b Quan sát sự sinh trưởng của 2 loài cây, người ta thấy ở loài cây A từ cây con đến cây trưởng thành chỉ sinh trưởng chiều cao mà hầu như không sinh trưởng về chiều ngang, còn loài cây B
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HÀ TĨNH
ĐỀ CHÍNH THỨC
HỘI THI CHỌN GIÁO VIÊN DẠY GIỎI THPT CẤP TỈNH
Năm học 2015 – 2016
B PHẦN THI KIẾN THỨC
Môn: SINH HỌC
Thời gian làm bài: 120 phút (không kể thời gian giao đề)
Ngày thi: Ngày 23 tháng 02 năm 2016
(Đề thi có 2 trang, gồm 4 câu)
Câu 1:
a) Hãy viết phương trình lên men lactic, phương trình lên men rượu
b) Quan sát sự sinh trưởng của 2 loài cây, người ta thấy ở loài cây A từ cây con đến cây trưởng thành chỉ sinh trưởng chiều cao mà hầu như không sinh trưởng về chiều ngang, còn loài cây B thì sinh trưởng cả chiều cao và chiều ngang Hãy cho biết, loài nào là cây một
lá mầm, loài nào là cây hai lá mầm? Vì sao?
c) Có một cây thân gỗ Kể tên các phương pháp để xác định được đó là cây C3 hay cây C4? d) Một chủng virut gây bệnh ở động vật có vật chất di truyền là ARN Giải thích tại sao khi sử dụng văcxin phòng chống chủng virut này thì hiệu quả rất thấp?
e) Có một mô sống Kể tên các phương pháp để xác định đó là mô của tế bào thực vật hay mô của tế bào động vật
Câu 2: Ở người có hiện tượng đồng sinh cùng trứng và đồng sinh khác trứng.
a) Hiện tượng đồng sinh xảy ra khi nào?
b) Giả sử hai đứa trẻ đồng sinh cùng trứng có sự khác nhau về kiểu hình Nêu các nguyên nhân có thể dẫn tới sự khác nhau này
c) Xét tính trạng bệnh máu khó đông do gen lặn m nằm trên NST X quy định Một cặp đồng sinh cùng trứng có giới tính nam Người con trai thứ nhất (kí hiệu T1) lấy vợ (kí hiệu T2)
không bị bệnh, sinh đứa con đầu lòng (kí hiệu T3) bị bệnh Người con trai thứ hai (kí hiệu T4) lấy vợ (kí hiệu T5) bị bệnh, sinh đứa con đầu lòng (kí hiệu T6) không bị bệnh Biết rằng không xảy ra đột biến
- Hãy xác định kiểu gen của T1, T2, T3, T4, T5, T6
- Xác suất để cặp vợ chồng T1 và T2 sinh người con thứ 2 là con gái và không bị bệnh? d) Giả sử có 2 cặp đồng sinh cùng trứng của hai cặp vợ chồng khác nhau Cặp 1 có giới tính nam, kí hiệu là A1 và A2 Cặp 2 có giới tính nữ, kí hiệu B1 và B2 Nếu người A1 kết hôn với người B1 sinh ra một người con C; Người A2 kết hôn với người B2 sinh ra một người con D Hai người con C và D có giống nhau không? Giải thích
e) Phương pháp nhân giống nào ở vật nuôi có cơ sở khoa học giống với hiện tượng đồng sinh cùng trứng? Trình bày ý nghĩa của phương pháp nhân giống đó
Trang 2Câu 3:
a) Cây Thanh long ở miền Nam nước ta thường ra hoa từ cuối tháng 3 đến tháng 9 Trong những năm gần đây, vào khoảng đầu tháng 10 đến tháng 1 năm sau, nông dân ở một số địa phương miền Nam áp dụng biện pháp kĩ thuật "thắp đèn" nhằm kích thích cây ra hoa để thu quả trái vụ Hãy giải thích cơ sở khoa học của việc áp dụng biện pháp trên
b) Hãy nêu các biểu hiện của cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể Vì sao cạnh tranh cùng loài giúp duy trì ổn định số lượng cá thể của quần thể?
c) Tại vùng chín ở cơ quan sinh sản của một cơ thể động vật có kiểu gen kí hiệu Aa
bd
BD
EeXmY Có 1000 tế bào sinh tinh đang thực hiện giảm phân, trong đó có 20% số tế bào xảy ra hoán vị giữa gen D và d Theo lí thuyết, số giao tử mang kiểu gen A bD eXm được tạo
ra là bao nhiêu?
d) Nêu các chiều hướng tiến hóa của sinh giới Trong các chiều hướng tiến hóa đó, chiều hướng nào là cơ bản nhất? Vì sao?
e) Tại sao cây nhiệt đới thường bị rụng lá khi gặp thời tiết lạnh giá?
Câu 4:
a) Cho các dụng cụ, hoá chất và đối tượng nghiên cứu sau: Các cây đậu Hà Lan cùng giống được trồng trong các chậu có điều kiện như nhau, auxin tổng hợp nhân tạo, miếng xốp nhỏ, dao nhỏ
Hãy bố trí thí nghiệm để chứng minh vai trò của auxin trong hiện tượng ưu thế ngọn.
b) Cho các thiết bị, hóa chất: Kính hiển vi, lá kính, phiến kính, pipet, ống nghiệm, nước cất, oocxêin axêtic 18% và 2 mẫu chứa tinh trùng Một mẫu chứa tinh trùng ruồi giấm, mẫu còn lại chứa tinh trùng châu chấu
Hãy trình bày các bước tiến hành để xác định mẫu tinh trùng ứng với mỗi loài nói trên
- Hết
- Thí sinh không được sử dụng tài liệu
- Giám thị không giải thích gì thêm.
Trang 3HƯỚNG DẪN CHẤM
ĐỀ THI CHỌN GIÁO VIÊN DẠY GIỎI THPT CẤP TỈNH
Năm học 2015 – 2016
Môn: Sinh học
Câu 1
(6.0đ)
a)
- Phương trình lên men lactic:
C6H12O6 2CH3COCOOH
- Phương trình lên men rượu:
C6H12O6 2CH3CH2OH + CO2
0.5
0.5
b) - Loài A là cây một lá mầm, loài B là cây hai lá mầm
- Vì:
+ Cây một lá mầm: Không sinh trưởng theo chiều ngang vì không có mô
phân sinh bên Sinh trưởng theo chiều cao do hoạt động của mô phân sinh
đỉnh và mô phân sinh lóng
+ Cây 2 lá mầm: sinh trưởng cả chiều cao và chiều ngang là nhờ hoạt động
của mô phân sinh đỉnh và mô phân sinh bên
0.5
0.25
0.25
c) Phương pháp xác định đó là cây C3 hay cây C4:
- Phương pháp quan sát: Cắt ngang bề mặt lá và nhuộm màu bằng iot; quan
sát trên kính hiển vi sẽ phát hiện được C3 hay C4 thông qua tế bào bao bó
mạch có bắt màu iot hay không
- Dựa vào điểm bù CO2 để xác định
- Dựa vào điểm bảo hòa ánh sáng để xác định
- Dựa vào hô hấp sáng; lượng nước sử dụng cho quang hợp để xác định
0.25
0.25 0.25 0.25 d) Khi sử dụng văcxin phòng chống loại virut gây bệnh ở động vật có vật
chất di truyền là ARN thì hiệu quả rất thấp vì: Do ARN có cấu trúc mạch
đơn, kém bền vững hơn nên tần số phát sinh đột biến cao vì vậy đặc tính
kháng nguyên dễ thay đổi Trong khi đó, quy trình nghiên cứu và sản xuất
văcxin cần thời gian nhất định và chỉ có tác dụng khi đặc tính kháng nguyên
của virut không thay đổi
1.0
e) Phương pháp để xác định đó là mô của tế bào thực vật hay mô của tế bào
động vật: Quan sát tế bào của mô:
Trang 4Mô tế bào thực vật Mô tế bào động vật
- Các TB có hình góc cạnh (có thành
xenlulozo)
- Các TB có hình cầu (không có thành xenlulozo)
- Các TB có lục lạp - Các TB không có lục lạp
- Các TB có không bào lớn - Các TB có không bào bé
- Các TB không có trung tử - Các TB có trung tử
- Các TB kết thúc nguyên phân hình
thành vách ngăn chia TB mẹ thành
hai TB con
- Các TB kết thúc nguyên phân hình thành eo thắt chia TB mẹ thành hai TB con
- Không có chất nền ngoại bào - Có chất nền ngoại bào
0.5
0.5 0.25 0.25
0.25
0.25
Câu 2
(6.0đ)
a) Hiện tượng đồng sinh xảy ra khi:
- Nếu người mẹ rụng 2 hoặc nhiều trứng cùng lúc được các tinh trùng khác
nhau thụ tinh tạo thành các hợp tử Các hợp tử này làm tổ và phát triển thành
các cơ thể
- Người mẹ chỉ rụng một trứng được thụ tinh bởi một tinh trùng tạo thành 1
hợp tử Hợp tử nguyên phân và phát triển, sau đó được tách thành 2 hoặc
nhiều phôi, mỗi phôi trở thành 1 cơ thể
0.5
0.5
b) Các nguyên nhân có thể dẫn tới hai đứa trẻ đồng sinh cùng trứng có sự
khác nhau về kiểu hình:
- Sự biểu hiện của tính trạng phụ thuộc nhiều vào môi trường sống, sự tác
động của môi trường lên hai người khác nhau
- Tính trạng đó do gen nằm ở tế bào chất quy định Quá trình nguyên phân có
sự phân chia không đều của TBC nên hai trẻ này có kiểu gen ở trong TBC
khác nhau, biểu hiện thành KH khác nhau
- Do đột biến phát sinh trong nguyên phân ở một trong hai cơ thể trẻ đồng
sinh
0.5
0.5
0.5
c) - Kiểu gen của T1, T2, T3, T4, T5, T6:
+ Người mẹ T5 bị bệnh nhưng sinh con T6 không bệnh Chứng tỏ T6 là con
gái và đã nhận gen không gây bệnh từ bố Suy ra T1 và T4 có kiểu gen XMY;
T6 có kiểu gen XMXm; T5 có kiểu gen XmXm
+ Người bố T1 có kiểu gen XMY có vợ T2 không bị bệnh, sinh đứa con đầu
lòng bị bệnh → Đứa con T3 là trai và đã nhận gen bệnh từ mẹ
→ Kiểu gen của T2 là XMXm; của T3 là XmY
- Xác suất để cặp vợ chồng T1 và T2 sinh người con thứ 2 là con gái và không
bị bệnh:
0.5
0.5
0.5
Trang 5Sơ đồ lai: XMY × XMXm
Xác suất sinh con gái không bệnh = 50%
d) - Hai người con C và D có kiểu gen khác nhau, kiểu hình khác nhau
- Vì hai người con C và D của hai cặp vợ chồng A1, B1 và A2, B2 tương tự
như hai người con của một cặp vợ chồng Vì vậy, trong thực tế, một cặp vợ
chồng sinh hai người con ở 2 lần khác nhau thì có kiểu gen, kiểu hình khác
nhau
0.25
0.25
e) - Phương pháp nhân giống ở vật nuôi có cơ sở khoa học giống với hiện
tượng đồng sinh cùng trứng: Phương pháp cấy truyền phôi
- Ý nghĩa:
+ Tạo ra tính đồng đều trong đàn vật nuôi
+ Nhân nhanh các giống vật nuôi quý hiếm
+ Bảo tồn nguồn gen
0.5
0.5 0.25 0.25
Câu 3
(6.0đ)
a) - Thanh long là một loài thực vật ngày dài, ra hoa trong điều kiện đêm
ngắn (độ dài đêm ngắn hơn đêm tới hạn) Vì vậy trong điều kiện tự nhiên,
cây Thanh long chỉ ra hoa và kết trái từ tháng 3 đến tháng 9 (thời điểm có
ngày dài và đêm ngắn)
- Từ tháng 10 đến tháng 1 năm sau, độ dài đêm luôn lớn hơn đêm tới hạn
Việc thắp đèn vào ban đêm sẽ làm cho đêm dài được ngắt quảng thành 2
đêm ngắn nên sẽ kích thích cây ra hoa
0.5
0.5
b) - Các biểu hiện của cạnh tranh giữa các cá thể trong quần thể:
+ Đấu tranh cùng loài: Tranh giành nhau về thức ăn và chổ ở; Tranh giành
nhau bạn tình
+ Tự tỉa thưa ở thực vật
+ Tách đàn ở động vật
+ Kí sinh cùng loài, ăn thịt đồng loại
- Cạnh tranh cùng loài giúp duy trì ổn định số lượng cá thể của quần thể, vì:
Khi số lượng các thể của quần thể quá lớn, vượt quá khả năng cung cấp
nguồn sống và các điều kiện khác của môi trường → các cá thể trong quần
thể cạnh tranh với nhau → Điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể trở về
trạng thái cân bằng
0.25
0.25 0.25 0.25
0.5
c) Tỷ lệ loại giao tử AbD eXm tạo ra trong giảm phân khi xảy ra hoán vị giữa
gen D và d là: 1/2(A) 1/4(bD) 1/2(e) 1/2 (Xm) = 1/32
→ Trong 1000 tế bào giảm phân, số giao tử mang kiểu gen AbDeXm tạo ra
là: (1/32) x 4000 x 20% = 25
1.0
d) - Các chiều hướng tiến hóa của sinh giới:
Trang 6+ Tổ chức cơ thể ngày càng cao.
+ Thích nghi ngày càng hợp lí
- Trong các chiều hướng tiến hóa đó, chiều hướng thích nghi ngày càng hợp
lí là cơ bản nhất
Vì: Giải thích được vì sao trong điều kiện xác định, những sinh vật có tổ
chức thấp mà vẫn đảm bảo sự thích nghi thì vẫn tồn tại và phát triển
0.25 0.25 0.5
0.25
e) Cây nhiệt đới thường bị rụng lá khi gặp thời tiết lạnh giá, vì khi nhiệt độ thấp
- Chất nguyên sinh trở nên đặc → nước khó vận chuyển → cây khó hút nước
- Hô hấp giảm → ATP được tổng hợp ít → giảm quá trình hút nước
- Không khí ngoài môi trường thường trở nên khô hanh → tăng quá trình
thoát hơi nước
- Trong điều kiện đó cây quang hợp giảm, thiếu dinh dưỡng, thiếu nước →
cây bị rụng lá
0.25 0.25 0.25
0.25
Câu 4
(2.0 đ)
a) - Dùng 2 chậu có trồng các cây đậu đã ra một số lá Ở chậu A, cắt ngọn
cây và không tẩm auxin Ở chậu B, cắt ngọn cây và tẩm auxin vào miếng xốp
nhỏ rồi áp lên vết cắt
- Theo dõi sự phát triển của 2 cây đậu ta thấy: cây ở chậu A cành bên phát
triển nhanh, còn cây ở chậu B cành bên không phát triển → auxin tạo ưu thế
ngọn, ức chế cành bên
0.5
0.5
b) - Pha loãng dung dịch oocxein axetic 18% thành dung dịch 4,5% (Bằng
cách lấy 15ml nước cất cho vào ống nghiệm, sau đó bổ sung thêm 5ml
oocxein axetic)
- Lấy mẫu tinh trùng đặt lên phiến kính và đánh số vào phiến kính tương ứng
với mẫu đã lấy
- Nhỏ 1 giọt oocxein axtic 4,5% lên mẫu, nhuộm trong thời gian 15 đến 20
phút Đậy lá kính lên mẫu vật, đưa lên kính hiển vi để quan sát và đếm số
lượng NST có trong mỗi tế bào tinh trùng
- Xử lí kết quả Nếu mẫu quan sát có 4 NST trong mỗi tế bào thì đó là mẫu
của ruồi giấm; Nếu có 12 hoặc 11 NST thì đó là mẫu của châu chấu
0.25
0.25
0.25
0.25