CÂY ĂN QUẢ 1. Làm thế nào để xác định nhu cầu phân bón trong kỹ thuật trồng và chăm sóc cây ăn quả? Để xác định nhu cầu phân bón cho cây, người ta phải phân tích dinh dưỡng mà cây lấy đi từ đất để tạo ra năng suất sinh học cũng như năng suất kinh tế thông qua phân tích thành phần dinh dưỡng trong lá, trong quả ở các thời kỳ của cây. Cây ăn quả phần lớn là cây thân gỗ, sống lâu năm, chu kỳ sinh trưởng của nó có thể phân ra nhiều thời kỳ. Thời kỳ cây còn nhỏ, thời kỳ bắt đầu có quả, thời kỳ cây có năng suất cao và thời kỳ già cỗi. Nhu cầu dinh dưỡng ở mỗi thời kỳ không giống nhau. Vì vậy ở thời kỳ cây còn nhỏ, phát triển mạnh cành lá, cây cần đạm và lân, đến thời kỳ cây có năng suất cao, yêu cầu quả nhiều, có chất lượng đạt yêu cầu thương phẩm thì phải chú ý bón đầy đủ cả N, P, K; thêm cả Ca và các nguyên tố vi lượng. Đồng thời lúc này cây càng ngày càng lớn, lượng phân bón cho cây cũng cần phải tăng lên so với trước. Cũng cần phải chú ý đến chu kỳ sinh trưởng trong 1 năm của cây. Vừa sinh trưởng dinh dưỡng, vừa sinh trưởng sinh thực (tức là vừa ra cành ra lá, lại vừa có hoa, có quả), phải chú ý mối quan hệ đó trong khi bón phân để giữ cho cây sinh trưởng tốt, đồng thời hoa quả trên cây nhiều và có chất lượng cao. 2. Phân tích tầm quan trọng và lợi ích của tạo hình và cắt tỉa đối với cây ăn quả. Trong nghề trồng cây ăn quả ở hầu hết các nước trên thế giới tạo hình và sửa cành là một trong những vấn đề kỹ thuật cơ bản không kém bón phân, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh. Ở nước ta kỹ thuật đốn tỉa chưa được coi trọng, chưa có những nghiên cứu về ảnh hưởng của việc tạo hình, đốn tỉa đến sinh trưởng phát triển, năng suất, chất lượng quả và tuổi thọ của cây. Những lợi ích của việc tạo hình và cắt tỉa đối với cây ăn quả có thể tóm tắt như sau: Cắt tỉa tạo hình nhằm tạo cho cây có đầy đủ ánh sáng để tăng khả năng quang hợp mới có điều kiện để tăng sản lượng và chất lượng quả trên cây. Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ở nước ta dù có một số cây ăn quả chịu bóng như sầu riêng, măng cụt nhưng chỉ cần giảm ánh sáng 30% so ánh sáng tự nhiên là cây sẽ mọc yếu, sản lượng và chất lượng giảm hẳn. Cần tạo cho cây một khung tán khoẻ, thân chính, cành, nhánh phân bố một cách hợp lý trong không gian nơi trồng để tăng thêm khả năng sinh sản cho cây. Việc tạo hình còn nhằm tận dụng hết không gian, bỏ bớt các cành lá chen chúc che khuất lẫn nhau, ảnh hưởng đến khả năng quang hợp, tạo môi trường tốt cho sâu bệnh phát triển. Việc tạo hình cho cây còn có thể rút ngắn được khoảng cách giữa rễ và tán lá, tạo cho cây có độ cao vừa phải, tán cây phân bố hợp lý để cây sớm cho quả và có sản lượng cao. Về vấn đề này, nghề trồng cây ăn quả đã có những thành tựu đáng kể trong việc chọn được những gốc ghép lùn tạo cho cây thấp và nhỏ bớt để tăng mật độ trồng, tiện cho việc chăm sóc để giảm chi phí quản lý vườn cây và hạ giá thành sản phẩm và có năng suất cao. 3. Những điều cần chú ý khi sử dụng chất điều hòa sinh trưởng. Mặc dù chất ĐHST có tác dụng tích cực đến sinh trưởng, năng suất và phẩm chất cây ăn quả nhưng cơ chế tác động của chúng trên từng giai đoạn sinh trưởng phát triển của cây cho đến nay chưa được hiểu biết tường tận. Trong nhiều thực nghiệm đều cho thấy mỗi nhóm chất ĐHST đều gây ra tác động nhiều mặt rất phức tạp và đôi khi có những kết quả ngược lại mục đích của người sử dụng. Người sử dụng cần hiểu biết được những tác động chính của chất ĐHST mà mình muốn sử dụng để chọn liều lượng, thời gian, phương pháp sử dụng trong từng trường hợp cụ thể đối với từng loại cây ăn quả cụ thể. Nói chung sử dụng chất ĐHST đều sử dụng nồng độ thấp (phần triệu ppm). Vậy người sử dụng cần nắm vững kỹ thuật pha chế theo nồng độ khuyến cáo. 4. Một số điểm cần lưu ý khi xuất cây con khỏi vườn ươm. Cây con đem trồng phải khỏe mạnh, hình dạng tốt (mọc thẳng, nhánh lá phân bố đều), không sâu bệnh, phát triển đồng đều. Trước khi bứng cây con nên tưới đẫm đất vườn ươm một ngày, bứng cây con có mang theo bầu đất sẽ giúp tăng tỉ lệ sống khi đem trồng. Có thể nhổ cây rễ trần, trước khi nhổ cũng phải tưới đẫm đất vườn ươm để tránh bị đứt rễ và đem trồng ngay. Lưu ý tránh lẫn lộn giống khi di chuyển, trong trường hợp mang đi xa nên bó cây trong bầu bẹ chuối (chuối hột), mo cau…, cung cấp đủ nước, tránh nắng và gió nhiều. Sau khi trồng nếu cây con bị rụng lá, chết cần kiểm tra lại các điểm sau: Đất bị úng nước hoặc không cung cấp đủ nước. Đất nhiễm phèn, mặn hoặc có nhiều chất hữu cơ chưa phân huỷ. Sâu bệnh. Sử dụng phân bón quá nhiều và bón chạm rễ. Hệ thống rễ cây con không phát triển đầy đủ (ít rễ nhánh). 5. Xử lý sầu riêng ra hoa trái vụ. Để tự nhiên sầu riềng ra hoa vào tháng 122 dương lịch và cho thu hoạch rộ vào tháng 56. Nếu điều khiển được cây ra hoa vào tháng 89 (dương lịch) thì sẽ cho thu hoạch vào tháng 34 (dương lịch) (nông dân gọi vụ này là mùa nghịch). Giá bán quả mùa nghịch đắt gấp 23 lần so với chính vụ. Cách làm cụ thể: sau khi thu hoạch quả chính vụ xong, cây sầu riêng được bón phân tưới nước để mau hồi phục và ra đọt non. Phân hữu cơ 2030kg kết hợp với 0,5kg NPK (16:16:8) bón cho 1 gốc. Sau khi cây ra đọt non và đọt này thành thục thì dùng nilon che kín vườn cây (phủ kín các luống) kết hợp với xiết nước bằng cách dùng máy bơm bơm cạn nước trong mương, bơm liên tục tạo khô hạn ngăn không cho cây mọc đọt non. Sau khi phủ nilon khoảng 30 40 ngày thì cây bắt đầu nở hoa. Khi cây ra hoa dài từ 23cm thì tháo dỡ nilon ra và bắt đầu tưới nước trở lại. Khi cây ra hoa thì chú ý phun thuốc trừ sâu rầy và bổ sung dinh dưỡng cho cây chống rụng quả non bằng cách bón qua lá như Bayfolan, Progibb, Plant growth regulator… theo hướng dẫn trên bao bì. Để tăng thêm khả năng đậu quả cần thụ phấn nhân tạo. Sau khi đậu quả khoảng 4 tháng thì quả chín.
Trang 1CÂY ĂN QUẢ
1 Làm thế nào để xác định nhu cầu phân bón trong kỹ thuật trồng và chăm sóc cây ăn quả?
Để xác định nhu cầu phân bón cho cây, người ta phải phân tích dinh dưỡng mà cây lấy đi từ đất để tạo ra năng suất sinh học cũng như năng suất kinh tế thông qua phân tích thành phần dinh dưỡng trong lá, trong quả ở các thời kỳ của cây
Cây ăn quả phần lớn là cây thân gỗ, sống lâu năm, chu kỳ sinh trưởng của nó có thể phân ra nhiều thời kỳ Thời kỳ cây còn nhỏ, thời kỳ bắt đầu có quả, thời kỳ cây có năng suất cao và thời
kỳ già cỗi Nhu cầu dinh dưỡng ở mỗi thời kỳ không giống nhau
Vì vậy ở thời kỳ cây còn nhỏ, phát triển mạnh cành lá, cây cần đạm và lân, đến thời kỳ cây
có năng suất cao, yêu cầu quả nhiều, có chất lượng đạt yêu cầu thương phẩm thì phải chú ý bón đầy đủ cả N, P, K; thêm cả Ca và các nguyên tố vi lượng Đồng thời lúc này cây càng ngày càng lớn, lượng phân bón cho cây cũng cần phải tăng lên so với trước
Cũng cần phải chú ý đến chu kỳ sinh trưởng trong 1 năm của cây
Vừa sinh trưởng dinh dưỡng, vừa sinh trưởng sinh thực (tức là vừa ra cành ra lá, lại vừa có hoa, có quả), phải chú ý mối quan hệ đó trong khi bón phân để giữ cho cây sinh trưởng tốt, đồng thời hoa quả trên cây nhiều và có chất lượng cao
2 Phân tích tầm quan trọng và lợi ích của tạo hình và cắt tỉa đối với cây ăn quả.
Trong nghề trồng cây ăn quả ở hầu hết các nước trên thế giới tạo hình và sửa cành là một trong những vấn đề kỹ thuật cơ bản không kém bón phân, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh Ở nước
ta kỹ thuật đốn tỉa chưa được coi trọng, chưa có những nghiên cứu về ảnh hưởng của việc tạo hình, đốn tỉa đến sinh trưởng phát triển, năng suất, chất lượng quả và tuổi thọ của cây
Những lợi ích của việc tạo hình và cắt tỉa đối với cây ăn quả có thể tóm tắt như sau:
- Cắt tỉa tạo hình nhằm tạo cho cây có đầy đủ ánh sáng để tăng khả năng quang hợp mới có điều kiện để tăng sản lượng và chất lượng quả trên cây Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ở nước
ta dù có một số cây ăn quả chịu bóng như sầu riêng, măng cụt nhưng chỉ cần giảm ánh sáng 30%
so ánh sáng tự nhiên là cây sẽ mọc yếu, sản lượng và chất lượng giảm hẳn
- Cần tạo cho cây một khung tán khoẻ, thân chính, cành, nhánh phân bố một cách hợp lý trong không gian nơi trồng để tăng thêm khả năng sinh sản cho cây Việc tạo hình còn nhằm tận dụng hết không gian, bỏ bớt các cành lá chen chúc che khuất lẫn nhau, ảnh hưởng đến khả năng quang hợp, tạo môi trường tốt cho sâu bệnh phát triển
- Việc tạo hình cho cây còn có thể rút ngắn được khoảng cách giữa rễ và tán lá, tạo cho cây
có độ cao vừa phải, tán cây phân bố hợp lý để cây sớm cho quả và có sản lượng cao
Về vấn đề này, nghề trồng cây ăn quả đã có những thành tựu đáng kể trong việc chọn được những gốc ghép lùn tạo cho cây thấp và nhỏ bớt để tăng mật độ trồng, tiện cho việc chăm sóc để giảm chi phí quản lý vườn cây và hạ giá thành sản phẩm và có năng suất cao
3 Những điều cần chú ý khi sử dụng chất điều hòa sinh trưởng.
Mặc dù chất ĐHST có tác dụng tích cực đến sinh trưởng, năng suất và phẩm chất cây ăn quả nhưng cơ chế tác động của chúng trên từng giai đoạn sinh trưởng phát triển của cây cho đến nay chưa được hiểu biết tường tận
Trong nhiều thực nghiệm đều cho thấy mỗi nhóm chất ĐHST đều gây ra tác động nhiều mặt rất phức tạp và đôi khi có những kết quả ngược lại mục đích của người sử dụng Người sử dụng cần hiểu biết được những tác động chính của chất ĐHST mà mình muốn sử dụng để chọn liều lượng, thời gian, phương pháp sử dụng trong từng trường hợp cụ thể đối với từng loại cây ăn quả
cụ thể Nói chung sử dụng chất ĐHST đều sử dụng nồng độ thấp (phần triệu ppm) Vậy người sử dụng cần nắm vững kỹ thuật pha chế theo nồng độ khuyến cáo
4 Một số điểm cần lưu ý khi xuất cây con khỏi vườn ươm.
Cây con đem trồng phải khỏe mạnh, hình dạng tốt (mọc thẳng, nhánh lá phân bố đều), không sâu bệnh, phát triển đồng đều Trước khi bứng cây con nên tưới đẫm đất vườn ươm một
Trang 2ngày, bứng cây con có mang theo bầu đất sẽ giúp tăng tỉ lệ sống khi đem trồng Có thể nhổ cây rễ trần, trước khi nhổ cũng phải tưới đẫm đất vườn ươm để tránh bị đứt rễ và đem trồng ngay Lưu ý tránh lẫn lộn giống khi di chuyển, trong trường hợp mang đi xa nên bó cây trong bầu bẹ chuối (chuối hột), mo cau…, cung cấp đủ nước, tránh nắng và gió nhiều
Sau khi trồng nếu cây con bị rụng lá, chết cần kiểm tra lại các điểm sau:
- Đất bị úng nước hoặc không cung cấp đủ nước Đất nhiễm phèn, mặn hoặc có nhiều chất hữu cơ chưa phân huỷ
- Sâu bệnh
- Sử dụng phân bón quá nhiều và bón chạm rễ
- Hệ thống rễ cây con không phát triển đầy đủ (ít rễ nhánh)
5 Xử lý sầu riêng ra hoa trái vụ.
Để tự nhiên sầu riềng ra hoa vào tháng 12-2 dương lịch và cho thu hoạch rộ vào tháng 5-6 Nếu điều khiển được cây ra hoa vào tháng 8-9 (dương lịch) thì sẽ cho thu hoạch vào tháng
3-4 (dương lịch) (nông dân gọi vụ này là mùa nghịch) Giá bán quả mùa nghịch đắt gấp 2-3 lần so với chính vụ
Cách làm cụ thể: sau khi thu hoạch quả chính vụ xong, cây sầu riêng được bón phân tưới nước để mau hồi phục và ra đọt non Phân hữu cơ 20-30kg kết hợp với 0,5kg NPK (16:16:8) bón cho 1 gốc Sau khi cây ra đọt non và đọt này thành thục thì dùng nilon che kín vườn cây (phủ kín các luống) kết hợp với xiết nước bằng cách dùng máy bơm bơm cạn nước trong mương, bơm liên tục tạo khô hạn ngăn không cho cây mọc đọt non Sau khi phủ nilon khoảng
30 - 40 ngày thì cây bắt đầu nở hoa Khi cây ra hoa dài từ 2-3cm thì tháo dỡ nilon ra và bắt đầu tưới nước trở lại Khi cây ra hoa thì chú ý phun thuốc trừ sâu rầy và bổ sung dinh dưỡng cho cây chống rụng quả non bằng cách bón qua lá như Bayfolan, Progibb, Plant growth regulator… theo hướng dẫn trên bao bì Để tăng thêm khả năng đậu quả cần thụ phấn nhân tạo Sau khi đậu quả khoảng 4 tháng thì quả chín
6 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây chôm chôm.
a Nhiệt độ
Chôm chôm là cây ăn quả nhiệt đới trồng trong điều kiện nóng ẩm, nhiệt độ thích hợp 22-30ºC Trồng có hiệu quả kinh tế ở vĩ tuyến 15º trở vào và độ cao so với mặt biển dưới 700m
b Lượng mưa
Lượng mưa hàng năm khoảng 200mm, phân bố đều trong năm là tốt, cây cần khô hạn khoảng 1 tháng để hình thành mầm hoa, nếu mưa nhiều chỉ kích thích ra lá Khô hạn vào giai đoạn thụ phấn phụ sinh hoặc quả phát triển thì sẽ rụng quả nhiều, quả nhỏ, ảnh hưởng đến năng suất, phẩm chất, vì vậy cây cần tưới nước
c Ánh sáng
Chôm chôm rất mẫn cảm với ánh sáng Những quả ở ngoài tán khi chính có màu đỏ đẹp, phẩm chất ngon hơn những quả mọc trong tán
d Đất đai
Chôm chôm ưa đất thịt pha cát, tầng canh tác dầy, giàu dinh dưỡng và thoát nước đất, cây rất sợ úng, độ pH 4,5 - 6,5
Đất đỏ bazan không có tầng đá, thích hợp ở Nam Bộ
7 Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh của cây xoài.
a) Nhiệt độ
Nhiệt độ bình quân năm thích hợp 24-26ºC, nhiệt độ bình quân tháng lạnh nhất không dưới 15ºC Lượng mưa ít nhất 1000 - 1200 mm/năm Vùng trồng xoài cần có một mùa khô
để cây phân hóa hoa được thuận lợi Nếu ra hoa gặp nhiệt độ thấp, độ ẩm không khí quá cao không có lợi cho sự nẩy mầm của hạt phấn do đó việc thụ phấn, thụ tinh gặp khó khăn, nấm bệnh phát triển xoài ra hoa nhiều mà ít đậu quả Xoài yêu cầu đủ ánh sáng
b) Về đất đai:
Trang 3Xoài không kén đất, có thể trồng được trên nhiều loại đất: đất phù sa, đất cát ven biển, đất đồi gò, đất bạc màu nhờ có bộ rễ khỏe, ăn sâu nên cây có khả năng chịu hạn tốt Độ pH 5.5 - 6.5
8 Những triệu chứng thiếu các nguyên tố vi lượng trên cây chuối.
a Chất đồng (Cu)
Có thể thấy triệu chứng thiếu Cu trên chuối trồng ở đất than bùn Trên cây lá mọc buông thỏng xuống hai bên, tán lá cong xuống hình chiếc dù Có thể trị triệu chứng thiếu Cu bằng cách phun đồng ở dạng Oxydchlorur đồng
b Chất kẽm (Zn)
Xuất hiện ở đất kiềm có tỉ lệ P cao Thiếu Zn sự sinh trưởng bị chững lại Lá hẹp và bị oãi vàng từ gân lá, thấy rõ trên lá non, có những vệt xanh bạc nối nhau trong khi lá già vẫn bình thường Trên những cây bị bệnh nặng, trái chậm lớn và buồng chuối nằm ở vị trị gần như ngang trong một thời gian dài khác thường
c Chất mangan (Mn)
Thiếu Mn thường thấy ở đất kiềm Lá bị úa vàng từ giữa gân lá với những điểm sẫm màu, dần dần lan thành những đám chết khô lớn hơn có viền da cam, toàn bộ mép lá bị chết khô và nhăn lại, lá uốn cong xuống phía dưới và tạo thành dạng thuyền, cuối cùng toàn bộ lá chuyển màu nâu và chết
d Chất sắt (Fe)
Triệu chứng thiếu Fe là lá non bị vàng vọt và có những vạch ngang
e Chất lưu huỳnh (S)
Triệu chứng thiếu S trước tiên xuất hiện trên gân lá ở giai đoạn muộn Thân giả xanh xao, lá non nhất bị vàng