Bài giảng hệ nội tiết lê hồng thịnh

ápă ngă Khi C ngă th nguy ng-hi stress... Gi măAldosteron Gi măh păthuăNatri,ăgi măVămáu,ăh ăhuy tăápGi măcortisol gi măt oăđGi măd ătr ăGlucoseăt iăgan,ăngă H ăđ ngă huy t Gi măhuyăđ

ápă ngă Khi

C ngă

th nguy

ng-hi stress

m-BìàLÊàH NGàTH NH

• Bi tăđ căH ăn iăti tălàăgì

• Bi tăđ căHormoneălàăgì

• K ătênăđ căcácătuy năn iăti tăc ăb n

• K ătênăm tăs ăhormoneăc ăb n

• N măđ că1ăs ăch căn ngăc ăb năc aăhormone

Ápăsu tăth măth u

Th ătíchăd chăn iăbào,ăngo iăbào

pH

N à à

Hormone

B à à vào máu

à à à giáp

T à

• Thànhăph n:ăch tă xám

Vùng

D à

ADH, oxytocin

D à à à à yên (thùy sau)

ì à à hormone

ì à à Epinephrine/ Nor- epinephrine (-)/ (+)

T à

yên

GHà àG àH à à à TSH (+) T.giáp

LH (+)ăhoàngăth ăhóa,ăă (+)ăr ngătr ngă&ăs ăti tăEstrogen,ă progesteroneăt ăbu ngătr ng

(+) Tinh hoàn sx Testosterone

à àNL

T à àá sex hormone

Sau sanh

Khiăm tămu i,ăn că(tiêuăch y,ă

nôn,ăm ăhôi)ă

 (+)ăvùngăd iăđ iăsxăADH

 (+)ăh uăyênăti tăADHăraă máu,ăm căđíchăđi uăhòaă

mu iă- n căchoăc ăth

Vùngăd iăđ iă GnRH

 (+)Tuy năyênă LH, FSH

 (+)Sinhăd căhor.sd

Tác d ng:

mô đích là tuy n vú đã

ch u tác d ng c a

estrogen và progesteron gây bài ti t s a vào nang

s a

• Vùng d i đ i  PIH

 (-)Tuy năyênă Prolactin

• ng tác mút núm vú c a tr

• Tác đ ng c a m t s thu c

Tác d ng:

• Mô đích: t t c t bào trong c th

• Tác d ng gián ti p thông qua Somatomedin

(IGF: insulin-like growth hormon)

• Tác d ng ch y u: phát tri n c th

+ Trên chuy n hóa protein

D chămã

Protein aa aa

+ Chuy n hóa glucid

• K t qu : t ng đ ng huy t

H păthuă

ăru tăă Glucoseăhuy t .GlucoseGan Glycogen

.Tânăt oăđ ng:ăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăăă

Glucose  aa, acid béo

Vùngăd iăđ iă GHRH

 (+)Tuy năyênă GH

Vùngăd iăđ iă GHIH

 (-)Tuy năyênă GH

V àTTà

(80%)

T àTTà (20%)

à VTTà à à

Vùngăd iăđ iă CRH

 (+)Tuy năyênă ACTH

 (+)

V ăTTăcortisol

• Addison  gi măti tăhormoneăv ăTT

• Nguyên nhân:

70%ădoăr iălo năt ămi nă

(c ăth ăt ăsxăkhángăth ăt năcôngătiêuădi tăcácăTBă

c aăv ăTT)

ậ Laoăth ngăth n:ăn cănghèo,ăl căh u

ậ Thu căch ngăđôngăgâyăXHăth ngăth n

ậ R iălo năđôngămáu

ậ T că Măth ngăth nă(thaiănghén,ăch năth ng)

ậ C tăc ă2ătuy năTTă(phâuăxthu t)

ậ B nhăSIDA

4ătri uăch ngăchínhă(kinhăđi n):

1 Daăx măđen:ă

 màuăchì,ădaăthâmă ăb n,ăđ uăvú.

 vùngădaăh ăhayăti păxúcăn ng.

 Vùngădaăb ăc ăxát:ăkhu uătay,ăđ uăg i,ăvai,ăth tăl ng.

 Niêmăm cămôi,ăl i.

2 M tăm i:ăy uăl căc

3 H ăHAă(tâmăthuă+ătâmătr ng):ăhoaăm t,ăd ăng t

4 G y,ăsútănhanh:ă3-4 kg/ vài tháng

i uătr :ăb ăsungăcortisolă(thu c)ăliênăt c

Gi măAldosteron Gi măh păthuăNatri,ăgi măVămáu,ăh ăhuy tăáp

Gi măcortisol gi măt oăđGi măd ătr ăGlucoseăt iăgan,ăngă H ăđ ngă

huy t

Gi măhuyăđ ngăvàăs ăd ngăm ă

g y,ăs tăcân

Gi măandrogen Teoătinhăhoàn/ăbu ngătr ng,ăvôă

kinh,ălãnhăc mă(n ),ăb tăl că(nam)

T ngăMSHăl pănhúă

bì (da) T ngăs căt ămelaninăgâyăx măda

N:ă…ălàăc ngăch căn ngăVTTătiênăphátă(doău/ă

c ngăs n)ăgâyăt ngăti tănhi uăglucocorticoidă(ch ă

y uălàăcortisol)

Nguyên nhân

ậ Doăthu c:ău ngăCorticoidăli uăcao/ăkéoădài

ậ C ngăs nă/uăVTT:ăuălành/ăuăác

ậ C ngăs n/ăuătuy năyênă(b nhăCushing)

ậ Ungăth ănhauăthai,ăuăbu ngătr ng,ăkătBănh ăph i,ă uăđ iătràng,ăuătuy nă că t ngăti tăACTH.

Thyroxine (doănangăgiápăti tăra,ăc năcóă

Iod)

 T ng chuy năhóaăcácăch t

 Phátătri nătríătu ,ăb năch n,ă(+)

 T ngănh pătim

 Nam:ăđi uăhòaăb ămáyăsinhăd c,ăthi uă

(m tăd cătính),ăt ngănhi uă(b tăl c)

 N :ăthi uăgây rongăkinh,ăđaăkinh.ăTh aă

gâyăítăkinh,ăvôăkinh,ăgi măd cătính

ậ Calcitonin (doăTBăc nănangăgiápăti tăra)

• Gi măH ăc aăTBăh yăx ng

• Gi măt oăTBăx ngăm i

gi măCalciămáu,

giúpăgi ăCalciănhi uătrongăx ngă

(phùăh păv iăTEăđangăl n)

i uăhòa:ăn ngăđ ăCalciămáu.

Vùngăd iăđ iă TRH

 (+)Tuy năyênă TSH

 (+)Tuy năgiápăT3, T4

B nhăBasedowă(m tătrongănh ngăb nhăc ngăgiápăhayă

ậ Nhi măđ căgiápăkèmăb uăgiápăl nălanăt a,ă

ậ L iăm t,ăt năth ngă ăngo iăbiên

• N ă>ănamă(g pă5-7ăl n)ă

• 20-40ătu iăhayăg p

• Liênăquanădiătruy nă(15%)

• Thaiănghénă(h uăs n)

• Nhi mătrùng,ăvirus

L à à

à

ậ B uăgiáp:ăto,ălanăt a,ăm m/ăđànăh i,ădaăc ăđ ,nóng

ậ HCănhi măđ căgiápăă(doăt ngăT3,T4):ă

• Timăm ch:ătim nhanh,ăh iăh p,ălo nănh p,ăkhóăth ,ă

m nhănhanh,ăm nh,ă HAătâmăthuăt ng.

• TKăc :ărunătay,ăy uăc ,ăd ă(+),ăcáuăg t,ănóiănhi u,ăb tă an,ăm tăng

• R iălo năv năm chăngo iăvi:ăm tăkhiăđ ăkhiătái,ăt ngă

ti tăm ăhôi,ălòngăbànătay-chână m,ăy uăc ,ăteoăc ă

d uăắgh ăđ u”,ăy uăc ăhôăh pă khóăth ,ăy uăc ă

TQ  khóănu t

• Tiêu hóa: nănhi u,ăv năg yăs tăcân

• Ti tăni uăSD:ăTi uănhi u,ăgi mătìnhăd c,ăRLKN,ăvôă sinh,ăch ngăvúătoă ănamăgi i

ậ C ăth ăt ăsxăcácăkhángăth ă(+)ăt ngăti tăTSHă (+) tuy năgiápăt ngăH ă t ngăT3,T4ă nhi măd că

giáp

ậ T iăm t:ăviêmănguyênăbàoăs iă ăh căm t,ăviêmăc ă

h căm tă s ngăh căm t,ăl iănhãnăc u,ăch ngănhìnă đôi,ăđ ,ăsungăhuy tăvàăphùăk tăm c,ăphùăquanhăh că

m tă(b nhălýăl iăm tătuy năgiáp)

ậ T iădaăvàăđ uăchi:ăphùăniêmă ăm tătr căx ngă chàyă&ăth ngăt năquanhămàngăx ngă ăđ uăngónă chi

ậ T3,ăFT3,ăT4,FT4ă:ăđ uăt ng

ậ TSHă:ăgi m

ậ Siêuăâmătuy năgiáp:ăto,ăeoăgiápădày,ă…

ậ Siêuăâmăm t,ăkhámăđáyăm t,ăđoăđ ăl iănhãnăc uă…

ậ Sinhăthi tăvùngăphùăniêmătr căx ngăchày,ănhu mă

 PASă(+):ăcóăs ăl ngăđ ngăglycosaminoglycan

• Cóă4ătuy n.

• N măsauătuy năgiáp

• Tuy năsinhăm ng

• Ti tăhormoneăPTH

• Tác d ng: t ng calci máu

-X ng:ăt ngătiêuăx ng,ăgi măt oăx ng

-Th n:ăt ngătáiăh păthuăcalci

-Ru t:ăt ngătácăd ngăc aăvitaminăD

• i u hòa bài ti t: calci máu.

ậT yăn iăti tăg mănh ngă

• Gâyăh ăđ ngăhuy tă=ă2ăcách:

ậ T ngăs ăd ng:ăđ aăGămáuă gan,ăc ă(d ngă glycogenăd ătr ),ăt ngăh yăGă ăru t,ăchuy nă

G  acid béo.

ậ Gi măt oăGăt ăglycogen,ăgi măt oăđ ngă

m iăt ăprotid

Gâyăt ngăđ ngăhuy t,ă

• (+)ăganălyăgi iăglycogenă glucose  ra máu

• T ngălyăgi iălipidă(môăm )ă t oăNL

• căch ăs ăgi iăphóngăinsulinăvàăglucagon

• căch ăbàiăti tăd chătiêuăhóa,ăh păthuăth că

năt iăd ădày,ăru tănon

• T năth ngăt ăbàoăBetaă thi uăINSULIN

• Uăt ăbàoăAnphaă t ngăGLUCAGON

• INSULINăcóăđ ,ănh ngăkoăg năv iăReceptorătrênă môăđíchăđ că koăđ aăđ căGlucoseămáuăvàoă

TB  t ngăđ ngăhuy t

• Ngu iăBéoăphì:ăgi măReceptorăti pănh năinsulinăt iă

t ăbào

• Bi năch ngăviăm chăs m

• i uătr ă:ăinsulină+ă năkiêng

• Cóăti năs ăgiaăđìnhă(10%)

• Ti năs :ănhi măsiêuăvi,ă

• năkiêng,ăth ăd c,ăthu c

• Cóăti năs ăgiaăđìnhă (30%)

Bình th ng: Glucose huy t : 3,9 – 6,4 mmol/L

Ch n đoán T khi c óă1/3ătiêuăchu năsau,ăvàăph iăXNăítă

nh tă2ăl nă ă2ăth iăđi măkhácănhau

1 Glucoseăhuy tăb tăk ătrongăngàyă≥ă11,1ămmol/L,ăkèmă

theoă“h iăch ngă4ănhi u”

2 Glucoseăhuy tălúcăđóiă≥ă7ămmol/Lă(đóiălàăsauă nă8g)

3 Glucoseăhuy tăsauă2ăgi ău ngă75găGlucoseă≥ă11,1ă

mmol/L

- Hôn mê:

- Nhi mătoanăcetonă( T ătypeă1)

- Nhi mătoanăacidălactic,ăt ngăápăl căth mă

th uădoăt ngăGlucoseămáuă( T ătypeă2)

- H ăđ ngăhuy t

• T căm chăth n THA,ăsuyăth n

• Viêmăt că Măchiăd iăgâyăho iă

t ăkhô

• T căMMăbànăchân,ăc ngăchână

đo năchi

- Nhi mătrùngăti uă(đ ngăti uăth p)ădaiă

d ngă&ătáiăphátănhi uăl nă viêmăb ă

th năng cădòng,ăsuyăth n

- Da niêm: nh tăt ăc uăvàng,ăviêmăâmăh ,ăviêmăbaoăquyăđ u

- Lao,ăsiêuăviầ

- T ng HA

- Bi năch ngăDa:ă viêm teo da, phì

đ i/teoămôăm ,ăd ă ngădaădoăinsulin.

- Bànăchână T :ănhi mătrùngă Loét

• Làmăm tăbi năch ng,ătránhăbi năch ngăm n

• Ki măsoátăGlucoseămáuăt t

ậ Glucoseămáuălúcăđóiă<ă7ămmol/L

ậ Glucoseămáuăb tăk ă<ă10ămmol/L

ậ HbA1C < 7%

• i uăch nhăr iălo năLipidăt t

• Tránhătaiăbi nădoăđi uătr :ă H ă ngăhuy t,ăteoămôă

m ădoăinsulin.

nă Kiêng

V nă

đ ng Thu c

• Gi măGlucidă(mì,ăg o,…)

• Gi măch tăbéo bãoăhoàă(axităbéoăno)ăd ăgâyă

v aăx ăđ ngăm ch.ă

• nănhi uărauăvàăcácălo iătráiăcâyăcóăv ă(v ătráiăcây,ăg oăl t )ăcóănhi uăx

• năch tăx ă gi măh păthuăđ ng,ăgi mă(+)ă

đ ngăru t,ăgi mătáoăbón,ăt ngăvitamin

• năđ măv aăph i,ănênăch năcáă>ăth t

• Nênăchiaănh ă 4 – 6 b aă n/ăngày

• Nênă năthêmăb aăt iă tránhăh ăđ ngăhuy tăbanăđêm,ănh tălàăBNăđangădùngăinsulin

• R uăbiaă căch ăt oăđ ngă d ăgâyăh ă

đ ngăhuy t

• nănh tăkhiăcóăTHAăđiăkèm,ă2-3ăgămu i/ăngày

• iăb ,ăt păb i

• T păd ngăsinh

• Tránhăquáăs că h ăđ ngăhuy t

Thu cău ngăh ăđ ngăhuy tă

1 Nhóm sulfonylurea (sulfamid): Tolbutamide,

2mg – 4mg x 1-2ăl n/ăngàyă

(Metformin) viên 500-850mg: 2-3 viên/ngày

3 Nhóm Acarbose

4 Nhóm Benfluorex (mediator) 150mg

ậ T ătypeă1

ậ C păc uăti năhônămê/ăhônămêădoă T

ậ BNăs tăcânănhi u,ăsuyăDD/ăb nhănhi mătrùng

ậ T ătypeă2ăkhôngăđápă ngăv iăthu cău ng

ậ T ăđãăcóănhi uăbi năch ng/ă1ătrongă3ăc ăquan:ă tim,ăth n,ănão

ậ T ă ăph ăn ămangăthai

INSULIN MÀU B T UăTÁCăD NG

BÁN CH Mă

R T CH Mă

ậ Tiêmăd iăda

ậ Li uăđ uătiên:ă0,3-0,5 IU/kg/ngày

ậ Ph iăh pă2/3ălo iănhanhăvàă1/3ălo iăch m

ậ N uătiêmă<ă30ăIU:ă1ăl năvàoăbu iăsángă

ậ N uătiêmă>ă30ăIU:ăchiaă2ăl năsángă– t iă

ậ Insulinătácăd ngănhanhănênătiêmătr că nă30phút

ậ Insulinăbánăch măcóăth ătiêmătr căkhiă năsáng/ă năchi u

ậ H đ ng huy t: quáăli uăinsulin,ăb ă n/ă nătr ,ăstress

ậ D ng: t iăch ătiêm/ăn iăm năđ ătoànăthân

ậ Lo n d ng m do insulin: teoămôăm /ăphìăđ iămôăm ă

 taănênătiêmănhi uăch ăkhácănhauăđ ătránhă

ậ Kháng insulin:ăkoăđápă ngăv iăli uă>ă200ăIU