Bài giảng hệ nội tiết trường đh kỹ thuật y dược đà nẵng

• Hệ nội tiết gồm nhiều tuyến tương đối nhỏ, nằm rải rác trong cơ thể..... Ba đặc điểm:- Không có ống tiết, các chất tiết trực tiếp đổ vào máu - Có hệ thống mạch máu cung cấp rất phong

HỆ NỘI TIẾT

Bộ môn Y học cơ sở - Trường ĐH Kỹ thuật Y-Dược Đà Nẵng

MỤC TIÊU

Trình bày được đặc điểm cấu tạo hệ nội tiết

và các thành phần

GIỚI THIỆU

• Hệ nội tiết bao gồm các tuyến nội tiết sản xuất

và giải phóng các nội tiết tố (hormon)

• Hệ nội tiết gồm nhiều tuyến tương đối nhỏ,

nằm rải rác trong cơ thể

Ba đặc điểm:

- Không có ống tiết, các chất tiết trực tiếp đổ vào máu

- Có hệ thống mạch máu cung cấp rất phong phú

- Các nội tiết tố do chúng tiết ra tuy số lượng nhỏ nhưng có tác dụng rất lớn trong việc điều hoà chuyển hoá, phát triển và sinh sản của cơ thể

Đặc điểm của các tuyến nội tiết

Có nhiều loại tuyến nội tiết:

-Tuyến nội tiết đơn thuần (tuyến yên, tuyến giáp, tuyến cận giáp, tuyến thượng thận)

-Tuyến nội tiết hỗn hợp (vừa làm chức năng nội tiết vừa có chức năng ngoại tiết như tụy, thận, tinh hoàn, buồng trứng )

- Cùng với hệ thần kinh, hệ nội tiết thực hiện sự điều tiết hóa học trong cơ thể.

- Trong cơ thể các tuyến hoạt động phối hợp nhau, dưới sự chỉ huy của vùng dưới đồi

Các cách kích thích tuyến nội tiết

• kích thích tuyến nội tiết bằng nội tiết.

• kích thích tuyến nội tiết bằng thần kinh.

• kích thích bằng thể dịch (khi nồng độ Ca ++

máu thấp, sẽ kích thích tuyến cận giáp tiết

PTH làm tăng Ca ++ máu)

• Tuyến yên là tuyến chủ và các tuyến khác

cũng có một cơ chế điều hoà hồi dưỡng

(Feedback)

gồm có 3 phần: phần phễu, phần trung gian và phần xa, tiết TSH, FSH, LH, ACTH, GH, PRL (Prolactin)…

• hormon của thùy trước tuyến yên quyết định

sự tăng trưởng của cơ thể, sự tăng trưởng và phát triển các tuyến sinh dục…

• Đặc biệt, có tác động qua lại với hầu hết các tuyến nội tiết khác đặc biệt là tuyến giáp trạng

và tuyến thượng thận

 nhạc trưởng dàn nhạc hệ các tuyến nội tiết

Thuỳ sau - tuyến yên thần kinh, tiết:

• ADH (vasopressin): chống lợi niệu

• Oxytocine: co bóp cơ trơn tử cung

- Động mạch cung cấp cho tuyến yên là 2 nhánh nhỏ xuất phát từ động mạch cảnh trong

II TUYẾN GIÁP

• Là tuyến nôị tiết lớn nhất của cơ thể, nặng

khoảng 40- 42 g, nằm ở phía trước bên cổ

• Tuyến giáp có hình chữ H gồm thuỳ phải và thuỳ trái áp sát hai bên sụn giáp, sụn nhẫn và khí quản, nối với nhau bởi eo tuyến giáp

• Tuyến giáp liên quan chặt chẽ với bao cảnh, thần kinh quặt ngược và tuyến cận giáp

• Tuyến giáp chế tiết và giải phóng Thyroxin

(T4) và Triiodothyroxin (T3) tác động lên

chuyển hoá năng lượng và phát triển cơ thể

• Thiểu năng tuyến giáp: giảm chuyển hóa cơ bản, thân nhiệt hạ, mạch chậm, mặt phị, người

đờ đẫn, chậm chạp do thiểu năng tâm thần

• Ở trẻ em, thiếu hormone giáp trạng sẽ ảnh

hưởng đến sự phát triển cả về hình thái lẫn tâm thần gây nên chứng lùn và đần độn

• Ngược lại, nếu cường tuyến giáp: tăng chuyển hóa cơ bản, gầy, mạch nhanh, dễ bị kích động

và lồi mắt

Tuyến giáp được cung cấp bởi:

• động mạch giáp trên (của động mạch cảnh

III TUYẾN CẬN GIÁP

• Gồm hai cặp tuyến trên và dưới, nhỏ bằng hạt gạo màu nâu vàng, nằm ngay trên mặt sau của tuyến giáp

• Hormon của tuyến cận giáp (PTH) giữ vai trò trong chuyển hoá calci trong cơ thể

• Nếu thiếu  giảm calci trong máu gây rối

loạn loạt động của cơ và thần kinh (bệnh

têtani, làm co quắp bàn tay)  phẫu thuật cắt

bỏ tuyến giáp cần giữ lại tuyến cận giáp

• Ngược lại, nếu thừa hormone tuyến cận giáp thì calci trong máu tăng lên do calci từ xương chuyển vào  xương dễ bị gãy

IV TUYẾN THƯỢNG THẬN

• Gồm hai tuyến bên phải và bên trái

• Nằm trên cực trên và dọc phần trên bờ trong

• Tuyến thượng thận có hai vùng: vỏ và tủy

(a) Vỏ thượng thận bên ngoài, tiết các loại

hormone steroid như:

+ Mineralocorticoid (điều chỉnh cân bằng nước, điện giải).aldosterol

+ Glucocorticoid (điều chỉnh chuyển hoá glucid, chống stress) cortisol

+ Gonadocorticoid là các kích thích tố sinh dục nam nữ trong thời kỳ tiền dậy thì

(b) Tuỷ thượng thận nằm bên trong, tiết

norepinephrine, epinephrine  đáp ứng của cơ thể đối với tình trạng nguy cấp tức thời

• Thoái hóa tuyến thượng thận  bệnh addison (đen xạm da, ói mửa, suy nhược cơ)

• Quá sản hoặc u của vỏ thượng thận (sinh quá nhiều hormon steroid) dậy thì sớm ở trẻ em

và thay đổi giới tính ở người lớn…

V CÁC TUYẾN NỘI TIẾT KHÁC

• Tuyến tùng: hình nón thuộc vùng trên đồi,

kích thước 5-8 cm, nằm ngay trên các lồi não trên, sau dậy thì thường tích tụ calci nên cản quang trên X quang

- Chức năng tạo ra melatonin giữ vai trò điều hoà đồng hồ sinh học (nhịp thức/ngủ)

• Tuyến ức: nằm sau xương ức ở trung thất, rất phát triển ở trẻ em và thoái hoá ở ngưới lớn

- Bài tiết Thymopoietin và Thymosin  phát triển bình thường của đáp ứng miễn dịch

• Một số cơ quan có tính nội tiết hay tuyến hổn hợp gồm:

Tuyến tuỵ, tinh hoàn, buồng trứng, tuyến tiền liệt, thận, gan, ruột, các phần của hệ thần kinh