Điều trị học trong nhãn khoa

Mắt là cơ quan của động vật, giúp động vật cảm nhận các bức xạ điện từ, thường thuộc vùng phổ hồng ngoại gần đến tử ngoại gần, đến từ môi trường chung quanh; giúp cho động vật định hướng trong môi trường và phản ứng lại các tác động từ môi trường. Đa số động vật có hai mắt nằm ở phần trên của đầu.tài liệu thường thức về nhãn khoa giúp cho bạn đọc có thể hiểu biết về việc điều trị các bệnh về mắttài liệu chỉ mang tính chất tham khảo và nhận được sự góp ý từ quý bạn đọc.

Điều trị học trong nhãn khoa

Bs Nguyễn Kiên Trung

Đặc tính dược học và sự vận chuyển

thuốc trong mắt

• Mục đích sử dụng: Khám bệnh, chẩn đoán và điều

trị

• BN có thể dùng nhiều loại thuốc: cần nắm được

dược học, trị liệu, cấp thuốc, cấu tạo và hoạt động của thuốc, tương tác thuốc và những tác dụng phụ của thuốc

• Tăng tối đa hiệu quả của thuốc và giảm thiểu các

tác dụng phụ

• Đặc tính dược học: độ pH, tính thẩm thấu, độ ổn

định và sự vô trùng

Đặc tính dược học và sự vận chuyển

thuốc trong mắt

• Độ pH: chỉ số đánh giá tính axit hay kiềm

• pH trong phim nước mắt: 7.4

• 6.6 < pH hoặc >7.8 gây khó chịu khi tra

• Thay đổi độ pH sẽ ảnh hưởng tới tác dụng

của thuốc: nếu tăng độ pH sẽ có khả năng xuyên qua giác mạc dễ dàng hơn nhưng lại giảm độ ổn định và dễ nhiễm khuẩn

• Để duy trì độ pH trong khoảng từ 6 đến 8 phải dùng đến chất đệm

Đặc tính dược học và sự vận chuyển

thuốc trong mắt

• Sự thẩm thấu: Quá trình dịch chuyển chất

lỏng để tạo cân bằng về nồng độ

• Tính thẩm thấu: là sự đo lường liên quan đến

áp lực thẩm thấu giữa 2 dung dịch

• Đa số thuốc điều trị là dung dịch đẳng

trương→ Không có thẩm thấu

• Có sự thẩm thấu → Kích thích mắt

• Một số trường hợp cần đến sự thẩm thâu tại

mắt: Điều trị phù giác mạc

Đặc tính dược học và sự vận chuyển

thuốc trong mắt

• Sự ổn định thuốc: là sự duy trì được hoạt tính

của thuốc theo thời hạn nhất định

• Thuốc có tính acid bền vững hơn thuốc trung

tính hay kiềm

• Yếu tố phụ thuộc: Nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm

• Khi mở lọ→ Dễ oxi hoá, biến chất, cần sử

dụng thêm chất bảo quản

Đặc tính dược học và sự vận chuyển

thuốc trong mắt

acanthamoeba có trong dung dịch muối

khuẩn

thimerosol, sodium perborate, purite, Polyquaternium… với cơ chế tác dụng khác nhau và độc tính với tế bào mô bệnh cũng ở mức độ khác nhau

những thuốc không có chất bảo quản với dạng dùng 1 lần hoặc những chất bảo quản ít độc cho tế bào mà vẫn giữ được tính

Đặc tính dược học và sự vận chuyển

thuốc trong mắt

• Chất vận chuyển: những chất trơ (không có hoạt

tính) có tác dụng hỗ trợ hoặc hòa tan thuốc hoạt tính

Có thể được sử dụng như chất đệm nên chức năng chủ yếu là để điều chỉnh độ nhớt của dung dịch, tăng thời gian tiếp xúc của thuốc với mô đích

• Chất thường dùng: povidone (PVP) polyvinyl alcohol

và carboxymethylcellulose Để tăng thêm thời gian tiếp xúc của thuốc còn sử dụng các cấu trúc gel hay mỡ

để làm hệ đệm cho thuốc

• Tá dược: cũng là những chất trơ được thêm vào tạo

cấu trúc hoặc độ chắc cho thuốc Nhóm này gồm

những chất như đường, muối, chất keo, chất bôi trơn, chất tạo màu hoặc hương vị… Ít dùng trong nhãnkhoa

Sự hấp thu thuốc tại mắt

• Yêu cầu hấp thu: Vượt qua hàng rào mắt

nhưng không gây tổn thương cho mắt

• Nghiên cứu hiện nay: Đưa thuốc vào bán

phần sau

• 2 đường hấp thu tại chỗ chính: Kết mạc và

giác mạc

• Đường kết mạc: Qua hệ mao mạch tại túi kết

mạc (Vd: Timolol, gentamycin)

Sự hấp thu thuốc tại mắt

• Đường giác mạc:

1 Biểu mô: Khó ngấm thuốc nếu TBBM nguyên vẹn,

còn các liên kết

2 Nhu mô: các lá collagen ưa nước, cản trở thẩm

thấu các thuốc có tính ưa mỡ, không co liên kết

chặt chẽ nên thuốc vận chuyển dễ hơn

3 Nội mô: lớp tế bào đơn hàng, có cấu trúc ưa mỡ, ít

ngăn cản sự thẩm thấu của hầu hết các thuốc, chỉ tuỳ thuộc vào trọng lượng phân tử thuốc chứ không phải do tính ưa nước của hợp chất thuốc

Các quá trình vận chuyển thuốc

• Các yếu tố hạn chế: sự chế tiết nước mắt liên

tục, sự toàn vẹn bề mặt biểu mô giác mạc và hàng rào máu- mắt

• Phương pháp điều trị thuốc hiệu quả nhất là

phối hợp:

1 Đường đưa thuốc hiệu quả với tình trạng bệnh và

mô bị bệnh

2 Phương thức dùng thuốc dễ dàng nhất cho bệnh

nhân

3 Thuốc và đường dùng ít tác dụng phụ nhất

Điều trị học trong nhãn khoa

• Thời gian thuốc lưu trên bề mặt quyết định tính sinh khả

dụng của thuốc (thường khoảng 5 phút)

• Một giọt thuốc: 30µL, phần lớn qua đường mũi ngay khi

tra→ Hấp thụ thuốc toàn thân qua đường mũi họng và đường tiêu hóa Hấp thu vào cơ thể bằng việc thẩm thấu

từ túi cùng kết mạc và đưa vào hệ tuần hoàn tại chỗ

• Chỉ một lượng nhỏ trong số này có thể tiếp tục đến được

các mô nội nhãn Các thuốc đã được hấp thụ thoát ra khỏi mắt qua ống Schlemm hoặc thấm qua thể mi vào khoang thượng củng mạc

• Thuốc tra mắt tác dụng tốt nhất khi đich đến là kết- giác

mạc, thể mi hoặc các cấu trúc khác của tiền phòng

Điều trị học trong nhãn khoa

1 Dung dịch: Các phân tử thuốc hòa tan trong nước

2 Dịch treo: Các thành phần thuốc tách biệt với dung

môi lỏng, dễ lắng xuống dưới→ khi sử dụng phải lắc đều lọ thuốc để bảo đảm rằng các thành phần thuốc

sẽ được đưa vào mắt

3 Thuốc mỡ: Dạng thuốc khá phổ biến, thành phần

thuốc chính được phối hợp với một loại chất vận

chuyển có thể tan chảy khi tiếp xúc với mắt Thuốc

mỡ dàn trải chậm, được ngấm từ từ nhờ vậy thời

gian tiếp xúc với thuốc kéo dài hơn, thường được chỉ định tra vào những lúc không cần dùng mắt (trước khi ngủ)

Điều trị học trong nhãn khoa

4 Gel: Gel: dạng nhày trong, giảm bớt số lần phải tra thuốc mà vẫn đạt hiệu quả điều trị do gel giải phóng

thuốc từ từ, kéo dài tác dụng thuốc và cũng giống như thuốc mỡ, gel cũng gây cảm giác mờ khi mới tra

5 Các dạng khác: kính tiếp xúc hoặc màng collagen có tẩm thuốc (với mục đích kéo dài thời gian lưu thuốc tại mắt), giấy tẩm thuốc nhuộm màu dùng trong khám

bệnh (băng giấy thấm fluorescein, rose bengal, lissamin green…), thuốc dạng xịt qua da mi (spray) dùng cho trẻ

em khi không mở được mắt

Điều trị học trong nhãn khoa

• Thuốc tiêm tại chỗ:

• Áp dụng: bệnh lý của mi, hốc mắt hoặc phần sau

nhãn cầu, để tập trung thuốc vào mô đích khi việc tra thuốc không đủ, có thể tập trung thuốc tại một vùng rộng quanh chỗ tiêm và thuốc vào mô đích bằng tỏa lan thuốc qua các mô xung quanh hoặc qua hệ thống mao mạch tại chỗ

• Các dạng tiêm: dưới kết mạc, dưới bao Tenon, cạnh

nhãn cầu, tiền phòng hay tiêm nội nhãn.

Điều trị học trong nhãn khoa

• Tiêm dưới kết mạc hoặc tiêm dưới bao Tenon: áp

dụng để đưa kháng sinh, corticoid vào mắt

• Tiêm cạnh nhãn cầu hoặc hậu nhãn cầu dùng để gây

tê

• Tiêm tiền phòng hoặc tiêm vào buồng dịch kính được

áp dụng cho những trường hợp viêm nội nhãn, điều trị các tổn thương bán phần sau: tân mạch, phù

hoàng điểm, viêm dịch kính,…

• Tác dụng thuốc hiệu quả hơn tra, nhưng nguy cơ

biến chứng hơn

Điều trị học trong nhãn khoa

• Thuốc dùng đường toàn thân: có một số loại thuốc

chỉ có thể dùng theo đường toàn thân và vì có những

mô ở mắt giàu mạch máu nuôi dưỡng (như mi, hốc mắt hoặc phần sau nhãn cầu)

• Các đường dùng: Uống, tiêm bắp, tiêm tĩnh mạch

(Vd: thuốc chụp mạch, thuốc hạ nhãn áp)