Sự phát triển của khoa học và đặc biệt là phương pháp luận nghiên cứu khoa học là tiền đề cơ bản, quan trọng cho sự ra đời của XHH.. XHH là khoa học nghiên cứu quy luật của sự nảy sinh,
Trang 1Ôn Thi Lịch Sử Xã Hội Học
Phần 1: Giáo trình Chương 1: Sự ra đời của Xã hội học
1 Xhh ra đời ở Pháp vào nữa đầu thế kỷ 19 (năm 1838)
2 Đại công nghiệp cơ khí bắt đầu xuất hiện ở Anh
3 Chủ nghĩa thành thị là dựa vào kỹ thuật công nghiệp và quan hệ chức năng
4 Nhà thờ tách ra khỏi nhà nước và nhà trường là biểu hiện rõ rệt nhất của biến đổi xã hội ở châu âu tk 18-19
5 Sự kiện chính trị - xã hội quan trọng nhất ở châu âu tk 18-19 là cuộc cách mạng Pháp năm 1789
6 Mâu thuẫn sâu sắc giữa giai cấp vô sản và tư sản
7 Có 2 cuộc cách mạng vô sản đầu tiên trên thế giới là: Công xã Paris (1891) và cách mạng tháng 10 nga (1917)
8 Trong đời sống ctri ở C.Au (tk18-19) có những sự thay đổi gì về mặt cơ cấu XH? XHH ra đời lần đầu trên TG với tư cách là 1 môn KHởi đầu
Cách mạng Pháp để lại những dấu ấn sau:
- Quyền lực chuyển sang Tư sản
- Các công trình của các nhà xhh đều chịu ảnh hưởng của học thuyết XHCN pháp
- Các nhà xhh đặc ra những câu hỏi cơ bản lí luận cơ bản của XHH vào tk19
- Một số người giữ tư liệu sản xuất -> củng cố và ptrien CNTB
9 Các trào lưu tiến bộ của KHTN và KHXH đã trở thành tiền đề, nguồn gốc và những yếu tố cơ bản cấu thành nên hệ thống lý luận và phương pháp luận của khoa học XHH tk 19
10 Tại Pháp là cái nôi của XHH
Trang 211 Nhà XHH August Comte (1798-1857) là người đã sang lập ra chủ nghĩa thực chứng
và khai sinh ra khoa học XHH
12 Sự phát triển của khoa học và đặc biệt là phương pháp luận nghiên cứu khoa học là tiền đề cơ bản, quan trọng cho sự ra đời của XHH
13 Những nhà XHH đặc nền móng cho XHH là : Comte, spencer, Marx, Durkheim, Weber
XHH ra đời đáp ứng nhu cầu thực tiễn nào?
- Nhằm lập lại trật tự, ổn định trật tự và nhu cầu nhận thức để giải quyết những vấn đề nảy sinh trong biến động XH->XHH ra đời đáp ứng nhu cầu nhận thức các biến đổi XH.
Những thành tựu KHTN đánh dấu bước phát triển có tính cách mạng trong nhận thức của con người về TG tự nhiên là gì?
- Định luật vạn vật hấp dẫn (vly) , bảo toàn năng lượng(hóa học)
- Học thuyết tiến hóa, lai tạo giống tế bào (sinh vật)
- Hoạt động hệ thần kinh-> tạo khả năng đi sâu vào hoạt động tâm ký (y học)
- Học thuyết tế bào…….
- -> là tiền đề cơ bản , quan trọng cho sự ra đời XHH.
Những thành tựu KHXH (tk17-19) đã tạo tiền đồ khoa học-lý luận tư tưởng cho sự ra đời của XHH là gì?
- Các cuộc cách mạng công nghiệp
- Sự hình thành ptrien CNTB ở các nước C.Au
- LLSX ptrien mới về chất, công cụ lao động không ngừng được cải tiến.
- Kinh tế đã mang tính XH hóa cao.
- Triết học thực chứng , trào lưu ánh sáng
- Học thuyết của Marx.
Trang 3Chương 2: Sự thống nhất trong tính đa dạng của các lý
thuyết XHH
1 Sự thống nhất thể hiện ở chỗ là đều tập trung vào giải quyết 1 vấn đề cơ bản mang tính triết học, đó là mối quan hệ giữa con người và xã hội
2 XHH là khoa học nghiên cứu quy luật của sự nảy sinh, biến đổi và phát triển
3 Đối tượng nghiên cứu của XHH là các quy luật được phát hiện , trình bày dưới các hình thức khác nhau
4 Lý thuyết hệ thống xh của Parsons (1937)
5 Jakop và Sipov cho rằng đối tượng nghiên cứu của XHH là quy luật của các hệ thống
xh, là sự hoạt động của các quy luật vĩ mô
6 Ở nước phát triển sự khủng hoảng lý luận là do sản xuất thừa (VD: Pháp); còn ở nhiều nước mới phát triển XHH đang xảy ra cuộc khủng hoảng thiếu (VD: Việt Nam)
7 Cấu trúc XH còn được gọi là cơ cấu XH
8 Cấu trúc XH bao gồm yếu tố vật chất và yếu tố tinh thần
9 Sự kiện XH được Durkheim hiểu như là cấu trúc XH
10 Thuyết tiến hóa XH là của spencer
11 Lý thuyết XH (1949) của Merton chú trọng nghiên cứu vấn đề “chủ thể hành động”
12 Homans là đại diện của thuyết hành động duy lí
13 XHH vĩ mô là khi xác định đối tượng nghiên cứu là các quy luật của cả hệ thống XH XHH vi mô là // là các hiện tượng cá nhân, nhóm nhỏ
14 Mead là tác giả của thuyết tương tác biểu trưng
15 XHH trãi qua 3 giai đoạn: XHH vừa ra đời; XHH khẳng định vị trí; XHH đi vào cuộc sống
16 Simmel đưa XHH vào giảng dạy ở trường ĐH của Đức (1885)
Trang 4- Durkheim chính thức đưa môn XHH giảng dạy trong trường ĐH của Pháp (1895), một năm sau tức (1896) cho ra đời tạp chí “năm XHH”
- Năm 1892 thành lập khoa XHH đầu tiên trên thế giới tại đại học tổng hợp chicago (Hoa Kỳ) theo sang kiến của Small
- Small cùng Vincent là tác giả của quyển sách giáo khoa đầu tiên về XHH xuất bản năm 1894
17 Lịch sử XHH Pháp gồm : Comte & Durkheim
- // Đức gồm : Marx, weber, Simmel, và Habermas
-// Anh gồm : Spencer & Giddens
-// Mỹ gồm: Mead, Parsons và Merton
18 Lý thuyết cấu trúc hóa là của Giddens
Chương 3: XHH August Comte
1 August Comte (1798-1857); khai sinh ra XHH
2 Có 2 công trình lớn của ông là: Triết học thực chứng & hệ thống chính trị học thực chứng
3 Comte gọi XHH bằng 1 tên khác là vật lý học XH
4 XHH gồm: Tĩnh học XH và động học XH
5 Đơn vị XH cơ bản là “gia đình”
6 Đối tượng nghiên cứu của tĩnh học XH là cấu trúc XH và trật tự XH
7 Đối tượng của XHH là các quy luật của sự phát triển chung của loài người
8 Để nc xh theo Comte cần sử dụng pp quan sát, thực nghiệm, so sánh và lịch sử
Chương 4 XHH K.Marx
1 K.Marx(1818-1883)
2 Có 3 tác phẩm vĩ đại: Gia đình thần thánh(1845); Tuyên ngôn ĐCS(1848); Bộ tư bản
Trang 53 Tuyên ngôn ĐCS là kim chỉ nam cho hành động của những người cộng sản trên toàn thế giới
4 Theo Angel thì 2 phát hiện vĩ đại của K.Marx là: quan niệm duy vật lịch sử và việc bóc trần bí mật của nền sx TBCN nhờ giá trị thặng dư
5 Theo Durkheim “bộ tư bản” của Marx chiếm vị trí hạng nhất trong số các công trình nghiên cứu
6 Chủ nghĩa duy vật lịch sử được các nhà XHH macxit coi là XHH đại cương
7 Sự kiện lịch sử đầu tiên và quan trọng nhất là hành động sản xuất ra các phương tiện thỏa mãn nhu cầu vật chất
8 Mâu thuẫn là nguồn gốc thúc đẩy sự phát triển
9 Nhiệm vụ của XHH là góp phần cải biến thế giới
10 Marx đã viết trong bản thảo kinh tế học và triết học rằng lao động sản xuất là một quá trình kép
11 Trình độ sx của xh phụ thuộc vào sự phân công lao động trong xh
12 Cấu trúc phân tầng xh gồm 2 tầng:
- Giai cấp tập đoàn người làm chủ
- Các nhóm giai cấp còn lại trong xh
13 Lịch sử XH loài người trãi qua 5 thời kì
14 PTSX= LLSX+QHSX (trong QHSX thì quan hệ sở hửu tư liệu sx là quyết định) LLSX= TLSX+Người LĐ (con người là yếu tố quyết định)
15 Marx và Angel nhận định “ Toàn bộ lịch sử XH loài người là cuộc đấu tranh giai cấp
Chương 5: XHH Spencer
1 Spencer (1820-1903)
Trang 62 Đưa ra quan điểm về sự tiến hóa XH
3 XH như là một siêu sinh thể là luận điểm góc của spencer
4 Bản thân thuật ngữ cấu trúc và chức năng mà các nhà XHH sử dụng chủ yếu từ “sinh vật học”
5 Spencer phân chia thành 3 biến tác nhân: Chủ quan; khách qun ; tự sinh
6 Đặc điểm giống nhau của cơ thể sinh học và cơ thể xh là đều có khả năng sinh tồn và phát triển theo quy luật tiến hóa
7 Theo thuyết hệ thống; XH là 1 hệ thống gồm các tiểu hệ thống khác nhau tạo thành
8 Spencer phân XH làm 2:
- XH quân sự(thời chiến): Hoạt động theo chiều dọc
- XH công nghiệp(thời bình): Hoạt động theo chiều ngang-dọc
9 Spencer chú ý 5 loại thiết chế: Gia đình; nghi lễ; chính trị; tôn giáo; và kinh tế
Chương 6 XHH theo Durkheim
1 Durkheim (1858-1917)
2 Là người đặc nền móng xây dựng chủ nghĩa chức năng và chủ nghĩa cấu trúc
3 Có 3 tác phẩm lớn: Phân công lao động trong xã hội, Các quy tắc của phương pháp XHH; và tự tử
4 Đối tượng nc của XHH là “sự kiện XH”
5 XHH của DK xoay quanh vấn đề mối quan hệ giữa con người và xã hội
6 Quan niệm XHH của DK thuộc về “chủ nghĩa tập thể”
7 XHH gồm nhiều thành phần; trong đó quan trọng nhất là hình thái học xã hội
8 Nguyên lý xuyên suốt của DK là quan điểm coi sự kiện xh là những sự vật
9 Có 4 nhóm quy tắc:
- Nhóm quy tắc quan sát
Trang 7- Nhóm quy tắc phân biệt cái bình thường và cái sai lệch
- Nhóm quy tắc chức năng luận
- Nhóm quy tắc chứng minh XHH
10 Có 2 loại sự kiện xh: tính vật chất và phi VC
11 SKXH có 3 tính chất: Khách quan, phổ biến và cưỡng chế
12 DK lần đầu tiên đưa ra khái niệm “đoàn kết xã hội” trong tác phẩm “phân công lao động trong xh”
13 Có 2 kiểu Đoàn kết xh: cơ học & hữu cơ
14 phân công ld tỉ lệ thuận với quy mô và mật độ xh
15 Tự tử có mqh tỉ lệ nghịch với đoàn kết xh
16 Có 3 hình thức pcld bất bình thường là: Phi chuẩn mực, cưỡng bức bất công, và thiếu đồng bộ
17 Có 4 loại tự tử: Ích kỷ, vị tha, phi chuẩn mực, và cuồng tín
18 Chức năng xh cơ bản của tôn giáo là tạo ra sự đoàn kết xh, cũng cố niềm tin và tang cường sự gắng bó
Chương 7: XHH theo Simmel
1 Simmel (1858-1918)
2 Đưa XHH vào giảng dạy ở trường ĐH tổng hợp Berlin (1885)
3 Simmel cùng Tonnies đã sang lập hội XHH Đức (1909)
4 Theo Simmel xhh là khoa học đặc biệt, chuyên nc các hình thức xh
5 Cấp độ phân tích cơ bản của xh là cá nhân và nhóm người
6 Simmel phân biệt 3 bộ phận cơ bản của XHH là:
- XHH thuần túy (hình thức)
- XHH Đại cương
Trang 8- XHH triết học
7 Đối tượng nghiên cứu của XHH hình thức là các hình thức cơ bản của sự tương tác xh
8 Simmel cho rằng tang quy mô nhóm sẽ mở rộng tự chủ cá nhân
9 Có 2 loại hình thức tương tác xh
- Hình thức diễn tiến
- Hình thức cấu trúc
10 Đối tượng nc của XHH simmel là các kiểu, dạng, hình thù của quan hệ xh, tương tác xh
11 Có 2 đặc trưng phương pháp luận simmel là
- PP luận là phép biện chứng
- Hình thức tương tác xh tách biệt với nội dung tương tác xh
12 Simmel là người đã có công giải phóng XHH ra khỏi tư duy tâm lý học
13 Xung đột và hiệp tác là 2 mặt của cùng 1 sự tương tác xh
14 K.Marx coi xh là 1 cấu trúc theo chiều dọc gồm các giai cấp; còn simmel xem xh là một cấu trúc ngang – dọc gồm các cá nhân, nhóm có quan hệ với nhau
15 Có 3 loại mâu thuẫn trong nhóm: Tính cách, đại diện và cạnh tranh
16 Ngôn ngữ là loại phương tiện đặc biệt; Đồng tiền tạo ra trao đổi ngang giá
17 Simmel được gọi là ông tổ của XHH định lượng
Chương 8: XHH Weber
1 Weber ( 1864-1920)
2 Cuốn sách được coi là kinh thánh của XHH là “ đạo đức tinh lành và tinh thần chủ nghĩa Tư bản” Đồng thời quyển sách này còn được Dahredorf gọi là “1 hạt ngọc của phân tích xh”
3 Đối tượng nc của xhh là hoạt động xh
Trang 94 Một trong những pp đặc trưng của xhh weber là pp “loại hình lí tưởng”
5 Có 3 dạng loại hình lí tưởng: Sự kiện, khái niệm, và Lý thuyết
6 Theo weber, XHH là khoa học giải nghĩa hành động xh và tiến đến cách giải thích nhân quả về đường lối và hệ quả của hành động xh
7 Xhh cần phải sử dụng pp lí giải để nghiên cứu hành động xh; có 2 loại lí giải là trực tiếp và gián tiếp
8 Mục tiêu của xhh là đưa ra những khái niệm chung
9 Nhiệm vụ của XHH là nc các thiết chế xh với tư cách là hành động cá nhân
10 Đối tượng nc của XHH lý giải là hành động xh
11 Weber phân biệt 4 loại hành động xh
- Hành động duy lý công cụ (VD: Hoạt động kinh tế)
- Hành động duy lý giá trị
- Hành động cảm tính
- Hành động theo truyền thống (vd: hoạt động chào hỏi)
12 Có 6 đặc trưng của bộ máy nhiệm sở
13 Weber giải thích sự ra đời và phát triển của CNTB từ 2 quyển “ Đạo đức tinh lành… CNTB” và “ Kinh tế & Xã hội”
14 Cấu trúc xh & phân tầng xh chịu tác động bởi 2 yếu tố: Kinh tế & phi kinh tế
15 Có 2 hình thức phân tầng xh về kt:
- Về sở hữu tài sản
- Về mức thu nhập (Chủ yếu)
16 DK thúc đẩy XHH phát triển theo hướng duy lý- thực chứng- Định lượng
Còn Weber phát triển theo hướng duy lý- thông hiểu- Định tính
Chương 9 Thuyết chức năng
Trang 101 Parsons & Merton là tác giả của thuyết chức năng cấu trúc
2 Comte là người đầu tiên đề ra hướng nc tĩnh học xh
3 DK đề ra yêu cầu là nc xhh cần phân biệt rõ nguyên nhân và chức năng của skxh
4 Malinowki là người đầu tiên vận dụng khái niệm chức năng vào nghiên cứu các nhu cầu
5 Brown nc chức năng của các thiết chế trong hệ thống xh
6 Chuổi các sự kiện chức năng:
Hệ thống => Nhu cầu => chức năng => Bô phận => Cấu trúc => Hệ thống
7 Merton gọi hệ quả tích cực là chức năng, tiêu cực là loạn chức năng
8 Có 4 loại chức năng: Nổi trội, tiềm ẩn, hiện, ẩn
9 Parsons sang lập ra khoa các quan hệ xh ở trường ĐH Havard 1946
10 Parsons cho rằng có 4 cấp độ hệ thống: Hành vi, nhân cách, xh và văn hóa
11.Parsons nổi tiếng về lý thuyết hệ thống xh
12 Có 4 loại yêu cầu chức năng của xh là: Thích ứng, hướng đích, liên kết, và duy trì khuôn mẫu lặn
13 Các tiểu hệ thống quan hệ với nhau theo nghiên lý điều khiển học
14 Merton sinh 1910, cho rằng sự lệch chuẩn là lệch pha
15 Merton đưa ra 5 kiểu hành động thích nghi với xh: Thỏa hiệp, đổi mới, nghi thức, thoái lui và nổi loạn
16 Merton là người đưa ra khái niệm hệ vai trò
Phần 2: Trả lời câu hỏi
1 Những điều kiện ra đời của XHH là:
- Bối cảnh KT-XH & Bối cảnh chính trị-văn hóa-tư tưởng
Trang 112 Sự kiện quan trọng ảnh hưởng đến sự ra đời của XHH là cuộc đại cách mạng tư sản Pháp
3 Cùng với GC tư sản là sự lớn mạnh của GC vô sản
4 XHH ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn và nhu cầu nhận thức các biến đổi trong
xã hội
5 Cuộc cách mạng pháp diễn ra năm 1789
6 Những biến động chính trị xã hội của châu âu đã để lại những dấu ấn trong lịch sử xã hội học :
+ Cuộc cách mạng Pháp là sự kiện xã hội học ra đời đầu tiên trên thế giới với tư cách là một khoa học
+ Các công trình của các nhà xã hội học sau này đều chịu tác động ảnh hưởng của học thuyết xã hội chủ nghĩa Pháp
+ Giúp các nhà XHH tiền bối đặc ra những cơ hỏi lí luận cơ bản đối với XHH thế
kỉ 19
7 Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và đặc biệt là phương pháp luận nghiên cứu khoa học là tiền đề cơ bản, quan trọng cho sự ra đời của xã hội học
8 Các tiền đề nguồn gốc và yếu tố cơ bản cấu thành hệ thống lí luận tk 19 là các trào lưu tiến bộ của KHTN và KHXH
9 Những thành tựu của KHTN đánh dấu sự phát triển mang tính cách mạng là:
- Lĩnh vực sinh học: Thuyết tế bào, Thuyết tiến hóa
- Lĩnh vực hóa học: Định luật bảo toàn khối lượng
- Lĩnh vực vật lý: Vạn vật hấp dẫn
10 Xhh ra đời ở pháp, vào khoảng nữa đầu thế kỉ 19, vào năm 1838, người khai sinh là
Auguste Comte
11 Auguste Comte là người cho rằng XHH bao gồm 2 bộ phận cơ bản là “tĩnh học xã hội” và “ động học xã hội”
12 Đối tượng nghiên cứu của XHH theo Comte là các quy luật của sự phát triển chung của loài người
Trang 1213 Nhiệm vụ của XHH theo quan niệm của Comte là tổ chức lại xã hội và lập lại trật tự
xã hội dựa vào các quy luật tổ chức và biến đổi xã hội do xã hội học nghiên cứu phát hiện được
14 Theo A.comte khi nghiên cứu XH cần những phương pháp sau: Quan sát, thực
nghiệm, so sánh và phân tích lịch sử
15 Cho đến nay XHH đã trãi qua 3 giai đoạn là:
+ GD1: ( 1830-1840) XHH mới ra đời phải đấu tranh giành trở thành 1ngành KH độc lập
+GD2: (Cuối thế kỷ XIX – đầu tk XX) là XHH khẳng định vị trí và vai trò của nó trong
xã hội
+ GD3: (Cuối tkXX đến nay) XHH đi vào cuộc sống
16 Khoa XHH đầu tiên trên thế giới được thành lập ở trường ĐH tổng hợp Chicago (Hoa kỳ) 1892
17 Tạp chí năm XHH ra đời vào năm 1896
18 Tác giả sách giáo khoa đầu tiên về XHH là Small cùng với Vincent viết năm 1894
19 Người cho rằng XHH là khoa học nghiên cứu các sự kiện XH là Durkheim
20 Đối tượng của XHH theo quan điểm của Weber là hành động xã hội của con người
21 Sự thống nhất của các lý luận khác nhau thể hiện ở chỗ cùng giải quyết một vần đề
cơ bản đó là mối quan hệ giữa con người và xã hội.
22 XHH quan tâm đến vấn đề con người và XH: tức là quan tâm đến mối quan hệ giữa con người và xh
23 Các lý thuyết xhh luận giải bản chất con người theo hướng xem vai trò con người như thế nào, có thích nghi được không,…
24 Hành động XH bao gồm: yếu tố chủ quan bên trong và bên ngoài
25 Weber cho rằng xhh là khoa học lí giải hành động xh
26 Cấu trúc xh còn được gọi là cơ cấu xh
27 Người đưa ra lý thuyết hệ thống về cấu trúc của hoạt động xh là parsons