dạy học theo nhóm nhỏ

Từ đó, nhiều vấn đề khác nhau về nhóm đã được tìm hiểu nghiên cứu như: khái niệm nhóm, cách phân loại nhóm, vấn dề mục tiêu của nhóm, vấn đề liên hệ giữa các thành viên trong nhóm với nh

PPDH hîp t¸c trong nhãm nhá

ĐẶT VẤN ĐỀ

“Học để cùng chung sống với nhau” – một trong bốn trụ cột của giáo dục đã được UNESCO (1995) xác định – có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thành công của cá nhân, góp phần tạo nên sức mạnh tổng lực của sự phát triển xã hội Trong phạm vi lớp học, giá trị trên được xác lập cũng đồng nghĩa với việc hình thành cho học sinh những kĩ năng xã hội thông qua hoạt động học tập Các kĩ năng này có thể được hình thành, phát triển cũng như thể hiện, củng cố trong hoạt động học tập hợp tác giữa các chủ thể học tập

Quan niệm trên là cơ sở hình thành phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ (Small group cooperative learning).

NỘI DUNG

I c¬ s¬ lÝ luËn cña ph¬ng ph¸p d¹y häc hîp t¸c trong nhãm nhá

1 Sơ lược những giai đoạn lịch sử về vấn đề nhóm học tập

Lịch sử giáo dục đã ghi lại: những bước đi đầu tiên của con người trong giáo dục nói chung và trong việc giảng dạy, học tập nói riêng chính là việc truyền thụ, học hỏi lẫn nhau trong phạm vi gia đình Nơi đó, cha mẹ chỉ bảo, dạy dỗ con cái, anh em học tập kinh nghiệm lẫn nhau Cùng với sự phát triển của xã hội, việc học tập của con người có nhu cầu hướng ra xa hơn, vượt ra khỏi phạm vi gia đình, ngày càng được xã hội hóa Từ học hỏi

cá nhân chuyển dần sang từng nhóm nhỏ học hỏi kinh nghiệm và chính từ những nhóm nhỏ học tập đó đã tạo nhu cầu ra đời những trường học đầu tiên

Cùng với thời gian, sự phát triển không ngừng về mọi mặt của trường học, những cố gắng lớn lao của các nhà giáo nhằm cải thiện chất lượng dạy học, thì việc học đã được tổ chức chặc chẽ hơn Đặc biệt với sự

ra đời và trưởng thành của tâm lí thực nghiệm đã làm cơ sở cho việc cải tiến, hoàn thiện các phương pháp trong giáo dục nói chung, trong dạy học nói riêng

Chính trong những giai đoạn cải tiến đó đã hình thành phương pháp

dạy học nhóm (hay gọi là phương pháp dạy học hợp tác) Đến thế kỉ XX,

các nhà giáo dục cũng như các giáo viên đã thấy rõ lợi ích ngày càng lớn lao của phương pháp này mặc dầu đây là phương pháp không lấy gì làm mới so với bề dày lịch sử quan niệm của nó

Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm đã được nhiều nhà giáo dục nghiên cứu từ lâu và được biết đến trong hệ thống các phương pháp

“Dạy học lấy học sinh làm trung tâm” PP này được đề cập từ rất sớm thông qua việc xác định hệ thống các biện pháp hữu hiệu để phát huy tính tích cực nhận thức của người học

- Thời Cổ đại: nhà giáo dục Socrate (Hi Lạp), Quintilien (La Mã), Khổng Tử (Trung Quốc);

- Thời Phục Hưng: Mông-tê-nhơ (Pháp - Ông tổ sư phạm châu Âu);

- Thời Cận đại:+ Cô-men-xki (Tiệp Khắc – Ông tổ nền giáo dục cận đại)

+ Ta-lây-răng (Pháp) Các nhà giáo dục rất chú trọng đến việc phát huy óc sáng tạo, cá tính độc lập suy nghĩ của HS Trong uy nghĩ của ông đã đề cập đế nhóm học tập Theo ông “Cần phải hấp dẫn tính tò mò và sự ganh đua sôi nổi của trẻ

em bằng cách nào cho chúng được dựa vào sự sáng tạo ra những tri thức khác nhau mà người ta luôn trao đổi cho chúng, và bằng cách giúp cho chúng cũng được chia sẻ cái vinh dự của người phát minh về mỗi tri thức

- Thế kỉ XVIII – XIX có nhiều nhà giáo dục như: Giăng-giắc-rút-xô (Pháp), Pêxtalozi, Usinxki (Nga),… cũng đề cập giáo dục, giảng dạy hướng vào động lực tích cực, chủ động của người học và ít nhiều cũng khái quát tới hình thức học tập nhóm

Ngoài ra, một số công trình nghiên cứu liên quan đến học tập theo nhóm, trong đó các nhà giáo dục tiên phong:

- J Dewey cho rằng ảnh hưởng của môi trường đến sự đào tạo con người có một sắc thái quá rõ ràng Từ đó, phải tạo cho HS một môi trường càng gần gũi với đời sống càng tốt Hơn nữa, chỉ có sự làm việc chung mới giúp cho HS có thói quen trao đổi những kinh nghiệm thực hành, có cơ hộ phát triển lý luận và năng lực trừu tượng hóa

- Roger Cousinet phải tổ chức nhà trường sao cho trở thành một môi trường mà trẻ em có thể sống Sự làm việc chung thành từng nhóm tạo nên một biện pháp phù hợp về mặt tâm lí, cũng như là về mặt giáo dục học

Hai ông đã cố gắng phổ biến đường lối của “trường hoạt động” cũng như phương pháp học tập nhóm Song trong giai đoạn này phương pháp học tập nhóm chỉ được nhìn nhận ở bình diện tổng quát, đề cập phương pháp này trong một sinh hoạt chung của một cơ cấu mới là “nhà trường hoạt động”

Các nhà giáo dục kế tục đã có những may mắn hơn, hoàn cảnh thuận lợi để khảo sát nhóm học tập cụ thể hơn như: cách thành lập nhóm, cách phân loại nhóm và với những yếu tố chi phối sinh hoạt của nhóm,… Sau này, nhóm được khảo sát tỉ mỉ hơn trong mọi hoàn cảnh sinh hoạt xã hội

Từ đó, nhiều vấn đề khác nhau về nhóm đã được tìm hiểu nghiên cứu như: khái niệm nhóm, cách phân loại nhóm, vấn dề mục tiêu của nhóm, vấn đề liên hệ giữa các thành viên trong nhóm với nhau,… Và những năm 60 của thế kỉ trước, Mỹ đã vận dụng phương pháp học tập theo nhóm

Ở Việt Nam, học tập theo nhóm đã hình thành từ rất sớm, ông cha ta

có câu: “Học thầy không tày học bạn”

Sau năm 1945, chúng ta có phong trào học tập dân chủ, học tập tổ, nhóm,…

Từ cuối thế kỉ XX, học tập nhóm diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau: thảo luận nhóm, nhóm tự quản, nhóm học tập,… được áp dụng ở một

số môn học, bài học của các môn như Thủ công, Âm nhạc, Ngoại khóa,…

Gần đây, cách mạng Côpecnich với phương pháp học tập mới – lấy người học làm trung tâm – phát huy tính tích cực chủ động của người học Nhiều nhà giáo dục đã nghiên cứu phương pháp học tập nhóm như là một trong những phương pháp dạy học tích cực hiện nay

2 Cơ sở lí luận của phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ 2.1 Lý thuyết về nhóm và nhóm học tập

Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ xuất phát từ lý thuyết

về nhóm - nhóm học tập đã được các nhà giáo dục nghiên cứu trước đó

a Tập hợp các quan niệm về nhóm của các nhà giáo dục:

- Trong cuốn Xã hội học nhập môn của J Fichter: “Nhóm là những kết hợp với nhau bởi những hành động tương hỗ dựa trên mô hình hành vi xác định”

- Từ điển giản yếu Oxford của Gorden Mashall: “Nhóm là những cá nhân được xác định bởi tiêu chuẩn chính thức hoặc phi chính thức về quyền thành viên của nhóm, họ là những người chia sẻ hoạt động chung và gắn bó với nhau bởi mô hình quan hệ ổn định trong tương tác”

Hay nói cách khác nhóm là tập hợp những cá thể lại với nhau theo những nguyên tắc nhất định Khi phân biệt nhóm với “tập thể” hay “khối” người ta đã định nghĩa nhóm xã hội là toàn bộ những cá nhân cùng thống nhất, cùng chung một liên hệ tâm lý, các cá nhân này thường xuyên tác động lẫn nhau

- Theo W.King Robert (Tạp chí Giáo viên Toán – số 5/1986): Nhóm

là một hiện tượng xã hội, một sự tập hợp của 2 hay trên 2 người trở lên có

sự tác động lẫn nhau

- Theo Gs Trần Bá Hoành, nhóm (đội, ekip) là một tập thể nhỏ được hình thành để thực hiện một hiệm vụ nhất định trong một khoảng thời gian nhất định

Trong điều kiện khác nhau, các nhóm rất khác biệt nhau Song nhóm

ở đây được quan niệm đơn giản như một sự tập hợp của nhiều cá nhân, cùng hợp tác với nhau trong công việc, có phản ứng tương hỗ với nhau trong sinh hoạt chung

b Quan niệm về nhóm học tập

Nhóm học tập là một tập hợp HS (gồm 2 hoặc nhiều HS) cùng nhau phối hợp các hoạt động nhằm giải quyết nhiệm vụ học tập

Mục đích của việc thành lập hóm học tập: Nhà giáo dục người BaLan V.ÔKôn cho rằng nhóm học tập lập ra với một mục đích được xác lập rõ ràng Mục đích đó phải là mục đích chung của mỗi nhóm – chính là việc học tập có kết quả và thích thú hơn so với học tập riêng lẻ Hoạt động chung của mỗi nhóm thường dẫn đến chỗ giải quyết nhiều vấn đề lý thuyết

và thực tiễn đồng thời hoạt động này phân biệt tùy theo mức độ khó khăn

và phức tạp của vấn đề, tùy theo vấn đề học tập và đối tượng

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi chỉ tìm hiểu nhóm

học tập, không phải các quan niệm về nhóm trong các lĩnh vực khác

2.2 Cơ sở về mặt tâm lý của PP dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

Học tập hợp tác trong nhóm được xác định như là một trong những phương pháp có vai trò chủ yếu nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học Bởi vì PP dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ là

phương pháp dạy học phù hợp với nhu cầu, động cơ và hứng thú nhận

thức của người học Động cơ học tập tốt là tiền đề của sự hứng thú tìm kiếm trong biển kiến thức, tạo ra tính tự giác, độc lập, phát huy tính sáng tạo, lòng say mê học tập Đó là các yếu tố của PP dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

Ngược lại, phong cách học tập tích cực, độc lập, sáng tạo sẽ phát huy

sự tự giác, hứng thú, bồi dưỡng động cơ học tập

- Thứ nhất, nhu cầu học tập thông hợp tác trong nhóm nhỏ “Động

lực của quá trình dạy học chính là giải quyết những mâu thuẫn bên trong của người HS Không ai có thể thay thế họ khi họ không có nhu cầu, không

cố gắng vươn lên bằng sức lực và trí tuệ của bản thân mình”

Dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ là PP dạy học mà nhu cầu giao lưu, nhu cầu tự khẳng định mình, nhu cầu chiếm lĩnh tri thức của người học được đáp ứng Vì thế, nếu được tổ chức tốt, HS sẽ rất tích cực chủ động

- Thứ hai, động cơ và quá trình hình thành động cơ trong PP dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ Trong quá trình dạy học hợp tác trong nhóm

nhỏ, động cơ của người học được hình thành và phát triển một cách tự giác Nhóm là môi trường học tập, môi trường giao lưu trong đó diễn ra tương tác trò-trò, trò-thầy, trò-tri thức được hình thành Người học có động cơ học tập để chiếm lĩnh tri thức mà quá trình ấy lại diễn ra tích cực bởi tính tự giác, chủ động của người học khi khai thác những kiến thức hay vấn đề học tập

- Thứ ba, hứng thú nhận thức qua PP dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ PP dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ là PP dạy học hàm chứa

quá trình hoạt động để người học tích cực, tự giác chiếm lĩnh nội dung khoa học Bằng học tập nhóm, các thành viên có cơ hội liên hệ với nhau để phân tích, mổ xẻ vấn đề; từ đó có thể nắm được bản chất bên trong của đối tượng nhận thức Chính quá trình đó làm cho hứng thú nhận thức nảy sinh

ở người học

PP này có khả năng tạo ra hứng thú cho người học, tuy nhiên với điều kiện là GV biết biên soạn tài liệu cho nhóm dưới dạng vấn đề, tình huống phù hợp với nhu cầu nhận thức của HS Đồng thời có được quy trình khoa học, có nghiệp vụ điều khiển mang tính nghệ thuật

Nhu cầu và động cơ khác nhau như thế nào? Nhu cầu là sự đòi hỏi cụ thể một cái gì đó, còn động cơ là sự lập luận việc giải quyết thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu đã chỉ ra trong môi trường chủ quan, khách quan nào đó

a Cơ sở về mặt giáo dục

Với nhóm học tập ở nhà trường, điều đầu tiên cần được xét đến là sự thành lập nhóm Nhóm đó được thành lập như thế nào? Trong lĩnh vực giáo dục, cần phân biệt “nhóm” và “đám đông” Với sự làm việc chung của các

cá nhân trong nhà trường, người thầy đã khơi dậy lợi ích chung về một vấn

đề nào đó, để khi sự ham thích hành động của cá nhân giao nhau tới một mức độ có thể cho những nhóm nhỏ tự nhiên được hình thành

Reninger – nhà giáo dục người Pháp đã phân tích kĩ là: “Nhóm có sẵn trong mỗi cá nhân trong khi đám đông là sự tạo lập từ bên ngoài” và ông đưa đến kết luận: “Nhóm có một tác động kích thích trong sinh hoạt trí thức của mỗi con người Vì nó đòi hỏi những hoạt động có suy nghĩ theo lương tâm”

Như vậy, trong mỗi nhóm, chính mỗi cá nhân với cá tính của mình đã nối kết về mặt lợi ích, tạo thành những sợi dây liên kết các cá nhân với nhau

Với quan niệm về nhóm như vậy, trong nhà trường, vấn đề đặt ra xem xét trong sự thành lập nhóm là: Nhóm được thành lập nhất thời, bất ngờ hay có hướng dẫn? Nhóm lớn hay nhỏ? Hệ thống sắp xếp để phân chia công việc ra sao? Đó chính là cơ sở giáo dục của phương pháp này

II C¸c quan niÖm vÒ ph¬ng ph¸p d¹y häc hîp t¸c trong nhãm nhá

Quan niệm 1: Phương pháp thảo luận nhóm (hội thảo, xemina,…) là

một sự trao đổi ý tưởng, quan niệm, nhận thức giữa các học viên và giáo viên, để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với hoạt

động đào tạo (Giáo dục đại học - Phương pháp dạy và học – Lê Đức Ngọc

– Nxb ĐHQG HN)

Quan niệm 2: Phương pháp học cặp/nhóm là cách tổ chức hoạt động

dạy học theo phương thức hợp tác Cách thức này là một con đường thể

hiện quan điểm “hướng vào người học” trong dạy học (Bài giảng: Các

nguyên tắc và phương pháp dạy học tiếng Việt ở Tiểu học – Th.S Hoàng Thị Tuyết)

Quan niệm 3: Phương pháp dạy học thảo luận nhóm là một phương

pháp dạy học trong đó lớp học được phân chia thành các nhóm nhỏ từ 4 đến 6 người Tùy vào mục đích sư phạm hay yêu cầu của các vấn đề học tập mà nhóm được chia một cách ngẫu nhiên hoặc có chủ định; được duy trì ổn định trong cả tiết hay được thay đổi trong từng hoạt động; từng phần của tiết học, được giao cùng một nhiệm vụ hay nhiều nhiệm vụ khác nhau, thực hiện trong một thời gian nhất định để đạt được hiệu quả học tập nhất định Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập

chung của cả lớp (Đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở trường phổ

thông - PGS.TS Trần Kiều, PGS.TS Phạm Gia Đức, TS Phạm Đức Quang - Tạp chí GD 119-8/2005; Sử dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy học bài 14 - Khoa học lớp 4 - Th.S Trương Thị Thu Yến - Tạp chí GD 113-3/2006; Luận văn: Sử dụng phối hợp một số phương pháp dạy học tích cực trong quá trình dạy học tiểu học hiện nay - Th.S Dương Giáng Thiên Hương)

Quan niệm 4: Hoạt động dạy học theo nhóm là hoạt động trong đó

GV tổ chức cho HS hoạt động hợp tác với nhau trong nhóm nhằm đạt được mục tiêu học tập

Tớnh hợp tỏc là đặc điểm nổi trội: núi chung trong bất kỡ hoạt động nào cũng cần cú hoạt động hợp tỏc nhưng ở đõy, cần đặt ra quy trỡnh để mọi thành viờn trong nhúm đều cú hoạt động hợp tỏc vào từng giai đoạn

học tập của nhúm (Đổi múi phương phỏp dạy học ở tiểu học – Dự ỏn phỏt

triển GV tiểu học – Nxb GD)

Quan niệm 5: Dạy học theo nhúm nhỏ là một hỡnh thức tổ chức cho

HS học tập độc lập trong nhúm bạn cú từ 2 thành viờn trở lờn Dạy học theo nhúm nhỏ cú thể được sử dụng ở mọi giai đoạn của bài học: ụn luyện, hệ thống húa kiến thức trong một bài, một chương đó học trước đú; tỡm hiểu

nội dung trong bài học mới; nghiờn cứu về một đề tài thực tế (Xõy dựng kế

hoạch bài học cú sử dụng hỡnh thức nhúm nhỏ - TS Vũ Thị Sơn – Trường ĐHSP HN)

Quan niệm của nhúm 8: Dạy học hợp tỏc trong nhúm nhỏ là

phương phỏp dạy học mà trong đú HS dưới sự hướng dẫn của GV làm việc phối hợp cựng nhau trong những nhúm nhỏ để hoàn thành mục đớch chung của nhúm đó được đặt ra

IiI Các dâu hiệu đặc trng của ppdh hợp tác trong nhóm nhỏ

Để sự phối hợp trong học tập hợp tỏc mang lại hiệu quả, cỏc thành viờn phải làm việc theo những ờkip với đặc trưng là tương hợp tõm lý và phối hợp hành động để thực hiện mục đớch chung PP học tập hợp tỏc trong nhúm cú những nhỏ được đặc thự bởi những nột sau:

- Thứ 1, hoạt động xõy dựng nhúm: đũi hỏi sự nổ lực của từng cỏ

nhõn (nhúm thường giới hạn 2 – 6 thành viờn do GV phõn cụng, trong đú tớnh đến tỉ lệ cõn đối về sức học, giới tớnh, … ); cỏc thành viờn trong nhúm cựng chia sẻ trỏch nhiệm lónh đạo nhúm, trực diện trao đổi với nhau

- Thứ 2, sự phụ thuộc (tương tỏc) lẫn nhau một cỏch tớch cực: HS cộng tỏc với nhau trong những nhúm nhỏ Cú thể núi, tương tỏc (tương tỏc

tự do hay tương tỏc vỡ nhiệm vụ học tập) giữa những người học trong khi làm việc cựng nhau là đũi hỏi tất yếu của PP dạy học này, cú nghĩa là cỏc thành viờn trong nhúm khụng chỉ liờn kết với nhau về mặt trỏch nhiệm mà cũn cú mối liờn hệ tỡnh cảm, đạo đức, lối sống; thành cụng của cỏ nhõn chỉ mang ý nghĩa gúp phần tạo nờn sự thành cụng của nhúm

- Thứ 3, ràng buộc trỏch nhiệm cỏ nhõn – trỏch nhiệm nhúm: Đõy

vừa là nguyờn nhõn vừa là điều kiện của nhúm học tập Cỏc cỏ nhõn thể hiện trỏch nhiệm với bản thõn và đối với cỏc thành viờn của nhúm, cựng hỗ trợ nhau trong việc thực hiện nhiệm vụ đặt ra; mỗi cỏ nhõn cần cú sự nỗ lực bản thõn trong sự ràng buộc trỏch nhiệm của cỏ nhõn và nhúm

- Thứ 4, kĩ năng hợp tỏc: HS nhận thức được tầm quan trọng của

cỏc kĩ năng học hợp tỏc Trong hoạt động học tập hợp tỏc, HS khụng chỉ nhằm lĩnh hội những kiến thức liờn quan đến nội dung – chương trỡnh mụn

học, mà quan trọng là được học, thực hành và thể hiện, củng cố cỏc kĩ năng xó hội (như kĩ năng lắng nghe, kĩ năng đặt cõu hỏi – trả lời bạn, kĩ

năng sử dụng ngữ điệu khi giao tiếp,…) Đõy là tiờu chớ để đỏnh giỏ PP dạy học hợp tỏc trong nhúm cú đạt được hiệu quả hay khụng

Iv b¶n chÊt cña ph¬ng ph¸p d¹y häc hîp t¸c trong nhãm nhá

1 Thực chất của PP dạy học hợp tác trong nhóm là gì?

Phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ là một trong những phương pháp dạy học tích cực nhằm hình thành ở HS khả năng giao tiếp, đặc biệt là giao tiếp bằng miệng, khả năng hợp tác, khả năng thích ứng và khả năng độc lập suy nghĩ

Xét về dấu hiệu bên ngoài, đây là hình thức học tập theo nhóm nhỏ Xét về bản chất thì đây chính là phương pháp học tập hợp tác, ở đó HS phải trao đổi với nhau, chia sẻ kinh nghiệm để hình thành kiến thức, kĩ năng

- Trong nhóm nhỏ, mỗi thành viên đều được hoạt động tích cực, không thể ỷ lại vào một vài thành viên năng động và nổi trội nào trong nhóm Nhóm sẽ tự bầu nhóm trưởng nếu cần Các thành viên trong nhóm

sẽ thay nhau làm nhóm trưởng Sự lãnh đạo của nhóm trưởng là rất quan trọng Nhiệm vụ chính của trưởng nhóm là phát huy tinh thần trách nhiệm

và những sáng kiến của các nhóm viên để đặt thành những công tác chung Dưới sự chỉ huy, điều khiển của nhóm trưởng, các thành viên trong nhóm giúp nhau giải quyết vấn đề trong không khí thi đua với các nhóm khác Kết quả là việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả chung của lớp Tuy nhiên, GV cần phải lưu ý, HS thường coi thảo luận trong nhóm như một hình thức cạnh tranh mà trong đó họ chiến thắng bằng cách đánh bại ý kiến của người khác, nhóm khác Do đó, cần khuyến khích tính hợp tác của các

em trong cùng một nhóm và giữa các nhóm với nhau, thi đua nhưng không cạnh tranh

- Haines và Mkeachie (1967) đã chỉ ra rằng phương pháp thảo luận mang tính cộng tác thúc đẩy công việc hiệu quả hơn và đạo nghĩa hơn phương pháp thảo luận mang tính ganh đua Ngoài ra, trong những thí nghiệm về tâm lý giáo dục và tâm lý chung, Gruber và Waitman (1962) đã phát hiện rằng những HS được học tập trong nhóm nhỏ (những nhóm thảo luận) dưới sự điều khiển của HS mà không cần GV thì không những làm bài tốt như HS được nghe GV thuyết trình mà còn trội hơn ở sự tò mò ham hiểu biết (thể hiện qua hành vi đặt câu hỏi) và thích thú hơn với môn học

Vì thế, để nhóm có thể hoạt động đúng với yêu cầu thảo luận, GV cần phải tập cho HS các kĩ năng điều hành của một nhóm trưởng Đó là các kĩ năng: trình bày câu hỏi hoặc vấn đề thảo luận thật rõ ràng, chỉ định người phát biểu, hạn định thời gian phát biểu của các thành viên trong nhóm một cách hợp lý, biết lắng nghe, biết ghi chép, tổng hợp ý kiến, Các kỹ năng này không chỉ quyết định kết quả học tập của nhóm mà còn rất ý nghĩa trong cuộc sống sau này của HS

Như vậy, phương pháp hợp tác trong nhóm nhỏ cho phép các thành

viên trong nhóm chia sẻ những suy nghĩ, băn khoăn, kinh nghiệm, hiểu biết của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức, thái độ mới Bằng cách nói ra những điều mình đang nghĩ, mỗi người có thể nhận thức rõ trình độ hểu biết của mình về vấn đề học tập được nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì Bài học trở thành sự học hỏi lẫn nhau chứ không phải là sự tiếp

nhận thụ động từ GV Thành công của lớp học phụ thuộc vào sự nhiệt tình tham gia của mọi thành viên Vì vậy, phương pháp này còn gọi là phương

pháp huy động mọi người cùng tham gia hoặc ngắn gọn là phương pháp

cùng tham gia.

Theo phương pháp này, mọi người dễ hiểu, dễ nhớ hơn vì họ được tham gia trao đổi, trình bày vấn đề nêu ra, cảm thấy hào hứng khi được đóng góp một phần công sức của mình trong sự thành công chung của lớp Điều này thực sự có ý nghĩa khi phương pháp này được thực hiện trong các lớp học có trình độ HS không đồng đều

2 Vai trò của PP dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

2.1 Việc tổ chức học tập theo nhóm góp phần hình thành và phát triển năng lực hoạt động theo nhóm, bao gồm:

- Kĩ năng

+ Kĩ năng giao tiếp: Kĩ năng hoạt động hợp tác giữa các cá nhân trong một nhóm làm việc

+ Kĩ năng tìm kiếm thông tin

+ Kĩ năng trao đổi thông tin: trình bày và tiếp nhận thông tin

+ Kĩ năng làm việc trong môi trường hợp tác

+ Khả năng phối hợp với người khác cùng hoàn thành công việc + Biết kết hợp sử dụng thành quả của người khác để hoàn thành công việc của mình

+ Có ý thức và có khả năng tổ chức người khác cùng hợp tác làm việc Biết chỉ huy điều hành công việc

- Thái độ

+ Ý thức hợp tác trong công việc

+ Ý thức chịu trách nhiệ trong nhóm

+ Ý thức tôn trọng thành quả lao động của gười khác

+ Ý thức cùng người khác hướng tới mục đích hoạt động chung

2.2 Ích lợi của việc tổ chức dạy học theo nhóm

Hoạt động lao động hợp tác theo nhóm, hoạt động giao tiếp và có tính tích hợp là đặc điểm nổi bật của công vệc lao động trong tương lai Hình thành và phát triển một số kĩ năng xã hội và phẩm chất cần thiết chuẩn bị cho HS biết sống hợp tác, biết cùng chung sống “ Học để cùng chung sống” là một trong bốn trụ cột của hoạt động học tập mà UNESCO

đã tuyên bố vào cuối thập niên 90 (Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống vời nhau và học để làm người)

- Tăng cơ hội thảo luận, trao đổi, hợp tác để từ đó hiểu sâu sắc kiến thức hơn, nâng cao chất lượng học tập của từng HS

- Tăng cường sự đoàn kết trong công việc chung

- Tin tưởng và có ý thức tương trợ bạn, có điều kiện học hỏi lẫn nhau

- Tự khẳng định bản thân

- Tạo môi trường để HS giúp đỡ nhau trong học tập HS chưa đạt yêu cầu có điều kiện học các bạn trong nhóm, có điều kiện tiến bộ trong quá trình liên tục hoàn thành các nhiệm vụ được giao

- Tăng cường tính tích cực trong học tập, phát triển sự sáng tạo của

HS Tạo cơ hội cho HS được tham gia phát biểu, phân tích, phê phán, trình bày, tranh cãi, hoạt động,…

v quy tr×nh vËn dông ph¬ng ph¸p d¹y häc hîp t¸c trong nhãm nhá

1 Trường hợp sử dụng phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

- HS ít nhiều có những kinh nghiệm, hiểu biết về vấn đề nhận thức hay kĩ năng được yêu cầu; hoặc có thể có những hiểu biết hay quan tâm khác nhau, dễ phân hóa thành các nhóm ý kiến để tranh luận, bàn cãi

- Mỗi cá nhân HS không đủ khả năng để giải quyết, hoàn thành vấn

đề đặt ra

- Đặc biệt là khi cần tập trung phát triển cho HS một số kĩ năng về lời nói như trao đổi thông tin, kĩ năng lập luận để bảo vệ quan điểm của mình, kĩ năng nghe hiểu nắm thông tin kết hợp truy cập nhanh những hiểu biết hiện có để tao ra những phản hồi thích hợp trong giao tiếp

2 Cách chia nhóm: Tùy thuộc vào nội dung học tập; tính chất của

nội dung học tập; mức độ khó dễ của các nhiệm vụ học tập và trình

độ của đối tượng HS mà có các cách chia nhóm nhỏ khác nhau:

- Chia ngẫu nhiên

- Chia thành nhóm cùng trình độ

- Chia thành nhóm gồm đủ trình độ

- Chia nhóm theo sở trường

Mỗi cách chia có ưu nhược điểm riêng Trước khi quyết định việc chia nhóm, GV phải cân nhắc dựa vào mục tiêu bài học, loại bài học, không gian học tập nhóm, trình độ, sở trường của HS

3 Các quy trình dạy học vận dụng PP dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

3.1 Quy trình 1: Theo tài liệu Dự án phát triển GVTH: Đổi mới

phương pháp dạy học ở tiểu học.

Bước 1: Tổ chức thành lập các nhóm

Danh sách các nhóm, nhóm trưởng

Bước 2: Đề ra nhiệm vụ

GV xác định nhiệm vụ của từng nhóm và cách tiến hành hoạt động của các nhóm (trong trường hợp tất cả các nhóm đều thực hiện một nhiệm

vụ thì giao nhiệm vụ có thể đưa lên Bước 1)

Bước 3: Các nhóm thực hiện nhiệm vụ

Bước 4: Các đại diện nhóm trình bày kết quả, nhận xét, bổ sung, đánh giá.

Bước 5: Hoạt động chung cả lớp (nếu cần thiết), GV tổ chức chốt

lại các kiến thức mới xuất hiện, đánh giá hoạt động học tập của các nhóm

3.2 Quy trình 2: Theo tài liệu gần đây nhất về phương pháp dạy học

tích cực của dự án Việt - Bỉ (2001 – 2003), một hoạt động được tổ chức theo nhóm bao gồm các bước sau:

Bước 1: Làm việc chung cả lớp

- Nờu vấn đề, xỏc định nhiệm vụ nhận thức.

- Tổ chức cỏc nhúm (danh sỏch cỏc nhúm, nhúm trưởng), giao nhiệm vụ cho cỏc nhúm

- Hướng dẫn cỏch làm việc theo nhúm

Bước 2: Làm việc theo nhúm

- Phõn cụng trong nhúm, từng cỏ nhõn làm việc độc lập

- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhúm

- Cử đại diện (hoặc phõn cụng trước) chịu trỏch nhiệm trỡnh bày kết quả làm việc của cả nhúm

Bước 3: Thảo luận, tổng kết trước toàn lớp

- Cỏc nhúm lần lượt bỏo cỏo kết quả

- Thảo luận chung, nhận xột, bổ sung, đỏnh giỏ

- GV tổng kết, chốt lại kiến thức mới, đỏnh giỏ kết quả học tập của nhúm, đặt vấn đề tiếp theo

Tựy từng điều kiện cụ thể, số lượng người trong nhúm cú thể linh hoạt thay đổi Do đú, Bước 2 và 3 cú thể rỳt ngắn lại, khi thống kờ cỏc ý kiến chung của cỏc nhúm, nhúm nào cú ý kiến giống nhau thỡ chỉ cần một nhúm phỏt biểu là được Tuy nhiờn, dầu muốn thực hiện thế nào thỡ hoạt động nhúm phải đạt được mục tiờu là kết quả học tập chung của nhúm sẽ cao hơn, GV cú cơ hội đến gần, tiếp xỳc theo dừi việc học tập của HS một cỏch chặt chẽ hơn Những hoạt động này đều diễn ra dưới sự hướng dẫn trực tiếp của GV trong sự thành lập nhúm và kiểm soỏt hoạt động của HS

Sự thành lập nhúm đỳng giỳp cho HS thành cụng trong hoạt động chung của nhúm, cũn sự kiểm soỏt chặt chẽ của GV sẽ giỳp việc thành lập nhúm, hoạt động nhúm mang lại hiệu quả cao

vI ví dụ minh họa về phơng pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

Các tiêu chí để đánh giá một tiết học sử dụng

hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ có hiệu quả

• Mỗi hoạt động nhóm đều phải hớng vào 2 mục đích:

-Giải quyết nhiệm vụ học tập

-Phát triển cho HS những kĩ năng làm việc

cùng ngời khác

• Mỗi thành viên trong nhóm đều đợc giao trách nhiêm cụ thể

• Các thành viên trong nhóm có sự hợp tác, chia sẻ, giúp đỡ, học hỏi lẫn nhau

• HS đợc làm việc trong một môi trờng vui vẻ, thân mật và tôn trọng

lẫn nhau

Ví dụ minh hoạ: Hoạt động hình thành

công thức chu vi hình tròn

Mục tiêu: