dược động học Khái niệm & vận dụng thực tế DS Nguyễn Thị Phương Châm Vụ Điều trị Dược lực học Dược động học thuốc thể AUC thuốc F% D A E T1/2 M Vd Cl A: Hấp thu AUC: Diện tích đường cong D: Phân bố Vd: Thể tích phân bố M: Chuyển hoá T1/2: Nửa đời huyết E: Thải trừ Cl: Độ thải Diện tích đường cong (AUC) Đo nồng độ thuốc hệ tuần hoàn (máu) AUC F% Sinh khả dụng Tỉ lệ thuốc hấp thu vào hệ tuần hoàn Diện tích đường cong AUC trị số biểu thị khả hấp thu thuốc thể Diện tích đường cong biểu thị tượng trưng cho lượng thuốc vào hệ tuần hoàn dạng hoạt tính sau khoảng thời gian t Đơn vị tính AUC mg.h.l-1 àg.h.ml -1 Dược động học Nồng độ thuốc huyết tương/ Thời gian 35 30 Nồng độ (C) 25 20 15 10 Thời gian (T) Plasma concentration/time curvethời gian Đồ thị nồng độ thuốc huyết tương theo Dược động học Nồng độ thuốc huyết tương/ Thời gian 45 40 35 Nồng độ (C) 30 25 Uong 20 Tiem 15 10 Thời gian (T) concentration/time curve Đồ thị nồng độ thuốcPlasma huyết tương theo thời gian Dược động học Nồng độ thuốc huyết tương /thời gian phụ thuộc vào tác động hấp thu, phân bố chuyển hoá, thải trừ (ADME) Ví dụ đường nồng độ thuốc/ huyết tương tăng nếu: Độ hấp thu cao Phân bố thấp Chuyển hoá Thải trừ chậm Dược động học Cửa sổ điều trị Nồng độ (C) Nồng độ gây độc Cửa sổ điều trị MIC(Nồng độ tối thiểu có tác dụng) Thời gian (T) Dược động học Cửa sổ điều trị 35 30 Nồng độ (C) 25 20 15 10 Thời gian tác dụng Thời gian (T) hời điểm bắt đầu tác dụng Thời điểm tác dụng cực đại Thể tích phân bố (Vd) Biểu thị mức độ phân bố thuốc Đo thể tích ảo thể cho phép chứa lượng thuốc dùng Thuốc chứa huyết (gắn với protein huyết tương) tích phân bố Vd nhỏ Khả khuếch tán thuốc vào tổ chức thể phụ thuộc vào yếu tố: - Hệ số phân bố lipid/nước thuốc - Bản chất tổ chức mà thuốc thâm nhập Liều dùng Vd = XF Cp Vd: Cp: Thể tích phân bố F: Nồng độ thuốc huyết tương Tỉ lệ Sinh khả dụng Trị số Vd thường tính sẵn Có Vd tính liều lượng thuốc cần đưa để đạt nồng độ Cp Sử dụng trị số Vd với đối tượng bất thường sinh lý có bệnh gan, thận trầm trọng Biến số Gày, béo (lượng mỡ) Tuổi Giới tính Cấu tạo thể Tình trạng thể ứng dụng lâm sàng Trẻ em có tỉ lệ nước thể cao người lớn Có thể có nhu cầu liều mg/kg cao người lớn Tổng liều không vượt liều người lớn Nếu trẻ bị nước: Nguy bị ngộ độc cao Giảm liều dùng Nửa đời huyết tương T1/2 Thời gian cần để lượng thuốc HT giảm xuống nửa Đo tỉ lệ thuốc thải khỏi thể T1/2:Nửa đời huyết tương T1/2 = 0, 693 x VSS Cl VSS: Thể tích tình trạng ổn định Cl: Độ thải T1/2 % thuốc thải lần T1/2 lần T1/2 lần T1/2 lần T1/2 lần T1/2 lần T1/2 T1/2 Ví dụ:7 lầnPENICILIN G 50 75 88 94 97 98 99 lần/ngày PROCAIN PENICILIN BENZATHIN PENICILIN lần/ ngày lần/ 28ngày Biến số Tuổi Chức thận Thuốc Trẻ nhỏ Người lớn Amoxicilin 4h 1h Amikacin 6h 2h Digoxin 80 h 35 h Người cao tuổi 75 h ứng dụng lâm sàng Thận trọng với liều dùng cho trẻ nhỏ người cao tuổi Thận trọng liều dùng với bệnh thận Độ thải (Cl) Đo khả xuất thuốc thể Độ thải ảnh hưởng đến thuốc xuất qua thận Số lần dùng thuốc hợp lý ngày (24h) Nguyên tắc chung vào T1/2 để tính số lần đưa thuốc ngày(24h) Căn tính chất dược động học, dược lực học thuốc nhóm aminozit ( gentamicin, amikacin, kanamicin) tiêm tổng liều lần/ 24 h (trừ thai phụ, điều trị viêm màng tim) - AUC tiêm lần/24 < AUC tiêm lần/24 Tiêm lần/24h độc thận, độc tai tiêm lần/24h - Cmax tiêm lần/24h > Cmax tiêm lần/24h Hiệu điều trị cao - BN suy giảm chức thận phải hiệu chỉnh liều cho thích hợp Độ thải Creatinin Quan trọng việc điều chỉnh liều thuốc Liều dùng Ceftazidim Độ thải Liều Số lần đưa thuốc 120 1g / 24h 30 - 50 1g /24h - 15 1g /36h [...]... 1 /48h Vận dụng thực tế Điều chỉnh liều dùng cho bệnh nhân suy thận T1/2 Bài xuất thuốc 80 60 Rifampicin Tetracyclin Gentamicin Doxycyclin 40 20 Độ thanh thải 0 (ml/phút) 0 20 60 120 Sự thay đổi T1/2 theo chức năng lọc của cầu thận (Theo Fabre J Balant.L 1975) ứng dụng lâm sàng Với bệnh nhân suy giảm chức năng gan, thận - Giảm liều - Dãn khoảng cách đưa thuốc Tính chất dược động học, dược lực học của.. .Dược động học Cửa sổ điều trị Gây độc 1.2 Nồng độ (C) 1 Tối ưu 0.8 0.6 Mức dưới liều điều trị 0.4 0.2 0 Thời gian (T) Dược động học Pharmacokinetics Cửa sổ điều trị /Therapeutic window 1.2 1 N ồ n g đ ộ (C) 0.8 0.6 0.4 Cửa sổ điều trị rộng Wide therapeutic Win 0.2 0 T h ờ i g i a n (T) Dược động học Pharmacokinetics Cửa sổ điều trị /Therapeutic window... tuổi 75 h ứng dụng lâm sàng Thận trọng với liều dùng cho trẻ nhỏ và người cao tuổi Thận trọng liều dùng với bệnh thận Độ thanh thải (Cl) Đo khả năng bài xuất thuốc của cơ thể Độ thanh thải ảnh hưởng đến thuốc được bài xuất qua thận Số lần dùng thuốc hợp lý trong ngày (24h) Nguyên tắc chung căn cứ vào T1/2 để tính số lần đưa thuốc trong ngày(24h) Căn cứ tính chất dược động học, dược lực học của thuốc... đỉnh MIC Xử trí khi gặp vi khuẩn đề kháng Thời gian giữa các lần đưa thuốc mau hơn Tiêm tổng liều 1 lần/24h Điều chỉnh đưa thuốc mau hơn và liều cao hơn (dưới liều độc) dược động học Có tác dụng hướng dẫn: Lựa chọn thuốc Xác định liều Sử dụng thuốc tối ưu - ... (T) Các biến số sinh khả dụng Loại thuốc: ví dụ ampicilin & amoxicilin dạng uống có F% khác nhau Công thức của hãng sản xuất Đường dùng: tiêm & uống Thời điểm uống thuốc (trước, trong, sau bữa ăn) Dùng cùng với một thuốc khác (tương tác thuốc - thuốc) Uống thuốc đủ nước Đào thải bước 1(qua gan) ứng dụng lâm sàng Lựa chọn thuốc có sinh khả dụng tốt Lựa chọn thuốc đạt tiêu chuẩn Thực hành tốt sản xuất... F: Nồng độ thuốc trong huyết tương Tỉ lệ Sinh khả dụng Trị số Vd thường được tính sẵn Có Vd tính được liều lượng thuốc cần đưa để đạt được một nồng độ Cp nào đó Sử dụng trị số Vd với những đối tượng không có những bất thường về sinh lý hoặc có bệnh gan, thận trầm trọng Biến số Gày, béo (lượng mỡ) Tuổi Giới tính Cấu tạo cơ thể Tình trạng cơ thể ứng dụng lâm sàng 1 Trẻ em có tỉ lệ nước trong cơ thể cao... của cầu thận (Theo Fabre J Balant.L 1975) ứng dụng lâm sàng Với bệnh nhân suy giảm chức năng gan, thận - Giảm liều - Dãn khoảng cách đưa thuốc Tính chất dược động học, dược lực học của kháng sinh ứng dụng trong lâm sàng Kháng sinh Nhóm beta-lactam ( penicilin cephalosporin ) Nhóm Aminoglycosid ( gentamicin Fluoroquinolon (cipfrofloxacin, nofloxacin) Hiệu quả của thuốc phụ thuộc Thời gian MIC Nồng độ... lâm sàng Lựa chọn thuốc có sinh khả dụng tốt Lựa chọn thuốc đạt tiêu chuẩn Thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP) Uống thuốc khi đói, thông thường 1 giờ trước bữa ăn (trừ một số thuốc) Uống đủ nước Sinh khả dụng và hiệu quả của thuốc phụ thuộc nồng độ thuốc trong huyết tư ơng tính bằng microgam/ml Nồng độ của 500 mg amoxicilin hoặc 500 mg ampicillin Nhóm thử gồm12 người (20-29 tuổi) Một nhóm uống amoxicilin ... 1975) ứng dụng lâm sàng Với bệnh nhân suy giảm chức gan, thận - Giảm liều - Dãn khoảng cách đưa thuốc Tính chất dược động học, dược lực học kháng sinh ứng dụng lâm sàng Kháng sinh Nhóm beta-lactam... tác dụng Thời gian (T) hời điểm bắt đầu tác dụng Thời điểm tác dụng cực đại Dược động học Cửa sổ điều trị Gây độc 1.2 Nồng độ (C) Tối ưu 0.8 0.6 Mức liều điều trị 0.4 0.2 Thời gian (T) Dược động. .. thấp Chuyển hoá Thải trừ chậm Dược động học Cửa sổ điều trị Nồng độ (C) Nồng độ gây độc Cửa sổ điều trị MIC(Nồng độ tối thiểu có tác dụng) Thời gian (T) Dược động học Cửa sổ điều trị 35 30 Nồng