CHĂM SÓC CON KHỎE VÀ SỚM PHÁT TRIỂN

Gợi ý các câu hỏi đối với học viên .... Thông điệp chính cần ghi nhớ .... Các thông điệp chính cần ghi nhớ .... Các thông điệp chính cần ghi nhớ .... Các thông điệp chính cần ghi nhớ ...

Mọi góp ý xin gửi về:

LỜI TỰA

Cuốn sổ y y ợc xây dự ph c v cho dự án Câu L c B h c tập c ng vì sự phát tri n toàn di n của trẻ Tài li ợc thiết kế ngắn g , ối

ợ c là cán b h i ph n và tr m y tế xã,

nh ng cán b ều hành câu l c b ớng dẫ i cha

i mẹ ô ă ó ẻ ú

24 ầ i

Dự án do Trung tâm Nghiên c o Phát tri n

C , ù ối tác Ban nghiên c u Jean Hailes thu i h c Monash, T ng i h c Tổng hợp Melbourne (Úc) thiết kế và tri n khai, với sự hỗ trợ của H i liên hi p Ph n t nh Hà Nam

Cuốn tài li u này nằm trong b tài li u dự án bao g m 7 cuốn sổ tay, 5 b ĩ V 5 tranh treo-t ơ :

 Sổ tay 1: ă ó i mẹ n mang thai

 Sổ tay 7: Vận hành theo dõi giám sát Câu L c B

Chúng tôi xin cả ơ ổ ch c Grand Challenges Canada

ã ỗ trợ tài chính và các chuyên gia quốc tế và trong

ớ ã ó ý n i dung các cuốn sổ tay và b ĩ

MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU 1

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU 2

1 Cấu trúc cuốn sổ tay 2

2 Đối tượng truyền thông 3

BÀI 14: DẠY CON ĂN ĐA DẠNG VÀ ĐỘC LẬP 4

1 Nội dung các chủ đề 4

2 Dụng cụ 4

3 Phương pháp 4

4 Gợi ý các câu hỏi đối với học viên 5

5 Phần thực hành 7

6 Thông điệp chính cần ghi nhớ 8

7 Kiến thức mở rộng 9

BÀI 15: CÁC BỆNH THƯỜNG GẶP Ở TRẺ 7-12 THÁNG VÀ CÁCH CHĂM SÓC 15

1 Nội dung các chủ đề 15

2 Dụng cụ 15

3 Phương pháp 16

4 Gợi ý các câu hỏi với học viên 16

5 Phần thực hành 18

6 Các thông điệp chính cần ghi nhớ 18

7 Kiến thức mở rộng 19

BÀI 16: KÍCH THÍCH KỸ NĂNG GIAO TIẾP Ở TRẺ 7 – 12

THÁNG 24

1 Nội dung các chủ đề 24

2 Dụng cụ 24

3 Phương pháp 25

4 Gợi ý các câu hỏi với học viên 25

5 Hướng dẫn trò chơi 25

6 Các thông điệp chính cần ghi nhớ 29

BÀI 17: KÍCH THÍCH KỸ NĂNG VẬN ĐỘNG Ở TRẺ 7 - 12 THÁNG 30

1 Nội dung các chủ đề 30

2 Dụng cụ 30

3 Phương pháp 31

4 Gợi ý các câu hỏi với học viên 31

5 Hướng dẫn trò chơi 32

6 Các thông điệp chính cần ghi nhớ 35

BÀI 18: VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH TRONG CHĂM SÓC TRẺ EM 0 – 24 THÁNG 36

1 Nội dung các chủ đề 36

2 Dụng cụ 36

3 Phương pháp 37

4 Gợi ý các câu hỏi với học viên 37

5 Các thông điệp chính cần ghi nhớ 40

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 1

LỜI GIỚI THIỆU

Thành tựu khoa h c Chăm sóc vì sự phát triển toàn diện của

trẻ nh ă ầ y ã ra rằng, sự phát tri n toàn

di n của trẻ ph thu c chủ yế ầ , ặc

bi t trong 1.000 ngày tính từ khi bắ ầu quá trình hình ă ó i ph n khi mang thai và

ô ỡ ă ó ẻ ă ầu khi trẻ ra , ó ò q yế nh cho sự phát tri n th chất, s c khỏe tâm trí cùng khả ă y, ảm xúc và tính cách của trẻ n sau này ầ ă ó 1.000 ngày

ầ i của trẻ ò ợc xem là bi n pháp giả ó è bền v ng trên thế giới

Hầu hế ú ề ó k y ớ í q ến cách làm củ ì “ ú ” y “ ” ă ó ẻ và thích ch n nh ơ ản, dễ dãi dựa vào kinh nghi m truyền thống hoặc của nh ớc Vì thế,

nh ng gì chúng tôi cố gắng th hi n trong b tài li u này và

b ĩ V ới thi u cùng các b n nh ơ

ợ ơ ở bằng ch ng khoa h c, thiết thực và

h í giải quyết các vấ ề có ảnh ở ến s c khỏe và sự phát tri n của trẻ, giúp giảm bớ ợc nhiều chi phí, lo âu, cực nh c trong quá trình mang thai, sinh nở và

HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU

Mỗi bài sinh ho t của ĩ 4 sẽ tiến hành trong khoảng

ĩ V 4 và cuốn sổ tay 4 cung cấp kiến th c và k

ă ă óc vấ ề ă – ơ – ốm b nh của trẻ từ

7 - 12 tháng và vai trò củ ì ă sóc bà mẹ và trẻ em

Toàn bộ 4 bài (từ bài 14 đến bài 17) dành cho phụ

nữ đ ng nuô ẻ 7 - 12 tháng tuổi

B 18 n o người bố, ông bà nội ngoại của các trẻ từ 0 đến 24 tháng tuổi

ơ ì k yến khích ph n dự nh sinh con

ù ến tham gia h c, có thêm hi u biết, chuẩn b

tố ơ ần mang thai và sinh con sắp tới

BÀI 14: DẠY CON ĂN ĐA DẠNG VÀ ĐỘC LẬP

giới thi u thành công bài 14, cán b ều hành cần

ó ầy ủ các nguyên li u và d ng c sau:

t giấy ban tổ ch c sẽ trả l i vào cuối buổi sinh

Trước khi bắt đầu đĩa DVD

 Cán b ều hành tổng kết các câu hỏi của bà mẹ

ã ết vào giấy và giới thi ó ẽ ợc trả l i vào phần nào của bài h c hôm nay Câu nào

sẽ ợc trả l i trong các bài sinh ho t buổi sau

 Nh ng lo i gia v nào không nên cho vào b t cháo của trẻ? (mì chính, h , ớc mắm)

Làm thế trẻ ă ng:

 trẻ ă ng, cha mẹ cần làm theo các nguyên tắc nào?

o Cho trẻ ă ử các lo i thực phẩm khác nhau ngay từ y ầu tậ ă ặm

o Tô màu bát b t – ổi món

 Trẻ ới 1 tuổi cần bao nhiêu ml dung d ch mỗi ngày?

 Trẻ trên 1 tuổi cầ ớc mỗi ngày?

 Làm thế biết trẻ ã ố ủ ớ ? Cách pha chế s a b t:

 Pha s q ặc sẽ ả ở ến trẻ ế nào?

 ù ớ ì pha s a cho trẻ là tốt nhất? T i sao?

 Thực hành quan sát, s cảm nhậ

lo i bát, thìa phù hợp cho trẻ ă

 Thực hành pha s a b t và cho trẻ ă

6 T ông đ p ín ần g n ớ

 Trẻ 8 - 9 tháng tuổi cầ ợc tậ ă c

ă ng thô, khuyến khích trẻ nhai, nhằ ă ự ngon mi ng và hấp thu của trẻ Do vậy ă thực phẩm, không nên nghiền và xay nhuyễn

 Không cho mắm, muối, mì chính, h t nên vào b t cháo của trẻ ới 12 tháng tuổi

 Các b ă y ủa trẻ cầ ợc bố trí cách nhau tối thi u 2 gi ng h ơ trẻ có

th hấp thu và tiêu hóa hế ợ ă ủa b a

ớc

 Nếu trẻ ợ ă ủ chấ ỡng thông qua các b a b t cháo và trái cây b a ph , trẻ có

th lớn và phát tri n tốt mà không cần phải uống thêm s a ngoài

 trẻ ă ợ ng nhiề ó ă k , ngay từ nh y ầu tậ ă ặm, cha mẹ ã cần cho trẻ thử các lo i thực phẩm khác nhau Khi trẻ ã q ớ ó ă , ầ ổi món hàng ngày

7 K ến ứ mở ộng

7.1 Làm thế n o để trẻ í ú ăn?

o Bố í b a chính của trẻ ă ù ớ ì Trẻ sẽ h ng khở ă k ấy m i thành viên trong

7.2 Tại sao phả ngâm nước và làm chín hạ đậu nành ước khi rang xay để chế biến cháo bột cho trẻ?

ậ ề , ấ é , ,

ấ xơ, , f , ề k ấ , ấ , ắ N ậ ầy

ủ ầ ế k ỏ

ẩ

Vớ ẻ ó yễ , ũ , không nên dùng ậ ,

7.3 Tại sao không nên lạm dụng nướ xương ầm khi nấu cháo bột cho trẻ?

quả

ủ 1 miếng nhỏ (100g)

H ng xiêm

1 quả

Xoài 1 miếng nhỏ (100g)

14h B t tr ng B t tôm B t cua B t cá 16h N ớc cam

ng t N ớc xoài

N ớc quýt

ng t

N ớ hấu 19h

ú hay không, cần theo dõi sự ă cân của trẻ hàng tháng

ì ần quan tâm, cân trẻ hàng tháng vào m t ngày cố nh và chấm vào bi ă ởng, nối

dầ ó Nế ng phát tri n của trẻ theo

ớ ớ ng cong chuẩn của

1 Ch n sai th m cho trẻ ă ặm: cho trẻ ă

sớ ( ớc 6 tháng) hoặc quá mu n (sau 8 tháng)

2 Cho trẻ ă ơ ớ mau c ng cáp

3 Không cho trẻ ă ất béo: ầu, mỡ, l c, vừng

4 Cho trẻ ă ặ k ô ú : khố ợng 1 b a quá ít hoặc quá nhiều

5 Cho trẻ ă ật ong

6 x y ù ớ x ơ ( ặc ) quấy b t cho trẻ

7 Ngậm thìa, mút thìa của trẻ khi cho trẻ ă

8 Cho trẻ ă q ó ( ến cuối b a

b t vẫn còn ấm ở y )

9 Cho trẻ ă q ều chấ m

10 Tin rằng cháo dinh ỡng bán ngoài chợ ngon

ủ chất cho sự phát tri n của trẻ

ỡng trẻ em 6 – 12 tháng

BÀI 15: CÁC BỆNH THƯỜNG GẶP Ở TRẺ 7-12 THÁNG VÀ CÁCH CHĂM SÓC

giới thi u thành công bài 15, cán b ều hành cần

ó ầy ủ các nguyên li u và d ng c sau:

 Gói Paracetamol (thực hành xem thông tin trên gói)

 Bảng từ và kẹp nam châm

 Bút viết bảng và phấn

3 P ương p p

 Giới thi u lý thuyế q ĩ DVD

 ố ợng tham gia thảo luận nhóm và trả l i câu

 Dấu hi u nào cho thấy trẻ có th b tiêu chảy?

 Sau mỗi lần tiêu chảy, mẹ cầ ì bổ sung

ớc cho trẻ?

 ó ợc cho trẻ uố ớ ù n giải thoải mái không? T i sao?

 Chế ă ẻ b tiêu chảy ế nào?

 Cầ ì phòng tránh tiêu chảy cho trẻ em?

Mục 2: Ho ở trẻ em và cách phòng tránh

 Ho ở m nào cầ ẻ ế ơ ở y tế khám?

 T i sao không nên cho trẻ uống thuốc giảm ho?

 Khi trẻ b , ì giúp trẻ dễ thở, thoải mái

ơ ?

o Cho trẻ uống thuố ơ

o Cho trẻ uống m t ng ớc ấm khi trẻ lên

 Dùng nhi t kế thủy ngân ế nào, b n hãy mô

tả và thực hành cho chúng tôi xem

 Dùng nhi t kế n tử ế nào, b n hãy mô tả

và thực hành cho chúng tôi xem

ở hi u thuốc về cho trẻ uống

 ă ng cho trẻ bú mẹ và uố ớc bổ sung khi trẻ b ho, sốt, tiêu chảy

 ó ù n giải (oresol) phải theo công th c,

và cho trẻ uống không quá 75ml / 1kg tr ợng

gi a hai liều là 6 gi ng h

 Ho là phản ì ng củ ơ Không dùng thuốc giảm ho, trừ ợc bác s k ơ Mỗi khi trẻ ơ , ẹ nên cho trẻ uống

m t ng m ớc ấ giảm kích ng h ng

7 K ến ứ mở ộng

nước cho trẻ bằng p ương p p ân g n nào?

hế ng hợp mắc b nh thủy ậu ở trẻ

ng ở th nhẹ, ít có nh ng biến ch ng nghiêm tr ng

B nh kéo dài 3 ngày, cầ trẻ k ám bác

H sốt và cho

ă ống hợp lý, ngh ơ i nhà

ẻ n nếu có dấu hi u nguy hi m: Bỏ uống, bỏ bú, thở nhanh rút lõm

l ng ngực, co giật, li bì

ì :

Gi nhi ơ trẻ ở m c thấp nhất có th , không

ợ cao quá 39oC Lau mát h sốt toàn thân Dùng Paracetamol h số , trẻ cắ ỡi bằng cách quấn g 2 ă ủa trẻ ó ẻ tớ ơ ở y tế

không?

M t số trẻ b mê sảng khi sốt cao Trẻ sẽ rất vật vã, và

có th b ảo giác và trông có vẻ rất sợ s t, hoảng hốt Tình tr ô y ó í ng, cho thấy trẻ

ng số , k ô ó ì y m cho trẻ Cha mẹ cần ở bên dỗ dành, lau mát h nhi t cho trẻ

Khi nhi h , trẻ sẽ ă ủ và sẽ trở l i bình

ng sau khi th c dậy

khám

ì ần chủ ng hỏi bác s hi u rõ về b nh của trẻ ều tr ă ó ớ y

hỏ , ì ó tham khảo:

 Trẻ b b nh gì? B trong bao lâu? Có nh ng tri u

ch ng nào?

 Trẻ có b b nh truyền nhiễm không? Có cần cách

lý trẻ với trẻ em khác trong nhà không?

 L trẻ ợc thoả ơ k

b b nh?

 Nếu trẻ nôn ra sau 30 phút uống thuốc hoặc siro,

có nên cho uống l i liều khác không?

 Thuốc (uống hoặc nhỏ mắ / …) ù bao lâu? Cầ ý ì k ù ốc này? Uống lúc ó y uống lúc no?

BÀI 16: KÍCH THÍCH KỸ NĂNG GIAO TIẾP Ở TRẺ 7 – 12 THÁNG

Bài 16 giới thi u các chủ ề sau:

 ặ m phát tri n ngôn ng và giao tiếp của trẻ

từ 7-12 tháng tuổi

 ớng dẫ ơ kí í k ă ếp của trẻ

giới thi u thành công bài 16, cán b ều hành cần

ó ầy ủ các nguyên li u và d ng c sau:

 ĩ V ố 4 và sổ tay số 4

 Miếng trả trẻ và mẹ ơ ( ẹ mang trẻ ù ến buổi sinh ho t)

 T ơ ớng dẫ ì ơ ới trẻ (phát cho h ì )

 B ơ ù ì ó

ơ

 Bảng từ và kẹp nam châm

 Bút viết bảng và phấn

Hướng dẫn chơi Cảm ơn: ố ẻ

Ng e mẹ kể uy n

Dụng cụ: Truy n tranh ít ch , nhiều hình ảnh Mục đích: ỡ k ả ă ô , ú

é ó

Hướng dẫn chơi: Mẹ bế trẻ vào lòng hoặc ng i

c nh, cùng xem tranh Mẹ ch vào tranh, d u dàng k chuy n cho trẻ nghe Mỗi câu chuy n

ề ầ ơ , ẻ ã q ớ

ậ , ẹ ó ế ấ Mẹ ặ

ẻ ố , ừ ừ ự : y ( ơ y ằ ớ

ỗ y), ắ ấy ( ),

ắ ầ …

Mẹ ấ y ỏ ẻ “ y ủ ẹ ?”, giơ y ớ ặ “ y ẹ

y y” ó ỏ ẻ “ y con ?”

Mẹ ch vào bàn chân của mẹ, r i chân của trẻ

ó “ y ủa mẹ y ủa ẹ ” Nế ơ

ng xuyên, trẻ sẽ dần nhận biế ợc hết các b phậ ơ

Hướng dẫn chơi: Mẹ ẻ 1

Nhân lúc ẻ k ô ú ý ặ q y ầ , ẹ giấ x ố ớ k ă , ố ý ngoài, ỏ ẻ “ ủ ?”

o Tận d ng m i th ơ ếp với con

BÀI 17: KÍCH THÍCH KỸ NĂNG VẬN ĐỘNG Ở TRẺ 7 - 12 THÁNG

Bài 17 giới thi u các chủ ề sau:

 ặc m phát tri n vậ ng trẻ 7-12 tháng tuổi

 ớng dẫ ơ kí í n vậ ng cho trẻ

giới thi u thành công bài 17, cán b ều hành cần

ó ầy ủ các nguyên li u và d ng c sau:

 ĩ V ố 4 và sổ tay số 4

 Miếng trả trẻ và mẹ ơ ( ẹ mang trẻ ù ến buổi sinh ho t)

 T ơ ớng dẫ ì ơ ới trẻ (phát cho h ì )

 B ơ ù ì ó

ơ

 Bảng từ và kẹp nam châm

 Bút viết bảng và phấn

3 P ương p p

 Giới thi u lý thuyế q ĩ V

 Trả l i các câu hỏi của bà mẹ k x ĩ ( ếu có)

 Chia nhóm, bà mẹ thực hành ơ kích thích sự phát tri n của trẻ, ớng dẫn của cán b ều hành

 Kết luận và chố ô p thông qua Hỏi- (cán b ều hành hỏi – i tham gia trả l i)

 Về vậ , n 7 - 9 tháng, trẻ biết làm gì?

 Về vậ , n 10 -12 tháng, trẻ biết làm gì?

 Khi tập cho trẻ vậ ng, cầ ý ì?

o ơ ó kí ỡ ủ lớ trẻ không nuốt

o ảm bảo ơ ch sẽ và an toàn

o L ô mắ ến trẻ và ở bên c nh trẻ

5 Hướng ẫn ò ơ

Gõ đồ vậ

Dụng cụ: thìa, muôi gỗ, cặp l ng nhôm, h p

nhựa, h p giấy, vỏ ớc khoáng

Dụng cụ: miếng gỗ hình vuông hoặc các lon

bia, h p s a bò, các bát nhựa, cốc nhựa

t ợc h ng thú cho trẻ

 ảm bả ơ ch sẽ và an toàn Rử ớc và lau khô sau khi trẻ ơ

 L ô mắ ến trẻ và ở bên c nh trẻ trong quá

ì ơ , ò ơ g tích

BÀI 18: VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH TRONG CHĂM SÓC TRẺ EM 0 – 24 THÁNG

Bài 18 i cha và ông bà của trẻ từ 0 – 24 tháng tuổi Cán b ề ý i tất cả các ông

bố tới tham dự ở m t buổi riêng bi , nam giới có

ơ i chia sẻ thông tin và không cảm thấy ng i ngùng

ớc ph n Có th chiếu l ng ghép bài 18 ở các

cu c h p thôn hoặc h p qu tín d ng, h p h i nông dân Cán b ều hành cần tận d ng tố ổi

h p của nam giớ trình chiế ĩ 18

Cán b ều hành có th tổ ch c m i ông bà tới tham

dự ở m t buổi khác

Bài 18 giới thi u các chủ ề sau:

 Sự phát tri n của trẻ 3 ă ầ i

 Vai trò củ i bố ó ó ự phát tri n toàn di n của trẻ

 Nh ều ông bà nên làm trong quá trì ă sóc trẻ