Đặc biệt, chú ý sử dụng có hiệu quả phương pháp nêu vấn đề và tổ chức thảo luận nhóm để học sinh có thể tự rút ra những yêu cầu cốt lõi trong bài học dưới sự hướng dẫn của giáo viên - Kế
Trang 1Tiết 1 ; 2
TIẾNG NÓI CỦA NGƯỜI HÀ NỘI
Ngày soạn : 18/10/2015
Ngày giảng : 21/10/2015 - 28/10/2015
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
- Học sinh hiểu về nét đẹp riêng của tiếng nói người Hà Nội
- Tự hào về cách nói năng thanh lịch, văn minh của người Hà Nội
- Có ý thức thực hiện việc nói năng thanh lịch, văn minh thông qua việc rèn luyện
để nói đúng, nói lời hay và nói phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp và đối tượng giao tiếp
II NHỮNG ĐIỀU CẦN LƯU Ý
1 Về nội dung
- Giải thích và phân tích để học sinh hiểu rõ đặc điểm của tiếng Hà Nội về ngữ âm,
từ vựng, ngữ pháp
- Chứng minh được vẻ đẹp của tiếng Hà Nội chính là sự kết tinh những nét đẹp của ngôn ngữ Việt Nam
- Khơi gợi niềm tự hào trong học sinh bởi các em là người Hà Nội, được nói tiếng
Hà Nội Từ đó các em tự ý thức rèn luyện cách nói năng của mình sao cho đúng, cho hay, cho phù hợp với hoàn cảnh và đối tượng giao tiếp
- Bài phân chia thời lượng là 2 tiết Có thể tiết 1 dừng khi hết hoạt động 3
2 Về phương pháp
- Cần kết hợp các phương pháp dạy học : thuyết trình, nêu vấn đề, động não, sắm vai, thảo luận nhóm Đặc biệt, chú ý sử dụng có hiệu quả phương pháp nêu vấn đề
và tổ chức thảo luận nhóm để học sinh có thể tự rút ra những yêu cầu cốt lõi trong bài học (dưới sự hướng dẫn của giáo viên)
- Kết hợp với chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, tọa đàm, trao đổi
để tổ chức các hoạt động nhằm hình thành ở học sinh tình yêu đối với Hà Nội và con người Hà Nội để từ đó học sinh tự ý thức rèn luyện bản thân trở thành người thanh lịch, văn minh
3 Tài liệu và phương tiện
Trang 2- Tư liệu, bài viết, mẩu chuyện, tranh ảnh… tham khảo về người Hà Nội và cách nói năng của người Hà Nội thanh lịch, văn minh
- Phiếu thảo luận, bảng phụ, …
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1 Phần mở đầu : Giới thiệu bài
Giáo viên thuyết trình hoặc có hình thức phù hợp
2 Hướng dẫn tổ chức các hoạt động dạy học
Hoạt động 1: Thử phân biệt giọng nói Hà Nội với các địa phương khác.
- GV cho học sinh nghe giọng nói của phát thanh viên trên Đài tiếng nói Việt Nam
và giọng nói của phát thanh viên trên đài Hà Nội qua băng
Hỏi:
+ Em có cảm nhận như thế nào về giọng nói và cách phát âm của phát thanh viên trong băng?
+ Hãy so sánh hai giọng nói có gì giống và khác nhau?
- Giáo viên dẫn dắt vào bài: Hà Nội không chỉ đẹp về phong cảnh mà Hà Nội còn đẹp bởi cốt cách con người Một trong những yếu tố góp phần làm nên nét đẹp của người Hà Nội chính là tiếng nói của người Hà Nội
Hoạt động 2: Giúp học sinh hiểu về đặc điểm của tiếng nói người Hà Nội
- Giáo viên tổ chức cho học sinh trả lời cá nhân theo gợi ý của giáo viên.
+ Em hãy cho biết, tiếng Hà nội có những đặc điểm gì về mặt ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp?
+ So sánh với ngôn ngữ toàn dân, em thấy tiếng Hà Nội có điểm giống và khác như thế nào?
- Giáo viên kết luận kiến thức cơ bản: Tiếng Hà Nội là Tiếng Việt mang đặc
trưng của phương ngữ Bắc Bộ, về cơ bản tương đối chuẩn so với ngôn ngữ toàn dân song cũng có những đặc thù riêng biệt Cụ thể:
+ Về mặt ngữ âm: Các nguyên âm được phát ra rõ ràng Sáu thanh điệu được
phát âm chính xác Các phụ âm cuối được phát âm đúng chuẩn
+ Về mặt từ vựng: Người nói tiếng Hà Nội sử dụng vốn từ toàn dân trong
mọi hoạt động giao tiếp
Trang 3+ Về mặt chính tả: Mặc dù thiếu vắng một số phụ âm đầu và một số vần
trong khi phát âm nhưng khi viết chính tả, người Hà Nội lại phân biệt rất chính xác các từ ngữ đó
Hoạt động 3: Tìm hiểu Tiếng Hà Nội- sự kết tinh những nét đẹp của ngôn ngữ Việt
Nam
- Có thể tổ chức cho học sinh chơi trò chơi theo nhóm: Thi viết nhanh cách phát
âm và chính tả của các vùng miền trong cả nước
- GV gợi mở:
+ Em có nhận xét gì về cách phát âm và cách viết của người Hà Nội?
+ Vị trí của tiếng Hà Nội trong ngôn ngữ chung của cả nước?
- GV kết luận:
+ Người Hà Nội có cách phát âm nhẹ nhàng, mềm mại,“tròn vành rõ chữ”.
+ Cách uốn giọng ngọt ngào, uyển chuyển, tạo nên nét độc đáo và riêng biệt + Là tiếng nói hội tụ tinh hoa của bốn phương đất nước, làm rạng rỡ mảnh đất
Thăng Long ngàn năm văn hiến
Hoạt động 4:
Tìm hiểu về cách nói năng thanh lịch, văn minh của người Hà Nội
- Có thể tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm nhằm giúp học sinh hiểu về cách nói năng thanh lịch, văn minh của người Hà Nội:
+ Người Hà Nội có cách nói năng thanh lịch văn minh như thế nào (về cách phát
âm, dùng từ, xưng hô… trong giao tiếp)?
+ Nêu một vài ví dụ minh họa cụ thể mà em biết?
- Giáo viên kết luận kiến thức:
+ Người Hà Nội có cách nói năng nhẹ nhàng, dễ nghe
+ Người Hà Nội có cách xưng hô đúng mực, cư xử nhã nhặn, lịch sự, tôn trọng người đối thoại
+ Người Hà Nội thường nói những lời tế nhị, không xô bồ
+ Người Hà Nội luôn biết chon lọc từ ngữ để sử dụng khi giao tiếp
Hoạt động 5: Hướng dẫn học sinh biết cách nói năng thanh lịch, văn minh
Trang 4- Để hướng dẫn học sinh có ý thức nói năng thanh lịch, văn minh, giáo viên có thể
cho học sinh đóng tiểu phẩm theo nội dung câu chuyện “Làm đẹp tiếng Hà thành”
sau đó hướng dấn học sinh thảo luận:
+ Em có nhận xét gì cách sử dụng ngôn ngữ của Vân?
+ Thái độ và lời nói của bố Vân giúp cho em hiểu điều gì về cách nói năng của mỗi người?
- Giáo viên kết luận: Để giữ gìn và làm đẹp thêm tiếng nói người Hà Nội, học sing cần rèn luyện cho mình thói quen
+ Nói đúng: Phát âm chuẩn, dùng từ chính xác, viết đúng chính tả, đặt câu đúng ngữ pháp
+ Nói lời hay và cách nói hay: Biết thưa gửi, chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi khi giao tiếp Biết xưng hô phù hợp với đối tượng giao tiếp Không nói lời tục tĩu Biết kết hợp lời nói với thái độ nét mặt, cử chỉ để gây thiện cảm với đối tượng giao tiếp Biết tiếp thu cái hay, cái đẹp của ngôn ngữ khác nhưng không kệch cỡm, lai căng + Nói phù hợp với hoàn cảnh và đối tượng giao tiếp: tùy từng hoàn cảnh và đối tượng giao tiếp mà có cách nói năng sao cho phù hợp
Hoạt động 6: Liên hệ với cách nói năng của học sinh Hà Nội hiện nay.
- GV có thể đưa một số tình huống về cách nói năng của học sinh hiện nay để học sinh trao đổi và thảo luận, phân tích những nét đẹp và chưa đẹp trong việc sử dụng ngôn ngữ
- Học sinh trình bày kết quả sưu tầm tục ngữ, ca dao, thành ngữ, châm ngôn…nói
về cách nói năng của con người (Có thể tổ chức theo hình thức trò chơi)
- Học sinh tự rút ra kết luận
Hoạt động 7: Củng cố
- Giáo viên hướng dẫn học sinh tóm tắt nội dung bài học
- Giải đáp thắc mắc (nếu có)
Trang 5Tiết 3 ; 4
GIAO TIếP, ứng xử trong gia đình
Ngày soạn : 8/11/2015
Ngày giảng : 11/10/2015 - 25/11/2015
I MụC TIÊU CầN ĐạT
Giúp HS :
- Nắm đợc những nét cơ bản về tổ chức gia đình của ngời Hà Nội (các thế hệ trong một gia đình, quan hệ họ hàng); những mối quan hệ trong gia đình
- Rèn luyện kĩ năng, hành vi giao tiếp ứng xử thanh lịch, văn minh đối với các mối quan hệ trong gia đình nói riêng và đối với dòng họ nói chung, có hớng
điều chỉnh và có ý thức thực hiện hành vi ở mức độ đúng, dần dần nâng lên mức độ hành vi đẹp Từ đó, xây dựng, hình thành thói quen và lối sống đẹp
- Luôn có ý thức rèn luyện cách giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh trong gia đình
II NHữNG ĐIểM CầN LƯU ý
1 Nội dung của tài liệu giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh lớp 7 bao gồm 6 tiết cho 3 bài Cụ thể :
- Bài 1 (2tiết) : Tiếng nói của ngời Hà Nội
- Bài 2 (2tiết): Giao tiếp, ứng xử trong gia đình
- Bài 3 (2tiết): Giao tiếp, ứng xử trong nhà trờng
Đây là bài thứ 2 ở lớp 7, là bài thứ 6 trong nội dung giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh cấp THCS (lớp 6 có 4 bài) Qua bài học, học sinh đợc cung cấp đặc
điểm trong tiếng nói ngời Hà Nội, những kĩ năng, những hành vi chuẩn mực và cao hơn là những hành vi đẹp về giao tiếp, ứng xử trong các mối quan hệ ở gia đình Với những nội dung đã học, các em ít nhiều đã đợc trang bị những khả năng ứng
Trang 6phó với tình huống, mâu thuẫn xảy ra trong cuộc sống thờng ngày và có thể tự điều chỉnh hành vi sao cho đúng và đẹp Những nội dung tiếp sẽ đợc mở rộng, nâng cao
và giới thiệu ở lớp 8 và chơng trình Giáo dục Nếp sống thanh lịch, văn minh cho
HS cấp THPT theo tinh thần đồng tâm, tiệm tiến GV có thể tìm đọc và giới thiệu
để HS cùng biết, tạo tâm thế cho bài học
2 ở bài này, việc hớng dẫn và định hớng các hành vi cụ thể trong giao tiếp, ứng xử trong gia đình là nhiệm vụ cơ bản nhất Do đó, nội dung đợc đa ra khá phong phú, toàn diện Có thể, trong thời lợng 2 tiết không thể hớng dẫn hết các nội dung mà tài liệu đa ra Vì thế, GV cần chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong giờ dạy của mình Xác định mục tiêu cụ thể trong từng phần của mỗi bài, chọn nội dung phù hợp, nổi bật, đáng chú ý để giảng dạy Ngoài ra, để giờ học thêm phong phú, GV cần su tầm những tình huống, bài tập, băng hình minh hoạ để giờ học không biến thành giờ giảng đạo đức khô khan, nhàm chán
III TIếN TRìNH Tổ CHứC các hoạt động dạy học
1 Phần mở đầu : Giới thiệu bài
Gia đình - hai tiếng gọi thân thơng ấy đều in đậm trong tâm trí của mỗi ngời Trớc sóng gió của cuộc đời, gia đình luôn là chỗ dựa yên bình nhất, là nơi chia sẻ mọi nỗi buồn vui, sự thành đạt cũng nh nỗi bất hạnh Có thể nói, gia đình là nguồn cội Gốc có vững bền, cây mới phát triển xanh tốt Một gia đình có văn hoá, nề nếp, gia phong sẽ là môi trờng tốt nhất đễ mỗi cá nhân phát triển Vậy, đối với các mối quan hệ trong gia đình, đòi hỏi chúng ta phải có một cách giao tiếp, ứng xử sao cho khéo léo, tế nhị, văn minh…Có rất nhiều tình huống để chúng ta học và rèn luyện,
dù chỉ là thông qua những điều bình dị nhất Bài học hôm nay sẽ hớng dẫn những hành vi cụ thể để các em có đợc cách giao tiếp, ứng xử khéo léo với các mối quan
hệ trong gia đình của mình
2 Phần tổ chức các hoạt động dạy - học
Hoạt động 1 : Hớng dẫn HS tìm hiểu về tổ chức gia đình của ngời Hà Nội
- Phần I gồm có 2 phần, mục đích giới thiệu cho HS biết về các mối quan
hệ trong gia đình, thông qua việc tìm hiểu về các thế hệ trong 1 gia đình
Ngoài ra, còn giúp HS hiểu đợc mối quan hệ gia đình nằm trong phạm vi rộng hơn Đó là quan hệ họ hàng
- Phần này, GV nên giới thiệu qua, không nên quá đi sâu, chi tiết :
+ Có thể cho HS lấy ví dụ trực tiếp về các thế hệ trong gia đình mình Từ đó, nhấn mạnh ý : Các mối quan hệ ứng xử giữa các thành viên trong gia đình qui tụ lại thành nếp sống gia đình mà ta gọi đó là gia phong
+ Về quan hệ họ hàng : GV nhấn mạnh sự khác nhau giữa quan hệ họ hàng ở ngoại thành với quan hệ họ hàng ở nội thành Từ đó, đặt ra vấn đề : Ngời Hà Nội bao giờ cũng giữ gìn và phát huy những truyền thống tốt đẹp đợc duy trì từ đời này
Trang 7qua đời khác của dòng họ mình Vậy, HS phải làm gì ? Câu trả lời sẽ đợc mở trong
phần II
Hoạt động 2 : Hớng dẫn HS các hành vi giao tiếp, ứng xử thanh lịch, văn minh
trong gia đình
- Trớc khi đi vào hớng dẫn hành vi cụ thể, GV có thể khái quát hoá kiến
thức bằng 1 sơ đồ nh sau :
- Đối với phần 1 : Giao tiếp, ứng xử trong gia đình :
+ GV cần xác định đợc trọng tâm: Nên chú trọng các hành vi giao tiếp, ứng
xử đối với ông bà Vì trong xã hội hiện đại, ngời già thờng rất hay rơi vào tình trạng
cô đơn, sống xa lạ ngay giữa con cháu, gia đình mình Hơn nữa, tuổi già thờng hay
“trái tính, trái nết”, nhiều khi gây ra sự hiểu lầm, khó chịu cho con cháu Do vậy,
việc giáo dục, hớng dẫn hành vi cho HS sao cho HS có cách giao tiếp, ứng xử khéo
léo, tế nhị với ông bà là cả một nghệ thuật
+ GV có thể lựa chọn các phơng pháp giảng dạy phù hợp nhng chú trọng vào
các ý sau:
Con cháu phải tôn kính, hiếu thảo đối với ông bà
Quan sát, lắng nghe, học cách thấu hiểu đối với ông bà
Từ đó, đa ra những tình huống cụ thể để hớng dẫn hành vi cho HS
+ Có thể đa ra dạng bài tập để HS dựa vào tài liệu và thực hành, sau đó lên
trình bày trớc lớp Ví dụ:
Bài tập thực hành theo nhóm (chuẩn bị trớc ở nhà):
G ia
o
tiế
p
, ứ
n
x
ử
G ia
o
tiế
p
, ứ
n
x
ử
Trang 8Dựa vào định hớng của tài liệu, em hãy lập một bảng thống kê tìm hiều về tâm lý, lối sống, sở thích của ông bà mình Sau đó, thảo luận và tìm ra những