Câu 1 (1,0 điểm).Giải nghĩa và phân tích giá trị biểu cảm của từ nghiêng trong câu thơ sau:Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ độiNhịp chày nghiêng(1) giấc ngủ em nghiêng(2) (Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ – Nguyễn Khoa Điềm)Câu 2 (2,0 điểm).Chỉ ra và phân tích tác dụng của các biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau: Sương trắng rỏ đầu cành như giọt sữa, Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa, Núi uốn mình trong chiếc áo the xanh, Đồi thoa son nằm dưới ánh bình minh... (Trích Chợ Tết, Đoàn Văn Cừ, Thi nhân Việt Nam, NXBVH 1997
Trang 1ĐỀ THI TUYỂN SINH LỚP 10 THPT CHUYÊN
NĂM HỌC 2015 - 2016 Môn: Ngữ văn (Chuyên)
Thời gian làm bài: 150 phút, không kể thời gian phát đề
Câu 1 (1,0 điểm).
Giải nghĩa và phân tích giá trị biểu cảm của từ nghiêng trong câu thơ sau:
Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội
Nhịp chày nghiêng (1) giấc ngủ em nghiêng (2)
(Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ – Nguyễn Khoa Điềm)
Câu 2 (2,0 điểm).
Chỉ ra và phân tích tác dụng của các biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:
Sương trắng rỏ đầu cành như giọt sữa,
Tia nắng tía nháy hoài trong ruộng lúa, Núi uốn mình trong chiếc áo the xanh, Đồi thoa son nằm dưới ánh bình minh
(Trích Chợ Tết, Đoàn Văn Cừ, Thi nhân Việt Nam, NXBVH 1997)
Câu 3 (3,0 điểm).
Đọc đoạn văn sau:
LỖI LẦM VÀ SỰ BIẾT ƠN
Hai người bạn cùng đi qua sa mạc Trong chuyến đi, giữa hai người có xảy ra một cuộc tranh luận, và một người nổi nóng, không kiềm chế được mình đã nặng lời miệt thị người kia Cảm thấy bị xúc phạm, anh không nói gì, chỉ viết lên cát: “Hôm nay người bạn tốt nhất của tôi đã làm khác đi những gì tôi nghĩ”
Họ đi tiếp, tìm thấy một ốc đảo, và quyết định đi bơi Người bị miệt thị lúc nãy bây giờ
bị đuối sức và chìm dần xuống Người bạn kia đã tìm cách cứu anh Khi đã lên bờ, anh lấy một miếng kim loại khắc lên đá: “Hôm nay người bạn tốt nhất của tôi đã cứu sống tôi”
Người kia hỏi: “Tại sao khi tôi xúc phạm anh, anh viết lên cát, còn bây giờ anh lại khắc lên đá”?
Anh ta trả lời: “Những điều viết lên cát sẽ mau chóng xóa nhòa theo thời gian, nhưng không ai có thể xóa được những điều tốt đẹp đã được ghi tạc trên đá, trong lòng người”
Vậy mỗi chúng ta hãy học cách viết những nỗi đau buồn, thù hận lên cát và khắc ghi những ân nghĩa lên đá
(Dẫn theo Ngữ văn 9, tập 1, NXB Giáo dục, 2009, tr 160).
Hãy viết một bài văn (khoảng 600 từ) trình bày suy nghĩ của em về sự tha thứ và lòng biết ơn của con người trong cuộc sống
Câu 4 (4,0 điểm).
Bàn về bài thơ Đồng chí của Chính Hữu, Sách giáo khoa Ngữ văn 9, tập một viết: Bài thơ thể hiện hình tượng người lính cách mạng và sự gắn bó keo sơn của họ qua những chi tiết, hình ảnh, ngôn ngữ giản dị, chân thực, cô đọng, giàu sức biểu cảm.
Bằng những cảm nhận về tác phẩm, em hãy làm sáng tỏ nhận định trên
-HẾT -Họ và tên thí sinh: Số báo danh: Giám thị 1 Giám thị 2
Trang 2UBND TỈNH HÀ NAM
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HƯỚNG DẪN CHẤM THI TUYỂN SINH LỚP 10 THPT CHUYÊN
NĂM HỌC 2015 - 2016 Môn thi: Ngữ văn (Chuyên)
(Bản Hướng dẫn chấm thi gồm có 03 trang)
A Hướng dẫn chung
- Giám khảo cần nắm vững yêu cầu của hướng dẫn chấm để đánh giá tổng quát bài làm của thí sinh, tránh cách chấm đếm ý cho điểm
- Do đặc trưng của bộ môn Ngữ văn nên giám khảo cần chủ động, linh hoạt trong việc vận dụng đáp án và thang điểm; khuyến khích các bài viết có cảm xúc và sáng tạo
- Việc chi tiết hóa điểm số của các ý (nếu có) phải đảm bảo không sai lệch với tổng điểm của mỗi ý và được thống nhất trong Hội đồng chấm thi
- Điểm của toàn bài thi vẫn được giữ nguyên, không làm tròn số
B Đáp án và thang điểm Câu 1 (1,0 điểm)
Giải nghĩa từ đi:
- Nghiêng (1): tư thế không ở phương thẳng đứng mà lệch về một bên
- Nghiêng (2): trạng thái giấc ngủ không yên giấc
0,5
Phân tích giá trị biểu cảm của từ đi: thể hiện tình cảm yêu thương con và sự vất vả, gian
Câu 2 (2,0 điểm)
+ Nhân hóa: tia nắng tía nháy hoài; núi uốn mình; đồi thoa son, nằm 0,25
+ Sử dụng các tính từ, động từ: trắng, xanh, son, rỏ, nháy, uốn, thoa, nằm 0,25
Giá trị nghệ thuật của các biện pháp tu từ:
- Bằng biện pháp so sánh và nhân hóa Đoàn Văn Cừ đã thổi hồn vào thiên nhiên, biến chúng
thành những sinh thể sống Đó là vẻ đẹp trong tẻo, tinh khôi, đầy hấp dẫn qua so sánh
“sương trắng rỏ đầu cành như giọt sữa”; vẻ tinh nghịch, nhí nhảnh của tia nắng tía; cái thướt
tha, điệu đà trong dáng “uốn mình” của núi và cảm giác yên bình, ấm áp trong khung cảnh
“đồi thoa son nằm dưới ánh bình minh”
0,75
=> Đánh giá chung: Với việc sử dụng linh hoat, khéo léo các biện pháp tu từ tác giả đã tái
hiện bức tranh thiên nhiên mùa xuân sinh động, tươi tắn, có hồn, đầy sức sống đồng thời gợi
cuộc sống thanh bình, yên ả, tươi đẹp của đồng quê
0,5
Câu 3 (3,0 điểm)
* Yêu cầu về kĩ năng: Biết cách làm bài văn nghị luận xã hội Bố cục rõ ràng, biết vận dụng,
phối hợp nhiều thao tác nghị luận Lập luận chặt chẽ, dẫn chứng chọn lọc, thuyết phục Không mắc lỗi diễn đạt, dùng từ, ngữ pháp, chính tả Đảm bảo độ dài theo quy định
* Yêu cầu về nội dung: Đảm bảo các ý cơ bản sau:
D B
Trang 3Nội dung Điểm
Dẫn dắt, giới thiệu câu chuyện, nêu vấn đề cần nghị luận: Sự tha thứ và lòng biết ơn của con
người trong cuộc sống
Trình bày suy nghĩ của bản thân về sự tha thứ và lòng biết ơn của con người trong cuộc sống
được gợi lên từ câu chuyện:
Nêu được nội dung, ý nghĩa câu chuyện.
- Giải thích:
+ Sự tha thứ: Là việc bỏ qua, không trách cứ, chấp nhặt, hay trừng phạt những sai trái, lỗi
lầm của người khác
+ Lòng biết ơn: Là sự thể hiện việc hiểu và nhớ công ơn của người khác đối với mình
- Phân tích, chứng minh:
+ Trong cuộc sống, ai cũng có lúc gây ra những lỗi lầm, sai trái vì vậy cần phải nhận được sự
tha thứ, bao dung của mọi người
+ Sự tha thứ giúp cho người mắc lỗi có cơ hội được sửa chữa; giúp cho bản thân tìm thấy
được sự thanh thản và làm cho cuộc sống bớt đi sự căng thẳng, xung đột (viết những nỗi đau
buồn, thù hận lên cát …)
+ Cần khắc ghi những ân nghĩa vào lòng, phải biết ơn những người đã đem đến cho mình
những điều tốt đẹp (biết khắc ghi những ân nghĩa lên đá)
(có thể nêu và phân tích dẫn chứng phù hợp)
- Bình luận:
+ Sự tha thứ và lòng biết ơn là một phẩm chất cần thiết, cao đẹp, là nét đẹp truyền thống của
con người Việt Nam
+ Phê phán những người sống không có lòng biết ơn và sự tha thứ…
+ Bài học nhận thức : Cần phải biết sống có tấm lòng bao dung, vị tha; biết ghi ơn những con
người đã mang lại cho mình những điều tốt đẹp…
+ Liên hệ bản thân
*
Cách cho điểm:
- Điểm 3: Đáp ứng tốt các yêu cầu trên Bố cục rõ ràng, lập luận chặt chẽ, diễn đạt lưu loát, văn viết có
cảm xúc và sáng tạo
- Điểm 2: Đáp ứng được phần lớn yêu cầu trên, mắc một vài lỗi diễn đạt nhỏ.
- Điểm 1: Trình bày sơ sài, mắc nhiều lỗi diễn đạt, dùng từ, đặt câu, …
- Điểm 0: Không làm được bài, lạc đề.
Câu 4 (4,0 điểm)
* Yêu cầu về kĩ năng: Học sinh biết cách làm bài nghị luận về một vấn đề văn học Biết vận
dụng thành thạo các thao tác lập luận, lựa chọn dẫn chứng tiêu biểu Bố cục bài viết chặt chẽ, diễn đạt trong sáng, có cảm xúc, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu, diễn đạt
* Yêu cầu về kiến thức: học sinh có thể triển khai theo các cách khác nhau, song cần đảm bảo
được những ý cơ bản sau:
1 Giới thiệu về tác giả, tác phẩm và vấn đề nghị luận. 0,25
2 Phân tích bài Đồng chí để làm sáng tỏ vấn đề:
a Những chi tiết giản dị chân thực như đi thẳng từ đời sống vào bài thơ: 1,0
Trang 4- áo rách, quần vá, chân không giày, sốt run người vừng trán ướt mồ hôi -> Để khắc họa
hình ảnh người lính trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp với bao thiếu
thốn, khó khăn gian khổ, ốm đau, bệnh tật
- Đêm rét chung chăn; thương nhau tay nắm lấy bàn tay; đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới->
Để nói lên sự gắn bó keo sơn của tình đồng chí, đồng đội
b Những hình ảnh cô đọng, giàu sức biểu cảm:
- Quê hương anh nước mặn đồng chua, làng tôi đất cày lên sỏi đá Súng bên súng đầu sát
bên đầu đêm rét chung chăn….->cơ sở của tình đồng chí của những người lính: họ cùng
chung nguồn gốc xuất thân, chung mục tiêu lí tưởng, chung nhiệm vụ chiến đấu
- Gian nhà không mặc kệ gió lung lay…-> quyết tâm ra đi chiến đấu, quyết tâm bảo vệ quê
hương nhưng vẫn không nguôi nỗi nhớ thương với quê hương, với những người thân
- Miệng cười buốt giá…-> Không chỉ diễn tả cái khó khăn, thiếu thốn mà còn thể hiện tinh
thần lạc quan của người lính vốn xuất thân người nông dân
- Đặc biệt “đầu súng trăng treo”->Hình ảnh mang nhiều ý nghĩa biểu tượng gợi ra những
liên tưởng sâu sa…đồng thời thể hiện vẻ lãng mạn của người lính trong thời kì kháng chiến
chống Pháp còn đầy khó khăn, gian khổ
=> Để khắc họa hình ảnh người lính cách mạng …
1,0
c Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc gần với lời ăn tiếng nói của người nông dân :
- Những từ Hán Việt được dùng vừa để nói lên sự gắn bó, thân thiết, vừa thể hiện sự thiêng
liêng, trang trọng khi nói về tình đồng chí (tri kỉ, đồng chí) xen lẫn với những từ dân dã phù
hợp với chất nông dân của người lính (mặc kệ).
- Hệ thống từ cùng trường nghĩa gợi lên sự gắn bó keo sơn (với, quen, bên, sát, chung, nhớ,
thương, nắm, cạnh…)
1,0
3 Đánh giá chung:
- Chính Hữu đã rất thành công trong việc sử dụng bút pháp tả thực với những chi tiết, hình
ảnh, ngôn ngữ chân thực, cụ thể, cô đọng, giàu sức biểu cảm để nói về cuộc sống của người
lính trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp
- Với Đồng chí, Chính Hữu đã khẳng định được tên tuổi của mình trong nền thơ hiện đại Việt
Nam
0,75
-H T -