Tìm hiểu nghệ thuật thời phục hưng

Trong cuốn “ Lịch sử thế giới trung đại” Quyển II Châu Âu hậu kỳ phong kiến, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1978 của Lơng Ninh- Đặng Đức An có đề cập đến phong trào văn hóa Phục hng.Trong đó phần

Trờng đại học vinh Khoa Lịch sử

-˜&™ -chuyên ngành: Lịch sử thế giới

Khóa luận tốt nghiệp đại học

Tìm hiểu nghệ thuật thời phục

hƯng

Giảng viên hớng dẫn: ThS Phan Hoàng Minh

Sinh viên thực hiện : Phạm Thị Huyền Trang

Lớp : 44A - Lịch sử

Vinh, tháng 5 năm 2007

Mục lục phần mở đầu 1

phần nội dung 6

Chơng 1 Tổng quan về phong trào văn hoá Phục hng 6

1.1 Hoàn cảnh lịch sử và điều kiện ra đời của phong trào văn hoá Phục hng 6

1.1.1 Hoàn cảnh lịch sử 6

1.1.2 Điều kiện 11

1.2 Văn hoá Phục hng 14

1.2.1 Văn học 14

1.2.2 Nghệ Thuật 17

1.2.3 Khoa học tự nhiên và triết học 19

1.3 Nhận xét về phong trào văn hoá Phục hng 21

Chơng 2 Hội họa thời Phục hng 25

2.1 Những phát minh quan trọng về mỹ thuật Phục hng 25

2.1.1 Phép phối cảnh_khoa học trong nghệ thuật 25

2.1.2 Nghiên cứu giải phẫu thân thể 26

2.1.3 Sáng chế ra sơn dầu 27

2.2 Hội họa Phục hng thế kỷ XIV-XV 28

2.2.1 Giôttô Bôndônê (Giotto di Bondone, 1276-1337) 29

2.2.2 Madăckiô ( Masaccio, 1401-1428) 30

2.2.3 Botticelli ( 1445-1510) 32

2.3 Hội họa Phục hng thế kỷ XVI 33

2.3.1 Lêôna đơ Vanhxi (Leonard de vinci) 34

2.3.2 Mykenlăngiơ (Michelangelo, 1475-1564) 38

2.3.3 Raphaen ( Raphael, 1483-1520) 40

2.4 Tiểu kết 41

Chơng 3 Kiến trúc, điêu khắc, âm nhạc thời Phục hng 46

3.1 Kiến trúc 46

3.2 Điêu khắc 51

3.3 Âm nhạc 55

3.3.1 Âm nhạc - thanh nhạc Pháp và Italia thế kỷ XIV 56

3.3.2 Trờng phái âm nhạc - thanh nhạc Nêđeclan (TK XV - XVI ) 58

3.3.2.1 Sự phát triển thanh nhạc trong thời đại Nêđeclan có các đặc điểm 58

3.3.2.2 Các nhạc sĩ tiêu biểu 59

3.3.3 Âm nhạc, thanh nhạc thời kì cải cách tôn giáo 60

3.4 Tiểu kết 62

Phần kết luận 65

Tài liệu tham khảo 67 Phụ lục

phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Cuối thời trung đại ở châu Âu có một phong trào văn hóa mới gọi là

“Phong trào Văn hóa Phục hng” Nếu chỉ xét bề ngoài của danh từ thì ngời ta

dễ không hiểu hết ý nghĩa của từ đó, coi Văn hóa Phục hng chỉ là một phong trào phục hồi văn hóa Hy Lạp cổ đại một cách đơn thuần Trên thực tế Văn hóa Phục hng đợc nảy nở trong điều kiện lịch sử mới, thời kỳ của chủ nghĩa t bản đang dần dần xuất hiện ở châu Âu, thời kỳ có giai cấp t sản ra đời, nên nó không thể chỉ là sự phục hồi văn hóa cổ đại Hy Lạp mà còn mang một nội dung mới, một ý thức giai cấp mới

Phong trào Văn hóa Phục hng là một phong trào rộng rãi, nhiều mặt, trong đó ý thức hệ t sản chiếm địa vị chi phối Phong trào bắt đầu bùng nổ ở

Italia vào thế kỷ XIV sau đó lan đến các quốc gia châu Âu với những tốc độ ờng độ khác nhau qua những thế kỷ XIV, XV, XVI Thế kỷ XVI là thế kỷ toàn thịnh của nó

c-Dới thời hậu kỳ trung đại, thành thị ngày càng phát triển, giai cấp t sản

ra đời, quan hệ t bản chủ nghĩa thay thế dần quan hệ phong kiến Trong tình hình đó thế giới quan, hệ t tởng cũ của chế độ phong kiến trở nên lỗi thời và là trở ngại nặng nề cho sự phát triển của quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa Cuộc

đấu tranh giành quyền thống trị về t tởng tất nhiên phải nổ ra giữa giai cấp t sản và giai cấp phong kiến mà đại diện là tăng lữ

Cuộc đấu tranh về t tởng diễn ra trên nhiều lĩnh vực khác nhau nh văn học, nghệ thuật, khoa học ( bao gồm cả tôn giáo ), giáo dục Cuộc đấu tranh…này diễn ra thành hai phong trào lớn thời hậu kỳ trung đại, đó là phong trào cải cách tôn giáo và phong trào Văn hóa Phục hng Trong phong trào Văn hóa Phục hng, những thành tựu nghệ thuật chủ yếu bao gồm hội họa, điêu khắc và kiến trúc Tuy nhiên ở thời kỳ này hội họa và điêu khắc đã tách ra khỏi sự lệ thuộc vào kiến trúc Trong hội họa và điêu khắc, các nghệ sĩ Phục hng chú ý nhiều đến tính cách biểu hiện cá tính, nội tâm khác hẳn thời kỳ trớc Kiến trúc Phục hng lại phản ánh sự phục hồi cổ điển, thay đổi từ kiến trúc Gôtich cao vời vợi sang kiến trúc RôMa dùng nhiều đờng ngang và cấu trúc cân đối Các dinh thự và biệt thự thời Phục hng bắt đầu đợc xây dựng lộng lẫy không kém gì nơi thờ phụng, phản ánh sự giàu có và tính cách duy vật thời Phục hng Những tác phẩm nghệ thuật thời Phục hng toát lên t tởng nhân văn cao cả, có giá trị thẩm mĩ cao Nó còn là nguồn cảm hứng vô tận cho con ngời sáng tạo

những tác phẩm mới Bởi vậy chúng tôi chọn đề tài “Tìm hiểu nghệ thuật thời Phục hng”, để một mặt giúp chúng tôi tiếp cận với phơng pháp nghiên

cứu khoa học, mặt khác qua đây bổ sung vốn liếng trí tuệ của mình, làm cho bớc đi trong đờng đời vững chắc hơn

Nghệ thuật châu Âu nói riêng và thế giới nói chung rất phong phú Qua quá trình phát triển lịch sử loài ngời, con ngời đã sáng tạo đợc những công trình mỹ thuật tuyệt vời Từ những thời xa xa đã để lại nhiều công trình hội hoạ, kiến trúc, điêu khắc và những trang trí hình dáng có giá trị nghệ thuật trên các đồ dùng hằng ngày và công cụ sản xuất Cái vốn quý báu đó của thế giới đã nói lên sức sáng tạo nghệ thuật phục vụ cho đời sống Những cái vốn

đó không những cho ta thởng thức cái hay cái đẹp mà còn giúp ta hiểu biết sự phát triển của xã hội của mỗi dân tộc trên trái đất Việc tìm hiểu vốn quý đó của nhân loại là một sự cần thiết đối với đời sống văn hóa của mỗi dân tộc, góp phần nâng cao trình độ thẩm mĩ, góp phần xây dựng một thị hiếu đúng

đắn để hiểu cái hay cái đẹp, tạo thêm sự phong phú trong đời sống trí tuệ và tình cảm con ngời Đặc biệt, trong xu thế hội nhập khu vực, phát triển toàn cầu thì mỗi quốc gia cần phải gìn giữ và phát triển một nền văn hóa tiên tiến nhng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc Với đề tài này tôi hi vọng sẽ góp thêm một tiếng nói trong việc tìm hiểu nền văn hóa thế giới

2 Lịch sử vấn đề

Phong trào Văn hóa Phục hng có vị trí quan trọng trong tiến trình phát triển của lịch sử xã hội loài ngời Vì vậy việc nghiên cứu tìm hiểu nó có ý nghĩa rất to lớn Do trình độ ngoại ngữ còn hạn chế nên tôi chỉ tiếp cận đợc những công trình viết bằng tiếng việt Số công trình viết về phong trào Văn hóa Phục hng có không ít, phần lớn đợc nghiên cứu dới góc độ lịch sử của từng khoa học cụ thể Một số công trình nghiên cứu có tính chất thông sử hay bài viết bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí Còn việc đi sâu vào tìm hiểu nghệ thuật của thời kỳ Phục hng thì cha có tác phẩm nào đề cập Có chăng cũng chỉ là một phần trong những công trình chuyên khảo về nghệ thuật nói chung

Trong cuốn “ Lịch sử thế giới trung đại” Quyển II (Châu Âu hậu kỳ

phong kiến), NXB Giáo dục, Hà Nội, 1978 của Lơng Ninh- Đặng Đức An có

đề cập đến phong trào văn hóa Phục hng.Trong đó phần nào trình bày khái quát những thành tựu về nghệ thuật

Trong cuốn “Một số nền mỹ thuật thế giới”, NXB Văn hóa, 1978 của

Nguyễn Phi Hoanh, tác giả giới thiệu những nét chủ yếu những đặc điểm nghệ thuật; viết về lịch sử nghệ thuật của một số quốc gia trên thế giới, trong đó một phần nào đề cập đến nghệ thuật thời kỳ Phục hng ở Italia, Pháp, Anh, Tây Ban Nha…

Cuốn '' Lịch sử mỹ thuật thế giới '' của Phạm Thị Chỉnh (Giáo trình cao

đẳng s phạm) NXB Đại học S Phạm, Hà Nội Sách đã khái quát sơ lợc lịch sử

mỹ thuật thế giới từ cổ đại đến hiện đại, trong đó dành hẳn một chơng viết về nghệ thuật Phục hng

Ngoài ra còn một số các tạp chí nghiên cứu lịch sử, tạp chí nghiên cứu châu Âu, một số công trình viết về cuộc đời và sự nghiệp của những nhà danh họa nổi tiếng cũng đề cập đến phong trào Văn hóa Phục hng

Dựa trên nguồn những t liệu, tài liệu thu thập đợc đã giúp tôi hình dung dễ dàng hơn toàn cảnh bức tranh sôi động của phong trào Mặc dù trình

độ có hạn nhng tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “ Tìm hiểu nghệ thuật thời Phục hng” để đi sâu hơn về thành tựu của nó.

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tợng nghiên cứu

Mặc dù phong trào Văn hóa Phục hng đã đi vào quá khứ của lịch sử

nh-ng nhữnh-ng nội dunh-ng và ý nh-nghĩa của nó vẫn còn nónh-ng hổi đối với các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu

Với khả năng và thời gian cho phép tôi chỉ tìm hiểu về lĩnh vực nghệ thuật- một trong những thành tựu tiêu biểu của phong trào Văn hóa Phục hng

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phong trào Văn hóa Phục hng đề cập đến nhiều lĩnh vực nh chính trị, xã hội, t tởng, khoa học kỹ thuật, văn học nghệ thuật, triết học, lịch sử Với…phạm vi của đề tài chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu những thành tựu về hội họa, kiến trúc, điêu khắc và âm nhạc.

4 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tài liệu

Đề tài này chủ yếu dựa trên các nguồn tài liệu sau: Các giáo trình lịch sử; Các công trình chuyên khảo về nghệ thuật và những tác phẩm viết về hội hoạ, kiến trúc, điêu khắc, âm nhạc; và các bài viết trong các tờ báo và tạp chí lịch sử viết về phong trào Văn hóa Phục hng

4.2 Phơng pháp nghiên cứu

Do yêu cầu của đề tài, nên để giải quyết đợc vấn đề này chúng tôi sử dụng phơng pháp lịch sử, phơng pháp logic, phơng pháp phân tích, phơng pháp tổng hợp, từ đó rút ra kết luận phục vụ cho đề tài

5 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, th mục tham khảo và phụ lục, Nội dung của đề tài gồm 3 chơng:

Chơng1 Tổng quan về Phong trào Văn hóa Phục hng

1.1 Hoàn cảnh lịch sử và điều kiện ra đời của phong trào Văn hóa Phục hng1.2 Văn hóa Phục hng

1.3 Nhận xét về phong trào Văn hóa Phục hng

Chơng 2 Hội họa Phục hng

2.1 Những phát minh quan trọng vê mỹ thuật Phục hng

2.2 Hội họa Phục hng thế kỷ XIV- XV

2.3 Hội họa Phục hng thế kỷ XVI

2.4 Tiểu kết

Chơng 3 kiến trúc, điêu khắc âm nhạc thời Phục hng

3.1 KiÕn tróc

3.2 §iªu kh¾c

3.3 ¢m nh¹c

3.4 TiÓu kÕt

phần nội dung

Chơng 1 Tổng quan về phong trào văn hoá phục hng

1.1 Hoàn cảnh lịch sử và điều kiện ra đời của phong trào văn hoá Phục hng

1.1.1 Hoàn cảnh lịch sử

ở thời kỳ trung đại quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa xuất hiện và hai giai cấp mới ra đời, đó là giai cấp t sản và giai cấp vô sản Lúc bấy giờ giai cấp vô sản còn non yếu cha có vai trò trong đời sống xã hội Tây Âu, còn giai cấp t sản mới ra đời nhng đã có phần nào tiềm lực kinh tế Thế nhng họ còn là giai cấp bị thống trị, quyền lực chính trị lúc này vẫn nằm trong tay giai cấp thống trị phong kiến, bao gồm cả phong kiến thế tục và thế lực phong kiến giáo hội Các thế lực phong kiến này đã cản đờng phát triển của giai cấp t sản Vì vậy tuy cha đủ khả năng lật đổ giai cấp phong kiến nhng giai cấp t sản đã vùng dậy đấu tranh chống phong kiến nhằm tạo điều kiện cho chủ nghĩa t bản phát triển Cuộc đấu tranh chống phong kiến ở Tây Âu hậu kỳ trung đại đã diễn ra sôi động trên tất cả các lĩnh vực: t tởng, văn hóa và đấu tranh vũ trang Trên lĩnh vực văn hóa t tởng đã bùng nổ phong trào văn hoá Phục hng

Thế kỷ XI ở châu Âu đã xuất hiện những tiền đề của nền kinh tế hàng hoá Điều kiện ra đời quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa ở Tây Âu là sự tiến bộ của kĩ thuật Tây Âu thời hậu kỳ trung đại đã xuất hiện những tiến bộ kỹ thuật vợt bậc làm cho năng suất lao động, hiệu quả kinh tế không ngừng tăng lên Trớc hết là tiến bộ trong lĩnh vực năng lợng tiêu biểu là việc cải tiến nguồn n-

ớc Nhờ việc sử dụng năng lợng nớc vào sản xuất, vào luyện thép mà sức ngời sức súc vật trong các cơ sở sản xuất đang dần đợc thay thế Cũng nhờ sử dụng năng lợng do guồng nớc cải tiến cung cấp ngời Tây Âu có thể hút đợc nớc ở

trong hầm lò lên nên đã khai thác đợc những mỏ than nâu, khoáng sản Đồng…thời ngời ta có thể quạt gió vào lò luyện kim làm cho nhiệt lợng trong lò tăng lên, nhờ vậy có thể luyện đợc nhiều sắt thép tốt Đó là điều kiện thuận lợi làm nên những công cụ lao động bằng máy móc tốt hơn, đem lại năng suất cao hơn Ngoài ra trong lĩnh vực kỹ thuật quân sự, nhờ học đợc kỹ thuật chế tạo thuốc súng do ngời Arập học ở ngời Trung Quốc truyền sang châu Âu nên từ thế kỷ XIV ngời châu Âu đã chế tác đợc súng cầm tay có quy luật Trên lĩnh vực văn hoá, thông qua ngời Arập ngời châu Âu đã biết làm ra những loại giấy tốt hơn Đặc biệt từ thế kỷ XII trở đi nghề giấy và nghề in đợc phổ biến rộng rãi khắp Tây Âu nh Anh, Pháp, Đức, Nêđeclan Ngoài ra ở thời hậu kỳ trung…

đại ngời châu Âu cũng đóng đợc thuyền cỡ lớn chở hàng trăm thuỷ thủ và sản xuất la bàn để xác định phơng huớng Nhờ vậy thơng nhân phơng Tây đã có thể vợt đại dơng để buôn bán giao lu với các nớc trên thế giới Tất cả những tiến bộ kỹ thuật đã thúc đẩy sự phát triển của xã hội Tây Âu thời hậu kỳ trung

đại Sự phát triển đó đợc biểu hiện trên tất cả các lĩnh vực nông nghiệp, thủ công nghiệp và thơng nghiệp

Sự phát triển của công thơng nghiệp và sự phân công lao động ngày càng diễn ra mạnh mẽ giữa các nghành nghề đã kích thích kinh tế hàng hóa phát triển Nhng chỉ một mình kinh tế hàng hóa thì không thể sản sinh ra chủ nghĩa

t bản mà cần phải có một thời gian dài, một thời kỳ chuẩn bị, đó là quá trình tích luỹ vốn ban đầu hay con gọi là tích luỹ t bản nguyên thuỷ

Mác viết : “Quá trình tạo ra t bản chủ nghĩa không thể là cái gì khác hơn

là quá trình tách rời giữa ngời lao động khỏi quyền sở hữu điều kiện lao động của anh ta, quá trình một mặt biến t liệu sản xuất và t liệu sinh hoạt của xã hội thành t bản, và mặt khác biến những ngời sản xuất trực tiếp thành nhng ngời lao động làm thuê” [18,268-269] Qúa trình này đợc tiến hành trong thời gian dài bằng những biện pháp khác nhau nh cớp ruộng đất của nhân dân, tăng thuế, ban hành quốc trái, vơ vét vàng bạc từ châu Mỹ về châu Âu , việc xua

đuổi nông dân ra khỏi ruộng đất của mình, việc cớp bóc tài nguyên kể cả những con ngời ở những vùng đất mới phát hiện Kết quả chủ yếu của việc…tìm kiếm những mỏ vàng mỏ bạc từ châu Mỹ, việc tiêu diệt ngời dân bản xứ bắt họ làm nô lệ và chôn vùi họ trong nhng hầm mỏ, việc bắt đầu chinh phục

và cớp bóc miền Đông ấn, việc biến châu Phi thành khu cấm để săn bắt, buôn bán ngời da đen là tích luỹ vốn một cách nhanh chóng Việc “Rào đất cớp ruộng” tạo nên tầng lớp vô sản đông đảo làm thuê cho các nhà t bản

Cùng với sự xuất hiện quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa trong các ngành kinh tế thì xã hội phong kiến Tây Âu thời hậu kỳ trung đại đã trải qua một quá trình phân hoá Ngoài hai giai cấp cũ quý tộc phong kiến và nông nô thì nay xuất hiện hai giai cấp mới là t sản và vô sản Giai cấp t sản là giai cấp sở hữu

t liệu sản xuất và lao động làm thuê, thu đợc lợi nhuận trên cơ sở bóc lột sức lao động của ngời khác Bàn về quá trình hình thành giai cấp t sản, trong “ Tuyên ngôn Đảng Cộng Sản” Mac chỉ rõ : “Từ những nông nô thời trung cổ nảy sinh ra những thị dân của các thành thị đầu tiên rồi từ c dân của các thành thị đã nảy sinh ra những ông chủ, rồi nảy sinh ra những phần tử đầu tiên của giai cấp t sản” Giai cấp t sản vừa ra đời đã có ngay tiềm lực kinh tế nhờ bóc lột lao động làm thuê để thu lợi nhuận bằng giá trị thặng d Nhng giai cấp t sản vẫn là giai cấp bị trị và nằm trong sự khống chế của chế độ phong kiến Cùng với quá trình hình thành giai cấp t sản thì giai cấp vô sản cũng ra đời

Đó là những ngời bị tớc đoạt t liệu sản xuất và bị bóc lột đến tận xơng tuỷ giá trị thặng d

Sự xuất hiện quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa ở Tây Âu thời hậu kỳ trung

đại đã tác động mạnh mẽ đến mọi mặt đời sống xã hội Tây Âu

Đối với kinh tế – xã hội : ở thời hậu kỳ trung đại quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa xuất hiện và ngày càng thâm nhập sâu vào các ngành kinh tế ở các nớc Tây Âu Tuy quá trình đó diễn ra không đều giữa các nớc nh ở Italia sản xuất t bản chủ nghĩa xuất hiện nửa sau thế kỷ XIV; ở Anh, Pháp từ thế kỷ XV;

ở Tây Ban Nha và các nớc khác là thế kỷ XVI Thế nhng lúc bấy giờ lực lợng phong kiến bảo thủ còn rất mạnh Các nớc phong kiến Tây Âu vẫn còn bị chia cắt bởi hiện tợng phong kiến cát cứ Nhìn chung tuy còn non yếu nhng so với chế độ phong kiến, chủ nghĩa t bản thể hiện đợc tính u việt của nó và gây ảnh hởng lớn tới xã hội phong kiến Tây Âu lúc bấy giờ mà trớc hết là ảnh hởng tới kinh tế – xã hội Kinh tế t bản chủ nghĩa đã cung cấp cho xã hội Tây Âu một khối lợng sản phẩm lớn phong phú đa dạng nh khoáng sản, vật liệu, công cụ lao động cải tiến, mặt hàng len dạ Tất cả những cái đó đ… ợc đem trao đổi rộng rãi trên thị trờng Do đó nền kinh tế tự nhiên đang chuyển mạnh sang kinh tế hàng hóa Một khi kinh tế hàng hóa phát triển thì nó sẽ làm thay đổi đời sống xã hội

Đối với chính trị : Quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa đã có ảnh hởng lớn

đến thể chế chính trị lúc bấy giờ Sự tồn tại của chế độ quân chủ chuyên chế Vua nắm mọi quyền hành của đất nớc kể cả quyền chi phối giáo hội Giai cấp

t sản tuy có ít nhiều tiềm lực kinh tế nhng cha đủ sức giành quyền chính trị về tay mình nên đã tích cực ủng hộ nhà vua nhằm loại trừ các thế lực lãnh chúa

địa phơng tạo điều kiện mở rộng phạm vi hoạt động kinh tế, mở đờng cho chủ nghĩa t bản phát triển Nhà vua cố gắng tạo mọi điều kiện cho giai cấp t sản phát triển bằng việc ban hành nhiều chính sách có lợi cho họ nh khuyến khích lập công trờng thủ công, hạn chế nhập khẩu tạo điều kiện cho kinh tế trong n-

ớc phát triển Nhờ vậy chính quyền nhà vua tăng thêm nguồn kinh tế để tiến…hành các cuộc viễn chinh tìm kiếm thuộc địa Vì vậy sự liên minh giữa giai cấp t sản và nhà vua và ngợc lại chỉ là sự liên minh tạm thời, còn khi đã đủ

điều kiện thì giai cấp t sản sẽ nổi dậy đấu tranh lật đổ chính quyền phong kiến

Về văn hoá- t tởng : Tây Âu dới thời sơ và trung đại bị giáo hội Kitô lũng

đoạn Nhà thờ Kitô giáo tuyên truyền những t tởng duy tâm thần học phản

động, giam hãm t tởng con ngời trong vòng lạc hậu tăm tối Thần học đợc suy tôn là “bà chúa của khoa học” Còn khoa học bị coi là “đầy tớ” của thần học,

cùng với nó các t tởng khoa học, duy vật chủ nghĩa bị coi là kẻ thù không đội trời chung và bị thẳng tay tiêu diệt Tất cả những văn hoá giáo dục lúc bấy giờ

đợc giao cho giới tăng lữ phụ trách và bị trói chặt vào giáo hội cơ đốc giáo Chính vì vậy cần phải đẩy lùi t tởng thần học và triết học kinh viễn cho các môn khoa học phát triển Trong khi đó tầng lớp quý tộc phong kiến đang say

sa ăn chơi hởng lạc Họ lấy việc chiến đấu làm nghề nghiệp, lấy săn bắn thi võ làm trò tiêu khiển Còn tầng lớp tăng lữ đang đắm mình trong chủ nghĩa khổ…hạnh dù là giả dối Tất cả mọi tầng lớp đều không tha thiết tới hoạt động văn hoá nghệ thuật Giai cấp t sản nhờ nắm công nghệ và thơng nghiệp trở nên giàu mạnh, giao dịch rộng ra các nớc có điều kiện học hỏi để vơn lên Họ trở thành lực lợng chính trong việc phát triển văn hoá Tuy nhiên họ vẫn là giai cấp bị thống trị trong khi t tởng phong kiến ngự trị kìm hãm sự phát triển của giai cấp t sản thì giai cấp t sản buộc phải đấu tranh chống lại hệ t tởng và văn hóa phong kiến là giáo hội Kitô Trên cơ sở đó giai cấp t sản muốn xây dựng cho mình một nền văn hóa mới phù hợp, thúc đẩy kinh tế t bản chủ nghĩa phát triển

Lúc bấy giờ giai cấp t sản Tây Âu đợc tận mắt nhìn ngắm những di tích còn sót lại của hai nền văn minh cổ đại Hi Lạp- La Mã mà các cuộc khai quật mới phát hiện đợc, nhờ tự mình đọc, tìm hiểu ý nghĩa tác phẩm thời Hi Lạp cổ

xa và đối chiếu so sánh với nền văn minh trung cổ trong đó họ đang sống, họ rút ra đợc rằng: trung cổ phong kiến và nhà thờ đã kìm hãm nên văn hoá, hơn thế nữa đã chà đạp lên quyền sống, quyền tự do con ngời Họ cảm thấy mình vừa trải qua một “đêm trờng tăm tối” Trong hai thế kỷ XV- XVI ở châu Âu dẫy lên một cuộc vận động văn hoá t tởng nhằm: một mặt đấu tranh hệ t tởng lỗi thời của giáo hội và của giai cấp quý tộc phong kiến bảo thủ, mặt khác làm sống lại những truyền thống văn hoá tốt đẹp mà cổ đại Hi Lạp- La Mã đã nêu gơng Dựa trên cơ sở đó xây dựng một nền văn hoá mới phù hợp với thời đại mới, đó là phong trào văn hoá Phục hng

1.1.2 Điều kiện

Tây Âu vào hậu kỳ trung đại đã xuất hiện những tiến độ vợt bậc kĩ thuật nhất là trong lĩnh vực văn hoá nh kỹ thuật ấn loát của Gitenbec và kỹ thuật làm giấy đã tạo điều kiện cho sự truyền bá các t tởng văn hoá lúc bấy giờ Mặt khác các cuộc phát kiến địa lý đi đầu là Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, đã tìm ra nhiều miền đất mới, nhiều châu lục mới làm cho phạm vi hoạt động của ngời Tây Âu đợc mở rộng và đã đem về cho Tây Âu nguồn của cải khổng lồ để có

điều kiện thúc đẩy hoạt động văn hoá nghệ thuật phát triển

Italia trở thành quê hơng đầu tiên của phong trào văn hoá Phục hng bởi vì đất nớc này có nhiều điều kiện thuận lợi Những điều kiện đó thúc đẩy phong trào văn hoá mới này xuất hiện và phát triển đến đỉnh cao nhanh chóng.Bán đảo Italia có tốc độ phát triển đô thị rất cao và quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa ra đời sớm Vào cuối thời trung cổ, có gần 1/4 dân số Italia sống ở các thành phố, trong khi những nơi khác của châu Âu tỷ lệ này là 1/10 Tại châu Âu, Italia là nơi có nhiều thành phố nhất và có nhiều c dân sống trong các thành phố nhất Năm 1500, 70 thành phố lớn nhất Tây Âu là ở Italia, trong

đó có Naples, Venice, Milan là những thành phố hàng đầu trên 100 ngàn dân Ngoài ra Phirenxe, Venexia, Giênôva là những thành phố phồn thịnh đã lập…thành nớc cộng hoà thành thị Các đô thị là những trung tâm có kinh tế công thơng nghiệp phát triển Cho nên c dân ở đây muốn xây dựng một hệ t tởng, một nền văn hoá phù hợp nhu cầu giai cấp và để thoát khỏi ràng buộc khắt khe của giáo hội Sau này dĩ nhiên những thành phố ấy cũng là những trung tâm văn hoá lớn, nhất là Phlorăngxơ đựơc ngời đơng thời gọi là “lò lửa Phục hng” Tại đây nhiều nhà văn, nhà thơ lớn đã có mặt nh Đantê, Bôcaxiô, Pêtơraca Cũng tại đây chủ nghĩa nhân văn hình thành và phát triển Đối với nghệ thuật, một trờng phái mới ra đời mà mở đầu là Giôttô, tiếp đó là các hoạ sĩ và các nhà điêu khắc danh tiếng khác nh Motdatro, Donatenlô, Lêôna đơ Vanhxi,

Mikenlăngiơ, Raphaen Tài năng của họ nở rộ ở các thành thị lớn trên đất nớc Italia.

Italia vốn là quê hơng của văn minh La- Mã cổ đại, do đó bây giờ vẫn lu lại nhiều di sản văn hoá về các mặt kiến trúc, điêu khắc, văn học Vì vậy,…hơn ai hết các nghệ sĩ ý đã kế thừa đợc truyền thống văn hoá rực rỡ của đất n-

ớc mình Gia tài trí tuệ của ngời cổ còn rải rác khắp nơi trên đất ý, ở các sách

cổ trong th viện thị xã nh Phlorăngxơ Cha bao giờ sách của Platông, Plutaccơ

đợc các học giả say sa đọc nh thời trung cổ Việc học vốn cổ Hi- La cho ngời

ta thấy cái hay của nên nghệ thuật phản ánh hiện thực, đề cao con ngời Mặc

dù còn một số di sản văn hoá Hi Lạp- La Mã bị chôn vùi dới thời chinh chiến của các tộc Giéc manh, nhng có những thứ hầu nh không bị Man tộc xâm phạm đó là các nhà thơ, tu viện của đạo Ki tô Những gì còn sót lại đó ngời ta phát hiện bao nhiêu tác phẩm điêu khắc đẹp sinh động, gần sự sống khác hẳn hình tợng Bi- dăng- tanh khô khan xa rời con ngời Nh nhà viết sử Mi- Sơ- Lê ngời Pháp ca ngợi: “ Italia là một xứ đẹp mà nghệ thuật từ lâu đời đã kết hợp với thiên nhiên thích thú, dờng nh thực hiện cảnh thiên đàng trên mặt đất”

Do nền kinh tế phát triển, trong xã hội ý xuất hiện một tầng lớp rất giàu

có T bản- vốn đợc tích luỹ từ buổi đầu là bí quyết duy trì sự giàu có Tại Phlorăngxơ, 90% của cải của thành phố nằm trong tay 10% các gia đình sống tại đây và trong tay những đại gia hàng đầu Tổng số tiền của 100 gia đình giàu nhất Phlorăngxơ lớn hơn tổng số của cải của 87% dân số trong thành phố Để phô trơng sự giàu sang, họ xây dựng những công trình kiến trúc với quy mô lớn đợc trang sức bằng những tác phẩm nghệ thuật có giá trị sự tôn vinh những thành thị đa đến sự bùng nổ nhu cầu thực hiện các tác phẩm chân dung Tình hình đó đã có tác dụng khuyến khích rất lớn đối với sự sáng tạo của các nghệ sĩ mà trớc hết là của các hoạ sĩ và các nhà điêu khắc

Những ngời đứng đầu nhà nớc đã bảo trợ cho các văn nghệ sĩ Họ Mêdixi

ở Phlorăngxơ, họ Giôngđagơ ở Mantu, họ Môtêphentơrô ở Uocbinô, họ Exte ở

Fera, họ Aragôn ở Naples với t… tởng tiến bộ và giàu có, họ đã bảo trợ và khuyến khích các văn nghệ sĩ tìm tòi sáng tạo nghệ thuật Thậm chí giáo hoàng Xixtơ IV, Giu Lơ II, Lê ô X, và Phao Lô III ở La-Mã cùng quan tâm tới các lĩnh vực nghệ thuật Bớc đầu họ tìm đến văn nghệ sĩ nhằm phục vụ cho thú vui chơi hởng lạc của mình Nhờ vậy, những hoạ sĩ, nhà điêu khắc, nhà văn, nhà thơ càng có điều kiện tập trung trí tuệ và tài năng của mình vào công…việc sáng tạo.

Với hoàn cảnh lịch sử và điều kiện trên, phong trào văn hoá Phục hng xuất hiện từ thế kỷ XIV- XV ở các thành thị Bắc ý Thời Phục hng chia làm từng thời kỳ: Phục hng kỳ đầu gồm nền Mỹ thuật ở Tuscane (Italia) vào khoảng năm 1400- 1500 mà trung tâm là thủ phủ tiểu quốc Phlorăngxơ- nơi của các danh hoạ nh Giôttô, Masacxiô, Đonatenlô, Bôtixeli Thời “cao điểm Phục hng” , nghệ thuật đợc phát huy tại toà thánh La- Mã, tiểu quốc Phlorăngxơ và Vơnidơ vào khoảng 1500 đến 1540, tiêu biểu là Lêôna đơ Vanhxi, TiTian Nó phát triển rực rỡ ở thế kỷ XVI, từ Italia lan sang các n… ớc châu Âu khác nh Hà Lan, Anh, Pháp, Đức và còn mang cái tinh thần của nó…cho đến đầu thế kỷ XVII

Từ “Phục hng” theo tiếng Pháp là Rênaissance có nghĩa là “tái sinh”

Ng-ời đơng thNg-ời khôi phục lại văn hoá sán lạn của các quốc gia cổ đại Hi Lạp và Rôma đã bị xã hội phong kiến vùi dập đi trong gần 10 thế kỷ Nhng thật là sai lầm nếu coi đây chỉ là sự phục cổ đơn thuần Bởi vì ngời ta không chỉ muốn khôi phục những giá trị xa mà còn muốn lấy lại và phát huy tất cả những giá trị văn hoá của nhân loại đã bị giáo hội thiên chúa và chế độ phong kiến kìm hãm, chà đạp

1.2 Văn hoá Phục hng.

Cuộc vận động t tởng và văn hoá Phục hng đạt đợc những thành tựu rực

rỡ Nó làm cho Tây Âu nh bừng thức dậy sau một giấc ngủ dài bởi những thành tựu trên các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, triết học Sự tiến bộ của khoa

học tự nhiên, sự nở rộ của tài năng sáng tạo và số lợng đồ sộ các tác phẩm

nh-ng giá trị chủ yếu vẫn là nội dunh-ng t tởnh-ng của nó Tronh-ng khi sánh-ng tác các nhà văn hoá thời Phục hng đã đa vào trong tác phẩm của mình cái tinh thần mới, hơi thở mới của thời đại Đó là sự chống đối kịch liệt hệ t tởng phong kiến, chủ nghĩa kinh viện của nhà thờ, sự đòi hỏi giải phóng con ngời

“Thần khúc” “Thần khúc” đợc viết bằng tiếng Italia, tiếng nói dân tộc mà

Đantê dày công bồi đắp và rất đỗi yêu mến tự hào Tác phẩm này ông viết trong 20 năm sống lu vong, đến khi chết cũng cha hoàn thành trọn vẹn Toàn

bộ tập thơ gồm 100 chơng, ngoài chơng lời tựa nội dung chính chia làm 3 phần: địa ngục, tình giới và thiên đờng Nội dung của tác phẩm kể về một giấc mộng trong đó tác giả đợc nhà thơ nổi tiếng của La Mã cổ đại là Viêcgiliut dẫn đi xem địa ngục và tĩnh giới, tiếp đó đợc beatơrit dẫn đi xem thiên đờng

Về hình thức “Thần khúc” giống nh một tập trờng ca kiểu cũ, trong đó có

dùng địa ngục và thiên đờng làm bối cảnh và sử dụng nhiều điển tích thần học nhng nội dung t tởng thì hoàn toàn mới Ngoài Đantê còn có nhà thơ trữ tình Petơraca (1304- 1374) Thi phẩm của ông là tập thơ ca ngợi tình yêu tặng nàng Lôva ngời mà ông yêu suốt đời và trở thành bất tử trong thơ ông Tập thơ này đợc coi là mẫu mực của thơ trữ tình Italia Petơraca say mê tìm kiếm

những di tích, những tác phẩm văn hoá cổ đại La Mã và đợc thừa nhận là nhà nghiên cứu cổ học uyên thâm.

Về tiểu thuyết, Bôcaxiô (1313- 1375) là nhà văn ý xuất sắc trong lĩnh vực này Ông đợc đặt ngang hàng với 2 nhà thơ Đantê và Petơraca và đợc gọi chung là “ba tác giả lỗi lạc” Tác phẩm nổi tiếng của Bôcaxiô là tập truyện ngắn “Mời ngày”(Decameron) Tác phẩm này gồm 100 câu chuyện do 3

chàng trai trẻ và 7 cô gái kể cho nhau nghe để đỡ buồn trong mời ngày về sống ở một ngôi nhà nông thôn để tránh nạn dịch hạch xảy ra ở Phirenxe năm

1348 Thông qua những câu chuyện đó Bôcaxiô đã vạch ra tội lỗi của những

kẻ đáng căm ghét đơng thời nh nhng mụ đàn bà ngoại tình ranh ma, những nhà buôn xảo quyệt, những ngời tu dâm ô Đồng thời Bôcaxiô dũng cảm đả kích chế giễu sự mộ đạo giả dối của giới tăng lữ kể cả giáo hoàng Ông còn kêu gọi mọi ngời hãy sống vô t vui vẻ hồn nhiên và hãy biết hởng thụ những thú vui mà tạo hóa ban tặng cho con ngời chứ đừng tự ràng buộc mình, tự giết chết tự do theo giọng lỡi tuyên truyền của bọn tăng lữ cơ đốc

Sau khi phong trào văn hoá Phục hng lan rộng sang các nớc Tây Âu khác

ở Pháp và Tây Ban Nha đã xuất hiện hai nhà văn nổi tiếng, đó là Rable và xécvantéc Phrăngxoa Rable là học giả bậc nhất của phong trào Phục hng Pháp Tác phẩm nổi tiếng của Rable là “Gacgăngchuya và Pantrgơruyen” (Hai cha con ngời khổng lồ) Lúc còn nhỏ Rable đi tu,sau khi ra khỏi tu viện thì học ngành y và từng làm nghề thầy thuốc Ông là ngời tinh thông nhiều môn khoa học nh Triết học, thực vật học, văn học, kiến trúc Rable rất căm ghét…tập đoàn giáo sĩ từ giáo hoàng cho đến tu sĩ và kể cả vua chúa, quan lại quý tộc phong kiến Rable cho rằng: Tất cả những ngời đó là những kẻ lời biếng, xấu xa và thích ăn bám nhng luôn luôn lên tiếng dạy ngời rằng phải cần cù lao

động, thực hành tiết kiệm Chính vì vây mà ông viết tác phẩm “Gacgăngchuya

và ''Păngtagruyen'' nhằm chế giễu đả kích những kẻ đó Nội dung của tác phẩm này là kể về con ngời khổng lồ Gacgăngchuya vừa mới lọt lòng mẹ đã

đòi “Uống” Ngời ta phải lấy sữa của 170.913 con bò cho uống mới đủ Con của Gacgăngchuya là Păngtagruyen cũng là một ngời khổng lồ Anh có một nguời bạn tên là Panuyêc Giơ Sau khi đôi bạn này đánh thắng giặc ngoại xâm trở về; Panuyêc Giơ có một băn khoăn là có nên lấy vợ hay không Không giải

đáp đợc thắc mắc hai ngời đi đến xứ Cate (Trung Quốc) để hỏi lọ nớc thần Qua cuộc hành trình gian khó cuối cùng họ đã đến đợc ngôi đền “Lọ nớc thần” và đợc nghe mỗi một tiếng “uống!” Về bề ngoài, tác phẩm này có vẻ hoang đờng, nhng nội dung lại nói về những ngời thực, về thực trạng xã hội lúc bấy giờ, là giáo hoàng, giáo sĩ, vua quan là cuộc sống lời biếng ăn bám, là những việc làm xấu xa đầy rẫy trong cuộc sống hằng ngày Vì vậy đây là một tác phẩm hiện thực phê phán có giá trị

Xécvantéc là nhà văn lớn đặt nền móng cho nền văn học mới ở Tây Ban Nha Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông đồng thời là kiệt tác của nền văn học thế giới là Đônkihôtê Tiểu thuyết đônkihôtê đợc giới thiệu với hàng triệu độc giả trên thế giới Nhân dân Tây Ban Nha và cả nhân loại tiến bộ tìm thấy ở đó

t tởng nhân đạo chủ nghĩa sáng ngời Hình bóng chàng hiệp sĩ Dônkihôtê cùng chú giám mã Xông sô păng xa chắc chắn không ai trên thế gian này bắt gặp Tuy vậy cũng chắc chắn là không một ai sau khi đọc cuốn tiểu thuyết này lại không hình dung ra hai con ngòi vừa đáng buồn cời, vừa đáng yêu đáng quý đó Mà nét

đáng yêu đáng quý nhất ở 2 nhân vật bất hủ ấy chính là tấm lòng thiết tha với tự do của con ngời, với lẽ phải và chính nghĩa ở đời

Tác giả tiêu biểu cho nghệ thuật kịch thời Phục hng là Sêchxpia (1564- 1616) Trong 2 năm sáng tác, Sêchxpia đã để lại 36 vở kịch bao gồm hài kịch (nh vở “Đêm thứ m ời hai”, “theo đuổi tình yêu vô hiệu”), bi kịch (nh vở

“Rômêô và Giuliet”, “Hămlet”, Ôtenlô“ ”) kịch lịch sử (nh Risơt II, Risơt III, Henri IV…)

Trong văn học thời trung cổ hầu nh đã mất hẳn tiếng cời thì đến đây bỗng bừng lên một sinh khí mới.Tiếng cời cất lên say sa sảng khoái ca ngợi cuộc

đời trần thế, ca ngợi con ngời và chế giễu mọi thứ phản lại tự nhiên và kìm hãm con ngời Tiếng cời vang lên không bao giờ tắt trong “ Câu chuyện Mời ngày” của Bôcaxiô Nụ cời vui đời của Rabơle càng làm cho tác phẩm đầy

nhụê khí và tính chiến đấu.Tiếng cời cũng vang lên và toả rộng trên các nẻo ờng Tây Ban Nha theo bớc chân của hai thầy trò Đônkihôtê và Xăng xô Păng xa.Trong hài kịch của Sêchxpia, ta lại nghe cất lên tiếng cời khuấy động lòng ham muốn sống và yêu đời của tác giả

1.2.2 Nghệ Thuật

Lịch sử phong trào văn hoá Phục hng ghi nhận những thành công và giá

trị lớn lao của nghệ thuật thời kỳ này Nghệ thuật Phục hng phát triển mạnh cả

3 loại hình: Kiến trúc, điêu khắc và hội hoạ Trong đó hội hoạ là loại hình phát triển rực rỡ nhất từ trớc đến lúc đó Nhờ những tiến bộ kỹ thuật và những phát minh quan trọng về mĩ thuật thời Phục hng, các nghệ sĩ thiên tài đã để lại nhiều tác phẩm bất hủ cho đời sau Họ tách rời điêu khắc ra khỏi sự lệ thuộc của kiến trúc-nghệ thuật đứng hàng đầu thời trung cổ Lối xây cất phản ánh sự phục hồi cổ điển thay đổi từ kiến trúc Gothique vòi vọi sang kiến trúc La Mã dùng nhiều đờng ngang và đến sự cân đối Các dinh thự biệt thự lộng lẫy vĩ…

đại không kém nơi thờ phụng Văn hoá xã hội nói chung, nghệ thuật nói riêng bớt đi tính cách tôn giáo và thêm vào đó nhiều tính cách thế tục khác hẳn thời Trung cổ

Thế kỷ XlV– XV, nền nghệ thuật Phục hng gắn liền với tên tuổi của các hoạ sĩ và nhà điêu khắc nổi tiếng nh Giôttô (1266-1337), Masacciô(1401-1428), Doncitenlô (1386-1466), Verôiô (1435-1488) Giôttô là ng… ời đặt nền móng cho xu hớng hiện thực chủ nghĩa trong hội họa Trong các tác phẩm của

ông hãy còn quan hệ nhiều với hình thức, diễn đạt của nghệ thuật Trung cổ

Ông tạo ra một thế giới hội họa trong đó cảm xúc tạo hình mang tính ngời sâu sắc nh kịch tính, căng thẳng, chiều sâu tâm trạng Masaccio là ngời phát triển chủ nghĩa hiện thực trong hội họa thêm một bớc, đồng thời là ngời phát hiện

ra quy luật viễn cận Tác phẩm tiêu biểu của ông là “ Ađam và Evơ bị đuổi khỏi Thiên đàng” Đặc điểm chung của hội họa thời kỳ này là đề tài vẫn còn khai thác trong kinh thánh hoặc thần thoại, nhng nội dung thì hoàn toàn hiện thực.

Sang thế kỷ XVI nền nghệ thuật Phục hng đạt đến đỉnh cao của nó Những thành tựu của hội hoạ, điêu khắc gắn liền với tên tuổi của nhiều nhà danh hoạ, trong đó nổi tiếng nhất là Lêôna đơ Vanhxi, Mykenlăngiơ và Raphaen

Lêôna đơ Vanhxi (1452-1519) là danh hoạ ngời Italia đã cống hiến cho hội họa những tác phẩm nổi tiếng, không những nổi tiếng về bố cục vững chắc, màu sắc hài hoà mà còn thể hiện thành công nội tâm phong phú của nhân vật Những tác phẩm còn giữ đợc đến nay không còn nhiều nhng đều là những tác phẩm mẫu mực Có những bức họa đợc coi là đỉnh cao, biểu tợng cho nghệ thuật cổ điển Phục hng, đó là “ Bữa tiệc cuối cùng ”, chân dung “ Lagiôcông”, “ Đức mẹ Đồng trinh trong hang đá”, “Thánh nữ Anna”…

Mykenlăngiơ (1475-1564) sinh ở Tôxcan (Italia) là một hoạ sĩ, nhà điêu khắc nổi tiếng và là một kiến trúc s đầy tài năng về hội hoạ ông có nhiều tác phẩm khiến cho ngời đời thốt lên kinh ngạc nh “Sáng tạo thế giới” vẽ trên trần nhà thờ Xixtin ở La Mã, “Cuộc phán xét cuối cùng” Về điêu khắc, các bức…tợng Đavid, Môidơ, Đêm, Ngời nô lệ bị trói là những tác phẩm tiêu biểu Về…kiến trúc, ông là ngời thiết kế đầu tiên nhà thờ Xanhpie ở La Mã Mặc dù công trình này hoàn thành sau khi ông mất 62 năm nhng mái tròn của nhà thờ do

ông thiết kế khác hẳn với mái nhọn kiểu Gôtích truyền thống

Raphaen cũng là một hoạ sĩ thiên tài của Italia Cùng với Lêôna đờ Vanhxi, Mykenlăngiơ, ông đã góp phần tạo nên chuẩn mực, định hình cho sự phát triển của phong cách nghệ thuật Phục hng Nếu nh Mykenlăngiơ có phong cách mạnh mẽ cuồng nhiệt bao nhiêu thì Raphaen lại tạo nên dáng mềm mại nhẹ nhàng bấy nhiêu Tác phẩm nổi tiếng của ông nh “ Cô gái làm

vờn xinh đẹp”, “Đức mẹ đồng trinh và Chúa hài đồng”, “Đức mẹ của đại công tớc” Tranh của ông là những hình ảnh điển hình cho vẻ đẹp ng… ời phụ nữ.Ngoài Italia từ thế kỷ XVI các nớc Phlăngdrơ, Hà Lan, Đức, Pháp …cũng xuất hiện nhiều hoạ sĩ nổi tiếng nh Maxit, Lucat dơ lâydơ, Anbret Duyre, Lơ Nanh Đề tài trong tác phẩm của họ th… ờng là những cảnh đẹp thiên nhiên, hoạt động trong đời sống hàng ngày của những con ngời bình th-ờng mà bức tranh “Bữa ăn của những ngời nông dân” của Lơ Nanh là một ví

dụ tiêu biểu

1.2.3 Khoa học tự nhiên và triết học

Khoa học thời văn hoá Phục hng thờng gắn liền với triết học bởi vì triết học kinh viện đã làm tê liệt mọi tìm tòi nghiên cứu, kìm hãm sự tiến bộ của khoa học Khoa học muốn phát triển thì nó phải đấu tranh với triết học kinh viễn và kẻ thù bảo vệ nó là giáo hội Thiên chúa giáo Giáo hội coi khoa học và các nhà khoa học là kẻ thù không đội trời chung Suốt một thời kỳ dài, con ng-

ời bị ru ngủ bởi những thần học Đến thời kì Phục hng các ngành khoa học tự nhiên và triết học có những thành tựu lớn lao, trong đó đặc biệt quan trọng là thiên văn học

Nhà bác học mở đầu cho một bớc nhảy vọt về khoa học tự nhiên thời Phục hng là Nicôlai Côpecnic (1473-1543) Ông đã nêu ra thuyết về vũ trụ cho rằng mặt trời là trung tâm của vũ trụ, không phải mặt trời quay xung quanh trái đất mà trái đất tự quay quanh nó và quanh mặt trời Thể tích của mặt trời lớn hơn của trái đất rất nhiều Với phát hiện đó, Côpecnic đã gạt bỏ lý thuyết trái đất đứng yên ở trung tâm vũ trụ của nhà thiên văn học Ptôlêmê ngự trị ở Châu Âu suốt 14 thế kỷ qua Học thuyết Côpecnic đợc Gioocdanô Brunô hởng ứng và phát triển Brunô chứng minh rằng không gian của thế giới là vô hạn mặt trời không phải là trung tâm của vũ trụ mà chỉ là trung tâm của thái d-

ơng hệ Và thái dơng hệ chỉ là một trong những vũ trụ hệ khác Ông còn

chứng minh rằng vật chất luôn luôn vận động, luôn luôn biến đổi và tồn tại vĩnh viễn.

Một trong những nhà khoa học nổi tiếng khác thời Phục hng là Galilê (1564- 1642) Galilê là ngời đầu tiên dùng kính viễn vọng phóng to gấp 30 lần

để quan sát bầu trời Ông đã chứng minh rằng mặt trăng cũng là một hành tinh giống nh quả đất Ông còn phát hiện đợc thiên hà là vô số những vì sao tạo thành, giải thích cấu tạo của sao chổi Galilê phát hiện ra các định luật rơi thẳng đứng và giao động của vật thể

Cùng thời với Galilê có nhà thiên văn học Đức là Kep lơ(1571-1630) phát minh ra 3 quy luật quan trọng về sự vận hành của các hành tinh xung quanh mặt trời

Về mặt kỹ thuật thời Phục hng cũng có những thành tựu to lớn Quan trọng nhất là sự ra đời của thuật ấn loát của Gitenbec Ngời ta sử dụng chữ rời bằng kim khí, nhờ đó có thể in hàng loạt sách Phát minh hình học giải tích của nhà toán học ngời Pháp Uêcactơ (1596- 1650), thuật giải phẫu của nhà y học ngời Nêdeclan là Vêdalơ (1514- 1564)…

Về triết học, Phranxit Bâycơn là ngời mở đầu cho trờng phái triết học duy vật thời Phục hng Ông đề cao nhà triết học duy vật Hi Lạp cổ đại Dêmôcrit, phê phán kịch liệt chủ nghĩa duy tâm Xôcrat và Platông Ngoài ra, Lôrenxơ Van La ngời Italia, là nhà t tởng phê phán một cách khoa học những bài cổ văn tôn giáo, đồng thời phủ nhận chủ nghĩa khổ hạnh sau đó, nhiều nhà t tởng Phục hng lên tiếng tấn công vào chủ nghĩa duy tâm thần học ở nhiều khía cạnh khác nhau nh Pêtơrô Pompanaxi, Misen dơ Môngten

Những t tởng tiến bộ về triết học cho thấy chủ nghĩa duy vật phát triển

d-ới nhiều hình thức, phản ánh thế gid-ới quan của giai cấp t sản md-ới hình thành,

và chủ trơng giải phóng con ngời ra khởi sự lệ thuộc của giáo hội Tuy nhiên chủ nghĩa duy vật trong triết học thời Phục hng còn nhiều hạn chế Nó cha xây dựng đợc quan điểm riêng, phơng pháp riêng mà chỉ phát triển quan điểm và

sử dụng phơng pháp của các nhà triết học trớc và phơng pháp của nhà khoa học tự nhiên trớc đó Vì vậy triết học duy vật thời Phục hng không thể tránh khỏi sự máy móc siêu hình.

1.3 Nhận xét về phong trào văn hoá Phục hng

Ănghen nhận định, thời đại Phục hng là “ bớc ngoặt tiến bộ, vĩ đại nhất,

từ trớc đến giờ loài ngời cha từng thấy ” Bớc ngoặt đó diễn ra làm thay đổi mọi mặt kinh tế, chính trị-xã hội, tôn giáo t tởng và tinh thần Chính trong bối cảnh đó, văn học nghệ thuật Phục hng đã nở hoa kết quả, một mùa hoa quả tốt

đẹp hiếm có Văn hoá Phục hng đã làm sống lại những truyền thống văn hóa tốt đẹp mà cổ đại Hi-La đã nêu gơng, mà trung cổ phong kiến và nhà thờ đã cắt đứt Đó là truyền thống trân trọng, đề cao con ngời trái ngợc với thái độ coi rẻ, miệt thị con ngời của trung cổ Đó là truyền thống đấu tranh cho tự do của con ngời trái ngợc với nền chuyên chính độc tài của phong kiến và của giáo hội Vì thế phong trào văn hoá Phục hng khi hớng về cổ đại để học tập những truyền thống tốt đẹp đó, luôn phê phán tố cáo trung cổ phong kiến và nhà thờ, đồng thời nói lên những nhu cầu và khát vọng mới, vạch rõ và biểu d-

ơng những khả năng và triển vọng của con ngời mới, xã hội mới

Con ngời mới đó là con ngời xây dựng xã hội mới Con ngời mà thời đại Phục hng đang cần đến Đó là “những con ngời khổng lồ khổng lồ về t… tởng,

về nhiệt tình và tính cách, khổng lồ về tài năng mọi mặt và về sự hiểu biết sâu rộng”[5,106] Trong văn học ta khâm phục những nhân vật Gacgăngchuya và Păngtaguyen của Rable, bác sĩ Fauxt trong vở kịch của Maclovơ, Hămlet,

Ôtenlô của Sêchxpia Trên thực tế những ngời “khổng lồ về trí tuệ” xuât hiện

đó là thiên tài Lêôna đơ Vanhxi là nhà bác học kiêm kĩ s kiêm thợ máy, nh Anbe Duyre là nhà hoạ sĩ đồng thời là nhà điêu khắc nhà tạc tợng và nhà kiến trúc, nh Mykenlăngiơ nhà điêu khắc vừa là hoạ sĩ vừa là một kiến trúc s nổi tiếng

Phong trào văn hóa Phục hng có tiếp thu và kế thừa một số yếu tố của nền văn hoá Hi Lap và La Mã cổ đại Nhng thật là sai lầm nếu cho rằng phong trào sôi động này chỉ mang ý nghĩa phục cổ đơn thuần Đây là một phong trào văn hoá hoàn toàn mới dựa trên nền tảng kinh tế-xã hội mới và đợc chỉ đạo bởi một hệ t tởng mới hay nói cách khác văn hoá Phục hng là một cuộc văn hoá t tởng của giai cấp t sản ra đời nhằm chống lại những quan niệm lỗi thời ràng buộc t tởng tình cảm của con ngời và kìm hãm sự phát triển của phong kiến và giáo hội Thiên chúa Phong trào văn hoá Phục hng đã có sự phát triển với những thành tựu rực rỡ về mọi lĩnh vực, trong đó quan trọng nhất là văn học, nghệ thuật

T tởng chủ đạo của phong trào Văn hóa Phục hng là chủ nghĩa nhân văn

Đó là hệ t tởng coi trọng con ngời, chú ý đến cuộc sống hiện tại Chủ nghĩa nhân văn tìm thấy ở cổ đại, đặc biệt là văn hóa Hi Lạp và La Mã cổ đại, tinh thần trân trọng và đề cao con ngời mà nhân sinh quan trung cổ đã cố hạ thấp

và coi rẻ Tinh thần đó toát lên rực rỡ từ những tác phẩm nghệ thuật, thần thoại

Hi lạp, từ anh hùng ca Home, từ kịch Esin, Xôphôclơ, Ơripit đến kịch Arixtôphan, từ những bức tợng của phidiat đến những kiến trúc huy hoàng còn sót lại Từ đó, văn nghệ Phục h… ng tìm thấy những biểu tợng sáng ngời về vẻ

đẹp của con ngời, về ý chí đấu tranh cho tự do chống thiên nhiên và chống áp bức xã hội Chủ nghĩa nhân văn thời Phục hng đấu tranh đòi cho con ngời đợc hởng những quyền sống chính đáng ở ngay trên cõi đời này: quyền đợc ăn đợc mặc, đợc hởng những lạc thú Đantê, Pêtơraca, Bôcaciô, Xecvantec, Sô Xơ…hay Sêchxpia là những nhà nhân văn chủ nghĩa hiểu theo ý nghĩa đó …

Nh chúng ta thấy, chủ nghĩa nhân văn ở đây mang nội dung hoàn toàn mới trớc tiên nó chống lại những quan hệ phong kiến đã lỗi thời, những lề thói phong kiến lạc hậu và giáo hội thiên chúa đó là những chỗ dựa tinh thần và t t-ởng tồn tại trong suốt thời kỳ Trung cổ phong kiến Văn hoá cổ đại tuy bị lãng quên, nhng vẫn từng có đó có điều phải đến lúc này, một giai cấp mới ra

đời có hình thức kinh tế tơng tự (kinh tế hàng hoá) mới tìm thấy ở đó sự đồng cảm, rồi lại từ đó mà nâng lên phát triển nội dung t tởng của chính giai cấp mình Nh thế nguồn gốc là ở chỗ khi quan hệ kinh tế xã hội mới xuất hiện, giai cấp t sản bắt đầu nảy sinh đã không bằng lòng với quan hệ xã hội cũ, hệ thống văn hoá- t tởng cũ Nó chống lại kịch liệt và trên cơ sở đó mà xây nên một nền văn hoá mới_ văn hóa Phục hng.

Văn hoá Phục hng mang tính giai cấp rõ rệt Giai cấp t sản lúc này đại diện cho một nền kinh tế mới và tiến bộ tiêu biểu cho xu thế phát triển của lịch sử Nền văn hoá mà giai cấp t sản khởi xớng về căn bản mang ý nghĩa tiến

bộ Đó là sự đấu tranh phê phán t tởng và hành động của giáo hội, chế độ phong kiến lạc hậu kìm hãm sự sáng tạo của con ngời, đồng thời đề cao giá trị của con ngời, đòi giải phóng con ngời Hơn nữa nó có vai trò rất tích cực là phát động quần chúng chống lại chế độ cũ Chúng ta không chỉ chứng kiến một cuộc cách mạng về văn hoá t tởng mà còn thấy đợc sự sôi nổi của các cuộc cải cách tôn giáo rồi phong trào nông dân ở Đức Lúc này giai cấp t sản mới ra đời cha trởng thành nên hệ t tởng của nó cha trực tiếp chuẩn bị cho một cuộc cách mạng t sản Phải chăng vì lẽ đó nên ở buổi ban đầu mới mẻ của lịch

sử cha vớng bận lắm vào những quan hệ mâu thuẫn của bản thân nó Trong khi đấu tranh phê phán cái cũ nó có thể đề cao những giá trị tốt đẹp nhất cao quý nhất của con ngời lao động nó đã có sự đồng cảm nhất định với ngời lao

động Gía trị vĩ đại của chủ nghĩa nhân văn của nền văn hoá Phục hng cũng ở chỗ đó

Tuy nhiên nền văn hoá Phục hng cũng có mặt hạn chế của nó Cái hạn chế lớn nhất ở đây là trong khi chống lại giáo hội với t cách là đại biểu của một giai cấp bóc lột, các nhà t tởng không thủ tiêu tôn giáo mà thay bằng thứ tôn giáo khác (tôn giáo cải cách), một kiểu áo “may vừa khổ ngời giai cấp t sản” hơn Trong khi đòi giải phóng cá nhân, đòi quyền tự do cá nhân, các nhà văn hoá Phục hng đã đặt nền móng cho một thứ chủ nghĩa cá nhân mà giai cấp

t sản chỉ giành cho mình quyền thực tế đợc hởng Thời gian sau này nó phát triển lên thành những thứ nhân sinh quan ích kỷ và tội lỗi

Chơng 2 Hội họa thời phục hng

2.1 Những phát minh quan trọng về mỹ thuật Phục hng

Thành tích của các vị tiền bối thời Phục hng là không rập khuôn theo công thức By- dăng- tanh, học hỏi vốn cổ Hi-La và thiên nhiên mà họ đã có những đóng góp lớn lao về nghệ thuật tạo hình Đó là tìm ra định luật thiên nhiên, nghiên cứu kĩ về con ngời, xây dựng nền tảng khoa học cho mỹ thuật

Để các nghệ sĩ thời kỳ này lấy đó làm chuẩn mực cho sự sáng tạo, làm thớc đo

để đánh giá cái đẹp

2.1.1 Phép phối cảnh_khoa học trong nghệ thuật

Trong những bức tranh tờng phát hiện ở Pom-pe-i và He-cuy-la-num gần thành Napôlô cho thấy các hoạ sĩ Hi Lạp, La Mã cổ xa đã nhận xét đợc sự biến đổi về chiều hớng đờng nét tuỳ theo điểm nhìn của khán giả nhng theo nguyên tắc nào thì vẫn là bí ẩn cho các nghệ sĩ thời bấy giờ Hoạ sĩ thời tiền Phục hng đã tìm hiểu và biết đợc phép phối cảnh Những họa sĩ nh Paolô Uxento, Măngtơnha, Phơra Ănggiơlicô đã nghiên cứu nhiều mặt của phép phối cảnh Nhng có thể nói rằng vị thiên tài làm việc này một cách khoa học

và thảo ra phơng pháp rõ ràng có hình minh họa những điểm cơ bản của phép phối cảnh là Lêôna đơ Vanhxi

Nghệ thuật phối cảnh là thể hiện hình khối các vật và không gian ba chiều theo sự nhìn nhận của chúng ta.Ta nhìn nhận thế giới theo luật phối cảnh, các vật có vẻ nhỏ bé khi cùng ta đi ra xa.Tờng của một hành lang hay một con đờng hai bên trồng cây dờng nh hội tụ ở phía xa Các quy tắc của luật phối cảnh đặt trên cơ sở những đờng hội tụ gặp nhau ở một điểm hội tụ cố

định và duy nhất có thể nhìn thấy đợc Nh khi con đờng trồng cây hai bên kéo dài tới đờng chân trời, hoặc tởng tợng khi các đờng hội tụ của một căn phòng tiếp tục kéo dài qua khỏi bức tranh tờng xa nhất Dĩ nhiên là chỉ trong trí tởng t-ợng của chúng ta

Từ phối cảnh vẽ đờng nét, sự nghiên cứu dẫn Lêôna đơ Vanhxi đến phối cảnh về không khí Nhân vật của một bức tranh phải xây dựng bởi một lớp không khí bao trùm cả sự vật Cảnh mờ hay tỏ là do lớp không khí dày hay mỏng Chính nhờ sự phát hiện này mà Lêôna đơ Vanhxi và những ngời sau

ông sáng tác những bức tranh “dễ thở” và không khô khan nh trớc đây Lêôna

đã từng nói: Chỗ quan tâm của một họa sĩ trên mặt bằng của một bức tranh la phải làm sao nhân vật nh nổi hẳn lên và tách khỏi mặt bằng [10,50] Chứng tỏ…

rằng Lêôna vừa quan tâm đến không khí vừa chú trọng hình khối Vì chú trọng nhiều đến hình khối nên ông hi sinh phần màu sắc.

2.1.2 Nghiên cứu giải phẫu thân thể

Biết phép phối cảnh vẽ nhân vật có hình khối trong lớp không khí bao trùm vẫn không đủ để xây dựng một bức tranh hoàn hảo nếu không vẽ đúng hình ngời Hình ngời là chủ đề chính trong nhiều loại tranh Muốn vẽ hình ng-

ời nghiêm chỉnh thì phải nghiên cú giải phẫu thân thể ngời Thời Phục hng, công việc này dần trở thành phổ biến trong giới nghệ sĩ để cho ra đời một bức tranh hay một bức tợng hoàn thiện

Thời Trung cổ do sự lũng đoạn của Giáo hội Thiên chúa nên ngời ta không học giải phẫu Họ cho rằng điều đó là tội lỗi là cấm kị Vì thế trong các tác phẩm nghệ thuật thời kỳ này thân hình nhân vật thờng nh giá áo chớ không

có hình khối của ngời sống Đến thời Phục hng ngời ta mới tìm học giải phẫu một cách nghiêm túc Bên cạnh sự sáng tạo các nghệ sĩ Phục hng kế thừa những nghiên cứu của ngời Hi Lap cổ qua những tơng đồng nh “Ngời ném

đĩa” của Mi rông hay Laocông thời Hi Lạp

Giai đoạn đầu thời Phục hng các nghệ sĩ tạo hình đã giải phóng về t tởng Các nghệ sĩ nhận thấy tầm quan trọng của giải phẫu cơ thể ngời trong sáng tạo nghệ thuật Họ dám trộm xác ngời chết chôn ngoài nghĩa địa đem về ở buồng kín cùng nhau mổ xẻ học tập Các hoạ sĩ tiền Phục hng nh Sinhôrenli, Măngtơnha, Đônatenlô đã nghiên cứu kĩ lĩnh vực này và tìm cách diễn tả con ngời dới mọi khía cạnh Lêôna đơ Vanhxi đã nghiên cứu giải phẫu một cách khoa học và viết thành sách để giúp nghệ sĩ tạo hình học hỏi môn này Mykenlăngiơ và Raphaen cũng đã dày công nghiên cứu về nó Chính nhờ phát minh này mà đời sau đợc chứng kiến những kiệt tác nghệ thuật nh bức hoạ

“Mônalisa”, “ Bữa tiệc cuối cùng” của Lêôna đơ Vanhxi hay “ Đức mẹ của…

đại công tớc” của Raphaen…

2.1.3 Sáng chế ra sơn dầu

Sơn dầu là chất liệu có tầm quan trọng lớn trong nghành hội họa thời Phục hng Ngời dày công nghiên cứu, thử nghiệm và sáng chế ra sơn dầu là anh em nhà Giăng-van-Ec Trớc Phục hng ngời ta thờng vẽ tranh bằng kỹ thuật vẽ nề (vữa nớc) và bằng màu trộn keo hay lòng trắng trứng Những chất liệu này rất bất tiện Vẽ nề thì phải vẽ cho nhanh khi vữa còn ớt và chất liệu vẽ

nề không có khả năng diễn tả màu sắc nh trong thực tế Vẽ màu trộn keo thay lòng trắng trứng thì tranh thờng bị hoen ố Những chất liệu dùng trong hội hoạ thời cổ còn nhiều nhợc điểm Cuối thời Trung cổ khi các nhà nghệ sĩ thoát ra khỏi sự gò bó của tôn giáo, theo gơng hiện thực Hi- La, họ cố tìm một chất liệu có khả năng cho họ thể hiện sự vật nh họ thấy và tác phẩm đợc bền bỉ Kết quả của cuôc thí nghiệm tìm tòi này, họa sĩ Giăng-van-Ec (Jean Van Eyck) của nớc Bỉ đã sáng chế đợc chất liệu lý tởng cho họa sĩ, đó là sơn dầu Giăng-van-Ec đã phát hiện đợc điều này khi trộn dầu với các sắc tố thay cho chất phụ màu bằng lòng trắng trứng để làm chất kết dính của màu keo Kết quả là chất mới cho vẻ sáng sủa, trong suốt và màu sắc đậm đà vì sắc tố lơ lửng trong một lớp dầu phản chiếu ánh sáng Màu thuỷ hồ mờ xỉn và không nổi đợc biến thành một chất pha óng ánh rất tốt để thể hiện châu báu và quý kim và nhất là để vẽ ánh sáng chói trung thực của ánh sáng tự nhiên

Ngời đem kỹ thuật mới này nhanh chóng phổ biến ở Ăngtônenlô ở Metxinơ Ngời đời không biết gì về họa sĩ Ăngtenlô, nhng mấy bức chân dung

có một sự sống kỳ diệu mang tên ông ký, chứng tỏ rằng chất liệu mới giúp

ông thể hiện màu da nguời nh sống thực Những màu sắc ấy trải qua 5 thế kỷ

đến nay vẫn giữ đợc tơi đẹp nh mới vẽ Thành Vơnidơ nơi Ăngtônen-lô về ở trở thành trung tâm phát triển kỹ thuật và sơn dầu ở Italia Các đại danh hoạ của Vơnidơ thời Phục hng đều là ngời vẽ sơn dầu với màu sắc rực rỡ mà trớc

đây cha bao giờ thấy Có thể nói sự sáng chế ra sơn dầu là một cuộc cách mạng kỹ thuật trong hội họa, nó giúp cho nghệ sĩ thời này sáng tác nhiều loại tranh kỳ diệu làm thay đổi bộ mặt của hội họa Ngoài ra, thời kì Phục hng kỹ

thuật in ấn phát triển nên nhiều sách về giải phẫu tạo hình cơ thể ngời, về phép phối cảnh cũng đợc xuất bản.

Tất cả những phát minh trên đã giúp các hoạ sĩ đi sâu nghiên cứu, tìm ra cách thể hiện tranh với nhiều phẩm chất tốt đẹp Cái đẹp của tranh thời Phục hng là cái đẹp hài hoà cân đối Anbecti từng nói: “sẽ khó đạt cái đẹp nếu không có sự hài hoà” Hình tợng con ngời đợc coi là biểu mẫu cho tất cả mục tiêu về cái đẹp của văn hoá Phục hng Cân đối, hài hoà là cơ sở xây dựng cái

đẹp theo lý tởng thẩm mỹ của văn hoá Phục hng Điều đó đợc biểu hiện rất rõ trong các tác phẩm nghệ thuật thời đại này

2.2 Hội họa Phục hng thế kỷ XIV-XV

Nghệ thuật Phục hng bắt đầu ở Italia vào thế kỷ XIV với trung tâm là phlorenxơ và Vơnidơ Thời kỳ này ghi lại tên tuổi của một số nghệ sĩ nổi tiếng

nh Giôttô Bônđônê ( giotto di Bôntone,1267-1338) Duyxiô ( 1319), Masăcxiô (Masacio,1401-1428) Cuối thế kỷ XIV đến thế kỷ XV…nghệ thuật thời kỳ Phục hng có phát triển hơn trớc Tuy nhiên về phong cách nghệ thuật cha thật sự hoàn chỉnh Trong các tác phẩm đó, bên cạnh sự đổi mới về phong cách vẫn còn đôi chút ảnh hởng của nghệ thuật Trung cổ nhất là

Duccio,1278-sự thiếu vắng tình cảm thực của con ngời Duccio,1278-sự biểu cảm cha thật sâu sắc Vì vậy thời kỳ này đợc gọi là thời kỳ tiền Phục hng

2.2.1 Giôttô Bôndônê (Giotto di Bondone, 1276-1337)

Giôttô Bôndônê (1267-1337) rất nổi tiếng khi cuộc cách mạng về luật tự nhiên trong những tác phẩm rất nổi tiếng của ông Những gì xảy ra đồng thời với Giôttô đã gây cảm hứng và xúc cảm dạt dào tự nhiên trong tác phẩm của

ông Đến nỗi thi sĩ nổi tiếng đơng thời là Đantê ca tụng ông là một nghệ sĩ hạng nhất còn văn sĩ Bôxacxiô coi ông đã mang nghệ thuật hội họa “ra trớc

ánh sáng” sau hàng thế kỷ “tăm tối”

Tác phẩm của Giôttô đến nay tơng đối nhiều, không kể những tranh cha

đợc nhất trí xác nhận Một trong những bức bích họa chắc chắn của Giôttô nh

“Nhà thờ trên” ở Atxidô, bích họa “rêna” tại Pada, đền “Pacti” tại Xăngcơrôtxơ…

Bức “Phản bội chúa” đợc trích từ bộ tranh tại nhà thờ Đenarena của Giôttô Trong tranh Giôttô diễn tả lúc chúa Giêsu bị Giuđa phản bội Tác phẩm thành công ở cách họa sĩ diễn tả sự lộn xộn của đám đông lính vây quanh chúa Giôttô thể hiện thành công nhân vật Giuđa Tác phẩm này cho thấy

sự cách tân trong cách thể hiện con ngời, ánh sáng và sự cân đối, hài hoà về sự sắp đặt màu sắc bố cục

Thời Trung cổ tranh mang tính trang trí nhiều hơn tạo hình Hay nói cách khác thời trung cổ chỉ đề cập tới không gian 2 chiều, cha diễn tả chiều sâu của không gian Giôttô đã tiếp xúc với sự cách tân của thầy mình là Ximabuê, đa nghệ thuật gần với cuộc sống Chiều sâu không gian trong tranh đợc chú ý hơn Đặc biệt Giôttô không sử dụng trang trí trong tác phẩm Ông đặt các nhân vật và phong cảnh xa gần khiến tranh của ông mang nhiều nét thực hơn thời Trung cổ

Giôttô là một đại diện tiêu biểu của hội họa vùng Phlorenxơ Ông là một nghệ sỹ có tài và can đảm Ông có công lớn trong sự chuyển hớng nghệ thuật

về mặt hiện thực và nghiên cứu thiên nhiên Điểm đáng đề cao nhất trong nghệ thuật của Giôttô là bỏ công thức By-dăng- tanh và biết cách nhìn nhận học hỏi thiên nhiên Theo E.H.Gom-Brich trong sách “ Câu chuyện nghệ thuật” (Lê Sỹ Tuấn biên dịch NXB Thành phố Hồ Chí Minh) : “ Giôttô là một thiên tài đã phá vỡ vòng kim toả của nghệ thuật By-dăng-tanh và thoát ra, mạo hiểm dẫn thân vào một thế giới mới, đã chuyển dịch những hình tợng sống

động của nghệ thuật điêu khắc Gôtich vào trong hội họa Ngời Italia tin rằng một kỷ nguyên nghệ thuật hoàn toàn mới bắt đầu với sự xuất hiên của họa sĩ

vĩ đại ấy” Trong thời mà tôn giáo thống trị xã hội Châu Âu, một lời nói hay

một hình ảnh không theo đúng giáo điều có thể đem tai hoạ đến cho bản thân mình Giôttô làm khác với quan niệm nghệ thuật By-dăng-tanh cái mà giáo hội công nhận_ và có khả năng làm cho quan điểm mới của mình về hội họa gây thành phong trào dẫn đến sự bùng nổ mạnh mẽ dới thời Phục hng.

Tuy đóng góp của Giôttô cho nền hội họa Âu châu đợc mọi ngời công nhận nhng ta cũng phải thấy họa sĩ vẫn chịu sự hạn chế của thời đại Giôttô bỏ nền vàng theo công thức By-dăng-tanh, thay vào bằng cảnh thiên nhiên Nhng thiên nhiên của Giôttô là thiên nhiên sân khấu, núi rừng nhà của trong tranh là

sự gợi ý chứ không phải cảnh thật nh ta thấy Họa sĩ cha quan niêm đúng về tỷ

lệ ví dụ nh ông thánh Phơrăngxoa trong bích họa nhà thờ Atxidơ quỳ gần ngôi nhà tu bé tí nh hộp đồ chơi trẻ em Nh… ng ngoài lối vẽ gợi ý đó ta phải nhìn nhận là nhân vật trong tranh của Giôttô đợc thể hiện có hình khối và tình cảm khác hẳn hình nhân vật khô cứng không có sự sống của tranh By-dăng-tanh tr-

ớc đây Đó là bớc tiến dài cuối thời Trung cổ mở đầu một thời kỳ mới trong hội họa châu Âu, thời mà các nghệ sĩ trở lại nghiên cứu thực tế học hỏi thiên nhiên và đề cao con ngời của thời kỳ cổ điển Hi-La

2.2.2 Madăckiô ( Masaccio, 1401-1428)

Madăckiô qua đời lúc ông mới 27 tuổi nhng đã sống mãi nh một ngời trẻ

trung, nghệ thuật của ông phản ánh một sự trởng thành kinh ngạc Tên ông là một biệt danh có nghĩa là “ Sự cẩu thả trong bố trí” ( theo Vasari ), và nghệ thuật của ông có lẽ cũng cho thấy khuynh hớng đó Nhng có thể nói đó là một

sự vô trật tự thiên tài vững vàng và thuyết phục, ngời thừa kế chân chính của chủ nghĩa nhân văn và độ sâu không gian của Giôttô Bên cạnh đó ông còn tiếp thu phép phối cảnh trong kiến trúc áp dụng vào hội họa Cách phân bố hệ thống ánh sáng trong tranh rõ ràng Trên các hình các hình tợng nhân vật mảng sáng tối mạnh tơng phản Có thể nói tranh của ông là một sự tổng kết

các thành tựu về hình họa điêu khắc, phép phối cảnh trong kiến trúc nhằm diễn…tả con ngời sống động và thiết thực hơn tranh của thế kỷ XIV

Madăckiô đã để lại một số tác phẩm có giá trị : bức “ Đức Mẹ Đồng trinh

và chúa Hài đồng ngồi trên ngai với các thiên thần”, “ Ađam và Êva bị đuổi khỏi thiên đờng”, bức bích họa “Ba ngôi” trong bức Đức Mẹ Đồng trinh và chúa Hài đồng ngồi trên ngai với các thiên thần, tấm giữa của bức tranh thất lạc nhng cũng cho ta thấy Đức Mẹ có hình thức nh điêu khắc trong dáng điệu

uy nghi đoan chính ngồi trên ngai kiểu cổ, hoàn toàn không có cái vẻ uy nghi

nh tranh Bi-dăng-tanh Chúa Hài đồng là một hài nhi thực sự đang mút ngón tay trái và ánh mắt xa vắng, biểu hiện sự đối nghịch với sự tinh tế của phong cách Gôtich quốc tế nh của Gentile da Fabrianô chẳng hạn

Đầu thời Phục hng, điêu khắc có ảnh hởng tới hội họa rất nhiều Madăckiô chịu ảnh hởng tợng điêu khắc của Donnatenlo và Loenzô Ghiberti Quan niệm của Madăckiô về hình thể ba chiều, về kiến trúc và phép phối cảnh có

đợc là nhờ vào những công trình kĩ thuật và khoa học của Donnatenlo

Madăckiô khác ngời do ở bút pháp uy nghiêm Trong bức tranh “Chúa

ba ngôi”, Madăckiô đã trình bày sáu nhân vật có nhân tính, ở giữa Đức chúa

cha và Đức chúa con các nhân vật này rất ngời, mặc dầu chúng ta biết rằng đó

là các thần linh Thần tính là một bí nhiệm mà theo định nghĩa ta không hiểu

đợc, nhng Madăckiô đã làm cho bí nhiệm ba ngôi trở thành đễ hiểu Phía dới

trục thẳng ở giữa là bốn nhân vật phàm tục, chỉ mình Đức Mẹ Maria hớng cái nhìn về phía chúng ta Để cân bằng bên kia thánh giá thánh Jean nhìn chúa cứu thế chứ không nhìn ngời xem Phía dới nữa là những ngời cung trên, họ rất thực, thấp hơn nữa có nhân vật thứ bảy bộ xơng tợng trng Ađam và toàn thể nhân loại, chân lí duy nhất của mọi tín điều tôn giáo.Tính chất phổ biến

của bức tranh “Chúa ba ngôi” của Madăckiô vừa nhắc nhở chúng ta tính chất

tạm bợ của cuộc đời và tinh thần thuộc về truyền thống trung cổ

Sự quan tâm của Madăckiô tới tính xác thực khiến nhà nhà viết sử nghệ

thuật Vasia phải tán thởng : “ Trong lãnh vực hội họa chúng ta mang ơn

Madăckiô rất nhiều”[3,94] Ông là ngời đâù tiên vẽ các nhân vật hai chân bám

vào đất , do đó loại bỏ đợc sự vụng về phổ biến của tất cả các họa sĩ đi trớc

ông do vị trí của những hình điệu trên đầu ngón chân Chúng ta phải cảm ơn

ông đã cho nhân vật của mình sự sống động và nổi bật đến nỗi ông có thể tự mình phát minh nghệ thuật

2.2.3 Botticelli ( 1445-1510)

Botticelli là họa sĩ kết thúc thời kỳ tiền Phục hng Xét về tuổi tác ông là ngời cùng thời với Lêôna đơ Vanhxi Nhng Lêôna đơ Vanhxi Nhng Lêôna đơ Vanhxi đợc xếp vào thế kỷ XVI còn Botticelli lại xếp vào thời kỳ tiền Phục h-

ng Botticelli sinh ở Phlorenxơ Năm 1465 dới sự hớng dẫn của ngời thầy ông

đã sáng tác bức tranh đầu tiên Trong sự nghiệp sáng tác của mình ông có nhiều tác phẩm nh tranh nhà thờ Santa Maria Maggioor ở Phlorăngxơ, tranh

về lịch sử tình yêu, tranh bàn thờ theo yêu cầu của Giôvanni Bandi trong số…những tác phẩm đó ngời ta nhắc đến nhiều hơn những tác phẩm: “Mùa xuân”,

“Ngày sinh của thần vệ nữ”, “Lễ truyền tin”, “Đức Mẹ- Chúa Hài đồng và năm thiên thần”…

Botticelli khai thác đề tài tôn giáo quen thuộc Ngoài ra ông còn đề cập tới đề tài thần thoại Đây là một sự thay đổi hay sự quay trở về với truyền thống vinh quang thời cổ đại La Mã Chỉ có điều chắc chắn rằng không phải duy nhất một lần trong lịch sử nghệ thuật các nghệ sĩ tìm đến nguồn cảm hứng

từ thần thoại Hi Lạp- La Mã cổ xa Sau này thần thoại Hi -La vẫn là đề tài hấp dẫn của các họa sĩ sáng tác trong tranh, tợng kể cả thời kỳ hiện đại ngày nay Tác phẩm “ Mùa xuân”, “Ngày sinh của thần vệ nữ” điển hình cho đề tài đó…trong trang của Botticelli Trong bức tranh “Ngày sinh của thần Vệ nữ” Botticelli vẽ thần vệ nữ là một cô gái rất mảnh dẻ lả lớt với những lọn tóc vàng dài và nặng nhng mềm mại rủ xuống thân hình khoả thân, nàng đứng trên một

vỏ sò lớn đợc các thần gió thổi đẩy vào bờ Bên phải là nữ thần hoa Phlo-ra

đang mang một tấm khăn lớn màu đỏ choàng cho Vệ nữ Đến Botticelli việc diễn tả chất da thịt trong hội hoạ đã đạt những thành tựu Thần Vệ nữ khoả thân với cơ thể mềm mại da thịt căng tròn đầy cảm xúc khiến ngời xem ngất ngây sửng sốt trớc vẻ đẹp của nàng

Botticelli là một tài năng lớn của thời kỳ tiền Phục hng Ông đợc mệnh danh là sự “chính xác trữ tình” Nhà nghiên cứu nghệ thuật ngời Nga Ooclôra viết về ông nh sau: “nếu không biết đến sáng tác của ông (tức Botticelli), thì khái niệm của chúng ta về hội họa Phục hng sẽ không đầy đủ” Botticelli là một nghệ sĩ tài năng và có uy tín trong lĩnh vực nghệ thuật Năm 1504 ông đ-

ợc mời tham gia Uỷ ban quyết định vị trí đặt tợng David của Mikenlănggiơ Botticelli mất ngày 17 tháng 5 năm 1510 Mặc dù ông qua đời đã hơn 500 năm song những bức tranh với vẻ đẹp chuẩn mực của ông vẫn đợc công chúng nghệ thuật thế giới nhiều thời đại yêu thích và các thế hệ nghệ sĩ sau ông học tập

2.3 Hội họa Phục hng thế kỷ XVI

Thời kỳ này không có phát minh gì mới trong nghệ thuật tạo hình, nhng cơ sở khoa học của hình họa căn bản đã xây dựng trong thời kỳ tiền Phục hng Thế kỷ XVI trên đất Italia xuất hiện nhiều thiên tài vĩ đại Không những ở Italia mà phong trào văn hoá Phục hng nói chung và lĩnh vực hội họa nói riêng

đã nở rộ khắp Bắc Âu Thế kỷ XVI đợc coi là thời Đại Phục hng hay là thời kỳ Phục hng cực thịnh Italia là mảnh đất đợc “ bón phân gieo hạt giống” từ thời tiền Phục hng đã mọc lên những cây hoa nghệ thuật vào loại tơi đẹp nhất của vờn hoa nghệ thuật thế giới Tên tuổi của một số thiên tài thời đại Phục hng đã lấn át cả nghệ sĩ lớn các thời khác Thế hệ sau này khi nhìn lại những thành tựu của thời kỳ văn hóa cực thịnh này phải trầm trồ thán phục, không khỏi kính cẩn nghiêng mình trớc danh họa Lêôna đơ Vanhxi, Mikenlăngiơ,

Raphaen, Titine Ngoài Italia hội hoạ Phục h… ng còn phát triển ở nhiều nớc khác nh Bỉ, Nêđeclan, Đức, Pháp…

Rôma là thành phố tiêu biểu cho thời đại Phục hng Ta thấy rằng trong thời Tiền Phục hng trung tâm của mĩ thuật Italia là Plorenxơ nơi tập hợp nhiều thiên tài và tác phẩm bất hủ của họ; là niềm tự hào của dân tộc Italia Nhng qua thế kỷ XVI, khi giáo hoàng Giuylo đệ nhị mời nhà kiến trúc bơramăngtơ

về coi việc kiến thiết giáo đô Vaticăng ở Rôma thì thành Rôma thu hút nhiều nghệ sĩ tiếng tăm nhất của Italia nh Raphaen, Mikenlăngiơ để đóng góp…công việc này

2.3.1 Lêôna đơ Vanhxi (Leonard de vinci)

Lêôna đơ Vanhxi là một nghệ sĩ có trí tuệ toàn khoa Ông nghiên cứu

nhiều lĩnh vực và có những sáng kiến đặc biệt về mọi mặt môn khoa học nghệ thuật, trong đó những tác phẩm về hội hoạ đợc ngời đời ca tụng nhiều nhất và

đánh giá rất cao Về tuổi tác, Lêôna gần t… ơng đơng với tuổi của Botticelli hay Sinhôrenli, nghĩa là thuộc về thế kỷ XV hơn thế kỷ XVI Tuy nhiên, nghệ thuật của ông đã rũ bỏ những vẻ khô khan, cứng nhắc, nhân vật xem thoải mái

tự nhiên Và để lại cho hậu sinh những lý luận về hội họa, lý thuyết cơ bản về thuật giải phẫu, luật viễn cận, về các tỷ lệ cơ thể ngời Tất cả đều đ… ợc Lêôna

hệ thống lại trong thời gian ở Pháp Sau khi ông mất ngời học trò của ông là Phrăng trexer Mênhxi thay ông Chính vì vậy, ông là nghệ sĩ thiên tài đầu tiên của thời đại Phục hng

Lêôna đơ Vanhxi sinh ngày 15 tháng 4 năm 1452 tại thị trấn Vanhxi

(Vinci) thuộc miềm quê Joscanơ (Joscane) Từ nhỏ Lêôna tỏ ra là một cậu bé thông minh, ông học giỏi tất cả các môn toán, ngữ pháp, vẽ Đặc biệt ông rất

yêu thiên nhiên và khoa học Từ 1467-1479, Lêôna đơ Vanhxi chính thức học

vẽ và kiến trúc trong xởng của thành Vecrokiô, sau ông độc lập trong nghề và nhận nhiều việc làm ở Phlorăngxơ, nhng hầu hết các công việc ông nhận làm

đều giở dang Số phận của Lêôna đặt đúng vào lúc xã hội Italia không ổn định,

phần lớn thời gian của ông là những chuyến du ngoạn đây đó Lêôna muốn tìm một nơi có điều kiện thuận tiện để sống và có thể đem hết tài trí của mình thực hiện tự hào cho rằng ông đã đấu tranh để chứng minh đợc hội hoạ đúng

là nghệ thuật tự do nh nghệ thuật hùng biện, văn phạm, triết học và phép biện chứng, bởi theo quan điểm thời đó, nghề ngiệp phải làm bằng đôi tay đợc coi

là công việc của đầy tớ Do đó con đờng của Lêôna là con đờng đa hội hoạ từ những công trình lớn lao đang bồng bột trong tâm trí Ông từ Phlorăngxơ đến Milăng, rồi Măngtu, Vơnidơ, Pisơ và Rô Ma Đi đến đâu Lêôna cũng để lại…những tác phẩm mỹ thuật, những công trình xây dựng Với nhiều tác phẩm…thành công tên tuổi ông ngày càng nổi và nh ông vẫn nghề thủ công “đầy tớ” thành “nghệ thuật tự do” Lêôna muốn gắn bó nghệ thuật với khoa học Ông say mê nghiên cứu luật phối cảnh và cầu trúc cơ thể ngời Tranh của ông không phải là mục đích cuối cùng Ông dùng tranh nhằm đi tới phát minh mới

về bố cục, nội dung t tởng, tâm trí con ngời và màu sắc Tranh của ông là lời ghi lại những phát hiện rất khoa học nh trang nghiên cứu cùng một con ngời trong hai t thế một choảng chân, hai chụm chân, hai tay dang thẳng đều…nằm gọn trong một vòng tròn và một hình vuông mà tâm của hình tròn là…cái rốn của ngời ấy Ông còn là hoạ sĩ đầu tiên đặt ra khoa cơ thể học nghiên…cứu cấu tạo cơ bắp, để diễn tả động tác của con ngời Ông luôn tìm tòi nghiên cứu nội tâm và chiều sâu tâm linh con ngời Đó là cơ sở cho hội hoạ Phục hng phát triển và đạt đợc những giá trị đáng trân trọng

Về tác phẩm hội họa của Lêôna, có những tranh tờng lớn nay h hỏng nhiều, là “Thánh xun” (Lacène), dịch là “Những bữa tiệc cuối cùng” ở nhà tu Thánh mẫu Maria tại Milăng Hầu hết các tác phẩm quan trọng của ông nh Bức “ Bà Maria Thánh nữ Annơ”, “Đức bà có khối đá” đều đ… ợc ông đem qua Pháp Những tác phẩm còn giữ đợc cho đến nay của ông là những mẫu mực về nhiều mặt Có những tác phẩm đợc coi là đỉnh cao, biểu tợng cho nghệ