài thuốc nam chữa bệnh, đây là cách chữa bệnh dân gian của các dân tộc
Hiện nay đang phổ biến nguyên tắc chữa bệnh bằng đông - y kết hợp Với y học cổ truyền các lương y được sở y tế cấp phép khám chữa bệnh
Y tế nhà nước là hệ thống mang lại mạng lưới chăm sóc sức khỏe , chữa bệnh cưa nhà nước như: trạm y tế, bệnh viện huyện, bệnh viện tỉnh
Trang 9Y tế tư nhân là khái niệm chỉ một loại hình khám chữa bệnh do một vài người có tay nghề về y, dược mở phòng khám
Hiện nay hệ thống bảo hiểm y tế mới chỉ hoạt động trong khu vực cán bộ công nhân viên chức nhà nước Vấn đề đặt ra là cần triền khai hoạt động bảo hiểm tới người dân để họ có cơ hội khám chữa bệnh, cơ hội giảm chi phí cho người dân
Xã hội học nông thôn cũng nghiên cứu vai trò của hệ thống y tế công, tư nhân trong việc thực hiện dân số kế hoạch hóa gia đình Nghiên cứu thái độ hành vi , chuẩn mực đạo đức trong khám chữa bệnh
4.6.5 Thiết chế tín ngưỡng tôn giáo.
Theo E.Durkheim: “Tồn giáo là hệ thống cấu kết những tín ngưỡng và thực hành có liên quan đến các sự vật linh thiêng, tức là những sự vật được tách ra riêng, bị cấm đoán, đó là những tín ngưỡng và thực hành nối kết tất cả những ai tin theo thành một cộng đồng giáo hội” Cũng theo ông cho rằng tôn giáo là sự thể hiện quyền lực xã hội dối với cá nhân [4,553]
“Thiết chế tôn giáo có yếu tố cơ bản là tạo dựng niềm tin vào lực lượng siêu tự nhiên, siêu nhân Biểu hiện của thiết ché tôn giáo là việc tập hợp các cá nhân cùng chia sẻ niềm tin và cùng tham gia các hoạt động nghi lễ đặc thù của tôn giáo”.Quan niệm của H.Spencer [1,129]
Tôn giáo là thể chế xã hội quan trọng dựa trên sự khác nhau giữa thiêng liêng và trần tục Không phải là vấn đề đánh giá khoa học tôn giáo là vấn đề đức tin bao gồm nhiều hình thức hành vi nghi lễ khác nhau
Thiết chế tôn giáo được biểu lộ qua những tín ngưỡng và hình thức thờ phụng mà con người thực hiện với nhau Bao giờ nó cũng bao gồm những hệ thống luận lý và đạo đức chỉ rõ điều phải trái trong những khuôn mẫu tác phong, các thiết chế phụ thuộc là những thể thức cầu nguyện, cách thức tổ chức thánh lễ… có nơi ta thấy hành ma thuật và những mê tín dị đoan được các tổ chức tôn giáo biến thành các thiết chế
• Tín ngưỡng tổ tiên.
Trong nông thôn Việt Nam thì việc thờ cúng tổ tiên là thể hiện sự kính trọng, nhớ tới người sinh ra mình, nhớ tới cội nguồn của mình Chính vì thế thờ cúng
tổ tiên trở thành giá trị thiêng liêng cao cả
• Tín ngưỡng thành hoàng làng.
Trong mỗi làng Việt Nam đều có vị thần thành hoàng làng Thành hoàng làng chính là vị vua tối linh của làng
Đình là nơi thờ phụ thành hoàng làng
• Thiết chế tôn giáo ở nông thôn.
Trang 10Trong nông thôn Việt Nam có nhiều loại hình tôn giáo ở Việt Nam có mặt hầu hết các tôn giáo lớn trên thế giới, phật giáo, thiên chúa giáo, hồi giáo
Phật giáo Các cơ sở hiện diện của phật giáo là hệ thống chùa chiền Hoạt
động của chùa là tuyên truyền giáo lý phật pháp cho các tín đồ
Thiên chúa giáo Là một bộ phận của giáo hội công giáo rôma dưới sự lãnh
đạo của giáo hoàng và giáo triều rôma
Đạo tin lành Hiện nay tổ chức , cơ sở , số lượng mục sư thuộc đa số về hội
thành tin lành ở Miền Nam
Đạo cao đài Là một tôn giáo độc thần thành lập vào đầu thế kỷ 20 Đạo
cao đài là một tôn giáo mới có tính dung hợp các tôn giáo lớn, các tín đồ thi hành những giáo điều của làng là không sát sinh, sống lương thiện hòa đồng, thờ cúng tổ tiên
Ngoài ra còn có đạo hòa hảo Hồi giáo
Hệ quả của thiết chế tôn giáo này ở chỗ , nó buộc các thành viên trung thành với niềm tin vào sức mạnh siêu nhiên, do đó họ trung thành với tôn giáo của họ
4.6.6 Thiết chế pháp luật và luật tục ở nông thôn.
• Thiết chế pháp luật ở nông thôn
Hệ thống pháp luật ở nông thôn được triển khai nhằm bảo đảm cho mọi thành viên nó tuân thủ những chuẩn mực hợp lý đảm bảo quyền công dân cho mỗi thành viên đòi hỏi mỗi thành viên phải phải tuân thủ những yêu cầu của luật pháp nhà nước
Thể chế luật pháp chính thức bao gồm hiến pháp, các đạo luật và các văn bản dưới luật được nhà nước ban hành
• Thiết chế luật tục ở nông thôn.
Những quy định của làng xóm, những luật tục luật làng, luật họ tạo thành tập quán pháp Nó được cộng đồng xây dựng nên để điều chỉnh các quan hệ xã hội trong cộng đồng và được các thành viên trong cộng đồng tuân theo.`
Luật tục thể hiện phong phú các mối quan hệ xã hội truyền thống, ít thay đổi hiện nay vẫn giữ một vai trò trong đời sống xã hội
Luật tục như một hình thức phát triển của phong tục , tục lệ và những hình thức sơ khai của luật pháp
Thể chế pháp luật và luật tục luôn hướng dẫn sự lựa chọn của các cá nhân ,
nó giúp cho các thành viên tuân theo những thuần phong mỹ tục
4.6.7 Thiết chế văn hóa nông thôn.
Trong xã hội nông thôn có thiết chế văn hóa chính thức và thiết chế văn hóa truyền thống