bài tập học kì lịch sử thế giới

Sự ra đời nhà nước tư sản là hệ quả tất yếu của quá trình phát triển phương thức tư bản chủ nghĩa và song song với nó là sự ra đời của pháp luật tư sản.. Pháp luật phong kiến Pháp luật p

Phần mở đầu

Cuộc cách mạng tư sản đã mở đầu lịch sử thế giới cận đại bằng hàng loạt các cuộc cách mạng lớn như ở Anh, Pháp, Hoa kì … và có ảnh hưởng lớn đến tiến trình lịch sử của thế giới

Sự ra đời nhà nước tư sản là hệ quả tất yếu của quá trình phát triển phương thức tư bản chủ nghĩa và song song với nó là sự ra đời của pháp luật tư sản Rất nhiều tư tưởng tiến bộ xuất phát

từ những ngày đầu hình thành nên pháp luật tư sản vẫn còn giữ nguyên giá trị và không ngừng thúc đẩy sự phát triển của xã hội So với pháp luật phong kiến thì pháp luật tư sản đã có những tiến bộ vượt bậc về nội dung lẫn hình thức “Đánh giá sự tiến bộ của pháp luật tư sản so với pháp luật phong kiến” để ta thấy rõ điều đó

Phần nội dung

1 - Khái niệm pháp luật phong kiến, pháp luật tư sản

1.1 Pháp luật phong kiến

Pháp luật phong kiến là hệ thống các quy phạm pháp luật (các quy tắc) do nhà nước phong kiến ban hành (hoặc thừa nhận), trực tiếp thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp địa chủ phong kiến; là phương tiện thể hiện chủ yếu và hữu hiệu nhất để điều chỉnh các quan hệ cơ bản giữa người với người cũng như những nhu cầu lợi ích khác nhau trong xã hội phong kiến

1.2 Pháp luật tư sản

Pháp luật tư sản là hệ thống các quy phạm pháp luật (các quy tắc) có tính chất bắt buộc chung,

do nhà nước tư sản ban hành (hoặc thừa nhận) và đảm bảo thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế, trực tiếp thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp tư sản; là công cụ có hiệu lực nhất để điều chỉnh các quan hệ xã hội chủ yếu phù hợp với ý chí và lợi ích cơ bản của giai cấp tư sản

2 Sự tiến bộ của pháp luật tư sản so với pháp luật phong kiến về nội dung

2.1 Luật Hiến pháp tư sản

Trong lịch sử pháp luật, luật hiến pháp là ngành luật mới có từ khi nhà nước tư sản ra đời Hiến pháp là đạo luật cơ bản của nhà nước tư sản Trước đó, nhà nước phong kiến không hề biết đến và không thể có hiến pháp

Nếu như pháp luật phong kiến công khai tuyên bố quyền lực nhà nước tập trung trong tay vua thì hiến pháp tư sản quy định nguyên tắc phân chia quyền lực trong tổ chức, hoạt động của

bộ máy nhà nước

*Hiến pháp tư sản công khai ghi nhận và đảm bảo thực hiện quyền con người, quyền công dân của cá nhân trong xã hội tư bản chủ nghĩa Khái niệm “công dân” lần đầu tiên được nhà

nước tư sản đưa vào trong đạo luật cơ bản của mình Nếu một cá nhân có quan hệ pháp lí ràng buộc với một nhà nước tư sản thì được thừa nhận là công dân của nước mình, được hưởng quyền công dân và thực hiện nghĩa vụ công dân đối với nhà nước Còn nhà nước vừa có quyền yêu cầu, đòi hỏi công dân sử dụng quyền đúng đắn và thực hiện nghĩa vụa đầy đủ, vừa có nghĩa

vụ bảo đảm quyền công dân Trên cơ sở đó, lần đầu tiên hiến pháp tư sản xác lập chế định

“quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân” Toàn bộ các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân tạo nên địa vị pháp lí của công dân trong quan hệ bình đẳng với nhà nước (cho dù trong một số trường hợp quan hệ bình đẳng đó còn mang tính hình thưc) Như vậy xét về mặt bản chất, khái niệm “công dân” đã khác xa so với khái niệm “thần dân” trong pháp luật phong kiến (bị ràng buộc nhiều mặt vào địa chủ cho nên không có sự bình đẳng về quyền và nghĩa vụ trong quan hệ giữa nông dân và nhà nước phong kiến) Pháp luật tư sản thiết lập nguyên tắc chủ quyền tối cao

*Hiến pháp các nhà nước tư sản đều xác lập nguyên tắc chủ quyền tối cao của Nhà nước thuộc về nhân dân và tất cả quyền lực Nhà nước xuất phát từ nhân dân Chủ quyền tối cao của

Nhà nước thuộc về nhân dân thể hiện tất cả các công việc quan trọng của Nhà nước do nhân định đoạt Nhân dân có thể thực hiện chủ quyền tối cao của mình bằng các biện pháp dân chủ trực tiếp như: trưng cầu dân ý, bầu cử phổ thông đầu phiếu, hoặc các biện pháp dân chủ gián tiếp: thông qua nghị viện và các cơ quan dân chủ ở địa phương Các công việc quan trọng nhất của đất nước là các công việc liên quan đến vận mệnh quốc gia, lợi ích dân tộc

Lần đầu tiên trong lịch sử pháp luật thế giới, hiến pháp xuất hiện cùng với một loạt những quy định tiến bộ Sự ra đời của hiến pháp đánh dấu một bước tiến quan trong trong lịch sử lập hiến của nhân loại Hiến pháp đã ghi nhận bảo đảm thực hiện nguyên tắc pháp chế trong tổ chức, hoạt động của nhà nước tư sản, của các tổ chức chính trị, xã hội và trong hoạt động của công dân Đây là điểm tiến bộ rõ rệt so với pháp luật phong kiến vì pháp luật phong kiến hoàn toàn không có điều này

Không chỉ vậy, so với pháp luật phong kiến, pháp luật tư sản bình đẳng, tự do và dân chủ hơn rất nhiều “Tự do, bình đẳng, bác ái” là những khẩu hiệu được giai cấp tư sản sử dụng để tập hợp lực lượng tiến hành cách mạng tư sản và sau khi nhà nước tư sản ra đời, chúng đã trở thành các nguyên tắc của pháp luật Biểu hiện của sự tiến bộ này là việc quyền con người, quyền tự do cá nhân và quyền công dân lần đầu tiên trong lịch sử pháp luật được công nhận Vấn đề tổ chức quyền lực nhà nước và chế định về bầu cử trong pháp luật tư bản cũng thể hiện sự tiến bộ, dân

chủ hơn so với pháp luật phong kiến Nguyên tắc phân quyền được thực hiện nghiêm túc và chặt chẽ, đảm bảo sự kiềm chế lẫn nhau giữa các cơ quan quyền lực nhà nước, hạn chế được sự độc đoán, chuyên quyền

Hiến pháp của nhà nước tư sản đã quy định việc áp dụng phương pháp bầu cử để lập ra các

cơ quan nhà nước Điều này tiến bộ hơn rất nhiều so với quan niệm dưới chế độ phong kiến : quyền lực nhà nước xuất phát do trời định sẵn (vua là thiên tử, quan lại là con dòng cháu giống…)

2.2 Các chế định của dân luật và hình luật

2.2.1 Các chế định của dân luật

Nguyên tắc cơ bản của dân luật tư sản là quyền bình đẳng của các công dân trong những quan hệ dân luật Đây là một trong những điểm hạn chế của pháp luật phong kiến Cùng với sự

ra đời của Pháp luật tư sản, lần đầu tiên trong lịch sử Pháp luật nhân loại nguyên tắc mọi công dân bình đẳng trước Pháp luật được thiết lập Trong bản tuyên ngôn nhân quyền và công dân quyền của nước Pháp năm 1789 quy định rằng: “Luật là sự thể hiện ý chí chung của toàn thể công dân, tất cả mọi công dân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện để góp phần xây dựng bảo vệ hay trừng phạt, trước pháp luật mọi người đều bình đẳng”

Để thực hiện quyền bình đẳng của mọi công dân luật bầu cử ở hầu hết các Nhà nước tư sản đều quy định rằng: Mọi công dân đến tuổi mà pháp luật quy định có quyền bầu cử và ứng cử vào nghị viện – cơ quan lập pháp và hội đồng địa phương Mọi công dân phạm tội đều bị trừng phạt trước Pháp luật không phụ thuộc người đó là công dân bình thường hay người có chức vụ cao trong nhà nước Đây là điều mà Pháp luật Phong kiến chưa hề có, thể hiện sự tiến bộ của pháp luật tư sản

2.2.2 Các chế định của hình luật

Pháp luật tư sản đã bãi bỏ các chế tài dã man, tàn bạo trong luật hình sự của nhà nước phong kiến Các hình phạt trong pháp luật phong kiến gây đau đớn về thể xác và tinh thần, làm nhục và

hạ thấp con người (trảm khiêu, lăng trì…), pháp luật phong kiến còn áp dụng trách nhiệm liên đới chu di tam tộc, chu di cửu tộc, giết cả làng, giết hại cả những người không liên quan tới vụ việc Pháp luật tư sản đã bãi bỏ hoàn toàn các hình phạt dã man và áp dụng các hình thức ít gây đau đớn cho phạm nhân và giảm mức độ ghê rợn, bảo vệ quyền lợi của mọi người bằng cách dự liệu tất cả các tình huống để quy định các biện pháp khuyến khích lao động, sản xuất, học tập, tạo ra môi trường và những điều kiện để hạn chế tối đa nguy cơ thất nghiệp, thất học, nghèo đói;

mặt khác, pháp luật quy định các tố chức kinh tế, chính trị, xã hội trong việc giải quyết những vấn đề nhân đạo của xã hội

2.3 Sự ảnh hưởng của tôn giáo

Pháp luật phong kiến chịu rất nhiều ảnh hưởng của tôn giáo (ở các nước phong kiến châu

Âu, nhà thờ tham dự vào mọi mặt đời sống và bản thân chủ yếu là thần học, những nguyên lí thống trị trong thần học được áp dụng cho chính trị và luật học) Pháp luật phong kiến chứa nội dung của nhiều quy phạm pháp luật chứa đựng luân lý, đạo đức tôn giáo (Nho giáo, Phật giáo ở Việt Nam, Trung Quốc) hướng tới thần thánh hóa quyền lực của Vua, đưa dân chúng vào trạng thái tối tăm, ngu muội, hòng thủ tiêu ý chí đấu tranh của họ Pháp luật phong kiến công khai hợp pháp hóa quyền lực của tôn giáo, đề cao vai trò của tôn giáo Còn trong pháp luật tư sản đã tách rời khỏi các tư tưởng tôn giáo Đối với pháp luật tư sản, tôn giáo ít được đề cập ngoài các quyền

tự do tín ngưỡng, các tư tưởng của các tôn giáo ít có tác động tới hệ thống pháp luật

3 Sự tiến bộ của pháp luật tư sản so với pháp luật phong kiến về hình thức

Pháp luật tư sản ra đời là một tiến bộ lớn lao trong lịch sử nhà nước và pháp luật không chỉ ở nội dung mà còn cả hình thức

3.1.Pháp luật tư sản phát triển toàn diện, cân đối và đồng bộ hơn pháp luật phong kiến

Nếu pháp luật phong kiến chỉ phát triển về luật hình sự mà không phát triển về luật dân sự, chỉ phát triển các thiết chế nhà nước mà không phát triển các thiết chế về công dân thì pháp luật luật tư sản đã phát triển một cách toàn diện cả về hình sự lẫn dân sự, cả pháp luật điều chỉnh bộ máy nhà nước, cả pháp luật điều chỉnh các quan hệ của công dân Hơn thế nữa, trong xã hội tư bản do nền kinh tế phát triển nên luật thương mại, luật kinh doanh, luật lao động, luật tài chính, luật ngân hàng, luật bảo hiểm xã hội rất phát triển, tạo ra một hệ thống pháp luật phát triển toàn diện, cân đối và đồng bộ Chức năng kinh tế và chức năng xã hội của nhà nước được tăng cường

vì vậy, mà vai trò của pháp luật điều chỉnh các quan hệ kinh tế và xã hội cũng được tăng cường Pháp luật tư sản không chỉ phát triển các ngành luật vật chất mà còn phát triển các ngành luật hình thức như luật tố tụng dân sự, luật tố tụng hình sự, tố tụng hành chính

3.2 Đối tượng và phạm vi điều chỉnh

Về đối tượng điều chỉnh, pháp luật tư sản không chỉ điều chỉnh tội phạm như ở pháp luật phong kiến mà mở rộng ở tất cả mọi người

Về phạm vi điều chỉnh, pháp luật phong kiến tập trung chủ yếu vào các vấn đề thuộc lĩnh vực hình sự và hành chính Trong khi đó, pháp luật tư sản đã mở rộng phạm vi điều chỉnh ra hầu

hết các quan hệ xã hội tạo thành một hệ thống pháp luật phát triển toàn diện, cân đối và đồng bộ Pháp luật tư sản không chỉ phát triển các ngành luật vật chất mà còn pháp triển các ngành luật hình thưc như luật tố tụng hình sự, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính

3.3.Pháp chế tư sản

Pháp chế tư sản được ghi nhận và bảo đảm thực hiện trong hiến pháp và pháp luật tư sản vì

cả giai cấp tư sản và nhân dân lao động đều cần có nó để chống lại tệ độc đoán chuyên quyền, phi dân chủ, vô nhân tính, chế độ đẳng cấp, đặc quyền, đặc lợi trong bộ máy nhà nước phong kiến; tệ lạm quyền và sự vi phạm quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân mà pháp luật tư sản ghi nhận trong bộ máy Nhà nước tư sản Với nguyên tắc phân chia quyền lực và kiềm chế đối trọng trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, pháp luật tư sản trở thành công cụ kiểm tra, giám sát và kiềm chế sự lạm dụng quyền lực trong tổ chức hoạt động của nhà nước và các cơ quan công quyền Còn trong pháp luật phong kiến thì không có nguyên tắc này Điều này làm cho pháp luật tư sản có sự tiến bộ rõ rệt hơn

3.4.Kỹ thuật lập pháp

Pháp luật phong kiến mang tính phân tán, hình thức phổ biến là tập quán pháp Mỗi địa phương có những luật lệ riêng của mình song song tồn tại với pháp luật của vua Pháp luật vua ban hành nhiều khi không có hình thức rõ ràng Có những bộ luật quy định một cách tổng hợp các lĩnh vực hình sự, dân sự, tài chính, hôn nhân, gia đình… nhưng đều chưa có tính hệ thống cao Ở pháp luật tư sản, các chế định trong mỗi bộ luật được trình bày một cách logic, rõ ràng và được sắp xếp theo từng chế định cụ thể Ngoài ra, việc pháp điển hóa cũng là một thành tựu đánh kể tới

Đánh giá chung: So với pháp luật phong kiến, pháp luật tư sản phát triển toàn diện, cân đối, và

đồng bộ hơn cả về nội dung lẫn hình thức, kĩ thuật lập pháp, cách thức quy định, ban bố và thi hành lẫn việc pháp điển hoá và phân loại đều có những tiến bộ rất tích cực Đặc biệt là sự ra đời của Hiền pháp là yếu tố quan trọng nhất

Kết luận

Có thể nói sự ra đời của pháp luật tư sản đã đánh dấu một bước ngoặt lớn trong lịch sử lập pháp của lịch sử nhân loại Trong xã hội hiện đại và phát triển ngày nay, chúng ta sẽ tiếp tục phát huy những mặt mạnh và loại trừ nhưng mặt yếu của nó, góp phần làm nên một thế giới hoà bình, sự phát triển bền vững

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới, trường ĐH Luật Hà Nội, NXB

Công an nhân dân

2 Giáo trình lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới, khoa Luật trường ĐH Quốc gia

Hà Nội, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

3 Lịch sử thế giới trung đại, NXB giáo dục

4 Lịch sử thế giới cận đại, NXB giáo dục

5 Một số tài liệu tham khảo trên internet

MỤC LỤC

Phần mở đầu 1

Phần nội dung 1

1 - Khái niệm pháp luật phong kiến, pháp luật tư sản 1

2 Sự tiến bộ của pháp luật tư sản so với pháp luật phong kiến về nội dung 1

2.1 Luật Hiến pháp tư sản 1

2.2 Các chế định của dân luật và hình luật 3

2.3 Sự ảnh hưởng của tôn giáo 4

3 Sự tiến bộ của pháp luật tư sản so với pháp luật phong kiến về hình thức 4

3.1.Pháp luật tư sản phát triển toàn diện, cân đối và đồng bộ hơn pháp luật phong kiến……… 4

3.2 Đối tượng và phạm vi điều chỉnh 4

3.3.Pháp chế tư sản 5

3.4.Kỹ thuật lập pháp 5

Kết luận 5

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 6