BẢN CHẤT và ý NGHĨA của TRIẾT học mác lê NIN

Mác và Ăng-Ghen đã vạch ra một cách toàn diện những thiếu sót căn bản của triết học trớc đó và biến triết học thành cơ sở lý luận của cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân, thà

Trong lịch sử đã có không ít những bớc nhảy vọt, những bớc ngoặt cách mạng, tạo ra những thành tựu vĩ đại trong văn học nghệ thuật, trong khoa học, trong triết học Sự xuất hiện chủ nghĩa Mác là bớc ngoặt quan trọng trong lịch sử

t tởng xã hội Lê nin đã nói rằng, chủ nghĩa Mác là sự phát triển cao nhất của toàn bộ khoa học lịch sử, khoa học kinh tế và triết học ở Châu Âu

Cơ sở triết học của chủ nghĩa Mác là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Lần đầu tiên, triết học Mác đã chỉ cho giai cấp vô sản và nhân dân lao động lối thoát khỏi sự nô lệ về tinh thần, đem lại cho loài ngời đặc biệt là giai cấp công nhân những công cụ nhận thức và cải tạo thế giới Nh Mác nói, nếu trái tim của sự giải phóng nhân loại là giai cấp vô sản, thì khối óc của sự giải phóng đó là triết học của giai cấp vô sản, là thế giới quan của nó Giống nh triết học tìm thấy ở giai cấp vô sản một vũ khí vật chất, giai cấp vô sản tìm thấy

ở triết học một vũ khí tinh thần (Mác) Triết học Mác là triết học của giai cấp vô sản cách mạng, là vũ khí sắc bén trong cuộc đấu tranh xác lập nền chuyên chính vô sản và xây dựng chủ nghĩa cộng sản

Triết học Mác không chỉ giải thích mà chủ yếu là vạch ra những con đờng, những phơng tiện cải tạo thế giới bằng cách mạng Mác và Ăng-Ghen đã vạch ra một cách toàn diện những thiếu sót căn bản của triết học trớc đó và biến triết học thành cơ sở lý luận của cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân, thành cơ sở lý luận của chủ nghĩa cộng sản

Khi chỉ ra vai trò quyết định của hoạt động thực tiễn trong sự phát triển của xã hội, các nhà kinh điển của chủ nghĩa duy vật biện chứng đã không phủ nhận, mà nhấn mạnh vai trò to lớn của hoạt động tinh thần, lý luận phải phụ thuộc vào thực tiễn Lý luận mà thiếu hoạt động thực tiễn của quần chúng thì sẽ không còn sức mạnh Các ông đã phát triển học thuyết cân đối về mối liên hệ giữa lý luận cách mạng và thực tiễn cách mạng Mác đã từng khẳng định “vũ khí của sự phê phán không thể thay thế đợc sự phê phán của vũ khí; lực lợng vật chất chỉ có thể bị đánh đổ bằng lực lợng vật chất; nhng lý luận cũng sẽ trở thành lực l-ợng vật chất, một khi nó thâm nhập vào quần chúng”

Lịch sử đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản đã chứng minh tính đúng

đắn kết luận trên của Mác Các giai cấp thống trị về kinh tế và chính trị không khi nào tự nguyện rút lui khỏi vũ đài lịch sử Quyền thống trị của chúng không thể thủ tiêu bằng sự phê phán trên lời nói, mà phải bằng cuộc đấu tranh cách mạng Cuộc đấu tranh t tởng không thể dẫn đến thay đổi chế độ xã hội, nó không thể vợt ra ngoài khuôn khổ của các quan hệ xã hội cũ, nhng nó có vai trò to lớn trong đời sống xã hội

Lý luận cách mạng khi thâm nhập vào quần chúng sẽ đem lại cho họ khả năng hiểu biết những quy luật phát triển của đời sống xã hội và thực hiện một cách tự giác những nhiệm vụ của cuộc đấu tranh thực tiễn Lý luận cách mạng sẽ

thống nhất và tổ chức quần chúng đấu tranh đòi xóa bỏ các quan hệ xã hội cũ thay bằng các quan hệ mới Lý luận chỉ trở thành lực lợng vật chất hùng mạnh trong mối liên hệ với cuộc đấu tranh thực tiễn của quần chúng Sức mạnh vô địch của lý luận Mác còn ở chỗ nó là sự thống nhất của tính khoa học với tính cách mạng Mác và Ăng ghen đặt cho triết học của mình nhiệm vụ phục vụ giai cấp vô sản, phục vụ cuộc đấu tranh cho chủ nghĩa cộng sản

Nh vậy, sự khác nhau căn bản giữa triết học Mác với tất cả các triết học

tr-ớc đó là ở chỗ triết học Mác gắn chặt với phong trào cách mạng giải phóng của giai cấp vô sản và quần chúng lao động, nó là vũ khí lý luận sắc bén trong cuộc

đấu tranh cho chủ nghĩa cộng sản Triết học Mác thể hiện lợi ích của giai cấp công nhân và quần chúng lao động Chính đó là tính đảng, tính giai cấp của triết học Mác

Tính đảng của triết học Mác không đối lập với tính khách quan, tính khoa học Lợi ích của giai cấp vô sản không đối lập mà phù hợp với tiến trình khách quan của sự phát triển lịch sử Mác và Ăng-ghen đã tạo ra hình thức cao của chủ nghĩa duy vật là chủ nghĩa duy vật biện chứng và hình thức cao của phép biện chứng là phép biện chứng duy vật Trong triết học mác-xít, chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng gần liền với nhau

Chủ nghĩa duy vật trớc Mác đã đóng vai trò hết sức to lớn trong sự phát triển của khoa học, trong cuộc đấu tranh với tôn giáo và chủ nghĩa duy tâm,

nh-ng tronh-ng thời kỳ cổ đại thì chỉ là chủ nh-nghĩa duy vật chất phác nh-ngây thơ, tự phát, còn ở thời cận đại thì là chủ nghĩa duy vật siêu hình máy móc Mác và Ăng ghen

đã nghiên cứu có phê phán và kế thừa sáng tạo những thành tựu xuất sắc của triết học trớc, tạo ra triết học duy vật - biện chứng

Việc tạo ra chủ nghĩa duy vật lịch sử là biểu hiện vĩ đại nhất của bớc ngoặt cách mạng trong triết học do Mác và Ăng-Ghen thực hiện

Khi vạch ra mối quan hệ tác động giữa kinh tế, chính trị và t tởng, Mác và

Ăng-Ghen đã xác định tính thứ nhất của tồn tại xã hội, của điều kiện vật chất của

đời sống xã hội và tính thứ hai của ý thức xã hội Hai ông cũng chỉ rõ sự chuyển biến từ một hình thái kinh tế - xã hội này sang một hình thái kinh tế - xã hội khác diễn ra không phải tự động mà là trong quá trình đấu tranh giai cấp quyết liệt Với việc vạch ra các quy luật của cuộc đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội, Mác và Ăng ghen đã đem lại cơ sở khoa học cho hoạt động tự giác của giai cấp công nhân và đội tiên phong của nó là các Đảng cộng sản

Sáng tạo ra chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử,

Mác và Ang-ghen đã biến đổi căn bản tính chất của triết học, đối tợng của nó và mối quan hệ với các khoa học khác

Triết học Mác không có tham vọng giải quyết mọi vấn đề, không có tham vọng đóng vai trò của một hệ thống đã xong xuôi, vai trò của kinh thánh Triết học Mác, không chỉ khái quát thực tiễn phát triển xã hội mà cả những thành tựu của các khoa học cụ thể về tự nhiên và xã hội Triết học Mác có ý nghĩa thế giới quan và phơng pháp luận to lớn đối với các khoa học cụ thể Hiểu biết các quy

luật phát triển chung nhất của hiện thực khách quan sẽ giúp nghiên cứu có kết quả các quy luật đặc thù

Triết học của chủ nghĩa Mác - Lê nin là triết học sáng tạo Những luận

điểm cơ bản của triết học đã đợc Mác và Ăng-Ghen xây dựng, nghiên cứu toàn diện các vấn đề về chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, khoa học tự nhiên, lịch sử triết học, đạo đức học, mỹ học, chủ nghĩa vô thần, khái quát những kinh nghiệm mới của cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản, những thành tựu của khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Ngoài ra, những luận điểm của triết học Mác đợc phát triển bởi các nhà mác-xít nh Ph.Mê-rinh, P.La-phác-gơ, A La-bri-ôn-la, G.V.Plê-kha-nốp v.v Lê-nin là ngời đã có vai trò hết sức to lớn, nâng triết học Mác lên một giai đoạn cao mới Ngày nay, triết học Mác-Lê nin đang đợc các Đảng cộng sản và công nhân quốc tế, đợc cái nhà triết học mác-xít trên thế giới tiếp tục phát triển

II) Lê-nin phát triển triết học Mác:

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác khi sáng tạo và phát triển học thuyết của mình đã luôn chỉ ra rằng, học thuyết của các ông không phải là giáo điều mà

là sự chỉ đạo hành động Xuất phát từ nguyên tắc đó, Lê-nin đã nhấn mạnh sự cần thiết phải phát triển học thuyết Mác, trong đó có triết học

Mác và Ăng ghen đã sáng tạo học thuyết của mình trong thời kỳ mà nhiệm vụ của bớc chuyển cách mạng từ chủ nghĩa t bản lên chủ nghĩa xã hội cha

đặt ra một cách trực tiếp trớc mắt Lê-nin đã phát triển chủ nghĩa Mác trong những điều kiện lịch sử mới, trong thời kỳ chủ nghĩa t bản chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, thời kỳ ra đời của xã hội mới, xã hội xã hội chủ nghĩa Thời

đại mới đòi hỏi những ngời mác-xít phải luôn luôn có sự phân tích đối với các hiện tợng mới, phải có quan điểm mới đối với những vấn đề quan trọng nhất của chiến lợc và sách lợc của cuộc đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân Thiếu những cái đó thì triết học Mác sẽ từ một học thuyết sinh động, từ một

ph-ơng pháp nhận thức và hành động cách mạng biến thành một giáo điều chết cứng, thành một lý luận phiến diện, mất sức mạnh cải tạo hiện thực

Trong hoàn cảnh của những mâu thuẫn gay gắt về kinh tế, chính trị, xã hội thì kẻ thù của chủ nghĩa Mác lại ra sức tấn công vào những nguyên lý triết học cơ bản của Mác mu toan gắn chủ nghĩa Mác với các khuynh hớng của triết học t sản (chủ nghĩa Can-tơ mới, chủ nghĩa Ma-khơ, v.v.) Khi đấu tranh bảo vệ chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, Lê-nin đã phát triển sáng tạo, toàn diện các mặt của học thuyết đó, nâng nó lên giai đoạn cao mới

Với tính cách là nhà lý luận, Lê-nin có những bản tính đặc biệt tốt đẹp: tính dũng cảm cách mạng trong việc đặt ra và giải quyết những vấn đề lý luận mới do tiến trình lịch sử đòi hỏi, kiểm tra lại những luận điểm lý luận trong thực tiễn cách mạng, từ bỏ những quan điểm cũ, lạc hậu và không khoan nhợng đối với quan điểm thù địch, chủ nghĩa xét lại, sự xa rời những nguyên tắc của học thuyết Mác

Lê-nin rất chú ý phê phán lý luận về tính tự phát trong phong trào công nhân, ông đã phân tích khoa học về ý nghĩa của lý luận cách mạng, của ý thức xã

hội chủ nghĩa đợc Đảng mác-xít đa vào trong phong trào công nhân tự phát Không có lý luận cách mạng thì không có phong trào công nhân cách mạng Kết luận đó của Lê-nin không những có ý nghĩa chính trị trực tiếp, mà còn có ý nghĩa xã hội học chung, bởi vì nó nhấn mạnh tính chất phụ thuộc của những cải biến xã hội căn bản vào hoạt động của giai cấp đợc vũ trang bằng những t tởng tiên tiến Luận điểm đó có ý nghĩa hết sức quan trọng để nhận thức về phong trào công nhân ở những nớc t bản phát triển đang bị thống trị bởi hệ t tởng của chủ nghĩa công liên cải lơng

Lê-nin đã phân tích sâu sắc cuộc cách mạng trong khoa học tự nhiên diễn

ra cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, đặc biệt trong vật lý học Nhờ vào những phát hiện ra hiện tợng phóng xạ, ê-lec-trôn, mà ta hiểu đợc kết cấu phức tạp của nguyên tử Cuộc cách mạng đó đã làm biến đổi căn bản những quan niệm của khoa học tự nhiên về vật chất, vận động, không gian và thời gian, v.v Những phát minh mới trong khoa học tự nhiên đã xung đột với các quan điểm cũ từng tồn tại hàng thế kỷ Đặc biệt, ông đã nghiên cứu các quy luật và phạm trù của phép biện chứng duy vật; nguyên tắc về sự thống nhất giữa phép biện chứng, những yếu tố cơ bản của phép biện chứng; lô-gic học và lý luận nhận thức; các nguồn gốc nhận thức của chủ nghĩa duy tâm; tính chất mâu thuẫn của sự phản

ánh trong những sự trừu tợng khoa học, về đờng lối tiếp tục phát triển lý luận nhận thức của chủ nghĩa duy vật biện chứng đó là những cống hiến vô giá vào kho tàng triết học Mác

Đồng thời, Lê-nin đã nêu lên một cách có cơ sở khoa học nhiệm vụ xây dựng và củng cố sự liên minh giữa các nhà triết học mác xít và các nhà khoa học

tự nhiên nhằm mục đích tiếp tục phát triển sáng tạo chủ nghĩa duy vật biện chứng, hoàn thiện phơng pháp luận của khoa học tự nhiên Lê-nin không chỉ bảo

vệ chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử trong cuộc đấu tranh với kẻ thù của chủ nghĩa Mác, không những phát triển toàn diện chủ nghĩa Mác, mà còn vận dụng triết học đó vào việc phân tích thời đại mới - thời đại chủ nghĩa đế quốc, thời đại chiến tranh đế quốc và cách mạng xã hội chủ nghĩa, xây dựng xã hội mới, trả lời cho các vấn đề do tiến trình phát triển của chủ nghĩa t bản và phong trào cách mạng thế giới đặt ra

Trên cơ sở đó, Lê-nin đã rút ra kết luận hết sức quan trọng đối với phong trào cách mạng của giai cấp công nhân, đối với hoạt động của Đảng, về khả năng thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa trớc hết, trong một số nớc, thậm chí trong một nớc Lê-nin đề cập đến quy luật hình thành xã hội mới xã hội xã hội chủ nghĩa

Trong giai đoạn hiện nay, bọn theo chủ nghĩa xét lại đang ra sức thực hiện

mu đồ hạ thấp vai trò của Lê-nin trong sự phát triển chủ nghĩa Mác và triết học Mác nói riêng Bọn xét lại la lối về sự cần thiết phải thủ tiêu “sự độc quyền của Lê-nin và chủ nghĩa Lê-nin” trong việc giải thích chủ nghĩa Mác Chúng cố gắng chứng minh rằng chủ nghĩa Lê-nin là hiện tợng Nga thuần túy Trên thực tế, chủ nghĩa Lê-nin là sự khái quát kinh nghiệm và thực tiễn đấu tranh của nhân dân lao

động toàn thế giới, Chủ nghĩa Lê-nin không phải là một “sự giải thích” chủ nghĩa Mác có tính chất khả năng, mà nó là sự phát triển duy nhất đúng đắn và

triệt để chủ nghĩa Mác cách mạng trong thời đại chủ nghĩa đế quốc và cách mạng xã hội chủ nghĩa Vì vậy, kiên trì chủ nghĩa Mác-Lê nin một cách sáng tạo, kiên trì chủ nghĩa xã hội là lập trờng bất di bất dịch của Đảng Cộng sản và nhân dân Việt Nam