Quản Lý Vệ Sinh Vắt Sữa

Trong việc đào tạo, hướng dẫn Quản lý vệ sinh vắt sữa, các kỹ thuật trước, trong và sau khi vắt cần được hướng dẫn nhằm: a.. Chỉ vệ sinh những chỗ bị bẩn trên cơ thể bỏ Phương pháp là: -

I QUẢN LÝ VỆ SINH VẮT SỮA

Sữa là sản phẩm đầu ra quan trọng nhất của ngành chăn nuôi bò sữa Sữa phải đạt được những điều kiện sau:

Đó là:

a Nguyên chất (không bị tách các thành phần hay thêm bất kỳ loại chất nào khác)

b Đảm bảo sạch bệnh (không chứa mầm bệnh)

c An toàn (không chứa các chất nguy hiểm như thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, kháng sinh, v.v )

Sữa tươi sẽ không còn nguyên chất nếu cho thêm nước, nước dừa, bột hay nguyên liệu khác Bán sữa đã biến chất hoặc thêm các nguyên liệu khác là một hành động dối trá Hành đồng này là vi phạm pháp luật

Sữa tươi có chứa các chất không được phép sử dụng ví dụ như trộn với các chất không được phép sử dụng hoặc chất bẩn sẽ làm cho người tiêu dùng sợ Người tiêu dùng sẽ không muốn uống loại sữa đó nữa

Sữa tươi không an toàn, ví dụ có chứa các chất độc hại (kim loại nặng, thuốc trừ sâu, tồn dư kháng sinh từ cơ thể bò) sẽ gây nguy hại đến sức khỏe cộng đồng những người tiêu thụ sữa cũng như ngành chế biến sữa

Các chất dinh dưỡng trong sữa tươi như chất béo hoặc protêin liên quan chặt chẽ với thức ăn của bò Nếu cho bò ăn thức ăn dinh dưỡng kém thì sẽ dẫn đến chất lượng sữa nội địa thấp hơn so với sữa nhập ngoại Cũng như vậy, số lượng vi khuẩn trong sữa nội địa cao (trên 3 triệu tế bào/ml) Nếu tình trạng này kéo dài, sữa nhập ngoại sẽ được ưa chuộng hơn sữa nội

Chỉ có thể sản xuất được sữa nguyên chất, sạch bệnh và an toàn khi:

a Bò khỏe mạnh với bầu vú khỏe mạnh

b Quy trình vắt sữa đúng và hợp vệ sinh

Từ những điều đã nêu trên, Quản lý vệ sinh vắt sữa là vô cùng quan trọng trong chăn nuôi bò sữa

Trong việc đào tạo, hướng dẫn Quản lý vệ sinh vắt sữa, các kỹ thuật trước, trong và sau khi vắt cần được hướng dẫn nhằm:

a Thu được sữa nguyên chất, sạch bệnh và an toàn

b Chăm sóc để bầu vú luôn khỏe mạnh

c Tăng sản lượng sữa lên mức tối ưu

II QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT SỮA CỦA BÒ

Trong cơ thể bò, sữa được sản xuất từ tuyến sữa trong bầu vú Bầu vú gồm hai tiểu phần, phải và trái Mỗi tiểu phần lại chia làm hai thùy, thùy trước và thùy sau Mỗi thùy có một núm vú

Tuyến sữa bao gồm các nang nhỏ, do vậy có hình giống như chùm nho Các

tế bào trên thành nang tiết ra sữa Các thành phần của sữa có nguồn gốc từ máu

a Các mao quản b Tế bào biểu mô

c Nang sữa (Tuyến sữa) d Nang sữa e Ống dẫn sữa

f Bể tuyến (bể trên) g Bể núm vú h Lỗ đầu vú

a

b

c

d

a Thùy phải trước

b Thùy phải sau

c Thùy trái trước

d Thùy trái sau

Sữa chảy ra ngoài qua các ống sữa nhỏ từ tuyến sữa, đến bể tuyến và bể núm

vú Trong điều kiện bình thường, bể núm vú được đóng Bể núm vú sẽ chỉ mở khi được kích thích thần kinh hoặc do áp lực, từ đó sữa trong bể sữa được đưa

ra ngoài

Khi bê bú, khi lau hoặc rửa bầu vú bằng nước ấm tạo ra kích thích lên não thông qua hệ thống dây thần kinh Não sẽ tiết ra hóc – môn ô-xy-tốc-xin đưa vào máu Ô-xy-tốc-xin làm cho các cơ trong tuyến sữa co bóp và bể núm vú

mở ra, do đó sữa sẽ chảy ra ngoài

Sốc hoặc thay đổi đột ngột làm cho bò bị căng thẳng, kết quả là quá trình sản xuất ô-xy-tốc-xin bị tắc nghẽn dẫn đến bò tiết ra ít sữa

Ô-xy-tốc-xin chỉ có tác dụng trong vòng 6-8 phút Dó đó, thời gian vắt sữa một con bò chỉ nên kéo dài trong vòng 7 phút

III DỤNG CỤ DÙNG CHO VẮT SỮA

Các dụng cụ cần thiết cho vắt sữa bao gồm:

a Cốc lọc

b Xô và can đựng sữa

c Khăn lau bầu vú (Mỗi bò một khăn riêng)

d Khăn vải trắng sạch để lọc sữa (cõ 60 x 60 cm)

Dụng cụ bảo quản và vận chuyển sữa phải đáp ứng được những yêu cầu sau:

a Không ngấm nước

b Làm từ vật liệu không bị han (thép không rỉ, nhôm)

c Không bị xước, vỡ bên trong

d Không phản ứng với sữa

e Không ảnh hưởng đến màu, mùi và vị của sữa

f Dễ vệ sinh và khử trùng

Khi rửa dụng cụ, cần chải và rửa sạch các góc và chỗ khó rửa

Dùng chai nhựa để vận chuyển sữa là không tốt Miệng chai nhựa thường

có den xoắn ốc để nắp, vị trí này rất khó rửa sạch Sữa cũ có thể đọng lại ở

vị trí này

Các thùng nhựa thường được dùng đựng sữa tại các trạm thu mua sữa Có thể dễ dàng cọ sạch trong lòng thùng nhựa bằng bàn trải thường Tuy nhiên phải chú ý sữa cũ có thể vẫn dính ở những góc khó cọ rửa sâu bên trong thùng chứa

Phía bên trong sâu của bình chứa nếu có góc cạnh thì khó rửa sạch bằng bàn chải Sữa cũ có thể còn đọng lại ở đây Vi sinh vật có thể dễ dàng phát triển

và làm sữa giảm chất lượng Sữa rất mau hỏng

2 Làm khô dụng cụ vắt sữa:

a Làm khô dụng cụ bằng cách úp ngược xô, thùng trên giá

b Chỉ sử dụng khi dụng cụ đã khô



Vệ sinh khăn lau và vải lọc:

1 Để riêng khăn lau và vải lọc bẩn vào một thùng riêng (sau khi vắt sữa)

2 Giặt khăn, vải bằng xà phòng

3 Giũ khăn bằng nước sạch

4 Giũ bằng nước nóng 40°C hoặc dung dịch sát trùng

5. Phơi khô

40°°°°

IV VỆ SINH CHUỒNG TRẠI

Chuồng trại bẩn gây rất nhiều thiệt hại, vì:

a Ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người tiêu dùng

b Ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của bò Sàn chuồng bẩn có nhiều vi khuẩn sẽ làm núm vú bị bẩn, dẫn đến bệnh viêm vú

c Giảm chất lượng sữa:

- Sữa bị nhiễm khuẩn sẽ rất nhanh hỏng

- Sữa có mùi khó chịu do nhiễm mùi hôi, thối từ chuồng

Từ những lí do trên, việc giữ chuồng bò luôn sạch sẽ phải được tiến hành thường xuyên Phương pháp như sau:

a Dọn sạch máng ăn và máng uống nước

b Dọn sạch nền chuồng

c Dành một nơi riêng để chứa rác thải từ chuồng

Trước, trong và sau khi vắt sữa, không nên làm các công việc có thể gây bụi, bẩn

V VỆ SINH CHO CƠ THỂ BÒ

Vi khuẩn thường sống ở những nơi ẩm ướt, như nền chuông ướt hay cơ thể

bò ướt Nếu vắt sữa ngay sau khi tắm rửa cho bò, là cơ hội rất tốt để vi khuẩn phát triển Sữa sẽ bị nhiễm khuẩn và giảm chất lượng Đồng thời dễ mắc phải bệnh viêm vú

Chuồng và cơ thể bò phải luôn giữ khô

VI CHUẨN BỊ VẮT SỮA

Việc vệ sinh cho bò nên tiến hành sau khi vắt sữa Nếu bắt buộc phải vệ sinh cho bò trước khi vắt sữa, cần tuân theo các yêu cầu sau:

a Chỉ vệ sinh những chỗ bị bẩn trên cơ thể bỏ

Phương pháp là:

- Chỉ phun nước vào chỗ bị bẩn trên cơ thể bò

- Chải chỗ bị bẩn theo hướng từ trên lưng xuống bụng, và phải nhặt sạch lông rụng

b Không lau rửa bầu vú, trừ trường hợp quá bẩn Việc này nhằm mục đích không làm cho ô-xy-tốc-xin tiết ra quá sớm

Tốt nhất là nên buộc đuôi bò để không gây trở ngại cho thao tác

ắ ữ

VI CHUẨN BỊ VẮT SỮA

Tổng số vi khuẩn trong 1 ml sữa tươi

Tổng số vi khuẩn trong 1 ml sữa tươi Tay sạch

1

Bầu vú sạch và khăn lau sạch

Người vắt sữa cần vệ sinh sạch sẽ bản thân trước khi tiến hành vắt sữa

a Người vắt sữa phải trong tình trạng khỏe mạnh (không bị ốm)

b Phải cắt móng tay Để móng tay dài dễ gây thương tổn cho bầu vú hoặc

núm vú bò

c Mặc quần áo sạch sẽ

d Phải rửa sạch tay trước mỗi lần vắt sữa cho từng con bò

c Khi bắt đầu vắt, tay phải sạch và khô

VII VỆ SINH BẦU VÚ

Phương pháp vệ sinh bầu vú:

a Nhúng khăn vào nước ấm hoặc dung dịch sát trùng

b Vắt khăn Đừng vẩy khăn vừa nhúng làm tung toé nước ra xung quanh

c Lau sạch bầu vú bằng khăn

d Lau nhanh núm vú, không được kéo núm vú xuống

e Để lau sạch núm vú, dùng chỗ khăn vẫn còn sạch (Chỗ khăn chưa dùng)

f Cho khăn đã lau vào một xô riêng Không để cùng với khăn sạch chưa dùng

Vệ sinh bầu vú trước khi vắt sữa: Chỉ tiến hành vệ sinh các đầu vú và các vùng dưới bầu vú sát đầu vú Sau đó lau khô bằng khăn giấy khô sạch

Trước đây, người ta khuyến cáo là nên lau toàn bộ bầu vú để kích thích sản xuất ô-xy-tốc-xin Nhưng rất khó để lau toàn bộ bầu vú và nước bẩn do lau bầu vú có thể nhỏ xuống, làm bẩn sữa cũng như nguy cơ viêm vú Do đó, chỉ nên vệ sinh phần đầu vú và khu vực sát đầu vú và lau khô trước khi tiến hành vắt sữa

Dụng cụ và vật liệu để vệ sinh bầu vú:

a Xô để đựng nước ấm hoặc dung dịch sát trùng

b Vải lau sạch, ví dụ cỡ 50 x 30 cm

Một khăn lau riêng cho mỗi con bò

c Xô để đựng khăn đã sử dụng

Lông ở bầu vú dài sẽ dễ bị bẩn và chứa nhiều vi khuẩn Hơn nữa sẽ khó lau khô và tốn thời gian vệ sinh Do đó, cần phải cắt những long dài ở bầu vú

VIII BẮT ĐẦU VẮT SỮA

Khi bắt đầu vắt sữa, vắt bỏ 3 – 4 tia sữa đầu từ mỗi núm vú nhằm:

a Loại bỏ sữa bị nhiễm bẩn Những tia sữa đầu thường chứa số lượng vi khuẩn cao hơn

b Để biết được tình trạng của sữa

c Để kích thích tiết sữa

[Cốc lọc: Loại cốc nhỏ màu đen để kiểm tra những tia sữa đầu]

Phương pháp kiểm tra sữa đầu:

a Vắt 3-4 tia sữa đầu vào cốc lọc

b Kiểm tra tình trạng sữa: Có mầu bất thường không, sữa đồng nhất hay có đóng vón?

c Rửa sạch cốc lọc để sử dụng cho bò khác Sữa bị hỏng là hiện tượng của

bò bị viêm vú

Cần lưu ý phải hứng sữa vào cốc lọc

Đừng để sữa rơi xuống sàn chuồng

TRÌNH TỰ VẮT SỮA

Vắt sữa từ những con bò khỏe trước Bò bị viêm vú vắt sau cùng

Vệ sinh bầu vú xong thì phải vắt sữa ngay để ô-xy-tốc-xin phát huy tác dụng Nếu trong vòng 6-7 phút sau khi lau mà không vắt sữa, ô-xy-tốc-xin sẽ không đạt hiệu quả tối đa

Sữa từ những con bị viêm vú phải đổ bỏ

IX PHƯƠNG PHÁP VẮT SỮA ĐÚNG

Phương pháp vắt sữa đúng là dùng cả bàn tay (Phương pháp dùng cả bàn tay) Phương pháp là:

- Nắm núm vú bằng ngón trỏ đầu tiên sau đó nắm lần lượt các ngón khác

- Sau mỗi lần vắt, thả lỏng bàn tay ra để sữa chảy xuống bể núm vú

- Tay phải và tay trái vắt lần lượt nhau

- Vắt các thùy vú trước đầu tiên

Phương pháp vắt sạch sữa thùy vú phải trước:

- Mát-xa thùy vú bằng tay phải Ngón tay cái di chuyển sang bên trái Tay trái vắt sữa

Ưu điểm của phương pháp dùng cả bàn tay:

a Đầu vú không bị dài ra

b Vú không bị trầy xước

c Kích thích vú tiết nhiều sữa

d Không cần dùng dầu bôi trơn (va-zơ-lin), Như vậy núm vú dễ dàng tiếp xúc với thuốc sát trùng

e Không nhiễm viêm vú từ con khác

Phương pháp vắt sạch sữa thùy vú trái trước:

- Mát-xa thùy vú bằng tay phải theo hướng từ trên xuống dưới Ngón cái di chuyển sang bên trái Tay trái vắt sữa

Phương pháp vắt sạch sữa thùy phải sau:

- Mát-xa thùy vú bằng tay trái Tay phải vắt

Phương pháp vắt sạch sữa thùy trái sau:

- Mát-xa thùy vú bằng tay trái theo hướng từ trên xuống

- Tay phải vắt

X PHƯƠNG PHÁP VẮT SỮA SAI

Giữ núm vú như thế này

sẽ gây ra tổn thương

Không nắm chặt ngón cái

và hướng lên phía trên

Không nắm chặt ngón cái và hướng xuống dưới

Trong quá trình vắt sữa, không nên cho bò ăn Nhưng nếu bò không đứng yên thì nên cho chúng ăn một chút thức ăn

XI KHOẢNG CÁCH VÀ THỜI GIAN VẮT SỮA

LÝ TƯỞNG: CÙNG THỜI GIAN

12 tiếng VẮT SỮA BUỔI

SÁNG

12 tiếng

VẮT SỮA BUỔI CHIỀU

Ví dụ: Vắt sữa lúc 5 giờ sáng Vắt sữa vào 5 giờ chiều

GIỚI HẠN KHOẢNG CÁCH: TỪ 9 ĐẾN 15 TIẾNG

9 tiếng VẮT SỮA BUỔI

SÁNG

VẮT SỮA BUỔI CHIỀU

Ví dụ: Vắt sữa lúc 5 giờ sáng Vắt sữa lúc 2 giờ chiều

Bò sữa thường được vắt sữa hai lần một ngày, vào buổi sáng và buổi chiều Lượng sữa tiết ra vào buổi sáng thường cao hơn buổi chiều

Khoảng cách thời gian vắt sữa vào buổi sáng và buổi chiều:

1 Lý tưởng: 12 tiếng

2 Các khoảng thời gian khác: (a) 13 và 11 tiếng

(b) 9 và 15 tiếng

XII SÁT TRÙNG NÚM VÚ

[So sánh giữa hai phương pháp]

Hiệu quả Chăm sóc hàng ngày

Nhúng Hiệu qủa hơn Cần lưu ý đến dung dịch khử

trùng vì nó có thể sẽ bị hoà vào sữa

Xịt Kém hiệu quả hơn, vì rất khó để Dung dịch không bị hoà lẫn vào sữa xịt đều miệng rãnh núm vú

(Nên xịt trực tiếp theo hướng đi lên)

Nhúng núm vú Xịt núm vú

Sau khi vắt sữa ở 4 vú bò xong, núm vú cần được khử trùng bằng dung dịch khử trùng, vì lúc đó núm đầu vú vẫn còn mở

Phương pháp như sau:

a Núm vú sẽ được nhúng vào dung dịch khử trùng khoảng một vài giây (phuơng pháp nhúng)

b Dùng bình xịt để xịt dung dịch khử trùng vào núm vú (phương pháp xịt)

Ngay sau khi khử trùng 2 đến 3 phút sau khi 15 đến 30 phút sau khi núm vú khử trùng núm vú khử trùng núm vú

ĐIỀU GÌ SẼ XẢY RA NẾU KHÔNG KHỬ TRÙNG MÔI TRƯỜNG QUANH

NÚM VÚ

Ngay sau khi vắt sữa

Sau khi vắt sữa 1 đến 2 phút, vi khuẩn bắt đầu thâm nhập vào bên trong thông qua rãnh núm vú

Sau khi vắt sữa 5 đến

30 phút, vi khuẩn đã thâm nhập sâu vào bên trong rãnh núm vú Nếu không sát trùng núm vú, vi khuẩn sẽ thâm nhập vào bên trong

Chất sát trùng sử dụng để nhúng núm vú:

Các chất sát trùng dùng để nhúng núm vú có bán trên thị trường có thành phần 1-2% I-ốt và 2-5% Glycerol

Bạn cũng có thể tự pha chế theo công thức sau:

10% I-ốt 100 ml

Glycerol 10 25 ml

Nước sôi để nguội khoảng 500 ml

Glycerol làm cho đầu vú mềm và ngăn ngừa nứt nẻ

Lợi ích của việc khử trùng núm vú:

- Ngay cả khi miệng rãnh núm vú có mở sau khi vắt sữa, vi khuẩn cũng không thể thâm nhập vào bên trong núm vú Nhờ đó bò sẽ tránh được bệnh viêm vú

Nếu việc khử trùng núm vú bị chậm chễ:

- Các vi khuẩn tồn tại bên ngoài núm vú không thể phát triển được do ảnh hưởng của chất khử trùng Tuy nhiên, những vi khuẩn đã vào được bên trong núm vú sẽ có cơ hội phát triển và sinh sôi nảy nở

XIII GHI CHÉP SẢN LƯỢNG SỮA

NGÀY

1 2 SỐ/TÊN BÒ

sáng chiều tổng số sáng chiều tổng số

TỔNG CỘNG

Việc ghi chép sản lượng sữa hàng ngày (buổi sáng và buổi chiều) là công

việc rất quan trọng Bằng việc ghi chép sản lượng sữa chúng ta có thể biết:

a Khả năng tiết sữa của mỗi con bò

b Phân tích, đánh giá được năng suất sữa

Để đo được lượng sữa chính xác, chúng ta nên dùng cân

XIV LỌC SỮA

Việc lọc sữa được tiến hành khi chuyển sữa từ xô vắt sữa sang can chứa sữa Dùng một miếng vải sạch, trắng kích thước 60 x 60 cm để lọc sữa Các tạp chất sẽ bị lưu lại trên miếng vải lọc

60 x 60 cm

XV THU GOM SỮA TẠI TRẠM THU MUA SỮA

Vi khuẩn phát triển được là nhờ vào các yếu tố như: dinh dưỡng, nhiệt độ,

độ ẩm Nếu ở môi trường phù hợp chúng sẽ sinh sôi, nảy nở theo cấp số nhân

Vi khuẩn không thích nhiệt độ thấp Nhiệt độ càng thấp, chúng phát triển càng kém Đó chính là lý do tại sao sữa và các sản phẩm từ sữa cần được bảo quản ở nhiệt độ thấp

Sau khi vắt sữa, sữa cần được mang đến trạm thu mua sữa hoặc bảo quản trong bình lạnh càng sớm càng tốt Nếu công đoạn này bị chậm chễ sẽ là cơ hội tốt cho vi khuẩn phát triển và sữa sẽ bị hỏng rất nhanh

Khi sữa tươi chỉ chứa một lượng vi khuẩn rất nhỏ thì nhà máy chế biến sữa

sẽ được thưởng Nhưng nếu trong sữa có quá nhiều vi khuẩn thì sẽ bị phạt

Chú ý: Sữa tươi cần được vận chuyển bằng can hoặc xô chuyên dùng có

nắp đậy Nếu can sữa không được đậy kín, sữa sẽ bị nhiễm khuẩn và rất

nhanh bị hỏng

XVI NGĂN NGỪA BỆNH VIÊM VÚ Viêm vú là bệnh do viêm nhiễm ở sâu bên trong bầu vú

b Phản ứng của bệnh rất linh hoạt

c Thời gian ủ bênh có biến động

d Kết quả điều trị sau thời gian mang bệnh có thể thay đổi

e Sự hồi phục hoàn toàn sau điều trị là rất khó

Bệnh viêm vú thường không có lợi vì:

a Sản lượng sữa sẽ bị giảm khoảng 25 – 30 % hoặc ngừng tiết sữa hoàn toàn

b Chất lượng sữa của bò bị viêm kém và thường những loại sữa đó sẽ không bán hay sử dụng được

c Chi phí điều trị và chăm sóc rất cao

d Thời gian loại thải bò sớm hơn! (Tuổi đời của bò bị rút ngắn)

Ví dụ:

Phân và niêm dịch bẩn chảy ra từ âm hộ có thể gây nhiễm trùng bầu vú

Có 3 nguyên nhân gây ra bệnh viêm vú:

a.Thể trạng của bò

b Môi trường bẩn

c Các tác nhân khác như vi khuẩn vv…

VIÊM NHIỄM CƠ QUAN

SINH SẢN VIÊM NHIỄM BỘ MÁY TIÊU HOÁ

(Tiêu chảy)

VIÊM MÓNG BỆNH NGOÀI DA Ở BẦU

VÚ (mụn dộp, mụn cóc vv…)