giáo án HỒN TRƯƠNG BA da hàng thịt

GIÁO ÁN HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT (Trích) Lưu Quang Vũ A. Mục tiêu bài học: 1 Kiến thức: Giúp học sinh: Hiểu được bi kịch của con người khi bị đặt vào nghịch cảnh phải sống nhờ, sống tạm, sống trái với tự nhiên khiến cho tâm hồn thanh cao, nhân hậu bị nhiễm độc và tha hoá trước sự lấn át của thể xác thô lỗ, phàm tục. Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của người lao động trong cuộc đấu tranh chống lại sự giả tạo và dung tục, bảo vệ quyền được sống đích thực và khát vọng hoàn thiện nhân cách. Thấy được những nét đặc sắc của kịch Lưu Quang Vũ trên cả hai phương diện: kịch bản văn học và nghệ thuật sân khấu bởi tính hiện đại kết hợp với những giá trị truyền thống, sự phê phán mạnh mẽ, quyết liệt và chất trữ tình đằm thắm, bay bổng. 2 Kĩ năng: Đọc hiểu văn bản theo thể loại đặc trưng. 3 Thái độ: Có lối sống đẹp và biết hoàn thiện nhân cách của mình. B. Chuẩn bị của giáo viên và học sinh: GV: Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án HS: SGK, vở học, vở soạn,… C. Các bước lên lớp: Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số(1p) Kiểm tra bài cũ(5p) Khi viết bài văn nghị luận chúng ta cần chú ý những gì?(SGK trang 141) Dẫn vào bài mới: Cuộc sống có ý nghĩa là khi bạn được sống đúng với bản chất của chính mình, được làm những gì mình thích, được theo đuổi những gì mình đam mê. Đó cũng chính là ước muốn của nhân vật Trương Ba gửi gắm cho chúng ta qua vở kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” “Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được. Tôi muốn là tôi toàn vẹn”. Để hiểu rõ hơn về điều đó, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu tác phẩm.

GIÁO ÁN HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT

(Trích) - Lưu Quang Vũ -

A Mục tiêu bài học:

1/ Kiến thức:

Giúp học sinh:

- Hiểu được bi kịch của con người khi bị đặt vào nghịch cảnh phải sống nhờ,

sống tạm, sống trái với tự nhiên khiến cho tâm hồn thanh cao, nhân hậu bị nhiễm độc và tha hoá trước sự lấn át của thể xác thô lỗ, phàm tục

- Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn của người lao động trong cuộc đấu tranh chống lại sự giả tạo và dung tục, bảo vệ quyền được sống đích thực và khát vọng hoàn thiện nhân cách

- Thấy được những nét đặc sắc của kịch Lưu Quang Vũ trên cả hai phương

diện: kịch bản văn học và nghệ thuật sân khấu bởi tính hiện đại kết hợp với những giá trị truyền thống, sự phê phán mạnh mẽ, quyết liệt và chất trữ tình đằm thắm, bay bổng

2/ Kĩ năng: Đọc hiểu văn bản theo thể loại đặc trưng.

3/ Thái độ: Có lối sống đẹp và biết hoàn thiện nhân cách của mình.

B Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

- GV: Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án

- HS: SGK, vở học, vở soạn,…

C Các bước lên lớp:

- Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số(1p)

- Kiểm tra bài cũ(5p)

*Khi viết bài văn nghị luận chúng ta cần chú ý những gì?(SGK trang 141)

Dẫn vào bài mới: Cuộc sống có ý nghĩa là khi bạn được sống đúng với bản chất của chính mình, được làm những gì mình thích, được theo đuổi những gì mình đam mê Đó cũng chính là ước muốn của nhân vật Trương Ba gửi gắm

cho chúng ta qua vở kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” “Không thể bên

trong một đằng, bên ngoài một nẻo được Tôi muốn là tôi toàn vẹn” Để hiểu

rõ hơn về điều đó, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu tác phẩm

Hoạt động của thầy và trò Nội dung ghi bảng

*Hoạt động 1: Tìm hiểu chung

-Bước 1: H/s đọc tiểu dẫn SGK

-Bước 2: Trả lời

- Em hãy nêu những nét chính về

I Tìm hiểu chung:

1/ Tác giả: Lưu Quang Vũ (1948-1988),

quê gốc ở Đà Nẵng, sinh tại Phú Thọ trong một gia đình trí thức

tác giả Lưu Quang Vũ?

- Các câu hỏi gợi mở:

+ Lưu Quang Vũ đã từng làm gì? Ơ

đâu?

+ Vị trí của LQV trong văn học

Việt Nam?

+ Ông có những tài năng gì nổi bật?

+ Em hãy kể tên các tác phẩm tiêu

biểu của Lưu Quang Vũ?

-Bước 3: Tìm hiểu tác phẩm

- Tác phẩm Hồn Trương Ba, da

hàng thịt được sáng tác năm nào?

- Tóm tắt tác phẩm?

- Cho biết vị trí đoạn trích?

- Từ năm 1965-1970 ông vào bộ đội, phục

vụ trong quân chủng Phòng không – Không quân

- Từ năm 1970-1978 ông xuất ngũ->làm nhiều việc để mưu sinh

- Từ năm 1978-1988 làm biên tập viên và sáng tác kịch nói- với vở kịch đầu tay Sống mãi tuổi 17-> là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại

- Là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, vẽ tranh, viết truyện, viết tiểu luận,…nhưng thành công nhất là kịch

- Ông là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền Văn học Việt Nam hiện đại

- Tác phẩm tiêu biểu: Lời nói dối cuối cùng, Nàng Xi-ta, Chết cho điều chưa có, Nếu anh không đốt lửa, Lời thề thứ 9, Khoảnh khắc và vô tận, Bệnh sĩ, Tôi và chúng ta

2/ Tác phẩm:

- Hồn Trương Ba, da hàng thịt gồm 7

cảnh, được viết năm 1981, ra mắt công chúng năm 1984 Là một trong những vở

- Giáo viên hướng dẫn học sinh

cách đọc đoạn trích theo hình thức

phân vai

- Gọi học sinh đọc đoạn đầu đoạn

trích

- Giáo viên nhận xét

-Bước 4: Phát vấn

- Em hãy nhận xét về nhân vật

Trương Ba lúc còn sống?

- Vì sao ông lại trú nhờ xác hàng

thịt?

- Xác hàng thịt là người như thế

nào?

kịch đặc sắc nhất của Lưu Quang Vũ

a) Thể loại: Kịch

b) Tóm tắt:

c) Vị trí đoạn trích: Là phần lớn cảnh

VII Đây cũng là đoạn kết của kịch

II Đọc-hiểu văn bản:

1. Khái quát về xung đột kịch

 hình thành quá trình phát triển xung đột kịch tới cao trào và mở nút

2. Màn đối thoại giữa hồn TB và xác hàng thịt:

Nhận xét

Hồn Trương Ba

Giọng điệu Xưng hô:

Mày – Ta=> uất hận, bất lực Thái độ Khinh bỉ, giận dữ, mắng mỏ,

đồng thời ngậm ngùi, thấm thía tuyệt vọng

Lí lẽ Khẳng định hồn có đời sống

riêng, muốn rời khỏi xác hàng thịt

Quan niệm Khát vọng sống thanh cao, nhân

hậu, trong sạch, ngay thẳng

- Ý nghĩa màn đối thoại:

+ Thể hiện bi kịch không được sống là chính mình

+ Khi con người phải sống trong dung

Các cccc

- GV tổ chức hoạt động nhóm

(theo bàn)

- Trả lời câu hỏi:

+ Em hãy tìm những ngôn

ngữ xưng hô và hành động

của hồn và xác?

+ Qua màn đối thoại giữa

Hồn Trương Ba và xác hàng

thịt em hãy nhận xét về giọng

điệu, thái độ, lí lẽ và quan

niệm sống của từng nhân

vật?

- Sử dụng phiếu học tập

- Gọi 1 nhóm trả lời, sau đó các

nhóm bổ sung, nhận xét

- Giáo viên: tổng kết

Thời gian: 4 phút

+ Qua đoạn đối thoại giữa Hồn

Trương Ba và xác hàng thịt, hãy

nêu ý nghĩa mà nhà viết kịch muốn

tục thì tất yếu cái dung tục ấy sẽ ngư trị, thắng thế và sẽ tàn phá những gì trong sạch, đẹp đẽ, cao quý của con người Vì thế phải đấu tranh để chống lại sự dung tục và giả tạo để cuộc sống trở nên tươi sáng, đẹp đẽ và nhân văn hơn

+ Đặt ra vấn đề: Con người phải sống hài hòa giữa tâm hồn và thể xác

2/ Màn đối thoại giữa hồn TB và những người thân:

- Trước sự tha hóa của Trương Ba:

Ba

- Vợ : đau khổ, giàu

lòng vị tha nhưng quyết

định sẽ bỏ đi “ông đâu còn là ông , đâu còn là

ông Trương Ba làm vườn ngày xưa”

- Con dâu: thấu hiểu

trước hoàn cảnh trớ trêu

của bố “khổ hơn xưa

- Ông đau khổ, tuyệt vọng

- Ông thẫn thờ,

ôm đầu bế tắc, cầu cứu cháu gái, run rẩy trong trong nỗi đau, nhận thấy:

"Mày đã thắng

gửi gắm?

-Bước 5: Củng cố - Dặn dò:

+Củng cố:

- Bi kịch của Hồn Trương Ba

là gì?

+ Không được sống là chính

mình

- Qua cuộc đối thoại, em có

thêm bài học gì về cách nhìn

nhận, đánh giá con người?

*Hoạt động 2: Tìm hiểu văn bản

+ Qua lớp kịch Hồn Trương Ba và

gia đình, em nhận thấy nguyên

nhân nào đã khiến cho người thân

của Trương Ba và cả chính Trương

Ba rơi vào bất ổn và phải chịu đau

khổ?

+ Em hãy nêu thái độ của những

người thân đối với Trương Ba?

+ Trương Ba có thái độ như thế

nào trước những rắc rối đó?

- Giáo viên gọi từng nhóm trình

bày, bổ sung và nhận xét

nhiều lắm” nhưng đau

lòng khi nhìn thấy bố thay đổi

- Cháu Gái : phản ứng

dữ dội quyết liệt, không chấp nhận sự tồn tại của

TB “ tôi không phải là

cháu ông ông nội tôi chết rồi”, với nó:

“Ông nội đời nào thô

lỗ, phũ phàng như vậy",

nó xua đuổi quyết liệt:

“Ông xấu lắm, ác lắm!

Cút đi! Lão đồ tể, cút đi!".

thế rồi đấy, cái thân xác không phải của ta ạ…”

- Đặt những câu hỏi mang tính tự vấn:

“Nhưng có thật là không còn cách nào khác? Có thật không còn cách nào khác?”

+ Khẳng định

:“Không cần đến cái đời sống do mày mang lại! Không cần!"

- Nỗi đau khổ tuyệt vọng đã lên đến điểm đỉnh

+ Qua cuộc đối thoại trên e rút ra

được bài học gì?

+Trương Ba nhận thấy những thay đổi của mình nên đấu tranh quyết liệt để giành giật lại bản thân mình, dẫn tới hành động châm hương gọi Đế Thích

 Tình huống bi kịch thúc đẩy hồn TB phải lựa chọn với sự phản kháng mãnh liệt: Con người phải đấu tranh với nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục để hoàn thiện nhân cách

3/ Màn đối thoại giữa Hồn Trương Ba

và Đế Thích

Hồn Trương Ba Đế Thích

- Không chấp nhận kiểu sống “ bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo”

muốn được là chính mình một cách trọn vẹn

- Chỉ ra sai lầm của

Đế Thích “ Ông chỉ

nghĩ đơn giản là cho tôi sống nhưng sống thế nào thì ông chẳng cần

- Ngạc nhiên vì những yêu cầu của Trương Ba

- Khuyên TB nên chấp nhận hoàn cảnh vì “ thế giới vốn không toàn vẹn”

+ Hãy chỉ ra sự khác nhau trong

quan niệm của Trương Ba và Đế

Thích về ý nghĩa sự sống

Theo em, Trương Ba trách Đế

Thích, người đem lại cho mình sự

sống có đúng không? Vì sao? Màn

đối thoại giữa Trương Ba và Đế

Thích toát lên điều gì?

+ Tác giả đã giải quyết mâu thuẫn

kịch ra sao? Hồn Trương Ba chọn

cách nào? Qua đó nói lên điều gì?

-Bước 2: Trả lời

+ H/s cử đại diện nhóm trình bày 

còn lại nghe và bổ sung

+ G/v nghe, nhận xét, chốt lại và

ghi bảng

biết”

- Kiên quyết từ

chối việc nhập vào xác cu Tị, vì đó cũng là một nghịch cảnh khác, cuộc sống đó “ còn khổ hơn cái chết”

- Sửa sai bằng cách cho hồn TB nhập vào xác cu Tị nhưng

bị từ chối vì TB sẽ trở nên “bơ vơ, lạc lõng, thảm hại…”

- Chấp nhận yêu cầu của TB với thắc mắc :

“Con người thật

kì lạ”

 Đế Thích : cái nhìn hời hợt, phiến diện về con người

=> Trương Ba : ý thức sâu sắc về ý nghĩa của sự sống: Sống thực cho ra một con người không phải là điều đơn giản- Hồn và Xác phải hài hòa, không thể có một tâm hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục tội lỗi

4/ Màn kết:

- Trương Ba trả xác cho anh hàng thịt; chấp nhận cái chết để được là chính mình

và linh hồn được trong sạch

- Hóa thân vào cây cỏ, các sự vật thân

- Ơ màn kết , Hồn Trương Ba đã

qđịnh điều gì? Qđịnh đó cho ta thấy

được điều gì?

-Bước 3: Phát vấn

+ Hãy rút ra ý nghĩa tư tưởng của

thương để tồn tại vĩnh viễn bên cạnh những người thân yêu với niềm tin cuộc sống vẫn tuần hoàn theo quy luật của muôn đời

 Bi kịch mang âm hưởng lạc quan; thông điệp về sự chiến thắng của cái Thiện- cái Đẹp- của cuộc sống đích thực

III Kết luận:

1/ Về nội dung: Từ một truyện cổ dân

gian LQV đã đưa ra một quan niệm cao đẹp về cách sống : Hãy sống chân thật với chính mình, phải biết đấu tranh với nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục để hoàn thiện nhân cách và vươn tới nhưng giá trị tinh thần cao quý

2/ Về nghệ thuật:

- Xung đột giàu kịch tính

- Ngôn ngữ đặc trưng cho ngôn ngữ kịch

- Sự kết hợp tính hiện đại với các giá trị truyền thống

- Chất thơ, chất trữ tình bay bổng

đoạn trích?

+ Nêu những nét đặc sắc về nghệ

thuật của đoạn trích?

D Củng cố - Dặn dò:

- Củng cố: Nắm những vấn đề tác giả đặt ra và xử lí trong đoạn trích nói

riêng và vở kịch nói chung

- Cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác anh hàng thịt cho ta biết bi kịch

gì của nhân vật Trương Ba?

- Những người thân của Trương Ba có thái độ như thế nào trước sự thay đổi của Trương Ba?

- Quyết định cuối cùng của Trương Ba khi gặp Đế Thích là gì? Quyết định này thể hiện nhân cách gì của nhân vật?

- Cảm nhận về đoạn kết của vở kịch?

- Dặn dò: Tiết sau học Tiếng Việt "Diễn đạt trong văn nghị luận (tiếp theo)