Bài giảng văn hóa kinh doanh

Như vậy, khái niệm văn hóa rất rộng, trong đó những giá trị vật chất và tinhthần được sử dụng làm nền tảng định hướng cho lối sống, đạo lý, tâm hồn và hành động của mỗi dân tộc và các th

Bài giảng văn hóa kinh doanh

(/user/quataodo187)

7K 23 6

Phạm Anh Tuấn

 Bà i giả ng

VĂN HÓA KINH DOANH

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA KINH DOANH

1.1.    KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN HÓA

1.1.1 Khái niệm

Văn hóa gắn liền với sự ra đời của nhân loại Nhưng mãi đến thế kỷ 17, nhất

là nửa cuối thế kỷ 19 trở đi, các nhà khoa học trên thế giới mới tập trungvào nghiên cứu sâu về lĩnh vực này Bản thân vấn đề văn hóa rất đa dạng vàphức tạp, nó là một khái niệm có nhiều nghĩa, được dùng để chỉ những kháiniệm có nội hàm  khác nhau về đối tượng, tính chất và hình thức biểu hiện

Do đó, khi có những tiếp cận nghiên cứu khác nhau sẽ dẫn đến có nhiềuquan niệm xung quanh nội dung thuật ngữ văn hóa Năm 1952, Koroeber

và Kluchohn đã thống kê được

164 định nghĩa về văn hóa, cho đến nay con số này chắc chắn đã tăng lênrất nhiều Cũng như bất kỳ lĩnh vực nào khác, một vấn đề có thể được nhìnnhận từ nhiều góc độ khác nhau Vì vậy việc có nhiều khái niệm  văn hóakhác nhau không có gì đáng ngạc nhiên, trái lại càng làm vấn đề được hiểubiết phong phú và toàn diện hơn

Theo nghĩa gốc của từ

Tại phương Tây, văn hóa – culture (trong tiếng Anh, tiếng Pháp) hay kultur(tiếng Đức)…đều xuất xứ  từ  chữ Latinh cultus có nghĩa là khai khoang,trồng trọt, trông nom cây lương thực; nói ngắn gọn là sự vun trồng Sau đó

từ cultus được mở rộng nghĩa, dùng trong lĩnh vực xã hội chỉ sự vun trồng,giáo dục, đào tạo và phát triển mọi khả năng của con người

Ở phương Đông, trong tiếng Hán cổ, từ văn hóa bao hàm ý nghĩa văn là vẻđẹp của nhân tính, cái đẹp của tri thức, trí tuệ con người có thể đạt đượcbằng sự tu dưỡng của bản thân và cách thức cai trị đúng đắn của nhà cầmquyền Còn chữ hóa trong văn hóa là việc đem cái văn (cái đẹp, cái tốt, cáiđúng) để cảm hóa, giáo dục và hiện thực hóa trong thực tiễn, đời sống Vậy,văn hóa chính là nhân hóa hay nhân văn hóa Đường lối văn trị hay đức trịcủa Khổng Tử là từ quan điểm cơ bản này về văn hóa (văn hóa là văn trịgiáo hóa, là giáo dục, cảm hóa bằng điển chương, lễ nhạc, không dùng hìnhphạt tàn bạo và sự cưỡng bức).

Như vậy, văn hóa trong từ nguyên của cả phương Đông và phương Tây đều

có một nghĩa chung căn bản là sự giáo hóa, vun trồng nhân cách con người(bao gồm cá nhân, cộng đồng và xã hội loài người), cũng có nghĩa là làmcho con người và cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn

Căn cứ vào phạm vi nghiên cứu

2

Căn cứ vào đối tượng mà thuật ngữ “văn hóa” được sử dụng để phản ánh –

ba cấp độ nghiên cứu chính về văn hóa đó là:

-    Theo phạm vi nghiên cứu rộng nhất, văn hóa là tổng thể nói chung

những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trìnhlịch sử

Loài người là một bộ phận của tự nhiên nhưng khác với các sinh vật khác,loài người có một khoảng trời riêng, một thiên nhiên thứ 2 do loài người tạo

ra bằng lao động và tri thức – đó chính là văn hóa Nếu tự nhiên là cái nôiđầu tiên nuôi sống con người, giúp loài người hình thành và sinh tồn nhưkhông khí, đất đai… thì văn hóa là cái nôi thứ hai – nơi ở đó toàn bộ đờisống vật chất và tình thần của loài người được hình  thành, nuôi dưỡng vàphát triển Nếu như con người không thể tồn tại khi tách khỏi giới tự nhiênthì cũng như vậy, con người không thể trở thành “người” theo đúng nghĩanếu tách khỏi môi trường văn hóa

Do đó, nói đến văn hóa là nói đến con người – nói tới những đặc trưng riêngchỉ có ở loài người, nói tới việc phát huy những năng lực và bản chất củacon người nhằm hoàn thiện con người, hướng con người khát vọng vươn tớichân

– thiện – mỹ Đó là ba giá trị trụ cột vĩnh hằng của văn hóa nhân loại

Cho nên, theo nghĩa này, văn hóa có mặt trong tất cả các hoạt động củacon người dù đó chỉ là những suy tư thầm kín, những cách giao tiếp ứng xửcho đến những hoạt động kinh tế, chính trị và xã hội Như vậy, hoạt độngvăn hóa là hoạt động sản xuất ra các giá trị vật chất và tinh thần nhằm giáodục con người khát vọng hướng tới chân – thiện – mỹ và khả năng sáng tạochân – thiện – mỹ trong đời sống

-    Theo nghĩa hẹp, văn hóa là những hoạt động và giá trị tinh thần của conngười Trong phạm vi này,  văn hóa khoa học (toán học, vật lý học, hóahọc…) và văn hóa nghệ thuật (văn học, điện ảnh…) được coi là hai phân hệchính của hệ thống văn hóa

-    Theo nghĩa hẹp hơn nữa, văn hóa được coi như một ngành – ngành vănhóa – nghệ thuật để phân biệt với các ngành kinh tế - kỹ thuật khác Cáchhiểu này thường kèm theo cách đối xử sai lệch về văn hóa: Coi văn hóa làlĩnh vực hoạt động đứng ngoài kinh tế, sống được là nhờ trợ cấp của nhànước và “ăn theo” nền kinh tế

Trong ba cấp độ phạm vi nghiên cứu kể trên về thuật ngữ văn hóa, hiện nayngười ta thường dùng văn hóa theo nghĩa rộng nhất Loại trừ những trườnghợp đặc biệt và người nghiên cứu đã tự giới hạn và quy ước

Căn cứ theo hình thức biểu hiện

3

Văn hóa được phân loại thành văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần, haynói  đúng  hơn,  theo  cách  phân  loại  này  văn  hóa  bao  gồm  văn  hóa vật  thể (tangible) và văn hóa phi vật thể (intangible).

Các đền chùa, cảnh quan, di tích lịch sử cũng như các sản phẩm văn hóatruyền thống như tranh Đông Hồ, gốm Bát Tràng, áo dài, áo tứ thân… đềuthuộc loại hình văn hóa vật thể Các phong tục, tập quán, các làn điệu dân

ca hay bảng giá trị, các chuẩn mực đạo đức của một dân tộc… là thuộc loạihình văn hóa phi vật thể Tuy vậy, sự phân loại trên cũng chỉ có nghĩa tươngđối bởi vì trong một sản phẩm văn hóa thường có cả yếu tố “vật thể” và

“phi vật thể” Điển hình như trong không gian văn hóa cồng chiêng của cácdân tộc Tây Nguyên, ẩn sau cái vật thể hữu hình của nó gồm những cồng,những chiêng, những con người của núi rừng, những nhà sàn, nhà rôngmang đậm bản sắc… là cái vô hình của âm hưởng, phong cách và quy tắcchơi nhạc đặc thù, là cái hồn của thời gian, không gian và lịch sử

Như vậy, khái niệm văn hóa rất rộng, trong đó những giá trị vật chất và tinhthần được sử dụng làm nền tảng định hướng cho lối sống, đạo lý, tâm hồn

và hành động của mỗi dân tộc và các thành viên để vươn tới cái đúng, cáitốt, cái đẹp, cái mỹ trong mối quan hệ giữa người với người, giữa người với

tự nhiên và môi trường xã hội Từ ý nghĩa đó, chúng ta rút ra được kháiniệm về văn hóa như

sau:

“Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần mà loài người tạo ratrong quá trình lịch sử”

1.1.2 Các yếu tố cấu thành văn hóa

Văn hóa là một đối tượng phức tạp và đa dạng Để hiểu bản chất của vănhóa, cần xem xét các yếu tố cấu thành văn hóa Dựa vào khái niệm về vănhóa, có thể phân văn hóa thành hai lĩnh vực cơ bản là văn hóa vật chất vàvăn hóa tinh thần

-    Văn hóa vật chất

Văn hóa vật chất là toàn bộ những giá trị sáng tạo được thể hiện trong cáccủa cải vật chất do con người sáng tạo ra Đó là các sản phẩm hàng hóa,công cụ lao động, tư liệu tiêu dùng, cơ sở hạ tầng kinh tế như giao thông,thông tin, nguồn năng lượng; cơ sở hạ tầng xã hội như chăm sóc sức khỏe,nhà ở, hệ thống giáo dục và cơ sở hạ tầng tài chính như ngân hàng, bảohiểm, dịch vụ tài chính trong xã hội Văn hóa vật chất được thể hiện qua đờisống vật chất của quốc gia đó Chính vì vậy văn hóa vật chất sẽ ảnh hưởng

đó Ví dụ như nếu là một quốc gia tiến bộ về kỹ thuật, con người ít tin vào

số mệnh và họ tin tưởng rằng có thể kiểm soát những điều xảy ra đối với họ.Những giá trị của họ cũng thiên về vật chất bởi vì họ có mức sống cao hơn.Như vậy, một nền văn hóa vật chất thường được coi là kết quả của côngnghệ và liên hệ trực tiếp với việc xã hội đó tổ chức hoạt động kinh tế củamình như thế nào

-    Văn hóa tinh thần

Là toàn bộ những hoạt động tinh thần của con người và xã hội bao gồmkiến thức, các phong tục, tập quán; thói quen và cách ứng xử, ngôn ngữ(bao gồm cả ngôn ngữ có lời và ngôn ngữ không lời); các giá trị và thái độ;các hoạt động văn học nghệ thuật; tôn giáo; giáo dục; các phương thứcgiao tiếp, cách thức tổ chức xã hội.

+ Kiến thức là nhân tố hàng đầu của văn hóa, thường được đo một cáchhình thức bằng trình độ học vấn, trình độ tiếp thu và vận dụng các kiếnthức khoa học, hệ thống kiến thức được con người phát minh, nhận thức vàđược tích lũy lại, bổ sung nâng cao và không ngừng đổi mới qua các thế hệ.+ Các phong tục tập quán là những quy ước thông thường của cuộc sốnghàng ngày như nên mặc như thế nào, cách sử dụng các đồ dùng ăn uốngtrong bữa ăn, cách xử sự với những người xung quanh, cách sử dụng thờigian… Phong tục, tập quán là những hành động ít mang tính đạo đức, sự viphạm phong tục tập quán không phải là vấn đề nghiêm trọng, người viphạm chỉ bị coi là không biết cách cư xử chứ ít bị coi là hư hỏng hay xấu xa

Vì thế, người nước ngoài có thể được tha thứ cho việc vi phạm phong tụctập quán lần đầu tiên.  Tập tục có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với tập quán, nó

là những quy tắc được coi là trọng tâm trong đời sống xã hội, việc làm tráitập tục có thể gây nên hậu quả nghiêm trọng Chẳng hạn như tập tục baogồm các yếu tố như sự lên án các hành động trộm cắp, ngoại tình, loạnluân và giết người Ở nhiều xã hội, một số tập tục đã được cụ thể hóa trongluật pháp

+ Thói quen là những cách thực hành phổ biến hoặc đã hình thành từ trước.Cách cư xử là những hành vi được xem là đúng đắn trong một xã hội riêngbiệt Thói quen thể hiện cách sự vật được làm, cách cư xử được dùng khithực hiện chúng Ví dụ thói quen ở Mỹ là ăn món chính trước món trángmiệng Khi thực

hiện thói quen này, họ dùng dao và dĩa ăn hết thức ăn trên đĩa và không nóikhi

5

có thức ăn trong miệng Ở nhiều nước trên thế giới, thói quen và cách cư xửhoàn toàn khác nhau Ở các nước Latinh có thể chấp nhận việc đến trễ,nhưng ở Anh và Pháp, sự đúng giờ là giá trị Người Mỹ thường sử dụng phấnbột sau khi tắm nhưng người Nhật cảm thấy như thế là làm bẩn lại

+ Giá trị là những niềm tin và chuẩn mực chung cho một tập thể người đượccác thành viên chấp nhận, còn thái độ là sự đánh giá, sự cảm nhận, sự phảnứng trước một sự vật dựa trên các giá trị Ví dụ thái độ của nhiều quan chứctuổi trung niên của Chính phủ Nhật Bản với người nước ngoài không thiệnchí lắm, họ cho rằng dùng hàng nước ngoài là không yêu nước Thái độ cónguồn gốc từ những giá trị, ví dụ người Nga tin tưởng rằng cách nấu ăn của

Mc Donald là tốt nhất đối với họ (giá trị) và do đó vui lòng đứng xếp hàngdài để ăn (thái độ)

+ Ngôn ngữ là một yếu tố hết sức quan trọng của văn hóa vì nó là phươngtiện được sử dụng để truyền thông tin và ý tưởng, giúp con người hình

thành nên các nhận thức về thế giới và có tác dụng định hình đặc  điểm vănhóa của con người Ở những nước có nhiều ngôn ngữ người ta cũng thấy cónhiều nền văn hóa Ví dụ, ở Canada có 2 nền văn hóa: Nền văn hóa tiếngAnh và nền văn hóa tiếng Pháp Tuy nhiên, không phải lúc  nào sự khác biệt

về ngôn ngữ cũng dẫn đến sự khác biệt về xã hội Trong hoạt động kinhdoanh, nhất là kinh doanh quốc tế, sự hiểu biết về ngôn ngữ địa phương, về

những thành ngữ và cách nói xã giao hàng ngày, về dịch thuật là rất quantrọng Một công ty đã không thành công khi quảng cáo bột giặt của mình

đã đặt hình ảnh quần áo bẩn ở bên trái hộp xà phòng và hình ảnh quần áosạch sẽ ở bên phải vì ở nước này người ta đọc từ phải qua trái, và điều đóđược hiểu là xà phòng làm bẩn quần áo

Bản thân ngôn ngữ rất đa dạng, nó bao gồm ngôn ngữ có lời (verbal

language) và ngôn ngữ  không lời (non – verbal language) Thông điệp đượcchuyển giao bằng nội dung của từ ngữ, bằng cách diễn tả các thông tin đó(âm điệu, ngữ điệu…) và bằng các phương tiện không lời như cử chỉ, tư thế,ánh mắt, nét mặt… Ví dụ một cái gật đầu là dấu hiệu của sự đồng ý, mộtcái nhăn mặt là dấu hiệu của sự khó chịu Tuy nhiên, một số dấu hiệu củangôn ngữ cử chỉ lại bị giới hạn về mặt văn hóa Chẳng hạn trong khi phầnlớn người Mỹ và Châu Âu khi giơ ngón cái lên hàm ý “mọi thứ đều ổn” thì ở

Hy Lạp, dấu hiệu đó là ngụ ý khiêu dâm

+ Thẩm mỹ liên quan đến thị hiếu nghệ thuật của văn hóa, các giá trị thẩm

mỹ được phản ảnh qua các  hoạt động nghệ thuật như hội họa, điêu khắc,điện

ảnh, văn chương, âm nhạc, kiến trúc…

6

+ Tôn giáo ảnh hưởng lớn đến cách sống, niềm tin, giá trị và thái độ, thóiquen làm việc và cách cư xử của con người trong xã hội đối với nhau và với

xã hội khác Chẳng hạn, ở những nước theo đạo Hồi, vai trò của người phụ

nữ bị giới hạn trong gia đình, Giáo hội Thiên chúa giáo đến tận bây giờ vẫntiếp tục cấm sử dụng các biện pháp tránh thai Thói quen làm việc chăm chỉcủa người Mỹ là được ảnh hưởng từ lời khuyên của đạo Tin lành Các nướcChâu Á chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của đạo Khổng nên coi trọng đạo đức làmviệc Thói quen ăn kiêng của một số tôn giáo ảnh hưởng từ thói quen làmviệc Ngay cả những ngày lễ trọng yếu cũng bị ràng buộc bởi tôn giáo, ví dụnhiều người mỹ trao đổi quà cho nhau vào ngày 25 tháng 12 (lễ Giáng Sinh)

+ Giáo dục là yếu tố quan trọng để hiểu văn hóa Trình độ cao của giáo dụcthường dẫn đến năng suất cao và tiến bộ kỹ thuật Giáo dục cũng giúp cungcấp những cơ sở hạ tầng cần thiết để phát triển khả năng quản trị.

Sự kết hợp giáo dục chính quy (nhà trường) và giáo dục không chính quy(gia đình và xã hội) giáo dục cho con người những giá trị và chuẩn mực xãhội như tôn trọng người khác, tuân thủ pháp luật, trung  thực, gọn gàng,ngăn nắp, đúng giờ…, những nghĩa vụ cơ bản của công dân, những kỹ năngcần thiết Việc đánh giá kết quả học tập theo điểm của giáo dục chính quycũng giáo dục cho học sinh thấy giá trị thành công của mỗi cá nhân vàkhuyến khích tinh thần cạnh tranh ở học sinh Trình độ giáo dục của mộtcộng đồng có thể đánh giá qua tỷ lệ người biết đọc, biết viết, tỷ lệ người tốtnghiệp phổ thông, trung học hay đại học… Đây chính là yếu tố quyết định

sự phát triển của văn hóa vì nó sẽ giúp các thành viên trong một nền vănhóa kế thừa được những giá trị văn hóa cổ truyền và học hỏi những giá trịmới từ các nền văn hóa khác Mô hình giáo dục ở các nước là khác nhau Ví

dụ, ở Nhật và Hàn Quốc nhấn mạnh đến kỹ thuật và khoa học ở trình độ đạihọc Nhưng ở Châu Âu, số lượng MBA lại gia tăng nhanh trong những nămgần đây Điều này có ý nghĩa lớn khi thiết lập các quan hệ trong giáo dụcgiữa các nước

+ Cách thức tổ chức của một xã hội thể hiện qua cấu trúc xã hội của xãhội đó

Ở đây nổi lên bốn đặc điểm quan trọng giúp ta phân biệt sự khác nhau giữacác nền văn hóa:

Thứ nhất là sự đối lập giữa chủ nghĩa cá nhân với chủ nghĩa tập thể Các xãhội phương Tây có xu hướng nhấn mạnh ưu thế của cá nhân, trong khinhiều xã hội khác lại coi trọng tập thể hơn Sự coi trọng ưu thế cá nhân,thành tựu cá

nhân, một mặt khuyến khích tinh thần sáng tạo của mỗi cá nhân và làm xãhội trở

7

nên năng động hơn; mặt khác, chủ nghĩa cá nhân cũng làm suy yếu mỗiliên hệ giữa các cá nhân, có thể gây ảnh hưởng xấu đến ý thức trách nhiệmcủa từng cá nhân với tập thể nói riêng và xã hội nói chung Xã hội Mỹ là ví

dụ điển hình về vấn đề này Sự coi trọng tập thể, hòa nhập với tập thể sẽtạo ra sự tương trợ lẫn nhau, tạo ra động lực mạnh mẽ để các thành viêntrong tập thể làm việc vì lợi ích chung, làm tăng cường tinh thần hợp tácgiữa các thành viên, nâng cao ý thức trách nhiệm của từng cá nhân với xãhội Tuy nhiên, những xã hội coi trọng tập thể có thể bị coi là thiếu tínhnăng động và tinh thần kinh doanh cao Xã hội Nhật Bản là ví dụ điển hình

về vấn đề này Vì những lý do văn hóa, nước Mỹ sẽ tiếp tục thành công hơnNhật và đi đầu trong việc tạo ra những sản phẩm và phương thức kinh

những tầng lớp cao hơn Thành kiến xã hội và những quy định nghiêm ngặt

về cách cư xử, thậm chí giọng nói ngăn cản họ làm việc ấy Trong khi đó,những cá nhân trong xã hội mà  mức độ linh hoạt chuyển đổi giữa các giaicấp cao có cơ hội vươn lên những tầng lớp cao hơn Địa vị của một cá  nhânđược xác định chủ yếu bằng thành công của bản thân chứ không phải bằngmột cá nhân có thể dễ dàng di chuyển từ giai cấp lao động lên giai cấpthượng lưu Thực tế là tại Mỹ, người ta rất tôn trọng những người thành đạt

có nguồn gốc thấp kém, trong khi ở Anh những người như thế chỉ được coi

là “trưởng giả học  làm sang” chứ không bao giờ được xã hội thượng lưuthực sự chấp nhận cả

Thứ ba là tính đối lập giữa tính nữ quyền hay nam quyền Trong một số xãhội, mối quan hệ giữa giới tính và vai trò của từng giới trong công việc là rất

rõ nét Trong môi trường nam quyền, vai trò của giới tính rất được coi

trọng, phân biệt giữa nam và nữ là rất lớn Trong môi trường này, sự thamgia vào công việc của phái nữ là rất ít, hoặc sự tham gia đó chỉ là về mặthình thức, các vị trí cao trong công việc nữ giới hầu như không được đảmnhiệm

Thứ tư là bản chất tránh rủi ro Tại những xã hội có truyền thống văn hóachấp nhận những điều không chắc chắn, con người sẵn sàng chấp nhận rủi

cũng ít hơn Đơn cử cho những nước này là Đức, Nhật, Tây Ban Nha

1.1.3 Những nét đặc trƣng của văn hóa

Văn hóa có một số đặc trưng tiêu biểu sau:

-    Văn hóa mang tính tập quán

Văn hóa quy định những hành vi được chấp nhận hay không được chấpnhận trong một xã hội cụ thể Có những tập quán đẹp, tồn tại lâu đời nhưmột sự khẳng định những nét độc đáo của một nền văn hóa này so với nềnvăn hóa kia, như tập quán “mời trầu” của người Việt Nam, tập quán cácthiếu nữ Nga mời khách bánh mỳ và muối Song cũng có những tập quánkhông dễ gì cảm thông như tập quán “cà răng căng tai” của một số dân tộcthiểu số của Việt Nam

-    Văn hóa mang tính cộng đồng

Văn hóa không thể tồn tại do chính bản thân nó mà phải dựa vào sự tạodựng, tác động qua lại và củng cố của mọi thành viên trong xã hội Văn hóanhư là một sự quy ước chung cho các thành viên trong cộng đồng Đó lànhững lề thói, những tập tục mà một cộng đồng người cùng tuân theo mộtcách rất tự nhiên, không cần phải ép buộc Một người nào đó làm khác đi sẽ

bị cộng đồng lên án hoặc xa lánh tuy rằng xét về mặt pháp lý những việclàm của anh ta không có gì là phi pháp

-    Văn hóa mang tính dân tộc

Văn hóa tạo nên nếp suy nghĩ và cảm nhận chung của từng dân tộc màngười dân tộc khác không dễ gì hiểu được Vì thế mà một câu chuyện cười

có thể

làm cho người dân các nước phương Tây cười chảy nước mắt mà người dânChâu

9

Á chẳng thấy có gì hài hước ở đó cả Vì vậy, cùng một thông điệp mà ở

nhiều nước lại có thể mang ý nghĩa hoàn toàn khác nhau

-    Văn hóa có tính chủ quan

Con người ở các nền văn hóa khác nhau có suy nghĩ, đánh giá khác nhau vềcùng một sự việc Cùng một sự việc có thể được hiểu một cách khác nhau ởcác nền văn hóa khác nhau Một cử chỉ thọc tay vào túi quần và ngồi gếchchân lên bàn để giảng bài của một thầy giáo có thể được coi là rất bìnhthường ở nước Mỹ, trái lại là không thể chấp nhận được ở nhiều nước khác

-    Văn hóa có tính khách quan

Văn hóa thể hiện quan điểm chủ quan của từng dân tộc, nhưng lại có cảmột quá trình hình thành mang tính lịch sử, xã hội được chia sẻ và truyền từthế hệ này sang thế hệ khác, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan củamỗi người Văn hóa tồn tại khách quan ngay cả với các thành viên trongcộng đồng Chúng ta  chỉ  có thể học hỏi các nền văn hóa, chấp nhận nó,chứ không thể biến đổi chúng theo ý muốn chủ quan của mình Chẳng hạn,quan niệm “trọng nam khinh nữ” đã ăn rất sâu trong lịch sử Việt Nam,

không dễ gì xóa bỏ được

-    Văn hóa có tính kế thừa

Văn hóa là sự tích tụ hàng trăm, hàng ngàn năm của tất cả các hoàn cảnh.Mỗi thế hệ đều cộng thêm đặc trưng riêng biệt của mình vào nền văn hóadân tộc trước khi truyền lại cho thế hệ sau Ở mỗi thế hệ, thời gian qua đi,những cái cũ có thể được loại trừ và tạo nên một nền văn hóa quảng đại Sựsàng lọc và tích tụ qua thời gian đã làm cho vốn văn hóa của một dân tộctrở nên giàu có, phong phú và tinh khiết hơn

-    Văn hóa có thể học hỏi được

Văn hóa không chỉ được truyền lại từ đời này qua đời khác, mà nó còn phải

do học mới có Đa số những kiến thức (một biểu hiện của văn hóa) mà mộtngười có được là do học mà có hơn là bẩm sinh đã có Do vậy, con ngườingoài vốn văn hóa có được từ nơi mình sinh ra và lớn lên, có thể còn họcđược từ những nơi khác, những nền văn hóa khác

-    Văn hóa luôn tiến hóa

Một nền văn hóa không bao giờ tĩnh tại và bất biến Ngược lại văn hóa luônluôn thay đổi và rất năng động Nó luôn tự điều chỉnh cho phù hợp với trình

độ và tình hình mới Trong quá trình hội nhập và giao thoa với các nền vănhóa khác, nó có thể tiếp thu các giá trị tiến bộ hoặc tích cực của các nềnvăn hóa khác

Ngược lại, nó cũng tác động ảnh hưởng tới các nền văn hóa khác

10

Việc nắm bắt được những nét đặc trưng của văn hóa cho chúng ta có mộttầm nhìn bao quát, rộng mở và một thái độ hết sức quan trọng và thậntrọng với những vấn đề văn hóa Một sự kết luận vội vàng hoặc một sự thiếutrách nhiệm đều có thể làm thui chột khả năng sáng tạo văn hóa Nhận biếtđầy đủ và sâu sắc những đặc trưng này sẽ giúp chúng ta xác định được biểuhiện và vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội nói chung và trong hoạtđộng kinh doanh nói riêng

1.2.    KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN HÓA KINH DOANH

1.2.1 Khái niệm văn hóa kinh doanh

Càng ngày con người càng nhận thấy rằng văn hóa tham gia vào mọi quátrình hoạt động của con người và sự tham gia đó ngày càng được thể hiện

rõ nét và tạo thành các lĩnh vực văn hóa đặc thù như văn hóa chính trị, vănhóa pháp luật, văn hóa giáo dục, văn hóa gia đình… và văn hóa kinh

doanh

Kinh doanh là một hoạt động cơ bản của con người, xuất hiện cùng vớihàng hóa và thị trường Nếu là danh từ, kinh doanh là một nghề - đượcdùng để chỉ những con người thực hiện các hoạt động nhằm mục đích kiếmlời, còn nếu là động từ thì kinh doanh là một hoạt động – là việc thực hiệnmột, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư từ sản xuất đếntiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng các dịch vụ trên thị trường

Dù xét từ giác độ nào thì mục đích chính của kinh doanh là đem lại lợi

nhuận cho chủ thể kinh doanh nên bản chất của kinh doanh là để kiếm lời.Trong nền kinh tế thị trường, kinh doanh là một nghề chính đáng xuất phát

từ nhu cầu phát triển của xã hội, do sự phân công lao động xã hội tạo ra.Còn việc kinh doanh như thế nào, kinh doanh đem lại lợi ích và giá trị cho aithì đó chính là vấn đề của văn hóa kinh doanh

Trong kinh doanh, những sắc thái văn hóa có mặt trong toàn bộ quá trình

tổ chức và hoạt động của hoạt động kinh doanh, được thể hiện từ cáchchọn và cách bố trí máy móc và dây chuyền công nghệ; từ cách tổ chức bộmáy về nhân sự và hình thành quan hệ giao tiếp ứng xử giữa các thành viêntrong tổ chức cho đến những phương thức quản lý kinh doanh mà chủ thểkinh doanh áp dụng sao cho có hiệu quả nhất Hoạt động kinh doanh cốnhiên không lấy các giá trị của văn hóa làm mục đích trực tiếp, song nghệthuật kinh doanh, từ việc tạo vốn ban đầu, tìm địa bàn kinh doanh, mặt

hàng kinh doanh, cách thức tổ chức thực hiện chiến lược kinh doanh, tiếpthị sản phẩm, dịch vụ và bảo hành sau bán… được “thăng hoa” lên vớinhững biểu hiện và giá trị tốt đẹp thì kinh doanh cũng là biểu hiện

sinh động văn hóa của con người

11

Do đó, bản chất của văn hóa kinh doanh là làm cho cái lợi gắn bó chặt chẽvới cái đúng, cái tốt và cái đẹp Từ đó, khái niệm về văn hóa kinh doanhđược trình bày như sau:

“Văn hóa kinh doanh là toàn bộ các nhân tố văn hóa được chủ thể kinhdoanh chọn lọc, tạo ra, sử dụng và biểu hiện trong hoạt động kinh doanhtạo nên bản sắc kinh doanh của chủ thể đó”

1.2.2 Các nhân tố cấu thành văn hóa kinh doanh

Văn hóa kinh doanh là một phương diện của văn hóa trong xã hội và là vănhóa trong lĩnh vực hoạt động kinh doanh Văn hóa kinh doanh bao gồmtoàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần, những phương thức và kết quảhoạt động của con người được tạo ra và sử dụng trong quá trình kinh

doanh Theo hướng tiếp cận này, để tạo nên hệ thống văn hóa kinh doanhhoàn chỉnh với bốn nhân tố cấu thành là triết lý kinh doanh, đạo đức kinhdoanh, văn hóa doanh nhân, và các hình thức văn hóa khác, chủ thể kinhdoanh phải kết hợp đồng thời hai hệ giá trị sau:

Trước hết, chủ thể kinh doanh sẽ lựa chọn và vận dụng các giá trị văn hóadân tộc, văn hóa xã hội…  vào hoạt động kinh doanh để tạo ra sản phẩm,hàng hóa, dịch vụ Đó là tri thức, kiến thức, sự hiểu biết về kinh doanh đượcthể hiện từ việc tuyển chọn nhân công, lựa chọn nguyên nhiên vật liệu, lựachọn máy móc dây chuyền công nghệ…; ngôn ngữ được sử dụng trong kinhdoanh; niềm tin, tín ngưỡng và tôn giáo; các giá trị văn hóa truyền thống;các hoạt động văn hóa tinh thần… Chẳng hạn, công ty Mai Linh có lựa chọn

và vận dụng các giá trị văn hóa dân tộc, văn hóa xã hội vào việc đặt tên chocông ty của mình để làm thành Mai Linh được mọi người biết đến khôngcòn đơn thuần là tên một công ty mà nó là tên của một thương hiệu nổitiếng trên đất nước Việt Nam Về ý nghĩa từ “Mai” nói lên hình ảnh của hoamai trong ngày tết cổ truyền, của sự may mắn và niềm hạnh phúc đầu

xuân, đồng thời cũng là một từ dùng để chỉ tương lai, về một ngày mai tốtđẹp Còn từ “Linh” mang ý nghĩa của từ tinh nhanh, linh hoạt, linh độngtrong giải quyết công việc

Đồng thời, trong quá trình hoạt động, các chủ thể kinh doanh cũng tạo racác giá trị của riêng mình Các giá trị này được thể hiện thông qua nhữnggiá trị hữu hình như giá trị của sản phẩm; hình thức mẫu mã sản phẩm;máy móc, thiết bị, nhà xưởng; biểu tượng, khẩu hiệu, lễ nghi, sinh hoạt, thủtục, chương trình, truyền thuyết, các hoạt động văn hóa tinh thần của

doanh nghiệp (các phong trào văn nghệ, thể dục thể thao…) Yếu tố kiếntrúc của cà phê Trung Nguyên là một minh chứng cho chủ thể kinh doanhcũng tạo ra các giá trị của riêng mình Chúng

ta không thể nhầm lẫn các quán Cafe của Trung Nguyên với các quán cafekhác

12

qua những thiết kế từ màu đỏ bazan của vùng đất cao nguyên trên biểnhiệu, của màu sắc và kiểu dáng bàn ghế, của cách bài trí đồ nội thất thốngnhất trên toàn quốc đến âm điệu du dương của slogan “khơi nguồn sáng