Vận chuyển các chất qua màng sinh chất

Khái niệm: Vận chuyển thụ động là phương thức vận chuyển các chất qua màng sinh chất từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp mà không tiêu tốn năng lượng?. Các kiểu vận chuyển thụ

GV: Phan Th Nh Qu nh ị ư ỳ

Câu hỏi : Trình bày cấu trúc, chức năng của màng sinh chất ?

Vì sao gọi cấu trúc của màng sinh chất

là cấu trúc khảm động?

Tiết 11.

Bài 11: VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT QUA MÀNG SINH CHẤT

NỘI DUNG:

I VẬN CHUYỂN THỤ ÐỘNG

II VẬN CHUYỂN CHỦ ÐỘNG III NHẬP BÀO VÀ XUẤT BÀO

1 Hiện tượng khuếch tán và thẩm thấu:

a Khuếch tán: là hiện tượng chất tan đi từ

nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp

b Thẩm thấu: là hiện tượng các phân tử

nước tự do khuếch tán qua màng sinh chất

Vậy thế nào là hiện tượng khuếch tán?

I VẬN CHUYỂN THỤ ĐỘNG

Dựa trên nguyên lí

khuyếch tán và hình vẽ

hãy cho biết thế nào là

vận chuyển thụ động?

2 Vận chuyển thụ động

a Khái niệm:

Vận chuyển thụ động là phương thức vận

chuyển các chất qua màng sinh chất từ nơi có

nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp mà

không tiêu tốn năng lượng

b Các kiểu vận chuyển thụ động:

- Khuếch tán trực tiếp qua lớp photpholipit

kép: các chất không phân cực và chất có kích

thước nhỏ, tan trong lipít (CO2, O2)

-Khuếch tán qua kênh prôtêin xuyên màng:

các chất phân cực, các ion, chất có kích thước

lớn

- Riêng phân tử nước được thẩm thấu nhờ 1

kênh prôtêin đặc biệt gọi là aquaporin

c Các yếu tố ảnh hưởng tới tốc độ khuếch

tán các chất qua màng:

- Nhiệt độ môi trường

- Sự chênh lệch nồng độ các chất trong và

ngoài màng

- Các đặc tính lí hóa của chất

Bên ngoài màng

Bên trong màng

Các chất tan

có thể khuếch tán qua màng sinh chất bằng mấy cách?

Những chất nào được vận

chuyển qua lớp photpholipit

kép ?

Những chất nào được vận chuyển qua kênh protêin ?

Tốc độ khuếch tán của các chất ra hoặc vào tế bào phụ thuộc vào những yếu tố

nào?

Dựa vào nồng độ chất tan, phân chia môi trường trong cơ thể thành mấy loại?

a Định nghĩa:

Vận chuyển thụ động là phương thức vận chuyển các

chất qua màng sinh chất từ nơi có nồng độ cao đến

nơi có nồng độ thấp mà không tiêu tốn năng lượng

b Các kiểu vận chuyển thụ động:

- Khuếch tán trực tiếp qua lớp photpholipit kép:

các chất không phân cực và chất có kích thước nhỏ,

tan trong lipít (CO2, O2)

-Khuếch tán qua kênh prôtêin xuyên màng: các

chất phân cực, các ion, chất có kích thước lớn

- Riêng phân tử nước được thẩm thấu nhờ 1 kênh

prôtêin đặc biệt gọi là aquaporin.

c Các yếu tố ảnh hưởng tới tốc độ khuếch tán

các chất qua màng:

- Nhiệt độ môi trường

- Sự chênh lệch nồng độ các chất trong và ngoài

màng

- Các đặc tính lí hóa của chất

2 Vận chuyển thụ động

Trong TB Ngoài TB

MT u tr ơng MT đẳng tr ơng MT nh ợc tr ơng

Ưu trương :

nồng độ chất tan

bờn ngoài cao

hơn bờn trong tế

bào, chất tan đi

từ ngoài vào

trong tế bào.

Đẳng trương : nồng độ chất tan bờn ngoài và bờn trong tế bào bằng nhau.

Nhược trương:

nồng độ chất tan bờn trong cao hơn bờn ngoài tế bào chất tan đi từ trong

tế bào ra ngoài.

Một số loại mụi trường

Trong TB Ngoài TB Trong TB Ngoài TB

II VẬN CHUYỂN CHỦ ĐỘNG:

NỒNG ĐỘ CAO NỒNG ĐỘ THẤP

Prôtêin (Máy bơm đặc chủng)

ATP

BÊN NGOÀI

TẾ BÀO

BÊN TRONG

TẾ BÀO

1 Định nghĩa:

Vận chuyển chủ động

(vận chuyển tích cực) là

phương thức vận chuyển

các chất từ nơi có nồng độ

thấp đến nơi có nồng độ cao

và cần tiêu tốn năng lượng.

Qua VD trên

em hãy trình bày khái niệm vận chuyển chủ động ?

2 Điều kiện:

• Cần máy bơm đặc chủng

• Cần năng lượng ATP Vận chuyển

chủ động cần

có điều kiện

Protêin màng

1 Định nghĩa:

Vận chuyển chủ động (vận

chuyển tích cực) là phương

thức vận chuyển các chất qua

màng sinh chất từ nơi có nồng

độ thấp ⇒ nơi có nồng độ cao

và cần tiêu tốn năng lượng

2 Điều kiện:

Cần máy bơm đặc chủng

Cần năng lượng ATP

3 Cơ chế vận chuyển chủ

động (sgk).

II VẬN CHUYỂN CHỦ ĐỘNG: Bơm

Na-K

K+

K+

K+

Na+

Na+

Na+ Na+

Na+

Na+

Na+

K+

K+

K+

K+

K+

K+

Phân biệt vận chuyển thụ động và vận chuyển

chủ động

Chỉ tiêu Vận chuyển thụ động Vận chuyển chủ động

Chiều vận

chuyển của

nồng độ

chất tan.

Điều kiện

Vận chuyển chất từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp

Vận chuyển chất từ nơi có nồng độ thấp đến nơi có nồng độ cao

+ Phải có sự chênh lệch nồng độ các chất

+ Kích thước chất vận chuyển nhỏ

+ Không cần tiêu tốn năng lượng

+ Phải có máy bơm đặc hiệu cho từng chất

+ Kích thước chất vận chuyển lớn

+ Phải tiêu dùng năng lượng ATP

Rau xào như thế nào

để không bị quắt, dai

mà vẫn xanh và giòn ?

Ứng dụng trong viê êc bón phân cho cây

người ta phải bón như

thế nào?

N I H T C C

V Y

C Ư

Xuất bào và nhập bào là kiểu vận chuyển của Các chất thông qua sự biến dạng của…

ĐA 1

ĐA 4

ĐA 3

ĐA 2

ĐA 5

ĐA 7

ĐA 6

1

2

3

7

4

6

5

TỪ KHOÁ

Đây là sự vận chuyển của các chất tan từ nơi

có nồng độ cao tới nơi có nồng độ thấp?

GIẢI

ĐÁP

Ô

CHỮ

?

?

?

? ? ? ? ? ? T Á N

K H U Ế C H

?

? ? ? ? ? ?

?

? ? ? ? ? ?

O

T H Ự C B À

Hiện tượng màng tế bào biến dạng bao lấy các chất rắn và đưa vào trong tế bào

?

?

? ? ? ? ? ? Ấ U

T H Ẩ M T H

Sự khuếch tán của các phân tử nước qua

màng bán thấm được gọi là:…

?

?

?

?

? ? N C ? ? H ? U ? Y Ể N T H ? ? Ụ ? Đ Ộ ? ? N ?

Đây là phương thức vận chuyển các chất qua

màng không tiêu tốn năng lượng?

Qúa trình này xảy ra hoàn toàn ngược với

quá trình nhập bào?

?

?

?

?

? ? ? ? ? ? Ư Ơ N G

Đ Ẳ N G T R

Đây là môi trường mà nồng độ chất tan ngoài

tế bào bằng nồng độ chất tan trong tế bào?

?

?

?

?

? ? ? ? ? ? N H C H ? ?

O

X U Ấ T B À

C Í

T

Hướng dẫn về nhà

Làm bài tââp cuối bài.

Học thuôâc bài.

Chuẩn bị bài thực hành:

Mỗi tổ 5 cành rau khoai lang hoặc 5 cành lá thài lài tía.

2

3

7

4

6

5

1/ Đây là sự vận chuyển của các chất tan từ nơi

có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp?

ĐA 1

ĐA 4

ĐA 3

ĐA 2

ĐA 5

ĐA 7

ĐA 6

N Á

T

K H U Ế C H

R

N H Ự Ợ C T Ư Ơ N G

3/ Sự khuếch tán của các phân tử nước qua

màng bán thấm được gọi là:…

2/ Loại môi trường nào có nồng độ chất tan bên trong tế bào cao hơn nồng độ chất tan bên ngoài

tế bào?

U Ấ

T H Ẩ M T H

4/ Đây là phương thức vận chuyển các chất qua

màng không tiêu tốn năng lượng?

Ụ H

T N

5/ Đây là môi trường mà nồng độ chất tan ngoài

tế bào bằng nồng độ chất tan trong tế bào?

G N

Ơ Ư

Đ Ẳ N G T R

6/ Vận chuyển thụ động và vận chuyển chủ động

là kiểu vận chuyển của các chất không

làm biến dạng …

H C

H N

7/ Loại môi trường nào có nồng độ chất tan bên trong tế bào thấp hơn nồng độ chất tan bên

ngoài tế bào?

N

Ư U T R Ư Ơ G

TỪ KHOÁ

ĐÁP

Ô

CHỮ

C Í

T