phương pháp giảng dạy và cách vận dụng thiết bị dạy học để nâng cao chất lượng trong giảng dạy môn Lịch Sử

Để hiểu và đánh giá đúng t tởng yêu nớc trong giai đoạn này giáo viên và học sinh phải nắm rõ kiến thức để từ đó đa ra cách khai thác và tiếp thu kiến thức bài học một cách hợp lý làm ch

A Đặt vấn đề

I Lý do chọn đề tài

Vào những năm đầu thế kỷ XX xã hội Việt Nam có nhiều biến đổi trớc

sự tác động của tình hình thế giới, khu vực và trong nớc Đặc biệt phong trào cách mạng ở Nhật Bản, ở Trung Quốc đang ảnh hởng mạnh mẽ đến phong trào yêu nớc ở Việt Nam.Trong đó t tởng yêu nớc theo khuynh hớng dân chủ

t sản đã đợc các nhà yêu nớc Việt Nam đón nhận và đi theo

Dân chủ t sản là một khái niệm có tính lịch sử xuất hiện từ thời cổ đại

Hi Lạp nó phản ánh khách quan sự tiến bộ xã hội Đó là thành quả của quá trình đấu tranh cho sự tiến bộ xã hội Đấu tranh giai cấp, đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng con ngời Mỗi giai đoạn lịch sử nhân dân lao động đều phải trải qua sự phấn đấu sinh tồn, thành quả của cuộc đấu tranh đó đợc đánh dấu ở những nội dung mới của t tởng dân chủ mang tính xã hội và giai cấp sâu sắc Trong từng thời kỳ, từng giai đoạn lịch sử khác nhau dân chủ t sản có mỗi đặc điểm riêng: nh dân chủ cổ trung đại, dân chủ thời cận đại, dân chủ t sản, dân chủ vô sản, dân chủ làng xã

Đây là một khái niệm một nội dung mới mà các em học sinh lớp 8 đợc tìm hiểu qua bài học: “Phong trào yêu nớc chống Pháp từ đầu thế kỷ XX đến năm 1918” Để hiểu và đánh giá đúng t tởng yêu nớc trong giai đoạn này giáo viên và học sinh phải nắm rõ kiến thức để từ đó đa ra cách khai thác và tiếp thu kiến thức bài học một cách hợp lý làm cho học sinh không thấy nhàm chán, khô khan, trìu tợng, khó hiểu mà học sinh có sự chủ động lĩnh hội kiến thức, hoạt động sôi nổi trong giờ học Sau khi học xong bài học học sinh có thể đánh giá đúng vai trò yêu nớc của các sĩ phu phong kiến Họ là những con ngời có tri thức tiến bộ và đã nhìn nhận đợc sự phát triển của lịch sử thời đại, của lịch sử dân tộc Nhng trong thời điểm này thì xã hội Việt Nam đang đắm chìm trong sự lạc hậu của chế độ phong kiến nhng các sĩ phu yêu nớc phong kiến lại vợt qua đợc những lạc hậu, sự luẩn quẩn, bế tắc của xã hội thuộc địa nửa phong kiến mà tìm cho mình một t tởng mới, một con đờng mới để thay

đổi đất nớc, cứu đất nớc giành độc lập Và họ đã chọn con đờng yêu nớc theo khuynh hớng Dân chủ t sản Đây là một phong trào đứng trên lập trờng t sản vừa mang nội dung dân tộc vừa mang nội dung dân chủ Khuynh hớng này

đ-ợc du nhập vào nớc ta quan hoạt động của tầng lớp sĩ phu phong kiến Vì vậy, tầng lớp sĩ phu có vai trò lớn đối với phong trào yêu nớc thời kỳ này

Từ những suy nghĩ trên mà trong 4-5 năm dạy học môn Lịch Sử ở trờng THCS tôi đã đúc rút kinh nghiệm về việc truyền thụ kiến thức, phơng pháp

giảng dạy và cách vận dụng thiết bị dạy học để nâng cao chất lợng trong giảng dạy môn Lịch Sử Và đây là vấn đề tôi quan tâm trăn trở trong bài 30

“Phong trào yêu nớc chống Pháp từ đầu thế kỷ XX đến năm 1918”

(Tiết 1) Lịch sử 8

II Phạm vi nghiên cứu

- Bài 30 : Phong trào yêu nớc chống Pháp từ đầu thế kỷ XX đến năm

1918 (Lịch Sử 8)

- Tài liệu về phong trào yêu nớc của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh

III Đối tợng nghiên cứu:

- Học sinh lớp 8A, 8B ở trờng THCS Hùng Sơn

B - Cách tiến hành

I Thực trạng

1 Tìm hiểu bài 30: Phong trào yêu nớc chống Pháp từ đầu thế kỷ XX

đến năm 1918

ở bài học này đợc phân thành hai tiết với hai nội dung khác nhau ở tiết

1 học sinh phải nắm đớc cái mới, sự tiến bộ trong phong trào yêu nớc từ đầu thế kỷ XX so với thời kỳ trớc Nhận thấy đợc mặt tích cực trong công lao của các sĩ phu yêu nớc phong kiến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Qua đó bồi d-ỡng cho học sinh thái độ về lòng biết ơn thái độ về lòng biết ơn các bậc cha anh đi trớc, và tinh thần yêu nớc trong thời đại mới Rèn luyện cho học sinh một số kỹ năng: Phân tích đánh giá so sánh sự kiện lịch sử

2 Những khó khăn

* Khi dạy bài 30: : Phong trào yêu nớc chống Pháp từ đầu thế kỷ XX

đến năm 1918, giáo viên và học sinh phải nắm chắc kiến thức về khuynh h-ớng yêu nớc dân chủ t sản là gì? Đây là một vấn đề mới của lịch sử dân tộc trong giai đoạn này

* Khác với phong trào yêu nớc theo khuynh hớng dân chủ t sản trên thế giới do giai cấp t sản hoặc tầng lớp quý tộc t sản hoá lãnh đạo còn ở Việt Nam do tầng lớp sĩ phu phong kiến lãnh đạo

* Ngời dạy và ngời học phải hiểu đúng sự thay đổi trong t tởng yêu nớc của các sĩ phu phong kiến thì mới khai thác kiến thức và hiểu đợc một cách phù hợp Ngoài ra phải kết hợp nhuần nhuyễn các phơng pháp dạy học tích cực để bài giảng không khô khan, khó hiểu, trừu tợng mà bài giảng trở nên nhẹ nhàng, sôi nổi để học sinh không những chủ động tích cực trong giờ học

mà còn tạo cho các em hứng thú học môn Lịch Sử

Từ những khó khăn nêu trên trong quá trình dạy học môn Lịch Sử tôi

đã đúc rút kinh nghiệm từ bạn bè, đồng nghiệp, bản thân tôi mạnh dạn đa ra một vài kinh nghiệm để nâng cao chất lợng dạy học Bài 30: “Phong trào yêu nớc chống Pháp từ đầu thế kỷ XX đến năm 1918” Cụ thể ở phần I : Phong trào yêu nớc trớc chiến tranh thế giới thứ nhất

II Nhận thức mới, cách làm mới.

1 Hớng thiết kế bài dạy

- Xác định đúng mục tiêu bài học: thời lợng kiến thức cần cung cấp cho học sinh, t tởng, kỹ năng

- Phải chuẩn bị đầy đủ phơng tiện dạy học, tài liệu tham khảo, tranh

ảnh có liên quan đến bài học

- Dựa trên kiến thức đã đợc xác định và phơng pháp tổ chức giáo viên

đa ra hớng lập kế hoạch bài học với mục đích để học sinh tích cực chủ động lĩnh hội kiến thức và biết vận dụng vào thực tế cuộc sống

- Giáo viên cần có những câu hỏi để khai thác kiến thức theo trình độ của học sinh và năng lực tiếp nhận kiến thức của từng em nh có loại câu hỏi khó giành cho học sinh khá giỏi, câu hỏi vừa cho học sinh trung bình, câu hỏi

dễ cho học sinh yếu kém

- Giáo viên cần tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm để giờ học sôi nổi hơn và các em đợc tự mình tìm tòi khám phá kiến thức trớc sự chỉ dẫn của giáo viên

2 Cách thiết kế bài dạy theo hớng tích cực.

a Xác định yêu cầu của bài học.

* Kiến thức: Học sinh nắm đợc :

+ Hoàn cảnh xuất hiện phong trào yêu nớc theo khuynh hớng dân chủ

t sản ở Việt Nam

+ Nội dung, kết quả, ý nghĩa của các phong trào yêu nớc thời kỳ này + Thấy đợc cái mới, sự tiến bộ của phong trào yêu nớc đầu thế kỷ XX

so với thế kỷ XIX

* Thái độ: thông qua bài học, học sinh đợc bồi dỡng tinh thần yêu

ớc, ý thức dân tộc thời đại mới và biết ghi nhận công ơn của các sĩ phu yêu n-ớc

* Kỹ năng: Cung cấp kỹ năng đối chiếu so sánh sự kiện lịch sử.

Kỹ năng nhận định đánh giá t tởng hành động của các nhân vật lịch sử

Tổng kết kinh nghiệm rút ra bài học lịch sử

b Đồ dùng, thiết bị, tài liệu

- Tài liệu văn thơ yêu nớc đầu thế kỷ XX

- Chân dung các nhà yêu nớc: Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Lơng Văn Can

- Tranh ảnh về trờng Đông Kinh Nghĩa Thục

- Chuyện kể về các học sinh du học ở Nhật Bản

c Tiến hành hoạt động dạy học

c1 Bài cũ:

Xã hội Việt Nam có sự chuyển biến nh thế nào trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của Pháp ?

c2 Bài mới : Vào đầu thế kỷ XX các t tởng dân chủ t sản đã đợc truyền bá vào nớc ta và đợc nhiều nhà yêu nớc đón nhận thực hiện Vậy, phong trào yêu nớc chống Pháp đầu thế kỷ XX đã diễn ra thế nào thông qua bài học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu.

I Phong trào yêu nớc trớc chiến trang thế giới lần thứ nhất

1 Phong trào Đông Du Hoạt động của GV-HS Nội dung ghi bảng

Để dạy học có hiệu quả phần này trớc * Hoàn cảnh: Khuynh hớng hết giáo viên phải cho học sinh tìm hiểu cách mạng dân chủ t sản hoàn cảnh ra đời của phong trào Đông ảnh hởng mạnh mẽ vào

GV: Phong trào Đông Du ra đời trong Nam

hoàn cảnh lịch sử nào ?

HS : Cách mạng dân chủ t sản ở Nhật

Bản và Trung Quốc phát triển mạnh làm cho

phong trào cách mạng Việt Nam

có những bớc chuyển biến mới

Ngoài những kiến thức cơ bản trong

SGK giáo viên cần cho học sinh hiểu

thêm về tình hình thế giới và trong nớc

trong thời kỳ này:

+ Thế giới : phong trào cách mạng thế

giới phát triển mạnh mẽ theo khuynh

hớng dân chủ t sản đặc biệt ở Nhật

Bản và Trung Quốc

+Trong nớc: xã hội Việt Nam đang đắm

chìm trong sự lạc hậu của chế độ

phong kiến Cuộc khai thác thuộc địa của

thực dân Pháp đã làm cho xã hội Việt Nam

có nhiều biến đổi: nhiều giai cấp, tầng lớp

mới xuất hiện trong đó các tầng lớp nho học

sẵn đón nhận con đờng cứu nớc mới

GV : Tại sao một số nhà yêu nớc lại muốn

dựa vào Nhật Bản để cứu nớc ?

HS : Nhật Bản đi theo con đờng cách

mạng dân chủ t sản trở nên giàu mạnh

GV : Ai là ngời khởi xớng , lãnh đạo * Lãnh đạo: Phan Bội Châu phong trảo Đông Du?

HS: Phan Bội Châu

GV : Treo chân dung Phan Bội Châu và

giới thiệu vài nét về tiểu sử của ông

GV: Phan Bội Châu đã thực hiện con đờng *Hoạt động: -1904 lập ra hội cứu nớc của mình nh thế nào ? Duy Tân

HS : Thành lập hội Duy Tân, mục đích là

lập ra một nớc Việt Nam độc lập

GV: Thông qua hội Duy Tân em thấy

bớc đi đầu tiên trên con đờng cứu

nớc của Phan Bội Châu nh thế nào?

Đây là loại câu hỏi khó giành cho HS khá

giỏi GV cần dẫn dắt cho HS hiểu Duy Tân

là gì và mục đích của hội để thấy đợc

xu hớng yêu nớc của Phan Bội Châu đầu

tiên là cải cách từ đó mới đến con đờng

cầu viện

GV: Để thay đổi hớng hoạt động của

mình Phan Bội Châu đã làm gì?

HS: Phát động phong trào Đông Du. - Phát động phong trào

GV: Dựa vào đâu hội Duy Tân chủ trơng Đông Du chuẩn bị bạo động giành độc lập ? lực lợng cho bạo động vũ

HS: Đào tạo cán bộ cho cuộc bạo động vũ trang

trang sau này.

GV: Vậy mục đích mà Phan Bội Châu phát

động phong trào Đông Du là gì?

HS: Chuẩn bị lực lợng cho bạo động vũ

trang

GV: Hoạt động của phong trào Đông Du

trong thời gian đầu nh thế nào?

HS: Thuận lợi: số học sinh lên tới 200

ngời

GV: Phong trào Đông Du kết thúc nh thế

nào?

HS: Phong trào Đông Du tan rã khi thực

dân Pháp cấu kết với Nhật trục xuất những

ngời yêu nớc Việt Nam về nớc

GV: Cho HS thảo luận nhóm: Em có nhận

xét gì về con đờng cứu nớc của Phan Bội

Châu

HS: Thảo luận nhóm đa ra đợc những ý

kiến sau: + Hạn chế: cầu viện, dựa vào Nhật

để đánh Pháp

+ Tích cực đi từ xu hớng cải cách sang xu

hớng bạo động bằng việc chuẩn bị lực

lợng tiến tới bạo động vũ trang

GV: Vậy, qua đây em rút ra đợc bài học

kinh nghiệm gì cho cách mạng Việt Nam

trong thời gian tới?

Đây là câu hỏi khó GV cần dẫn dắt để HS

có thể trả lời đợc với những yêu cầu sau:

+ Chủ trơng bạo động là đúng nhng t

tởng cầu viện là sai

+ Cần xây dựng thực lực trong nớc, trên

cơ sở thực lực của mình mà tranh thủ sự

ủng hộ quốc tế chân chính Đó cũng là bài

học kinh nghiệm quý báu cho Nguyễn ái

Quốc và của Đảng ta trong việc chuẩn bị và

xây dựng lực lợng cách mạng sau này.

GV: Dẫn dắt chuyển mục: Trong thời gian

phong trào Đông Du phát triển mạnh thì

phong trào yêu nớc ở Việt Nam theo

khuynh hớng dân chủ t sản cũng đợc

nhiều nhà yêu nớc đón nhận bằng những

hình thức khác nhau Một trong những hình

thức đó là mở trờng dạy học, đó là phong

trào Đông Kinh Nghĩa Thục Phong trào đã

diễn ra nh thế nào chúng ta tìm hiểu qua

GV: Cho HS tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của * Hoàn cảnh:

Đông Kinh Nghĩa Thục - Phong trào Đông Du phát

Đông Kinh Nghĩa Thục ra đời trong hoàn triển mạnh

HS: Cùng thời với phong trào Đông Du, ở động cải cách văn hoá, xã hội Bắc kỳ có cuộc vận động cải cách văn hoá - Tháng 3/1907 Đông Kinh xã hội theo lối t sản Nghĩa Thục ra đời

GV: Đông Kinh Nghĩa Thục do ai thành

lập?

HS: Do Lơng Văn Can, Nguyễn Quyền,

Lê Đại, Vũ Hoành

GV: Trình bày sơ qua vài nét về những

ngời thành lập Đông Kinh Nghĩa Thục (GV

cho HS quan sát hình 103 và giới thiệu về

lãnh tụ Lơng Văn Can)

GV: Đông Kinh Nghĩa Thục có những hoạt *Hoạt động: - Dạy văn hoá,

GV: Đông Kinh Nghĩa Thục có gì khác so

với các trờng học đơng thời?

Yêu cầu HS phải trả lời đợc cơ bản về tổ

chức, hoạt động, nội dung dạy học của

Đông Kinh Nghĩa Thục và trờng học

đơng thời

GV: Em có nhận xét gì về hoạt động của

Đông Kinh Nghĩa Thục?

HS: Hoạt động phong phú không chỉ dạy

học mà còn là nơi để tuyên truyền cổ vũ

tinh thần yêu nớc, truyền bá nội dung học

tập, nếp sống mới

GV: Đông Kinh Nghĩa Thục phát triển nh - Trờng mở rộng ra các tỉnh

HS: Lúc đầu ở Hà Nội sau đó mở rộng ra

ngoại thành và các tỉnh khác, số HS ngày

càng đông

GV: Vì sao thực dân Pháp lại tìm cách giải

tán Đông Kinh Nghĩa Thục?

Với câu hỏi này mục đích của GV là để HS

thấy rõ tác dụng của Đông Kinh Nghĩa

Thục đã tác động mạnh mẽ vào thực dân

Pháp khiến Pháp lo ngại

HS: Tháng 11/1907 thực dân Pháp giải tán * Kết quả: Thực dân Pháp giải

Đông Kinh Nghĩa Thục, bắt các nhà yêu tán Đông Kinh Nghĩa Thục bắt

GV: Đông Kinh Nghĩa Thục có ảnh hởng

nh thế nào đối với cuộc vận động giải

phóng dân tộc đầu thế kỷ XX? (Cho HS

thảo luận nhóm)

HS: Sau khi thảo luận nhóm đa ra các ý * ý nghĩa: + Cổ động phong

- Cổ động cách mạng, phát triển văn hoá + Chuẩn bị lực lợng cho

- Góp phần chuẩn bị lực lợng cho cách

mạng

GV: Kết luận: Thực chất của Đông Kinh

Nghĩa Thục là một phong trào yêu nớc

lan rộng có ý nghĩa rất lớn tác động mạnh

vào thực dân Pháp nó còn phối hợp với

phong trào yêu nớc cùng thời Nh cuộc

vận động Duy Tân và phong trào đấu tranh

của nhân dân ở trung kỳ Vậy cuộc vận

động Duy Tân và Phong trào chống thuế ở

Trung kỳ điễn ra nh thế nào, chúng ta tìm

phong trào chống thuế ở Trung kỳ.

a Cuộc vận động Duy Tân.

Cuộc vận động Duy Tân cũng nằm chung

trong hoàn cảnh của phong trào Đông Du

và Đông Kinh Nghĩa Thục

GV: Lãnh đạo cuộc vận động Duy tân là * Lãnh đạo: Phan Châu Trinh ai?

GV: Sau khi HS trả lời GV treo chân dung

về Phan Châu Trinh và giới thiệu vài nét về

cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của ông

GV: Em hãy nêu các hoạt động của cuộc

vận động Duy Tân?

HS: mở trờng học, diễn thuyết về tình hình * Hoạt động:

xã hội, tình hình thế giới tuyên truyền đả - Mở trờng học

phá các hủ tục phong kiến, cổ động tuyên - Tuyên truyền đả phá hủ tục truyền phát triển kinh tế phong kiến

- Diễn thuyết, cổ động

GV: Em có nhận xét gì về hoạt động của ảnh hởng tới phong trào phong trào Duy Tân và Đông Kinh Nghĩa yêu nớc ở Việt Nam

Thục?

HS: Gần giống với phong trào Đông Kinh

Nghĩa Thục nhng hình thức hoạt động

phong phú hơn

GV: Phong trào Duy Tân có ảnh hởng nh

thế nào đến phong trào yêu nớc ở Việt

Nam thời kỳ này?

Với câu hỏi này GV dẫn dắt HS tìm hiểu b Phong trào chống thuế ở

về Phong trào chống thuế ở Trung kỳ Trung Kỳ.

GV: Cho HS tìm hiểu về nguyên nhân

bùng nổ của phong trào (Có nguyên nhân

khách quan và chủ quan).

Yêu cầu HS trả lời: - Phong trào Duy Tân

ảnh hởng mạnh mẽ, tác động đến tinh

thần đấu tranh của nhân dân ở Trung Kỳ

- Nhân dân ở Trung kỳ bị đàn áp, bóc

lột cuộc sống khổ cực

GV: Phong trào diễn ra nh thế nào? * Diễn biến:

HS: Năm 1908 phong trào diễn ra mạnh mẽ Năm 1908 phong trào diễn ra ở

ở Quảng Nam lan ra một số tỉnh ở Trung kỳ Quảng Nam rồi lan ra khắp các

tỉnh ở Trung kỳ

GV: Treo lợc đồ trình bày cho HS thấy rõ

những địa điểm nổ ra của phong trào trên

lợc đồ

GV: Phong trào chống thuế ở Trung Kỳ có

kết quả nh thế nào?

HS: Thực dân Pháp thẳng tay đàn áp, bắt bớ * Kết quả: thực dân Pháp đàn

áp

tù đày tuyên án xử tử nhiều nhà yêu nớc

GV: Cho HS thảo luận nhóm về ý nghĩa của

phong trào

HS thảo luận đáp ứng yêu cầu:- Phong trào

đã ảnh hởng đến thực dân Pháp ở nông

thôn

- Thể hiện đợc tinh thần đấu tranh của * ý nghĩa:

và tay sai ở nông thôn

- Thể hiện tinh thần và năng lực

GV kết luận: Thực chất của phong trào cách mạng của nông dân

chống thuế ở Trung Kỳ là một cuộc bạo

động vũ trang ở nông thôn Một phong trào

quần chúng công khai đầu tiên ở Việt Nam

Nh vậy, Phong trào chống thuế ở Trung

Kỳ có mối liên hệ sâu sắc với phong trào

Duy Tân qua đó cho chúng ta thấy rằng xu

hớng cải cách của Phan Bội Châu đợc