tìm hiểu nghệ thuật trong các tác phẩm của Yoshimoto banana

từ sự phát triển kinh tế toàn cầu, văn học Nghệ thuật Nhật Bnar cũng phát triển hết sức mạnh mẽ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LẠC HỒNG KHOA ĐÔNG PHƯƠNG -X W -

BÀI BÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ĐỀ TÀI:

TÌM HIỂU NGHỆ THUẬT TRONG CÁC TÁC

PHẨM CỦA YOSHIMOTO BANANA

吉本ばななの作品の中の芸術についての研究

NGUYỄN THỊ HƯỜNG

BIÊN HÒA, THÁNG 12/2009

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LẠC HỒNG KHOA ĐÔNG PHƯƠNG -X W -

BÀI BÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ĐỀ TÀI:

TÌM HIỂU NGHỆ THUẬT TRONG CÁC TÁC

PHẨM CỦA YOSHIMOTO BANANA

吉本ばななの作品の中の芸術についての研究

GVHD: TS LÊ TÂY

CN ĐỒNG THỊ THU HÀ SVTH: NGUYỄN THỊ HƯỜNG

MSSV: D05601050

NIÊN KHÓA: 2005-2010

BIÊN HÒA, THÁNG 12/2009

1

TÌM HIỂU NGHỆ THUẬT TRONG CÁC TÁC PHẨM

CỦA YOSHIMOTO BANANA

SVTH: NGUYỄN THỊ HƯỜNG

Trong những thập niên gần đây, nền kinh tế Nhật Bản phát triển nhanh chóng, trở thành một cường quốc kinh tế đứng thứ hai sau Mỹ Từ sự phát triển kinh tế toàn cầu, nền văn hóa Nhật Bản đã lan truyền rộng khắp các nước Nhắc tới Nhật Bản là người

ta nhắc tới khung cảnh thiên nhiên tươi đẹp, đất nước của xứ hoa anh đào, cũng như những lễ hội truyền thống đậm sắc dân tộc Bên cạnh đó còn phải kể đến văn học Nhật Bản Văn học Nhật Bản đã góp phần làm phong phú thêm cho văn học thế giới với những tài năng văn học nổi tiếng Hai nhà văn lớn Kawabata Yasunari và Oe Kenzaburo được giải thưởng Nobel văn học Và những tài năng lớn khác như Akutagawa Ryunosuke, Mishima Yukio Trong

những năm gần đây, tiếp tục nổi lên các cây viết

hiện đại đã nhanh chóng gây được ấn tượng với

độc giả các nước Trong đó nổi lên bộ ba:

Murakami Haruki, Murakami Ryu và Yoshimoto

Banana Gần đây cây bút nữ duy nhất trong bộ ba –

Yoshimoto Banana - là hiện tượng nổi bật trên văn

đàn Nhật Bản trong vòng 20 năm trở lại đây, một

cây bút nữ mà danh tiếng và sức ảnh hưởng không

những ở trong nước mà còn lan rộng tới các nước

trên thế giới Đã có những tác phẩm dịch ra tiếng Việt và được các bạn trẻ Việt Nam yêu thích

Yoshimoto Banana được coi là một nữ tác gia chuyên viết về thế giới nội tâm, về những con người mà ta bắt gặp đâu đây ngay trong cuộc sống đời thường, trong thế giới hiện đại Với những cảm xúc vui, buồn, bi ai cùng với lối nói giản dị, gần gũi trong cuộc sống hiện tại, Yoshimoto Banana đã góp phần làm nên sự khởi sắc mới của văn học Nhật Bản hiện đại, đồng thời cũng góp phần làm thay đổi bộ mặt văn học hiện đại Nhật Bản Các sáng tác của cô có gì đặc sắc, có gì mới mẻ, trong luận văn của mình, người viết đã từng bước làm sáng tỏ các vấn đề đó

Yoshimoto Banana

吉本ばなな

2

Nói đến cái mới, người ta sẽ liên tưởng ngay là cái mới so với cái cũ Song trong văn chương cái mới ở đây, trong lĩnh vực nghệ thuật nói chung và văn học nói riêng, cũng có thể hiểu là cái riêng, là phong cách Với khoảng

thời gian không dài nhưng có lẽ đã khá đủ để đưa ra

những nhận định có tính tổng kết về vấn đề khá mới mẻ

trong đời sống văn học như “hiện tượng Banana”

Các chủ đề chính trong các sáng tác của Yoshimoto

Banana theo cách phân loại mới đây của chính tác giả bao

gồm: Sức mạnh siêu nhiên thần bí (Occult), tình yêu

(Love), cái chết (Death) và sự sống (Life) Các nhân vật

của cô đa phần là những con người trẻ tuổi trong xã hội

hiện đại, thường hiện lên cô độc, có cảnh ngộ gia đình đầy

éo le, trắc trở và đôi lúc còn phải hứng chịu cả những tổn thương, đổ vỡ về mặt tinh thần do ảnh hưởng của những bi kịch thời thơ ấu Tuy nhiên, với tâm hồn trong sáng

và hướng thiện, họ vẫn luôn cố gắng sống tốt và tự cứu vớt mình ra khỏi vực thẳm của

sự cô độc Bởi bên cạnh nỗi buồn của đời sống thường ngày, những khổ đau, mất mát lúc nào cũng có niềm hi vọng song hành, làm cứu cánh: đó có thể là tình bạn, tình yêu hay là ước vọng tương lai, là tình anh em và sức mạnh của lòng nhân ái và tình cảm gia đình Mô típ thường gặp trong truyện của Yoshimoto Banana là nếu có ai đó phải sống trong bóng tối, cô độc thì sau đó sẽ có người khác xuất hiện giúp đỡ hoặc họ vẫn còn khả năng có thể tự phục hồi hay được chữa lành

Nét mới nữa chính là cách lựa chọn và triển khai đề tài Ngòi bút Yoshimoto Banana không ngần ngại khai thác cả những chủ đề nhạy cảm thuộc khía cạnh đạo đức trong sáng tác của mình như: loạn luân, quan hệ đồng giới, chuyển đổi giới tính phản ánh những điều đó với vẻ tự nhiên, bình thường cũng như bao khía cạnh

Tác phẩm “Kitchen”

「キッチン」の作品

3

khác của đời sống thường nhật Trong truyện của cô không thấy có sự phê phán quyết liệt hay cái nhìn phân biệt đối xử, thiên kiến nào dành cho những nhân vật đặc biệt như thế Và đối với nhà phê bình và một bộ phận độc giả thì thái độ mập mờ, lối nhìn dễ dãi này thật khó chấp nhận Song từ một góc độ khác thì chính ở điểm này lại bộc lộ một Yoshimoto Banana thiên về sự cảm thông và lòng trắc ẩn đối với những cảnh ngộ khắc nghiệt mà con người phải chịu đựng trong xã hội hiện đại Đây có lẽ là lí do mà

có người đã trân trọng dành cho Yoshimoto

Banana danh xưng “nhà văn của những thương

tổn tinh thần.”[8] Bên cạnh đó, Yoshimoto Banana chưa từng phủ nhận việc cô chịu ảnh hưởng của âm nhạc và văn học Âu Mỹ và hay dẫn dụng những chi tiết ngoại lai ấy vào truyện của mình Đằng sau lớp

vỏ hiện đại của văn hóa đại chúng, với những tính chất như “phá cách”, “siêu thực”, “manga”, “giải trí” bên trong lớp vỏ ngôn ngữ dung dị, dễ hiểu – chất liệu chính của dòng văn học trẻ, văn Yoshimoto Banana vẫn có những lúc thể hiện sự thâm trầm, sâu sắc Đó là khi tác giả để các nhân vật ở độ tuổi thanh xuân của mình thể hiện những quan niệm, suy tư về vẻ đẹp hữu hạn, ngắn ngủi của đời người, về những nỗi bi ai hàm chứa sẵn trong niềm vui, những ân hận tiềm tàng trong hạnh phúc Qua suốt các tác phẩm của mình, Yoshimoto Banana luôn thể hiện và phát triển một phong cách riêng: cô luôn có ý thức kết hợp hài hòa văn hóa truyền thống và tính đại chúng, giữa những giá trị cũ và mới để tạo ra những hư cấu nghệ thuật đầy sức gợi

Những chủ đề trong tác phẩm của Yoshimoto Banana không phải điều gì quá bí

ẩn, quá siêu thực mà đúng hơn là chính cái cách mà nhà văn xử lí chúng và diễn đạt rất hay Chúng ta không thấy có những thủ pháp nghệ thuật tinh vi, phức tạp mà chỉ là những dòng văn được viết cẩn thận, cô đọng, được sắp xếp hợp lí và hàm chứa nhiều ý nghĩa

Tác phẩm “N.P”

4

Về mặt nghệ thuật, cốt lõi trong phong cách

Yoshimoto Banana chính là giọng điệu tự sự trữ tình,

sâu lắng, khả năng nắm bắt và diễn tả đặc biệt tinh tế

những cung bậc, sắc màu cảm xúc khác nhau, những vẻ

đẹp mong manh thoáng qua trong cuộc sống Thêm vào

đó, văn phong giản dị, sáng rõ và mang nét đẹp nữ tính,

dịu dàng tươi tắn tương ứng với cách lựa chọn chủ đề

đã tạo nên sự hài hòa giữa vẻ đẹp của ngôn từ và ý

tưởng, góp phần tạo nên cả một không gian mang đậm

màu sắc Banana Đó chính là “ một không gian vừa

hiện thực, vừa hư ảo cùng những nhân vật đều thiện và

đẹp với thứ bút pháp miêu tả tâm lý tinh tế đáng khâm phục, tất cả những điều đó đã làm nên một Banana duy cảm, duy mỹ và duy thiện.”[2] (Trích lời giới thiệu N.P của dịch giả Lương Việt Dzũng)

Văn của Banana mang âm điệu nhẹ nhàng và sự tinh tế, gọt giũa giống như thơ

Nữ sĩ tỏ ra đặc biệt thích dùng những câu văn ngắn gọn, hàm súc, cô đọng với nhiều tính từ diễn tả những cảm xúc phong phú, đa dạng Lời văn trong sáng, dễ hiểu mà cô đọng, khắc họa sự nuối tiếc, mất mát và phục hồi của tâm hồn một cách thật ngọt ngào, nhuần nhuyễn Giọng văn ấy rất phù hợp với bầu không khí của các câu chuyện: vừa u hoài vừa thuần khiết diễn tả những cảm xúc phức tạp tận trong ngóc ngách trái tim nhân vật, nói lên những tâm tư thầm kín nhất

Thêm nữa, văn thể đặc trưng của Yoshimoto Banana luôn tìm cách dung hòa, đạt được trạng thái cân bằng giữa những gam màu tươi sáng và tối ám, giữa lạc quan và bi

ai, giữa nhẹ nhàng, hài hước và sâu lắng Các cấu trúc ngữ pháp kiểu: “tựa như là”,

“giống như cảm xúc” tạo cho câu văn một cảm giác chông chênh, hư ảo như chính cái thế giới được phản ánh trong truyện của Yoshimoto Banana Đó là một thế giới được bao trùm bởi niềm vui, nỗi buồn, tình yêu và sự mất mát, nơi mà ranh giới giữa cõi mơ mộng, hiện thực, không gian, thời gian và cái chết thật mong manh – nơi những cảm xúc giữ vai trò thống trị và là qui tắc chi phối mạnh mẽ nhất

Tác phẩm “Vĩnh biệt Tugumi”

5

Thành công khác của Yoshimoto Banana còn nằm ở chính lối đặc tả âm thanh và hình ảnh Các hình ảnh ví von, so sánh ẩn dụ mà Yoshimoto dành để miêu tả thế giới nội tâm con người luôn mang vẻ tươi mới, thơ mộng và hấp dẫn Bằng một thứ ngôn ngữ thông dụng nhưng chính xác, Yoshimoto Banana đã cung cấp cho độc giả những điều bình thường, những sự vật rất đỗi thân quen trong chủ đề cuộc sống thường nhật những ý nghĩa phong phú và mới mẻ một cách đáng ngạc nhiên

Có thể nói mỗi nhân vật trong từng tác phẩm của Banana đều mang một diện mạo,

cá tính rất đặc sắc và là một sáng tạo độc nhất vô nhị của Yoshimoto Banana, để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc

Yoshimoto Banana có khả năng tuyệt vời trong việc

nắm bắt, thấu suốt trái tim nhân vật một cách tự nhiên, nhẹ

nhàng như không cần chút nỗ lực nào Có cảm giác mọi

cung bậc cảm xúc của nhân vật dù phức tạp, tinh tế đến mức

nào nhưng Yoshimoto Banana vẫn biết cách để gọi tên hoặc

tìm lời lẽ để mô tả nó, rồi nâng niu, truyền đạt nguyên vẹn

cảm xúc ấy đến với chúng ta

Để làm được việc đó đòi hỏi nơi người viết một bộ óc

quan sát tinh tế, sự am hiểu tường tận về tâm lí con người

cũng như sự khéo léo, cách nắm chắc mạch truyện Điều

này xem ra là một lợi thế của Yoshimoto Banana khi bản

thân cô cũng là một thiếu nữ trẻ Có lẽ nhờ thế, những câu

chuyện mà đa phần nhân vật chính là các cô gái càng

mang tính chân thành, xác thực và thuyết phục hơn

Thông thường trong các tác phẩm văn học thì tình

tiết truyện sẽ là nơi đặt vấn đề và phục vụ cho dụ ý của tác

giả Nó đặt nhân vật vào những tình huống phi thường có

khả năng bộc lộ tính cách, bản chất, thu hút và va chạm

với những người khác trong những hoàn cảnh bất thường nhằm thử thách tư tưởng và con người tư tưởng Nhưng trong truyện của Yoshimoto Banana thì không hẳn như vậy Điểm lại các tác phẩm chính của Banana, cả tiểu thuyết lẫn mảng truyện ngắn thường có cốt truyện hết sức đơn giản, thậm chí có thể gọi là đơn tuyến với ít nhân vật,

Tác phẩm “Thằn lằn”

「とかげ」の作品

Tác phẩm “Amrita”

「アムリタ」の作品

6

vắng bóng những pha hành động, các chi tiết gay cấn hay các xung đột Như tiểu

thuyết nổi tiếng nhất của Yoshimoto “Kitchen” thực ra chỉ là chuyện về Mikage – một

cô gái mồ côi yêu bếp Sau cái chết của người bà, cô dọn đến ngôi nhà có căn bếp tuyệt vời của hai mẹ con nhà Tanabe Rồi cái chết lạnh lùng bất ngờ cướp đi người mẹ

kì lạ của Yuichi Trong nỗi đau, trên cơ sở của lòng thương và sự cảm thông, tình yêu

đã bắt đầu chớm nở giữa hai con người trẻ tuổi Những câu chuyện đơn giản và đơn tuyến đó rốt cuộc lại có thể khiến người ta cảm động một cách cổ điển nhất

Bằng những trang viết mang “vẻ đẹp mơ mộng, chiều sâu ý tưởng, cảm xúc;

giọng điệu đầy ám ảnh, cay đắng, đôi khi giễu nhại; sự dung hòa giữa giá trị tư tưởng truyền thống Nhật Bản và hơi thở của cuộc sống hiện đại.”[8] Các sáng tác của Yoshimoto Banana đã chinh phục độc giả, không ngừng tạo cảm hứng, mang đến cho

họ những cái nhìn mới về cuộc sống, giúp họ vượt khỏi lối mòn tư duy, nhận ra những

vẻ đẹp giản dị, bất ngờ từ trong cuộc đời thực Khép sách lại, dư âm của niềm xúc động, của những rung cảm sâu xa vẫn còn vương vấn mãi Cái duyên của Yoshimoto Banana là cô đã động được tới tơ lòng sâu kín của tất cả mọi người

Tất cả những điều ấy nhằm minh chứng cho nét độc đáo, phong cách riêng cùng những khác biệt về mặt nội dung và nghệ thuật trong các sáng tác của Yoshimoto

Banana Quả thực “Banana không nên ngượng ngùng vì sự nổi tiếng Những gì cô làm

được thực sự là một huyền thoại” (The Boson Guide)

Yoshimoto Banana quả là một hiện tượng thú vị, hiếm có trên văn đàn Nhật Bản nói riêng và văn học thế giới nói chung Các tác phẩm của Yoshimoto Banana vẫn sẽ luôn mới mẻ và thu hút, hấp dẫn những độc giả ở khắp nơi trên thế giới

Từ việc nghiên cứu về những cách tân nghệ thuật qua những sáng tác của Yoshimoto Banana, người viết nếu có điều kiện sẽ cố gắng tìm hiểu về các tác giả khác như Haruki Murakami, Ryu Murakami, Yamada Amy… để có thể có được một cái nhìn khái quát và chính xác hơn về diện mạo văn học hiện đại Nhật Bản

Trong quá trình nghiên cứu, những sai sót xảy ra là điều rất khó tránh khỏi, người viết rất mong nhận được ý kiến đóng góp của quý Thầy cô và các bạn Người viết cũng

hy vọng công trình nghiên cứu này sẽ đến tay các bạn đọc yêu thích Yoshimoto Banana và có thể trở thành tài liệu tham khảo cho sinh viên ngành Nhật Bản học các khóa sau

7

TÀI LIỆU THAM KHẢO

A Tài liệu tiếng Việt

1 Yoshimoto Banana, Kitchen, Lương Việt Dzũng dịch, NXB Hội Nhà văn –

Cty Nhã Nam, Hà Nội, 2006

2 Yoshimoto Banana, N.P, Lương Việt Dzũng dịch, NXB Đà Nẵng – Cty Nhã

Nam, Hà Nội, 2007

B Tài liệu tiếng Nhật

3 吉本ばなな、キッチン、福武書店、東京、1988

4 吉本ばなな、N.P、角川書店、東京、1990

5 吉本ばなな、対談集、福武文庫、東京、1993

C Tài liệu từ Internet

6 http://vi.wikipedia.org/wiki/Yoshimoto_Banana16:13, 2009/05

7 http://evan.vnexpress.net/News/diem-sach/2009/06

(Lương Việt Dzũng, N.P – Yoshimoto Banana)

8 http://evan.vnexpress.net/News/chan-dung/2009/05

(Hòang Lan, Yoshimoto Banana - nhà văn của những thương tổn tinh thần)

9 http://ja.wikipedia.org/wiki/2009/08/よしもとばなな

ラクホン大学 東洋学部

-X W -

科学研究報告

吉本ばななの作品の中の芸術についての研究

先生: TS LÊ TÂY

CN ĐỒNG THỊ THU HÀ

学生: NGUYỄN THỊ HƯỜNG

クラス：05ĐPN3

学号: D05601050

ベイホア、2009 年 12 月

1

テーマ：吉本ばななの作品の中の斬新性

学生：Nguyen Thi Huong

最近の 20 世紀の後年に日本の経済力は急速に発展し米国に続く世界で

2 番目となる経済強国になった。グローバル経済の発展によって、日本の文化 も各国に広がっている。日本といえば、桜の国や国民の伝統的な祭りなどの 文化が挙げられる。他に、日本の文学も加えることができる。日本の文学は 現在有名な作家がたくさんいて、世界各国語に翻訳される。日本の文学は世 界の文学の豊かさに貢献している。日本の作家ではノーベル受賞者として

川端康成

かわばたやすなり

と大江 健三郎という作家がいる。その他にもたくさんの世界に知ら れている作家がいる。例えば、芥 川龍之介あくたがわりゅうのすけ、三島由紀夫み し ま ゆ き おなどがいる。近年で

は 各 国 語 に 翻 訳 さ れ る 、 印 象 さ れ る 作 家 も 多 く 出 て い る 。 そ の 中 で は

女性である吉本ばななは 20 年間に日本の文壇に挙げられる。そして現在は吉 本ばななは日本だけでなく、世界各国に名が知られ多くの人に影響を与えて いる。彼女の作品はベトナム語にも翻訳されており、ベトナムの若い読者に 愛読されている。吉本ばななの作品は人間の内面の心理の世界について書い てあるとともに、作品は人の内心の生活を中心に描いてある作家と見なされ ている。ばななは人の感情を簡潔な言葉で表現して、読者に作品の人物はが 日常の生活と同じであるとの感を与えている。吉本ばななの作品は現代の日 本文学に新しいことを示していると思う。ばななの作品はどんな新しいか、 どんな特色か論文の中で、私はその問題を明らかにしていきた。

『キッチン』という最初の作品から彼女の名は世界中に広がっていった。 そして、村上春樹と一緒にばななは日本の文学を特色づける作家の代表者で ある。新しいこととは、新しさの中によく読むと古いことを連想すると言わ れている。そして、新しいことと古いことはどちらが違うかと考えている。

2

でも、文学の中で、新しいことと言えば、作家の独特な文体だと言われてい る。それは作家の創造力の豊かさである。吉本ばななはそんなに作家の一人 である。ばななは現在、40 歳だが、彼女の名声と位置は人々に承認されてい る。

ばななの作品の中では「オカルト」、「ラブ」、「デス」、「ライフ」がよく ある。四つのキーワードはタイトルにもなっているテーマになる。吉本ばな なの小説は、読んだ後の後味がいいと言われている。

悲劇や死や痛みなどばななの作品のテーマである。ばななの作品の人物 はほとんど若い女性である。彼らは恋や死の悲劇として日常の生活の中の孤 独になる。そして、彼らはよく精神の傷を与える。彼女の作品の中のはある 面で重い問題を重くではなくて、楽観的に受けとめ生き続けることを第一と して、生きていく姿が見られる。彼らはよく互いに同感する。そして、愛情 や友情や家族を信じて生きている。それで、ばななの人物は死の悲劇を乗り 越した。彼らは絶望しないで、強く生きている。ばななのストーリーの終わ るとき、いつも人物に明るい将来を開く。彼女の作品の人物は生活の楽しい ことを見付かる。日常の苦しみを乗り越す。

吉本ばななの作品に特に多い「親しい人の死」のような極限状態でも、

自暴自棄

じ ぼ う じ き

になったりせず、耐える時には耐え、誰かに頼りすぎたりしない。

周りの人に支えられながらも、芯のところでは自分をしっかり持ち、必死に 問題に向き合うような強さがある。そして、人を本気で恨んで嫌ったりとい った人間関係のどろどろが出てこないので、読んでいて嫌な気持ちにならな いのが作品の魅力だろう。

死や恋愛とともに同性愛や性転奐などのばななの作品のテーマが描かれ ている。それらの作品の中で語られる内容の現代の社会の中の問題でもある と言える。吉本ばななは性の問題と性欲愛情を彼女の小説に入り。ばななは 勇敢に同性愛を出す。ばななの小説の同性愛の人物は軽視されない、一方同 感される。