Văn học trung quốc thời kỳ mới (1976 1986 )

Sau ngày giải phóng, phương hướng văn nghệ phục vụ công nông binh, phục vụ quảng đại quần chúng lao động mà "Bài nói chuyện" nêu ra đã được quán triệt và thực hiện trên phạm vi toàn quốc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HCM

VĂN HỌC TRUNG QUỐC THỜI KỲ MỚI

CHƯƠNG I: VĂN HỌC TRƯỚC THỜI KỲ MỚI 1

I Văn học 17 năm xây dựng chủ nghĩa xã hội (1949 - 1966); 1

II Văn học thời kỳ Cách mạng văn hóa (1966-1976): 7

CHƯƠNG II: VĂN HỌC GIAI ĐOẠN ĐẦU CỦA THỜI KỲ MỚI (1976 - 1982) 20

I Hiện tượng mới, sự vật mới trong văn học 20

II Bài học kinh nghiệm quý báu 36

CHƯƠNG III: TƯ TƯỞNG VĂN HỌC VÀ LÝ LUẬN VĂN NGHỆ THỜI KỲ MỚI 49

I Đại hội văn nghệ lần thứ 4, 5: 49

II Thảo luận và tranh luận lý luận văn nghệ: 54

III Những kết quả đạt được: 60

CHƯƠNG IV: THUYỆN NGẮN PHỤC HƯNG 69

I Bối cảnh sáng tác truyện ngắn 69

II Thành tích lịch sử của truyện ngắn 70

III Lưu Tâm Vũ - Chủ tướng của văn học vết thương 76

IV Như Chí Quyện Từ "Mỉm cười đến trầm tư" 82

V."Họa gia phong tục" Uông Tăng Kỳ 85

VI Trương Huyền, Trần Kiến Công và Vương An Ức 88

VII Nữ nghệ thuật gia trữ tình Trương Khiết 92

CHƯƠNG V: THÀNH CÔNG CỦA TIỂU THUYẾT 97

I Sự tiên tiến của tiểu thuyết trong thời kỳ mới 97

II Diệu Tuyết Ngân và tiểu thuyết lịch sử "Lý Tự Thành" 106

III Tác phẩm "Hứa Mậu và con gái của ông ta " của Chu Khắc Cần 108

IV Tác phẩm " Phù Dung trấn" của Cổ Hoa 110

V Tác phẩm "Tướng quân ngâm " của Mạc Ứng Phong 111

CHƯƠNG VI: SÁNG TÁC THƠ CA 113

I Cụ diện mới của sáng tác thơ ca 113

II " Thời đại hoàng kim thứ 2" của Ngải Thanh 117

III Công Lưu - Nhà thơ "Sống Lại" 118

PHỤ LỤC

1 LỜI CHÀO MỪNG TẠI ĐẠI HỘI VĂN NGHỆ LẦN THỨ TƯ (10/1979)- Đặng Tiểu

Bình 120

2 BÀI NÓI CHUYỆN TẠI CUỘC TỌA ĐÀM VỀ SÁNG TÁC KỊCH BẢN (12/3/1980)- Hồ Diệu Bang 124

3 LỜI CHÀO MỪNG ĐẠI HỘI NHÀ VĂN TRUNG QUỐC LẦN THỨ TƯ (29/ 12/ 1984 - 5/1/1985)- Hồ Khởi Lập 130

4 CỐ GẮNG LỚN, ĐOÀN KẾT LỚN, PHỒN VINH LỚN TẤT YẾU SẼ ĐEM LẠI SỰ SÔI ĐỘNG LỚN, SỰ THI ĐUA LỚN, SỰ NÂNG CAO LỚN- Trương Quang Niên 135

5 NĂM THẾ HỆ NHÀ VĂN TRUNG HOA- Đinh Linh 141

6 HAI MƯƠI NĂM VĂN HỌC CỦA NƯỚC TRUNG QUỐC MỚI- Trương Quýnh 148

7 HƯỚNG ĐI CỦA VĂN HỌC THỜI KỲ MỚI- Vương Kỳ Nhân 156

8 VÀI SUY NGHĨ VỀ LÝ LUẬN VĂN HỌC DÂN TỘC THIỂU SỐ (Ở TRUNG QUỐC)- Khuê Tăng 162

9 LÝ LUẬN VĂN HỌC VÀ VIỆC XÂY DỰNG LÝ LUẬN VĂN NGHỆ ĐƯƠNG ĐẠI CỦA TRUNG QUỐC- Đồng Khánh Bính 169

CHƯƠNG I: VĂN HỌC TRƯỚC THỜI KỲ MỚI

I Văn học 17 năm xây dựng chủ nghĩa xã hội (1949 - 1966);

1.Khái quát tình hình văn học:

Sự thành lập nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa đánh dấu thời điểm kết thúc cơ bản giai đoạn chủ nghĩa dân chủ mới và mở đầu giai đoạn xã hội chủ nghĩa, đồng thời cũng mở màn cho sự phát triển của văn học đương đại Trung Quốc Trong giai đoạn xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa xã hội không chỉ là một hệ thống tư tưởng hoặc một loại tư tưởng mà là một tồn tại hiện thực của chế độ chính trị và chế độ kinh tế Nó quyết định và ảnh hưởng một cách sâu sắc đến các hình thức sinh hoạt, hình thức đấu tranh và bộ mặt tinh thần của các tầng lớp nhân dân các dân tộc Cuộc đấu tranh to lớn và cải cách vĩ đại để xây dựng, phát triển, củng

cố, hoàn thiện chế độ chính trị và chế độ kinh tế của chủ nghĩa xã hội trở thành nội dung cơ bản của đời sống xã hội nước ta Văn học đương đại với chức trách phản ánh chân thực cuộc sống của nhân dân, không chỉ đối với đề tài hiện thực hay đề tài lịch sử đều không thể không mang dấu ấn tinh thần Thời đại xã hội chủ nghĩa, nó phối hợp và phục tùng mục tiêu lịch sử

vĩ đại của nhân dân nước ta là xây dựng cường quốc hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa Do đó, xét về tổng thể, văn học đương đại nước ta thuộc lại văn học mới của loại hình văn học xã hội chủ nghĩa trẻ trung mới xuất hiện trong lịch sử thế giới

Ở nước ta, vận mệnh của văn học gắn chặt với vận mệnh của đất nước và nhân dân Nước Trung Quốc xã hội chủ nghĩa trẻ trung của chúng ta 35 năm qua đã trải qua một chặng đường lịch sử quang vinh vĩ đại nhưng cũng rất gian nan gập ghềnh, nền văn học xã hội chủ nghĩa trẻ trung của chúng ta cùng trải qua một quá trình như vậy và đồng thời phản ánh giai đoạn lịch sử này Nó kiên cường bền bỉ phát triển và trưởng thành trong một hoàn cảnh vừa sinh động và phong phú, vừa vĩ đại và phức tạp của xã hội chủ nghĩa, với ngòi bút phong phú

đa dạng, khẳng khái bi tráng, hùng vĩ rực rỡ, đã viết nên những trang vĩ đại, dệt bằng hy vọng

và đau khổ, thắng lợi và dày vò Tuy nhiên hiện nay nó còn nằm trong giai đoạn phát triển chưa thành thục, nhưng với nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật tươi mới mang đặc sắc dân tộc, nó đã phát huy ảnh hưởng ngày càng to lớn trong văn học tiến bộ đương đại của thế giới

Năm mươi lăm năm nay, sự phát triển của văn học xã hội chủ nghĩa nước ta trải qua

ba thời kỳ:

* Thời kỳ thứ nhất:

Nền văn học xã hội chủ nghĩa(nước ta) ra đời trên cơ sở tiếp thu truyền thống văn học cách mạng của giai cấp vô sản "Ngũ tứ", nhất là tiếp tục truyền thống của văn nghệ nhân dân mới mẻ xuất hiện trong điều kiện lịch sử chính quyền nhân dân ở khu giải phóng sau khi đồng chí Mao Trạch Đông phát biểu "Bài nói chuyện tại cuộc tọa đàm văn nghệ Diên An" năm 1942 Sau ngày giải phóng, phương hướng văn nghệ phục vụ công nông binh, phục vụ quảng đại quần chúng lao động mà "Bài nói chuyện" nêu ra đã được quán triệt và thực hiện trên phạm vi toàn quốc, nhà văn với quần chúng nhân dân gắn bó thêm một bước, sáng tác văn học và nhân dân lao động kết hợp thêm một bước từ đó hình thành một cuộc cách mạng sâu sắc nhất trong lịch sử văn học, thúc đẩy nền văn học xã hội chủ nghĩa phát triển mạnh

mẽ Thật đúng như Lenin đã nói, văn học xã hội chủ nghĩa là thứ văn học tự do chân chính, công khai liên hệ với giai cấp vô sản, là thứ văn học phục vụ nghìn nghìn vạn vạn nhân dân lao động Nền văn học xã hội chủ nghĩa trẻ trung nước ta, trong thời kỳ phát triển thứ nhất của nó, đã hiện rõ khuôn mặt tươi tắn lạ thường của một loại hình văn học mới thuộc về nhân dân

Phần lớn thời gian của thời kỳ này, công tác văn học về cơ bản là chấp hành đường lối văn nghệ Mác xít của Đảng, sáng tác văn nghệ xã hội chủ nghĩa nói chung phồn vinh, có sinh khí và thành tích rõ ràng Bộ mặt tinh thần về đời sống chính trị lành mạnh, sáng rỡ của Đảng, Nhà nước và toàn thể nhân dân đoàn kết, phấn đấu ở thời kỳ đầu xây dựng đất nước đã phản ánh sinh động, trong sáng tác văn học thời kỳ này Giới văn nghệ đã triển khai rộng rãi phong trào cải tạo tư tưởng và đấu tranh tự tưởng văn nghệ, chống quan điểm lịch sử duy tâm chủ nghĩa, mở rộng trận địa của giai cấp vô sản Nhiều nhà văn trẻ với tinh thần vược khó và nhiệt tình ở điểm xuất phát mới của lịch sử đã lao vào cuộc sống đấu tranh nóng bỏng xây dựng chủ nghĩa xã hội Tác phẩm của họ tràn đầy tinh thần lạc quan cách mạng và sắc thái tư tưởng mới Dù các nhà văn đương thời có tường tận và đi sâu vào nắm bắt cuộc sống của giai đoạn xã hội chủ nghĩa, thường là trách cho việc nhiệt tình của họ làm cho họ nôn nóng biểu hiện và ca ngợi thời đại mới; công sức nghệ thuật của nhà văn còn chưa cố thể thích ứng với yêu cầu biểu hiện cuộc sống mới Cuộc đấu tranh tư tưởng văn nghệ tuy có thu được kết quả tích cực nhưng cuộc đấu tranh này lại dùng phương thức phong trào để tiến hành nên đã ảnh hưởng đến sự phát huy dân chủ của nghệ thuật, khiến cho một số cái "tả " tràn lan Nhưng tất

cả những cái đó đều không lấn át được nhuệ khí và thanh thế của văn học xã hội chủ nghĩa mới ra đời Sự phát triển của văn học xã hội chủ nghĩa đã nhanh chóng thu hoạch được vụ mùa đầu tiên

Năm 1956, chế độ xã hội chủ nghĩa nuớc ta cơ bản được xác lập Trọng điểm của công tác toàn quốc là chuyển từ hình thức đấu tranh giai cấp quần chúng kiểu ''mưa to gió lớn" sang phát triển sự nghiệp kinh tế và văn hóa, chuyển sang xây dựng chủ nghĩa xã hội: đây là yêu cầu khách quan của lịch sử đương thời, là nguyện vọng mãnh liệt của nhân dân

Để thích ứng với bước chuyển này và điều động mọi nhân tố tích cực phục vụ cho xây dựng chủ nghĩa xã hộ, đồng chí Mao Trạch Đông nêu ra phương châm "Trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng", phát triển khoa học và văn hóa xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy sự năng động và giải phóng tư tưởng cho giới văn nghệ đương thời Gắn bó chặt chẽ với các vấn đề như quán triệt chấp hành và đồng thời phát triển phong phú phương hướng và đường lối văn nghệ được xác lập trong "Bài nói chuyện" như thế nào; kiên trì phương pháp sáng tác của chủ nghĩa hiện thực, tuân thủ các quy luật nghệ thuật, phát huy đầy đủ tính dân chủ nghệ thuật như thế nào: khắc phục các khuynh hướng sáng tác chủ quan chủ nghĩa như công thức hóa, khái niệm hóa như thế nào đều được giới lý luận văn nghệ triển khai thảo luận nghiêm túc Cùng với vấn đề tính năng động và giải phóng tư tưởng "Trăm hoa đua nở" trong sáng tác bắt đầu nẩy nở Nhiều nhà văn với tinh thần trách nhiệm cao đối với sự nghiệp xã hội chủ nghĩa đã ra sức đột phá cách nhìn chật hẹp của tư tưởng siêu hình mở rộng tầm quan sát cuộc sống, đi sâu vào suy nghĩ và tìm tòi cuộc sống Tác phẩm của họ phản ánh chân thực cuộc sống hiện thực, dùng cảm vạch ra mâu thuẫn xã hội, cổ vũ mọi người đấu tranh với những hiện tượng tiêu cực cản trở sự nghiệp của chúng ta tiến lên, làm cho văn học xã hội chủ nghĩa của nước ta tăng thêm ý chí chiến đấu mới mẻ, khỏe mạnh Đề tài sáng tác văn học mở rộng, khai thác nhiều phương diện về thế giới tinh thần, tình cảm, đạo đức của con người, miêu tả chân thực

và sâu sắc thế giới tình cảm phong phú của nhân dân

Nhưng phương châm "Trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng" trong thực tế cũng vấp phải quấy nhiễu và cản trở Một số ít phần tử phái hữu của giai cấp tư sản thừa dịp phủ định

sự lãnh đạo của Đảng và con đường xã hội chủ nghĩa Do vậy, đảng phát động cuộc đấu tranh tất yếu phản kích lại các phần tử phái hữu của giai cấp tư sản Nhưng cuộc đấu tranh này đã xuất hiện sai lầm khuyếch đại hóa nghiêm trọng, lẫn lộn hai loại mâu thuẫn khác nhau Sai lầm này, cũng xuất hiện trong cuộc đấu tranh của giới văn nghệ, làm hại một loạt những người làm công tác văn nghệ, trong đó bao gồm một số nhà văn lão thành có cống hiến lớn và rất nhiều nhà văn lớp trung niên và lớp trẻ nhiều tài hoa, dũng cảm tìm tòi trong thực tiễn sáng tác và lý luận phê bình Điều đó đã làm tổn thương nghiêm trọng đến tính tích cực trong sáng tác văn học nghệ thuật, khiến sự phát triển của văn học xã hội chủ nghĩa bị chà đạp

Mặc cho tiến trình lịch sử của văn học đương đại xuất hiện khúc khuỷu, nhưng xu thế phát triển ngày càng cao rộng mà nó đã tích lũy được từ sau ngày dựng nước nên nó không thể bị cản trở Trải qua trường kỳ thai nghén 7, 8 năm đến cuối nhưng năm 50, đầu 60, văn học xã hội chủ nghĩa nước ta đón một mùa thu hoạch lớn với một loạt tiểu thuyết dài làm tiêu chí Những tiểu thuyết này chủ yếu phản ánh đề tài chiến tranh cách mạng và Lịch sử cách mạng và đề tài cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nông thôn Chúng đều trải qua quá trình thai nghén, cấu tứ và gia công nghệ thuật tương đối dài của tác giả, do đó, được trình bày với diện mạo tương đối hoàn chỉnh và thành thục, chứng tỏ thực tích phát triển của nền văn học xã hội chủ nghĩa 17 năm này

So sánh với sự phồn vinh của tiểu thuyết dài, do ảnh hưởng tiêu cực của việc khuyếch đại hóa cuộc đấu tranh chống phái hữu trong giới văn nghệ, tiểu thuyết loại vừa phản ánh cuộc sống hiện thực ở cự ly gần lại tương đối đơn mỏng Từ sau 1957, tiểu thuyết vừa và ngắn tuy không thiếu Tác phẩm ưu tú, nhưng tác phẩm dám vạch ra mâu thuẫn trong đời sống hiện thực, nhất là động chạm tới những tác phong bất lương của chủ nghĩa quan liêu trong cuộc sống dường như vắng bóng hẳn Dưới ảnh hưởng của thứ "Gió thổi phồng" ( ) và

"Gió cộng sản", còn xuất hiện một số tác phẩm tô hồng hiện thực Khuynh hướng "tả" dần dần tràn lan, những thanh qui giới luật trong lý luận văn nghệ dần dần tăng vọt, con đường sáng tác văn học ngày càng chật hẹp

Để cải biến tình trạng này, dưới sự lãnh đạo và quan tâm sâu sắc của đồng chí Chu Ân Lai, từ năm 1961 đến 1962, bộ môn lãnh đạo văn nghệ đã chủ trì triệu tập nhiều hội nghị quan trọng, tiến hành công Tác điều chỉnh đối với chính sách văn nghệ của đảng Căn cứ vào tinh thần của "Bài nói chuyện tại hội nghị tọa đàm công tác văn nghệ và hội nghị sáng tác phim truyện" tháng 6 năm 1961 của đồng chí Chu Ân Lai đã khởi thảo "Ý kiến về công tác văn học nghệ thuật trước mắt" tức "Tám điều văn nghệ" đã được Trung ương đảng phê chuẩn

và thử thi hành trong toàn quốc và các đoàn thể văn nghệ Sự điều chỉnh chính sách văn nghệ

mà đảng tiến hành đà đem lại chuyển biến tốt đẹp cho sự phát triển của văn học xã hội chủ nghĩa Cục diện "Trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng" dần được phục hồi Nhưng bước chuyển này hãy còn chưa kịp cải biến căn bản bộ mặt lạc hậu của văn học, đã rất nhanh chóng bị ngọn sóng mới của tư trào "tả " khuynh tràn lan lúc bấy giờ xung kích

2.Những thành tựu đạt được :

Trên đây trình bày vắn tắt con đường quanh co của văn học xã hội chủ nghĩa trải qua trong 17 năm Có thể thấy rằng, xây dựng một nền văn học xã

hội chủ nghĩa mang đặc sắc dân tộc không phải là một sự nghiệp dễ dàng Để tìm một con đường phát triển của văn học xã hội chủ nghĩa, nhận thức và nắm vững qui luật phát triển của

sự nghiệp văn học xã hội chủ nghĩa, nhiều nhà văn và phê bình lý luận của chúng ta phải tiến hành tìm tòi gian khổ, bỏ ra bao công sức mới đổi lại được cho sáng tác văn học xã hội chủ nghĩa phát triển mạnh mẽ trong 17 năm đầu Nhìn lại giai đoạn này của văn học sử đương đại, chúng ta vui mừng nhận thấy rằng, trong mọi lãnh vực của sáng tác văn học bao gồm tiểu thuyết, hý kịch , thơ ca, tản văn v.v đều xuất hiện hàng loạt nhà văn và tác phẩm ưu tú được quảng đại quần chúng yêu mến và hoan nghênh Trong17 năm này, hai nhà văn vĩ đại của văn học sử hiện đại là Quách Mạt Nhược và Mao Thuẫn, tuy đảm nhiệm nhiều công tác lãnh đạo nặng nề trên nhiều phương diện của khoa học và văn hóa, vẫn chuyên cần viết ra nhiều tác phẩm văn học và trước tác lý luận xuất sắc Vở kịch lịch sử "Thái Văn Cơ" của Quách Mạt Nhược và "Dạ độc ngẫu ký" của Mao Thuẫn là những trước tác phê bình lý luận văn nghệ giàu tính độc đáo trong toàn bộ lịch sử văn học đương đại, xứng danh kiệt tác

"Cống Long Tu" và ""Quán trà" của Lào Xá - bậc đại sư về nghệ thái ngôn từ, với nội dung

tư tưởng thâm trầm và ngôn ngữ văn học đượm sắc thái địa phương Bắc Kinh của nó đã chinh phục quảng đại độc giả trong và ngoài nước Tiểu thuyết dài phồn vinh chưa từng có, sản sinh ra những tác phẩm ưu tú nổi tiếng xa gần như ''Sáng nghiệp sử", "Hồng kỳ phổ" (Dưới lá cờ hồng), "Đá đỏ", "Bảo vệ Diên An", "Bài ca tuổi trẻ", "Hồng Nhật", "Phong vân

sơ ký" ( ), "Rừng thẳm tuyết dày", "Tam gia cảng" ( ), "Tam lý loan", "Sơn hương cự biến ( ),"Đội du kích đường sắt", "Tiểu thành xuân thu" (

), "Hoa diếp dại", "Phong lôi'", '"Lửa đồng thổi gió xuân thiên thành cổ" (Dã hỏa xuân phong đấu cổ thành), "Chúng ta gieo hạt tình yêu", "Luyện mãi thành thép", "Thượng Hải ban mai", '"Cưỡi sóng, vượt gió", "Kim sa chân" ( ), "Hương thơm bốn mùa",

"Diễm dương Thiên", ""Hoạn tiếu đích Kim sa giang" ( ), "Phương Nam tươi đẹp" (Mỹ lệ đích nam phương), "Trên thảo nguyên mênh mông), "Lý Tự thành" tập I v.v Sáng tạo ra Lương Sinh Bảo, Lương Tam lão hán, Chu Lão Trung, Nghiêm Chí Hòa, Hứa Vân Phong, Chị Giang v.v Những hình tượng điển hình giàu đặc sắc dân tộc Trong những nhân vật này, lần lượt khái quát nội dung xã hội rất sâu rộng về thời kỳ cách mạng dân chủ và thời

kỳ cách mạng xã hội chủ nghĩa Sự xuất hiện của những hình tượng điển hình này là một cống hiến rất mới cho bức chân dung văn học tiến bộ thế giới Trong tiểu thuyết vừa "Trong những ngày hòa bình", "Thiết mộc tiền truyện", "Đóa hoa không tàn" (Khai bất bại đích hoa đóa), "Ba nghìn dặm giang sơn", "Thượng

cam lĩnh", "Chủ nhiệm Lương Mạt", "Sáu giờ sáng", "Trạm thu mua miền núi", "Đêm bào tuyết" (Phong tuyết chi dạ), "Bên sông buổi sớm" ( ), "Đảng phí", "Hoa bách hợp ",

"Lý Song song tiểu truyện", "Thượng cấp số một của tôi", "Xuân chủng thu thu" ( ),

"Nông thôn tán ký" ( ), "Đạt kết và bố", "Người trẻ tuổi từ Bộ tổ chức mới về" ( )

v.v đều được quảng đại độc giả quen biết và tán thưởng Về thơ ca "Ngọn lửa trả thù", ( ), "Tướng quân tam bộ khúc" ( ), "Phóng ca lập"( ), "Truyện Dương Cao",

"Lý Đại Chiêu", "Hãn xa truyện" ( ), "Hoa Bạch Lan", "Rừng mai ca đạt", "A thi mà"( ), "Bách điểu y" ( ), Bạch Vân ngạc bác giao hưởng thi (

), "Hải giáp thượng" ( ), "Thiên sơn mục ca" ( : Bài hát của trẻ chăn trâu ở Thiên Sơn), "Cam giả lâm - ( :rừng mía) - "Thanh sa trướng" (

:Trướng lụa xanh), "Thạch đầu thi" ( ) và những tập thơ của Đua âm trào khắc đồ ( :tên riêng), Ba bố Lâm bối hách ( ), Thiết y phố giang ( ),

Khố nhĩ ban A Lý ( ), Nhiêu giới ba tang ( ), Hiểu Tuyết, Kim Triết, Khang lãng súy hoặc vẽ nên những bức tranh tráng lệ về lịch sử đấu tranh của nhân dân nước ta, hoặc cất cao lời ca say sưa cuộc sống mới xã hội chủ nghĩa, đều thể hiện thị phong mới của thời đại xã hội chủ nghĩa Sáng tác tản văn, những tác phẩm và tác giả nổi tiếng không sao kể hết "Sống với những người anh hùng", "Tấm ảnh từ Liêm thương mang về" của Ba Kim

"Tiểu cát đăng" ( ) "Ca ngợi hoa anh đào" của Băng Tâm, ''Ai là người đáng; yêu nhất" của Ngụy Nguy, "Ba ngày ở Trường giang" của Lưu Bạch Vũ, "Thổ địa" của Tần Mục "Ký

về một cỗ máy dệt" ( ) của Ngô Bá Tiêu "Tuyết lãng hoa" ( ) của Dương Sóc, ''Năm, ba năm là bao nhiêu" của Tào Tĩnh Hoa, "Nội Mông phỏng cổ" của Tiễn Bá Tán, "Thi lần thứ hai" của Hà Vi, "Dưới chân kỳ liên sơn" của Từ Trì, "Trên công trường làm cầu" của Lưu Tân Nhạn, "Hoa đào nở như thế nào" của Ngụy Cương Diêm, "Yên Sơn dạ thoại" của Đặng Thác v.v đều là những hoa chương ý đẹp lời hay người người truyền tụng Kịch nói

"Trưởng thành trong chiến đấu" "Muôn núi nghìn sông" "Đông tiến tự khúc" ( ),

"Hòe thụ trang" ( ), "Quan Hán Khanh", "Công chúa Văn Thành", "Đảm kiến thiên" ( ), "Đứng gác dưới đèn nê ông", "Muôn nghìn chớ nên quên" v.v đều được người xem hoan nghênh Những tác phẩm văn học nhi đồng như "Câu chuyện về La Văn Ứng", "Bí mật của hồ lô quí", "Hạ thứ khai thuyền cảng" ( ), "'Bài ca dòng suối nhỏ",

"Chú lính

Trương Ca", "Người mẹ thổ nhưỡng của chúng ta" V V được các độc giả nhỏ tuổi yêu thích Sáng tác thể hồi kỷ cách mạng phát triển mạnh mẽ thành những giáo tài tốt giáo dục truyền thống cách mạng cho thanh thiếu niên Tóm lại, thành quả của văn học xã hội chủ nghĩa 17 năm đầu là tương đối khả quan Những tác phẩm ưu tú này với nội dung tư tưởng sâu sắc và hình thức nghệ thuật ưu mỹ giàu tác phong dân tộc và khí khái dân tộc, có sứ hấp dẫn quảng đại quần chúng Chúng có tác dụng to lớn đối với việc cổ vũ quần chúng tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa và xây dựng bồi dưỡng đạo đức tình cảm xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ thanh thiếu niên, thỏa mãn nhu cầu thẩm mỹ của nhân dân, làm phong phú đời sống tinh thần của nhân dân Nền văn học xã hội chủ nghĩa của chúng ta xứng đáng là tấm gương của thời đại vĩ đại, đồng thời cũng là tập sách giáo khoa về cuộc sống để nhân dân nước ta hấp thu trí tuệ và sức mạnh trong đó Tiềm lực dồi dào của phong trao sáng tác văn nghệ nghiệp dư quần chúng của chúng ta, nhà văn của chúng ta có một quần chúng độc giả rộng lớn và năng động, tác phẩm văn học của chúng ta được ảnh hưởng trở lại vào đời sống nhân dân, so sánh với tình hình của văn học sử lâu dài trước kia của nước ta, có thể nói là chưa từng có

II Văn học thời kỳ Cách mạng văn hóa (1966-1976):

1 Tư trào cực tả và sự nghiệp văn nghệ:

a Văn hóa chuyên chế của Lâm Bưu và "Bè lũ bốn tên"1

Bắt đầu từ năm 1966 nền chính trị, kinh tế xã hội và văn hóa Trung quốc bước vào một thời kỳ vô cùng đen tối, hỗn loạn và phức tạp Đó là thời kỳ "cách mạng văn hóa" (1966-1976)

Cuộc "Cách mạng văn hóa" kéo dài trong mười năm và kết thúc vào năm 1976 mà lịch sử gọi là "Mười năm động loạn" Trong thời kỳ này, do Lâm Bưu và ''Bè lũ bốn tên" cướp một phần quyền lực của Đảng và Nhà nước, điên cuồng thi hành đường lối cực "tả", làm cho giới văn hóa trong đó bao gồm lãnh vực văn học nghệ thuật hình thành cục diệu chủ nghĩa chuyên chế văn hóa phát xít phong kiến Trong lịch sử văn học đương đại đây là thời

kỳ khác thường, ảm đạm và đen tối nhất Ngoài thứ văn nghệ liên hệ với âm mưu của "Bè lũ bốn tên" và văn nghệ chịu ảnh hưởng của tư tưởng phản động của "Bè lũ bốn tên", tô điểm cho văn đàn của chúng ta, hầu như không thấy một sáng tác văn nghệ nào có giá trị chân chính, đích thực Tác phẩm văn nghệ cách mạng tuy cũng có, nhưng số lượng quá ít, chất lượng cũng không thể so sánh

với những tác phẩm ưu tú của giai đoạn 17 năm trước đó1 Đúng như lời Mao Trạch Đông đã nói ở hậu kỳ của thời kỳ này, đây là một thời không có tiểu thuyết, không có thơ ca, không có bình luận văn nghệ, không có "Trăm hoa đua nở"

Là một nhà viết kịch lịch sử kiêm giáo sư sử học Ngô Hàm mượn khẩu hiệu "lọc cũ lấy mới", trong vở kịch lịch sử "Hải Thụy bãi quan'" ông lên tiếng ca ngợi một viên quan thanh liêm đời Thanh đã "vì dân thỉnh nguyện" dám chống lại đường lối nông nghiệp của Hoàng đế và bị Hoàng đế bãi chức Cùng với Ngô Hàm Điền Hán viết vở "Tạ Giao Hoàn" lấy cái chết oan ức của nữ tướng đời Võ Tắc Thiên nhà Đường để bày tỏ lòng căm ghét nhưng tên bạo chúa về già lẩm cẩm Đặng Thác mượn lối lấy xưa nói nay của kịch lịch sử để bày tỏ thái độ qua tập tạp văn "Yên Sơn dạ thoại" Còn Mạnh Siêu thì mượn oan hồn Lý Tuệ Nương, một tì thiếp xinh đẹp, thông minh của một tên bạo tướng nước Tống xa xưa để tố khổ

Những tác phẩm "ngược dòng" này bày tỏ khéo léo sự phản ứng của giới văn nghệ sĩ trước đường lối văn nghệ quân phiệt và thực dụng

Tháng 1 - 1965 "Bè lũ bốn tên" dựng nên chiêu bài "Phê bình vở kịch lịch sử Hải Thụy bãi quan" của Ngô Hàm để mở đầu cuộc đấu tranh gay gắt và phức tạp này, Nhà phê bình Diêu Văn Nguyên được sự trực tiếp chỉ đạo của "Người cầm lái vĩ đại" đã phát biểu bài

"Phê bình vở kịch lịch sử mới Hải Thụy bãi quan" lần lượt đăng trên "Văn hối báo", "Quang Minh nhật báo" và Nhân dân nhật báo Nhân việc phê bình Ngô Hàm "Bè lù bốn tên" thọc sâu vào việc phê phán bộ ba trong ban tuyên giáo thành ủy Bắc Kinh là Đặng Thác, Ngô Hàm, và Liêu Mạt Sa và sau họ là Bành Chân - Bí thư thành ủy Bắc Kinh là "đi theo con đường xét lại" Để đạt được mục đích tranh giành quyền lãnh đạo của Đảng, Lâm Bưu và Giang Thanh đã bày mưu dựa vào văn nghệ làm '"đột phá khẩu" tấn công vào lãnh vực chính trị

Từ ngày 2 đến ngày 20 - 2 - 1966, Giang Thanh cấu kết với Lâm Bưu triệu tập một cuộc "Tọa đàm về công tác văn nghệ quân đội" tổ chức tại Thượng Hải Sau đó chúng xuất bản "Kỷ yếu cuộc tọa đàm công tác văn nghệ quân đội do Lâm Bưu ủy quyền Giang Thanh triệu tập" Trong tập "Kỷ yếu" này đã thể hiện rất rõ cương lĩnh và hành động phản động của Lâm Bưu cùng bè lũ Giang Thanh trong lãnh vực văn hóa, thể hiện rõ đường lối cực "tả" của chúng

"Kỷ yếu" công khai xuyên tạc thành tựu to lớn của nền văn hóa Trung Quốc từ sau khi thành lập nước (1949) nhằm ý đồ thay đổi phương hướng văn nghệ của chủ nghĩa xã hội

mà mục đích trước hết là cướp đoạt quyền lãnh đạo

1 Tức là giai đoạn văn học từ năm 1949- 1966

của Đảng và nhà nước Để thực hiện âm mưu đen tối này, bước đầu tiên mà chúng thực hiện

là giương cao ngọn cờ "Đại cách mạng văn hóa" mà "Kỷ yếu" là thể hiện "Lý luận chuyên chính của văn nghệ tuyến đen" "Kỷ yếu" tuyên bố: "Chúng ta đang sống dưới ách chuyên chính của đường lối đen (hắc lộ tuyến) chống Đảng, chống chủ nghĩa xã hội, đi ngược lại tư tưởng văn nghệ Mao Trạch Đông"1

"Kỷ yếu" nhấn mạnh: "Đường lối đen đó là sự kết hợp giữa tư tưởng mỹ học tư sản và tư tưởng của chủ nghĩa xét lại hiện đại cùng với văn học nghệ thuật những năm 30 Chúng ta nhất định kiên quyết tiến hành cuộc đại cách mạng xã hội chủ nghĩa trên mặt trận văn hóa"2

Tiêu biểu cho lý luận này là "Lý luận 8 đen" (Hắc bát luận), lý luận "miêu tả chân thực", lý luận "chủ nghĩa hiện thực - con đường rộng rãi", lý luận "chủ nghĩa hiện thực thâm hóa", lý luận "Phản lại đề tài quyết định", lý luận "Nhân vật trung gian", lý luận "phản lại vị thuốc lừa", lý luận "Hòa hợp tinh thần thời đại" và lý luận "Ly kinh phân đạo"

Sau đó, "Kỷ yếu" còn cố ý miệt thị đội ngũ văn nghệ sĩ cách mạng Trung Quốc là "do giai cấp tư sản giáo dục, bồi dưỡng nên", gán ghép cho họ là "đã không chống sự bức hại phản biến của kẻ thù" và "đã không chống lại sự độc hại thối nát của tư tưởng giai cấp tư sản" hay sau khi trở về thành phố lớn "trong khi tiến lên phía trước đã rớt lại phía sau" Chúng ra sức tuyên truyền phải "Tổ chức lại đội ngũ văn nghệ"

"Kỷ yếu" còn kêu gào quét sạch những tác phẩm văn nghệ ưu tú ra đời sau khi nước cộng hòa nhân dân Trung Hoa ra đời, Chúng trắng trợn xuyên tạc sự thật: "Những tác phẩm tốt hoặc cơ bản tốt cũng có, nhưng không nhiều; không ít tác phẩm là ở tình trạng trung bình; còn có hàng loạt cô độc chống Đảng và chống chủ nghĩa xã hội" Chúng lấy cớ "chuyên viết

về đường lối sai lầm", "chuyên viết về nhân vật trung gian", "chuyên nói về tình yêu" qui làm tội danh để phủ định những sáng tác ưu tú này

Sau khi "Kỷ yếu" được công bố, Lâm Bưu và Giang Thanh lập tức ra tay thanh trừng toàn bộ giới văn nghệ và bài bác các tác phẩm Chúng táng cường và áp dụng văn hóa chuyên chế theo kiểu độc đoán, phát xít, nhằm từng bước thực hiện mục đích cướp đoạt quyền lãnh đạo văn nghệ và chính trị

- Chúng bịa đặt cho sự lãnh đạo của văn nghệ các tội danh như: "Tổng đầu não của văn nghệ tuyến đen", "Đi theo con đường của phái tư sản", "Tổ sư phụ" v v Người thì bị đấu tố, người thì bị cách chức và bị bức hại nghiêm trọng, tạo nên sự tê liệt và tan rã của các đơn vị văn nghệ trong cả nước

- Chúng vung chiếc gậy "Cô độc chống Đảng, chống chủ nghĩa xã hội", ra sức vu cáo, hãm hại truyền thống sáng tác văn học ưu tú của Trung Quốc từ sau khi thành lập nước đến nay là "công kích đường lối cách mạng của Mao Chủ tịch", "cổ vũ cho triết học phản động",

"bôi nhọ hình tượng công nông binh", "tuyên truyền khủng bố chiến tranh" và "tuyên truyền nhân tính luận" v.v

Trong thời gian ngắn trên báo chí công khai đăng các bài phê phán hơn 10 tác phẩm văn học ưu tú như: "Dưới ngọn cờ hồng" (Lương Bàng và Dương Tích Ngôn), "Tam lý loan" (Triệu Thụ Lý), "Ngõ ba nhà" (Ngô Hàm - Đặng Thác -Liêu Mạc Sa), "Mặt trời đỏ" (Vương Lực), "Thượng Hải ban mai" (Chu Nhi Phục), "Cống Long Tu" và "Quán trà " (Lão Xá) v.v

- Phần lớn các nhà văn đều bị bức hại một cách tàn bạo Có người chịu sự giam cầm, khổ ải lâu dài Có người bị hành hạ, đánh đập cho đến chết Đó là trường hợp của Lão Xá, Điền Hán, Dương Sóc, Văn Tiệp, Phùng Tuyết Phong, Hải Mặc, Ba Nhân, Thiệu Tuyền Lân, Hầu Kính Thuyên, Dĩ Quần Họ đều là những người ôm hận mà chết

b Đường lối văn nghệ của Lâm Bưu, "Bè lũ bốn tên" và cuộc đấu tranh kịch liệt trong lĩnh vực văn nghệ

Thời kỳ này cũng là thời kỳ ngọn lửa ngầm vẫn chuyển động và sôi sục trong lòng đất Đông đảo nhà văn cùng quần chúng nhân dân vẫn thông qua các phương pháp công khai hoặc ẩn dấu uyển chuyển mà tiến hành đấu tranh kiên cường, bền bỉ với "Bè lũ bốn tên"

Đối với Lâm Bưu và "Bè lũ bốn tên", chúng đã từng bước thực hiện các âm mưu sau đây:

- Bước thứ nhất: Lâm Bưu và Giang Thanh tăng cường mở rộng hoạt động "kịch mẫu" Chúng huy động tất cả công cụ tuyên truyền và tuyên dương rùm beng cho cái gọi là

"Bát xuất kịch", coi đó là "cái mẫu" của văn học giai cấp vô sản Thực ra, từ đầu những năm

60, không ít những người làm công tác văn nghệ đã bắt đầu thể nghiệm việc diễn các vở kịch hiện đại cách mạng Những vở kịch như "Ngọn đèn đỏ", "Ngọn lửa lơ đãng", "Dùng mưu chiếm núi Uy Hổ" lúc đó rất được quần chúng hoan nghênh Trong "mười năm động loạn" này, Giang Thanh đã nắm quyền lực trong tay, đem những thành quả sáng tác vốn đã có này

và dùng tư tưởng văn nghệ phản động của chủ nghĩa duy tâm của mình để "cải tạo" và "hoàn thiện" Từ đó Giang Thanh tự xưng là một "ngọn cờ Cách mạng văn nghệ" Ngoài ra chúng còn dùng chiêu bài "kịch mẫu" để làm chiếc áo khoác đường lối và phương châm văn nghệ của mình, đem sáng tác văn nghệ đưa vào quỹ đạo tội ác của việc cướp đoạt quyền lãnh đạo của Đảng

- Bước thứ hai: Lâm Bưu và Giang Thanh có ý đồ lấy quan điểm văn nghệ phản động của cực tả, duy tâm để sáng tạo ra một loạt tác phẩm văn học giả tạo Quan điểm chủ yếu này có:

*Nhiêm vụ căn bản luận: Chúng đề xuất: "Sáng tạo nhân vật anh hùng công nông binh là nhiệm vụ căn bản của văn nghệ xã hội chủ nghĩa" Đây là hạt nhân quan điểm trong

hệ thống lý luận văn học phản động của chúng Đó là dùng khẩu hiệu cực tả để che đậy bản chất phản động Chúng muốn mượn đó để phủ nhận hàng loạt tác phẩm ưu tú sau khi xây dựng đất nước Cái gọi là tiêu chuẩn "anh hùng" chỉ là sự đội lốt giả hiệu Từ trong công năng và qui luật phát triển xã hội của văn nghệ để nói, thì loại cường điệu này cũng là rất hoang đường, bóp méo phương hướng chính xác của công tác văn nghệ, làm cho công tác văn học đi vào chỗ chết

*Nguyên tắc tam đột xuất: Đây là công thức sáng tác của Lâm Bưu và đồng bọn Giang Thanh đặt ra Nội dung của nó là chỉ lúc sáng tạo hình tượng nhân vật: "Trong nhân vật phải có đột xuất nhân vật chính diện, trong nhân vật chính diện phải đột xuất nhân vật anh hùng, trong nhân vật anh hùng phải đột xuất nhân vật anh hùng chủ yếu" Loại công thức này, hoàn toàn đi ngược lại qui luật cơ bản của sáng tác, làm cho hình tượng chính diện miêu tả ra đều là nhân vật "cao to hoàn mỹ", làm mất đi tính chân thực và tính sinh động, làm cho độc giả chán ghét

*Chủ đề trước tiểu luận: Chúng cực lực hô hào, sáng tác văn nghệ trước tiên cần phải

có chủ đề tư tưởng, sau đó lại căn cứ chủ đề tư tưởng để sắp đặt nhân vật và tình tiết Đây là một quá trình sáng tác hoàn toàn đảo ngược, mục đích của nó hẳn như là để văn học phục vụ

"chủ đề tư tưởng" chống Đảng, chống chủ nghĩa xã hội của Lâm Bưu và đồng bọn Giang Thanh xác định

Trường thiên tiểu thuyết "Hồng Nam tác chiến sử" và "Kim Quang đại đạo" sáng tác lúc đó là sản phẩm dưới sự chỉ đạo của tư tưởng văn nghệ này

- Bước thứ ba là sau khi Lâm Bưu sụp đổ, Giang Thanh, Trương Xuân Kiều, Vương Hồng Văn và Diêu Văn Nguyên kết thành "Bè lũ bốn tên" tiến thêm một bước chuẩn bị tiến hành dư luận cướp quyền lãnh đạo của Đảng Để làm việc đó, trong lãnh vực sáng tác văn học chúng soạn thảo "âm mưu văn nghệ"

Đặc trưng đột xuất của loại "âm mưu văn nghệ" này là một mặt lấy việc phản đối

"Phải đi theo con đường tư bản" làm chiêu bài, đem đấu tranh mâu thuẫn trực tiếp với đồng chí Chu Ân Lai, Đặng Tiểu Bình và các nhà cách mạng tiền bối Mặt khác dùng lực lượng tâng bốc Giang Thanh, cầm lấy chính trị tư bản "Bè lũ bốn tên" lợi dụng tập san "Triều Hà" nằm trong tay của chúng để đăng một loạt tiểu thuyết như: "Buổi sáng đầy Xuân", "Chuông

ngân dài", "Một bài báo cáo bóc trần mâu thuẫn" đều là những tác phẩm của họ nhằm mục đích phản động "Bè lũ bốn tên" lại tổ chức sắp xếp một loạt bộ phún như "Quyết liệt", "Phản kích", "Sông Tiểu Lương cuộn sóng" và vở kịch nói "Ngày Tết của Thịnh Đại" Chúng còn gán ghép hàng loạt cán bộ lão thành cách mạng là "đi theo con đường của phái tư bản chủ nghĩa"

- Bước thứ tư là "Bè lũ bốn tên" lấy các loại tội danh đối với một số tác phẩm văn học

phản ảnh tâm nguyện của nhân dân xuất hiện lúc đó đã tiến hành đại qui mô "bao vây tiêu

diệt"

Năm 1974, dưới sự kêu gọi của đồng chí Chu Ân Lai đã xuất hiện hai vở kịch tốt, đó

là vở Tấu kích "Ba lần lên đỉnh Đào" và vở Tướng kịch "Bài ca Viên Đình" Những vở kịch này không tuân thủ theo lý luận văn học của "Bè lũ bốn tên" để cấu tứ sáng tác, mà là ca ngợi phong cách của chủ nghĩa cộng sản, ca ngợi thầy giáo của nhân dân "Bè lũ bốn tên" rất phẫn

nộ trước các vở kịch này và tìm cách phê phán Chúng xuyên tạc nào là "Cổ vũ đấu tranh giai cấp tiêu diệt luận", "Thanh toán phản công giai cấp vô sản" Những người có liên quan đến các vở kịch này đều bị bức hại

Cùng lúc đó giới điện ảnh cũng xuất hiện hai bộ phim tốt Đó là phim "Sáng nghiệp"

ca ngợi tinh thần chiến đấu của công nhân dầu mỏ và "Hải hà" phản ánh đời sống chiến đấu của nữ dân quân tiền tiến phòng thủ bờ biển "Bè lũ bốn tên" đối với các bộ phim này cũng rất giận dữ Đối với bộ phim "Sáng nghiệp" chúng qui thành mười tội lớn, không cho phép bộ phim "Hải hà " được trình chiếu trước công chúng

Đối với hành động tội ác phản động trong lĩnh vực văn nghệ của Lâm Bưu và "Bè lũ bốn tên", quảng đại những người làm công tác văn nghệ và quần chúng nhân dân từ lúc mới bắt đầu đã không ngừng đấu tranh Có nhà văn đã dùng hết sức lực để sáng tác ra tác phẩm tốt phơi bày cái "bang phong" và "bang khí" Có nhà văn đã gác bút không viết, lấy sự im lặng biểu thị phản kháng; có nhà văn ở trong tù vẫn cấu tứ nên tác phẩm sáng ngời chính nghĩa; có nhà văn lấy hình thức "bản chép tay" để truyền bá tác phẩm của mình trong quần chúng nhân dân nảy sinh sự ảnh hưởng rộng rãi

Đồng chí Chu Ân Lai, mặc dù bị quản thúc, nhưng rất quan tâm đến tình hình của công tác văn nghệ Một mặt dưới điều kiện có thể được, ông dốc sức bảo vệ công tác văn nghệ tránh được sự bức hại Mặt khác, sau khi chủ trì các công việc hàng ngày của trung ương, đồng chí nhiều lần đề xuất: "Quần chúng nêu ý kiến, nói điện ảnh quá thiếu", "Đó là đúng, không chỉ có điện ảnh, xuất bản cũng như thế", yêu cầu "trong vòng ba năm điện ảnh phải đi lên", Đồng chí Chu Ân Lai đích thân phê chuẩn mời nhà âm nhạc ngoại quốc đến Trung Quốc báo cáo, biểu diễn Ông còn khẳng định hai bộ phận "Sáng nghiệp" và

"Hải hà " đã biểu hiện tinh thần dũng cảm đối với việc ủng hộ tích cực văn học cách mạng Tất cả điều này đều bị sự chống đối của "Bè lũ bốn tên" Chúng dùng thủ đoạn ám chỉ, ám thị, thậm chí vu cáo cho đồng chí Chu Ân Lai "là người cầm đầu" của "trào lưu quay về văn nghệ tuyến đen"

Lịch sử đã chứng minh, âm mưu đen tối của Lân Bưu và "Bè lũ bốn tên" đã bị thất bại, bị nhân dân và giới văn nghệ sĩ lên tiếng phản đối, phẫn nộ Trong báo cáo tại đại hội đại biểu lần thứ 4, những người làm công tác văn học nghệ thuật Trung Quốc, đồng chí Chu Dương đã tổng kết: "Cuộc đấu tranh giữa những người làm công tác văn nghệ cách mạng với Lâm Bưu và "Bè lũ bốn tên" là cuộc đấu tranh cách mạng giữa nhân dân cách mạng với âm mưu và dã tâm phản cách mạng, là cuộc đấu tranh giữa phương châm "Trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng" của Đảng với chủ nghĩa chuyên chế văn hóa phát xít phong kiến và chủ nghĩa hư vô văn hóa, cũng là cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy tâm chủ quan trên tư tưởng văn nghệ, giữa chủ nghĩa hiện thực cách mạng với chủ nghĩa công thức, chủ nghĩa phục cổ Cuộc đấu tranh này là vô cùng gay gắt"

2 Văn học tranh đấu trưởng thành trong gian khó

a Sắc xuân trỗi dậy trong vườn văn nghệ tiêu điều:

Sự động loạn của mười năm đã tạo nên tai họa lớn chưa từng có từ trước đến nay trên văn hóa Trung Quốc Sự phát triển của văn học cũng cơ bản ở thái độ "ngưng trệ" và "tiêu điều" Nhưng từ trong vườn văn nghệ tiêu điều và tàn lụi ấy vẫn nảy sinh những mầm mống tốt đẹp, phản ánh tâm tư, tình cảm và nguyện vọng chính đáng của nhân dân

Loại sáng tác này đại thể có hai tình hình sau đây:

Một loại là xung phá sự khống chế của chủ nghĩa chuyên chế văn học của "Bè lũ bốn tên", xuất hiện ra tác phẩm tốt, lúc đó được xuất bản số lượng rất ít Một loại khác là ở thời

kỳ "Bè lũ bốn tên" tiến hành cấu tứ về sáng tác một cách bí mật hoặc lấy hình thức của "bản chép tay" để lưu truyền trong quần chúng, hoặc là tác phẩm sau khi đập tan "Bè lũ bốn tên" mới công khai ở công chúng Vô luận là tình hình nào, đều biểu hiện đầy đủ cho tinh thần chiến đấu rất đáng quí của nhà văn chân chính và trung thành với phẩm chất của nhân dân

Trường thiên tiểu thuyết "Lần thứ hai nắm tay" là một bộ tác phẩm ưu tú đã từng lấy hình thức bản viết tay lưu truyền rộng rãi trong quần chúng nhân dân Tác giả Trương Dương

là một thanh niên nhiệt huyết dám nói dám làm Ông kiên trì sáng ác dưới áp lực của "Bè lũ bốn tên" Bản thảo của ông gồm có: "Về đến", "Lá đỏ Hương Sơn", "Một đời Thiên Kiều" và

"Mẹ của khí

đạn" v.v Trong việc lưu truyền, một công nhân ở Bắc Kinh đã đem tiểu thuyết đặt tên là

"Bắt tay lần thứ hai" Bộ tiểu tuyết này ca ngợi đồng chí Chu Ân Lai, ca ngợi phần tử trí thức yêu tổ quốc, hiến dâng cho sự nghiệp khoa học, mà xúc phạm đến "phép vua" của "Bè lũ bốn tên" Quyển tiểu thuyết bị kiểm duyệt, bản thân tác giả bị giam hãm 4 năm Trương Dương đã nói đến động cơ sáng tác của mình Ông nói: "Tôi yêu Mao Chủ tịch, yêu thủ tướng Chu Ân Lai, yêu Đảng Cộng sản, yêu chủ nghĩa xã hội, yêu tất cả những sự vật tốt đẹp đã bị "Bè lũ bốn tên" đàn áp, tiêu hủy Tôi cần phải viết ra tình yêu của nhân dân từ đó mà khích lệ lòng căm giận của nhân dân" (Bắt tay lần thứ hai) Thông qua sự miêu tả vận mệnh hẩm hiu và tình yêu rắc rối của ba nhân vật là Kiết Quỳnh, Tô Quan Lan và Diệp Ngọc Ham, tác phẩm biểu thị phẩm chất đạo đức cao thượng của tình yêu khoa học, yêu tổ quốc của phần tử trí thức chân chính Trung Quốc, biểu thị con đường gian nan khúc khuỷu của các nhà khoa học Trung Quốc, hiến thân cho sự nghiệp mà đi lên Sự sáng tạo hình tượng của mấy vị khoa học gia trong tác phẩm là thành công, xúc động đến mọi người Trong tiểu thuyết còn có hình tượng rực rỡ của đồng chí Chu Ân Lai, viết về sự quan tâm của Người đối với sự nghiệp khoa học, việc coi trọng đối với phần tử trí thức, đối với tinh thần quên mình công tác

"Bắt tay lần thứ hai" có thể nói là sáng tác tiểu tuyết trường thiên sớm nhất trên lịch

sử văn học đương đại lấy khoa học gia làm nhân vật chủ yếu Tính mới mẻ của đề tài, tính độc đáo của tư tưởng và tính khúc triết của câu chuyện làm cho bộ tiểu thuyết này được sự yêu thích của độc giả rộng lớn trong cái "sa mạc văn hóa", làm cho nó có thể phổ biến và bảo tồn về sau Đương nhiên, từ hôm nay nhìn đến, sự ảnh hưởng chính trị và nội dung tư tưởng của bộ tác phẩm này rõ ràng là ở thành tựu nghệ thuật cao của nó

Tiểu thuyết "Sao hồng lấp lánh" của Lý Tâm Điền cũng là tác phẩm văn học nhi đồng lấy đề tài lịch sử cách mạng ưu tú xuất hiện thời gian này Tác phẩm miêu tả câu chuyện xảy

ra trong thời kỳ nội chiến cách mạng lần thứ 2 ở căn cứ địa cách mạng miền Nam Trung Quốc Nhân vật chính tác phẩm là một thiếu niên anh hùng nổi tiếng là Phan Đông Tử Cha của cậu ta theo Hồng quân trong cuộc vạn lý trường chinh, mẹ hy sinh trong chiến đấu Từ nhỏ Phan Đông Tử đã trưởng thành lên từ trong sự đấu tố giai cấp quyết liệt Dưới sự yêu mến và quan tâm của các đội viên du kích, em nhanh chóng trờ thành một chiến sĩ Hồng quân dũng cảm Tác phẩm chú ý bộc lộ quá trình gian khổ và các điều kiện trưởng thành của Phan Đông Tử Cậu ta từng bước nhận thức được một đạo lý sâu sắc "Dựa vào một cá nhân không thể đánh ngã được kẻ thù giai cấp Chỉ có tham gia đội ngũ cách mạng, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và Mao Chủ tịch, mới có thể đánh bại kẻ thù giai cấp, giành lấy sự

thắng lợi của cách mạng vô sản" Sự sáng tạo thành công của hình tượng Phan Đông Tử là sự thu hoạch quan trọng nhất của bộ tiểu thuyết này

"Lý Tự Thành" (quyển 2) của Đào Tuyết Ngần là thành tựu lớn nhất của sáng tác văn học thời kỳ này Từ những năm 30 tác giả đã bắt đầu tiến hành sáng tác văn học Trong đó có hai trung thiên và trường thiên tiểu thuyết là "Ngưu Toàn Đức và Hồng Mộng bốc", "Đêm dài" Tác giả đã cấu tứ trường thiên tiểu thuyết lịch sử "Lý Tự Thành" từ tích lũy tư liệu và chuẩn bị tình tiết Năm 1957, sau khi tác giả được miễn án về chính trị, lại dốc sức vào việc sáng tác tiểu thuyết này Năm 1963, "Lý Tự Thành" xuất bản quyển đầu tiên Thời gian

"Cách mạng văn hóa" , tác giả gạt hết nỗi ưu tư, lo lắng, để hoàn thành quyển thứ 2 Toàn bộ tác phẩm gồm 5 quyển Năm 1981 xuất bản quyển thứ 3

"Lý Tự Thành" là lấy toàn bộ quá trình của cuộc khởi nghĩa nông dân cuối đời Minh

để làm nội dung trọng tâm của tiểu thuyết Nó miêu tả bức tranh rộng lớn của cuộc chiến tranh Cách mạng nông dân Và từ nhiều phương diện nó phản ảnh bộ mặt của xã hội cuối đời Minh Từ sự hoang dâm xa xỉ, sự hủ bại cùng cực của giai cấp thống trị đến sự tiêu vong bại sản, áp bức cơ hàn của nhân dân lao động Từ sự xâm lược, lừa gạt của ngoại tộc, đến mâu thuẫn giữa quân lính khởi nghĩa nông dân, đều được tác giả miêu tả chân thực, sinh động Giống như Lý Tự Thành, các nhân vật khác như Trương Hiếu Trung, Lưu Tôn Mẫn, Hồng Nương Tử đều được tác giả khắc họa sâu sắc

Sự sáng tạo hoàng đế Sùng Trinh trong tiểu thuyết là một lần thực tiễn thành công của

hình tượng phản diện trong sáng tác đương đại

Ngoài "Lý Tự Thành" còn có các trường thiên tiểu thuyết như "Xuân triều cấp" của Khắc Phi, "Quần núi sục sôi" của Lý Vân Đức, tiểu thuyết lịch sử cách mạng trường thiên

"Đỏ khắp nghìn non" của Lê Nhữ Thanh, đều là những tác phẩm tương đối tốt xuất hiện trong cuộc "cách mạng văn hóa" Những tác phẩm này hoặc viết về mâu thuẫn phức tạp trong quá trình hợp tác hoá nông nghiệp, hoặc viết về cuộc đấu tranh gay gắt trong việc khôi phục vùng

mỏ của thời kỳ đầu giải phóng, hoặc viết về lịch sử vĩ đại của chiến tranh cách mạng nội chiến lần thứ 2 Nội dung xứng đáng, sáng tạo hình tượng cũng tương đối sinh động Nhưng,

do sự hạn chế, nên trên trình độ nhất định các tác phẩm này đã biểu hiện sắc thái của "chủ đề

đi trước" và "Tam đột xuất" làm giảm đi sức sống nghệ thuật của nó

Trong lãnh vực sáng tác truyện ngắn, cũng tỏ rõ sự tiến bộ Tác phẩm tương đối tốt,

có truyện ngắn "Một ngày của Cục trưởng cơ điện" của Tưởng Tử Long, "Chim ưng tung cánh" của Tôn Kiện Trung, "Biển chỉ đường" của Hầu Kiến Băng, sáng tác thơ ca trong thời

kỳ này cũng bùng nổ ảnh hưởng to lớn nhất là phong trào thơ ca Thiên An Môn làm chấn động trong và ngoài

nước Nhà thơ Quách Tiểu Xuyên trong năm 1975 đã sáng tác những bài thơ được mọi người chú ý như: "Mùa thu" của Đoàn Bạc Oa" và "Thu ca" Những bài thơ này đã khích lệ tinh thần của các chiến sĩ Cách mạng làm cho mọi người kính phục, tin tưởng

Tân văn thời kỳ này không có gì đặc sắc Tập tân văn trữ tình nhan đề: "Trân châu phú" của Tạ Bộc là tác phẩm tương đối được độc giả hoan nghênh

b Phong trào thơ ca Thiên An Môn :

Ngày 8 -1 -1976, trong khi "Bè lũ bốn tên" đang vô cùng hí hửng tranh giành việc cướp quyền lãnh đạo Đảng, thì đồng chí Chu Ân Lai kính mến chẳng may từ trần Đất nước đau thương, sông núi ngậm ngùi, toàn Đảng toàn dân thương tiếc Trong khi quần chúng nhân dân đang chịu cái tang to lớn, nỗi xót thương và tưởng nhớ đồng chí Chu Ân Lai đang tràn ngập thì "Bè lũ bốn tên" lại tăng cường đàn áp và ngăn cản Hàng ngàn, hàng vạn công nhân

và tầng lớp các giới quần chúng nhân dân ở thủ đô Bắc Kinh, sau tết Thanh minh đã tụ tập thành biển người tại Quảng trường Thiên An Môn để biểu lộ tấm lòng đau thương và tổn thất

vô hạn đối với lãnh tụ Chu Ân Lai Họ làm thơ, đọc thơ, sáng tác điếu văn, tản văn nói lên tấm lòng của mình đối với đồng chí Chu Ân Lai mà bất chấp sự ngăn cản và đàn áp của bọn

"Bè lũ bốn tên " Đó là "phong trào 45" nổi tiếng

Thơ ca trong "Phong trào 45" phát huy tác dụng chiến đấu rất to lớn Vô số công nhân, nông dân, học sinh, cán bộ, chiến sĩ đều cầm bút viết nên những bài thơ yêu ghét rõ ràng và lòng căm phẫn cao độ Quảng trường Thiên An Môn thành biển người, biển hoa và biển thơ ca Hàng nghìn, hàng vạn quần chúng chuyền tay nhau đọc những bài thơ thống thiết, bộc lộ tình cảm sâu sắc đối với đồng chí Chu Ân Lai và phẫn uất đối với tội ác của "Bè

lũ bốn tên" Bất chấp chân lý và chính nghĩa, "Bè lũ bốn tên" đã thẳng tay đàn áp phong trào đấu tranh của quần chúng "Bè lũ bốn tên" đã coi "Phong trào 45" là "sự kiện chính trị phản cách mạng" Có tác giả bị bắt cầm tù Nhiều bài thơ dán đầy trên quảng trường Thiên An Môn bị xé sạch Mười sáu thầy giáo của phòng nghiên cứu và giảng dạy Hán ngữ thuộc Học viện ngoại ngữ Bắc Kinh đã lấy danh nghĩa "Tuần nhớ nhi đồng" đã tập hợp những bài thơ viết tay này và xuất bản thành tập thơ Đó là tập "Thiên An Môn thì sao"1

Tưởng niệm đồng chí Chu Ân Lai và tiếng thét phẫn nộ đối với "Bè lũ bốn tên " là nội dung cơ bản của tập thơ "Thiên An Môn thì sao"

1 Tham khảo "Văn học Trung Quốc hiện đại" của Lương Duy Thứ, NXB Giáo dục, Hà Nội 1989 trang 37

Trong bài thơ "Thủ tướng và nhân dân" có đoạn viết:

Thủ tướng của nhân dân nhân dân yêu, Thủ tướng của nhân dân yêu nhân dân

Thủ tướng và nhân dân cùng đồng cam cộng khổ, Nhân dân và Thủ tướng cùng chung lòng

Phần lớn thơ ca là dùng ngôn ngữ đẹp đẽ và tình cảm tôn kính, đánh giá cao cuộc đời của đồng chí Chu Ân Lai, nhiệt tình ngợi ca sự cống hiến xuất sắc đối với sự nghiệp cách mạng và phẩm chất cao quý của Người

Cùng lúc đó, thơ ca Thiên An Môn hướng những quả đạn căm thù bắn vào "Bè lũ bốn tên", biểu hiện tinh thần bất khuất của nhân dân Trung Quốc vì bảo vệ chân lý mà đấu tranh

"Trừng mi rút tung bảo kiếm" là một bài thở lưu truyền rộng rãi lúc đó:

Muốn đau thương nghe quỉ kêu, Tôi khóc lang sói cười

Tuôn nước mắt truy điệu hùng kiệt, Trừng mi rút tung bảo kiếm

Tình cảm yêu ghét rõ ràng của quần chúng nhân dân dâng tràn ngoài lời Hình thức tốt nhất của nhân dân tôn thờ là: Hành động lên, chiến đấu với "Bè lũ bốn tên"

Trên lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân Trung Quốc "Phong trào 45" đã viết nên những dòng thơ ca rất đáng quí Thơ ca Thiên An Môn cũng là một tấm bia sừng sững trên lịch sử văn học Trung Quốc Thơ ca và quần chúng nhân dân kết hợp mật thiết như thế Thơ ca trực tiếp trở thành vũ khí đánh địch Nó là dòng sông mở đầu của văn nghệ thời kỳ mới

Trong thơ ca Thiên An Môn, sức sáng tạo nghệ thuật của quảng đại nhân dân biểu hiện ra rất to lớn Tác giả của số thơ ca này phần lớn từ trước đến nay chưa tiếp xúc với sáng tác Họ chỉ mượn tình cảm và ý thức phẫn nộ, dùng thơ ca để làm vũ khí, viết ra những bài thơ ưu tú Thành tựu nghệ thuật và thành quả sáng tác của thơ ca Thiên An Môn đối với sự phát điển của thơ ca hiện đại Trung Quốc đã cung cấp kinh nghiệm rất quí báu

- Phong trào thơ ca Thiên An Môn biểu thị cho chúng ta thấy rằng, sáng tác thơ ca cần phải hướng đến thời đại, hướng đến cuộc sống và hướng đến nhân dân Độc giả rộng lớn đối với những bài thơ này là đồng tình ủng hộ và yêu mến Thơ ca Thiên An Môn giành được sự yêu thích của hàng vạn, hàng triệu người, tất nhiên là nó có nhân tố của tính chính trị nhất định, nhưng cũng được sự tin tưởng của nhân dân và xã hội Một bài thơ đã viết như thế này:

Trước bia kỷ niệm tưới hoa và thơ, Thi san không đăng, báo không phát hành

Đừng nói

Đó là hoa dưới đáy lòng nhân dân Đương nhiên, đem văn học lạc hậu làm "công cụ" của "phục vụ chính trị" là sai lầm, nhưng tính thời đại và tính xã hội của thơ ca cũng không thể xóa nhoà Dưới giai đoạn lịch sử nhất định và điều kiện nhất định, thơ ca được coi là vũ khí chiến đấu xuất hiện cũng là việc bình thường, tất yếu

- Bày tỏ tình cảm chân thực, lời lẽ mặn nồng thiết tha là ngọn nguồn của sinh mệnh nghệ thuật thơ ca Tình cảm chân thực và sâu sắc đó của thờ ca Thiên An Môn và thái độ của chủ nghĩa hiện thực, chính là thứ tư trào khuynh hướng "Tả" trong quá trình lịch sử văn học đương đại lan tràn, về sau sáng tác thơ ca thiếu nghiêm trọng Đọc những câu thơ như thế này thật bi thảm và cảm động biết bao:

Kinh thành nơi nơi đều hoa trắng, Gió thổi nóng nước mắt tưới khắp vạn nhà

Từ nay hàng năm đều có ngày đứt ruột,

Đó là ngày 8 - 1

Những câu thơ như thế này lại làm cho mọi người phẫn nộ đến cùng cực:

Máu tiên liệt buổi thần châu, Tôi đợi kẻ hậu bối tìm ở đâu?

Trái tim đỏ hướng về lãnh tụ, Bắt yêu quái chịu dâng đầu cho tôi!

- Sáng tác văn học nên kiên trì phương châm "Trăm hoa đua nở" trên nghệ thuật Trong thơ ca Thiên An Môn, thể thơ đa dạng, hình thức phong phú, phong cách mới lạ Vô luận là thơ cách luật, thơ tự do, hay là thơ tin văn, từ khúc, đều có thể thích ứng với yêu cầu của một chủ đề, rất được người đọc yêu thích, quần chúng ngợi khen

Mười năm của cuộc "Cách mạng văn hóa", Lâm Bưu và "Bè lũ bốn tên" đã cướp một phần quyền lực của Đảng và Nhà nước, điên cuồng thi hành đường lối "Tả", làm cho toàn bộ giới văn học, nghệ thuật hình thành một cục diện của chủ nghĩa chuyên chế văn hóa phát xít phong kiến Trong lịch sử văn học đương đại, đây là một thời khác thường, ảm đạm và đen tối nhất Nhưng thời kỳ này cũng là thời kỳ mà ngọn lửa ngầm vẫn chuyển động và sục sôi trong lồng đất Đông đảo nhà văn cùng với quần chúng nhân dân vẫn thông qua các phương pháp công khai hoặc ẩn dấu uyển chuyển mà tiến hành đấu tranh kiên cường bền bỉ với "Bè

lũ bốn tên" Trong tình hình khó khăn bị bức hại, vu cáo, hành hạ, lăng nhục, họ vẫn ra sức đi sâu vào đời sống hiện thực Họ vẫn không cắt đứt mối liên hệ máu thịt với nhân dân, có nhà văn vẫn tiếp tục tiến hành công việc cấu tứ nghệ thuật một cách gian khổ, chờ cho băng giá

tan đi Xét từ góc độ phát triển lịch sử, "mười năm động loạn" tuy có gây ra tổn thất và phá hoại nghiêm trọng, nhưng mọi hành động bạo ngược của "Bè lũ bốn tên" vẫn không thể hoàn toàn làm đứt đoạn tiến trình phát triển của văn học XHCN mà văn học thời kỳ mới là một chứng minh cụ thể

CHƯƠNG II VĂN HỌC GIAI ĐOẠN ĐẦU CỦA THỜI KỲ MỚI (1976 -

1982)

***************

I Hiện tượng mới, sự vật mới trong văn học

1- Mối quan hê giữa văn hóa và nhân dân

Mối quan hệ ruột thịt giữa văn học và tư tưởng tình cảm quần chúng đã được tăng cường chưa từng thấy, đã xuất hiện cục diện xúc động lòng người về quan hệ đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu giữa văn học và nhân dân

Nền văn học xã hội chủ nghĩa phát triển sau ngày thành lập nước Trung Hoa mới, về

tư tưởng và nghệ thuật đã tiếp nối nền văn học Cách Mạng và văn học tiến bộ có từ Ngũ tứ, đặc biệt là nền văn nghệ nhân dân hoàn toàn mới mẽ xuất hiện ở khu giải phóng những năm

40, đã thủy chung giữ vững mối quan hệ ruột thịt với quần chúng nhân dân, biểu hiện một cách kịp thời, nhạy bén tinh thần thời đại và tâm tư tình cảm của quần chúng nhân dân Đó vẫn là truyền thống đáng tư hào của Văn Học Xã Hội Chủ Nghĩa Trong 17 năm phát triển của văn học "trước 10 năm động lọan" truyền thống gắn bó chặt chẽ với nhân dân ấy, mặc dù cũng có bị nhiễu loạn và tổn thất ít nhiều, nhưng về đại thể đã giữ vững được một vài phương diện còn có tiến triển Còn trong thời kỳ "mười năm động lọan" thì mối quan hệ giữa văn học

và nhân dân đã bị cắt đứt hoàn tòan Tập đoàn phản cách mạng Lâm Bưu, Giang Thanh đã hùng hổ sát phạt nền văn học nhân dân tiến bộ và xã hội chủ nghĩa Chúng đã tạo một sa mạc văn hóa, một nước Trung Hoa câm lặng

Nền văn học Xã Hội Chủ Nghĩa trong thời kỳ mới chính đã trỗi dậy trong một bối cảnh lịch sử và bối cảnh văn hóa như vậy đã phá vỡ sự cầm cố ròng rã 10 năm của tập đoàn phản cách mạng Lâm Bưu, Giang Thanh mà vươn lên Nó là cơn sóng dựng dậy trong bể căm hờn sôi động của quần chúng nhân dân, là ngọn lửa phụt ra từ lòng đất nóng bỏng được nung nấu 10 năm, là đóa hoa nở bung của cây đại thụ dân tộc, vốn đã tàn tạ điêu linh, sau một cơn mưa xuân nồng nàn Các nhà văn cách mạng sống sót sau cuộc vật lộn đẫm máu với tập đoàn phản cách mạng Lân Bưu, Giang Thanh đã nuốt nước mắt mà gào lên tiếng nói từ trong trái tim của nhân dân Họ tìm thấy mồi lửa có thể đốt bùng lên linh cảm sáng tạo từ trong lòng quần chúng nhân dân Họ giương cao tác phẩm của mình như giương cao bó đuốc rực sáng, soi rạng buổi bình minh của thời kỳ mới của Văn Học Xã Hội Chủ Nghĩa Còn quần chúng nhân dân thì lại có thể tìm thấy nhịp đập mạnh mẽ của con tim chính mình, tìm thấy bóng dáng đầy xúc động của chính mình, nghe thấy tiếng gào bi tráng và vang vọng của chính mình trong tác phẩm của các nhà văn Họ đã đọc những tác phẩm như thế, giống như Lỗ Tấn từng nói, đã đốt cháy luôn cả mình trong gió

Đồng chí Đặng Tiểu Bình thay mặt Trung ương Đảng đọc lời chúc mừng trong đại hội văn nghệ lần thứ 4, với lời lẽ sâu nặng tình cảm mà chỉ ra rằng: " Nhân dân là bà mẹ của các nhà văn nghệ Sinh mệnh của nghệ thuật của tất cả những nhà văn nghệ tiến bộ là ở chỗ

họ có quan hệ ruột thịt với nhân dân Bỏ quên hoặc coi nhẹ, hoặc cắt đứt mối quan hệ ấy thì nghệ thuật sẽ khô héo kiệt quệ"

Nhìn tổng quát tiến trình phát triển của Văn Học Xã Hội Chủ Nghĩa sáu năm lại đây, điều đập vào mắt trước tiên là mối quan hệ ruột thịt giữa văn học và nhân dân trong cuộc vật lộn với lũ bốn người để thanh tóan chúng cùng những hậu quả do chúng gây ra, cũng như sự phát triển ngày một sâu rộng của nó theo đà phát triển của cuộc sống Ở đây đã thai nghén những nhân tố sẽ có tác dụng về lâu dài quyết định sự phồn vinh hoặc khô héo của văn học nghệ thuật

Trong thời kỳ mới nhất của sự phát triền mạnh mẽ của văn học này, vấn đề thời đại

mà Đảng và nhân dân ta dốc sức giải quyết, đại thể mà nói có hai: một là giải phóng tư tưởng, bát loạn phản chính (cứu gỡ cục diện rối lọan, đưa trở lại đường ngay) triệt để phủ nhận

"Cách Mạng Văn Hóa" khôi phục đường lối tư tưởng Mác xít, thực sự cầu thị, chữa chạy thương tích trầm trọng mà 10 năm động lọan gây ra cho đất nước; hai là, tiếp tục giải phóng

tư tưởng, sảng khoái đổi mới, thực hiện đường lối đối nội làm sống động nền kinh tế đối ngoại mở cửa, dốc toàn lực phát triển sức sản xuất Xã Hội Chủ Nghĩa xây dựng Chủ Nghĩa

Xã Hội mang tính đặc sắc Trung Quốc mọi mặt trận đều phải phục vụ mục tiêu chung là xây dựng "bốn hiện đại hóa" Đó chính là vấn đề thời đại mà Trung ương Đảng đã qui định thành nhiệm vụ chiến lược và triệu triệu nhân dân đang đồng tâm hiệp lực phấn đấu gian khổ để thực hiện Giòng chính của Văn Học Xã Hội Chủ Nghĩa thời kỳ mới đã tỏ ra khá nhạy bén, khá tự giác trong việc phản ánh hai vấn đề thời đại nói trên và đó cũng chính là những nguyện vọng và yêu cầu cơ bản của nhân dân

Đi hàng đầu là thơ Cách mạng "Lũ bốn tên" vừa bị đánh đổ, người ta lập tức tìm được

vũ khí nghệ thuật thích hợp nhất để bày tỏ sự cuồn say, sự căm phẫn, những khát vọng, để bộc lộ tâm tư khổ sở ê chề Bây giờ ở Thủ đô và các nơi trong toàn quốc đều tổ chức những

buổi đọc thơ, ngâm thơ qui mô lớn, mang tính quần chúng "Mùa thu ở đoàn bạc oa" "Tháng

mười ở Trung Quốc" "Đầu ngọn sóng" "Thủ tướng Chu Ân Lai ơi ! Người ở đâu ?" "Nỗi ai oán tháng giêng" v.v là những tập thơ được quần chúng truyền tụng Văn học kịch cũng lập

tức đuổi theo Việc công diễn các vở kịch "Một tấm lòng son", "Trong chốn lặng im" v.v đã

có tác dụng xúc động lòng người Trong những hiện tượng mới, sự vật mới đột xuất còn có

truyện ngắn, truyện vừa "Chủ nhiệm lớp vết thương" "Hoa ngọc lan dưới tường" v.v là

những tác phẩm xúc động lòng người mang màu sắc bi tráng, đã liên tiếp xuất hiện Giới phê bình và đông đảo bạn đọc cũng lập tức phát hiện ra ý nghĩa giải phóng tư tưởng gửi gắm trong đó họ đã ủng hộ một cách đắc lực, kịp thời, và công khai Những tác phẩm này về sau được gán cho cái tên "Văn Học Chấn Thương" thời gian xuất hiện của chúng là vào khoảng nửa

cuối năm 1978, cũng tức là thời gian đang triển khai cuộc thảo luận về vấn đề thực tiễn là tiêu chuẩn duy nhất để kiểm nghiệm chân lý trên phạm vi toàn quốc, cuối năm đó Đảng lại mở Hội nghị Trung ương 3 khóa 11 - một hội nghị có ý nghĩa lịch sử lớn lao Đó quyết không phải là sự gặp gỡ ngẫu nhiên mà là biểu hiện của phản ứng nhạy bén của văn học trước nhịp đập thời đại Sự xuất hiện của những tác phẩm đó, giống như hòn đá to vứt xuống đầm sâu, lập tức phá vỡ cục diện mang tính quá độ - sáng tác văn học và phê bình văn học mang xiềng

mà múc, làm cho văn nghệ XHCN sinh động hẳn lên, họat bát hẳn lên Cái cảm giác giải phóng cởi mở cũng như cái mới mẻ tươi tắn mà cả những tác phẩm đó đã có tác dụng khai phá như thế nào trên lịch sử văn học, dần dần người ta cũng đã rõ Cái gọi là "Văn Học Chấn Thương", chính là dòng văn học dũng cảm đi đầu, với một tư thế dứt khoát không mảy may thỏa hiệp đã triệt để phủ nhận "Đại Cách Mạng văn hóa", là dòng văn học tuân theo mệnh lệnh của Đảng và nhân dân, dấn thân vào cuộc vận động giải phóng tư tưởng, thực hiện nhiệm vụ thời đại là "bát loạn phản chính" Đương nhiên, lúc bấy giờ cũng xuất hiện một số tác phẩm phơi bày "vết thương" một cách tự nhiên chủ nghĩa, để lộ những suy nghĩ và tình cảm tiêu cực, ủy mị, hư vô, nhưng đó không phải là dòng chính, hơn thế, các nhà phê bình và đông đảo bạn đọc cũng đã phê bình nghiêm chỉnh Nên có con mắt lịch sử của chủ nghĩa Mác, đánh giá cho đầy đủ vai trò và tác dụng phá sơn khai thạch của "Văn Học Chấn Thương" trong tiến trình phát triển của văn học XHCN thời mới

Rất sớm từ năm 1980, trong cuộc tọa đàm về sáng tác kịch bản, đồng chí Hồ Diệu Bang đã khẳng định văn nghệ lúc bấy giờ là "phồn vinh chưa từng thấy" và chỉ rõ văn nghệ

ba năm qua, nhìn chung mà nói, đã có tác dụng rất tốt, trong đó điều đặc biệt là đã có rất nhiều những tác phẩm vạch trần Lâm Bưu và "lũ bốn tên", bao gồm cả việc phê phán bọn chúng đã thu vén đặc lợi, dựng oán oan, án giả v.v như thế nào Những tác phẩm ấy tuyệt đại bộ phận là rất tốt, là cống hiến của giới văn học cho nhân dân Trung Quốc Nó đã có tác dụng thúc đẩy lịch sử tiến lên Thời kỳ này, những tác phẩm vạch trần Lâm Bưu và "lũ bốn tên" có nhiều hơn, đó cũng phản ánh đặc điểm thời đại Trên thực tế nó đã chỉ rõ tính tất yếu lịch sử của việc nảy sinh các tác phẩm văn nghệ phủ nhận triệt để "Đại Cách mạng văn hóa", chỉ rõ mối liên hệ nội tại giữa các tác phẩm ấy với những vấn đề khách quan

Trong Đại hội văn nghệ cũng như trong Đại hội Đại biểu các nhà văn hóa trước, đồng chí Mao Thuấn cũng đã nói: "Chúng ta cần loại tác phẩm ấy, bởi vì nó có thể, hơn thế đương nhiên sẽ buộc những người cùng thời cũng như những thế hệ sau phải nâng cao cảnh giác, quyết không để cho giấc mộng kinh hoảng mười năm do "lũ bốn tên" tác quái lại xuất hiện trên đất nước ta"

Đối với luận đề thứ hai của thời đại tức là tiến hành xây dựng và cải cách XHCN, dốc sức phát triển sức sản xuất, nền văn học trong thời kỳ mới cũng tỏ ra rất nhạy bén Tập ký sự

Cơtơpa dự đoán đã đi đầu trong việc nói đến tác dụng quan trọng của trí thức trong công

cuộc xây dựng bốn hiện đại

hóa, nhiệt tình ca ngợi trí thông minh, tài năng, phẩm chất của những trí thức ưu tú Trung Quốc đang hiến thân cho sự nghiệp khoa học Tập phóng sự đã từng gây phản ứng gay gắt này đã thật sự có tác dụng trong việc uốn nắn thái độ coi thường trí thức vốn hình thành từ lâu, trong việc khơi dậy nhiệt tình tìm tòi của quần chúng nhân dân đối với khoa học kỹ thuật

hiện đại hóa Tiếp theo là các tác phẩm tốt "Người đến tuổi trung niên" "Cánh nhạn" đã khắc

họa một cách cảm động tinh thần hiến thân của trí thức

Truyện ngắn Kiều xưởng tướng nhậm chức lại là một bài ca vang động về những

người cải cách thời kỳ mới, được viết với một khí phách lớn, một bút lực khỏe khoắn, một

cách điệu khẳng khái trầm hùng Trên Lâm sàng thì nắm bắt một khung cảnh về sự biến hóa

có tính kịch giữa quan hệ người với người trong nông thôn, phản ánh sâu sắc những biến đổi mang tính lịch sử về kinh tế, chính trị, tinh thần tâm lý, sau khi nông thôn thực hiện chế độ trách nhiệm trong sản xuất Với sự mở đầu của các tác phẩm đó, ngọn sóng dồn dập của công cuộc cải cách thể chế kinh tế ở thành thị và nông thôn đã và vào tầm nhìn của nhà văn không

gì ngăn trở được Điều làm cho mọi người vui mừng là từ sau bộ truyện Đôi cánh nặng nề

miêu tả sự gian nan của việc cải cách công nghiệp, trong phạm vi truyện dài, các tác phẩm tốt nói về sự thay đổi lớn lao trong đời sống hiện nay, đã không ngừng xuất hiện Các tác phẩm

đó, nếu định giá riêng lẻ, có lẻ chưa thể nói đến danh từ "kiệt tác" hoàn chỉnh về cá tính tư tưởng và cả sự thành thục trong nghệ thuật, nhưng nếu đem liên kết chúng lại, coi chúng như những hiện tượng văn chương mới mẻ gắn bó chặt chẽ với nhịp dập thời đại, như là một xu thế phát triển có tiền đồ lớn rộng thì ý nghĩa xã hội, ý nghĩa văn học của chúng thật không thể coi thường được

Văn học quân sự cũng đạt được những tiến triển đột xuất Sự xuất hiện của một loạt

tác phẩm tốt mà Tây tuyên dật sự và vùng hoa chân núi là tiêu biểu đã chỉ ra một cách sâu sắc

mối liên hệ ruột thịt giữa cuộc chiến đẫm máu của quân đội nhân dân với sự nghiệp xây dựng CNXH cũng như cuộc đấu tranh tư tưởng trong công cuộc xây dựng quân dội nhân dân, làm sáng lên vẽ đẹp mới của người chiến sĩ thời nay, dự báo một tiền đồ xán lạn của văn học quân

sự

Đương nhiên không thể lý giải phương hướng chung văn nghệ phục vụ nhân dân, phục vụ sự nghiệp xây dựng CNXH một cách máy móc và hẹp hòi, cũng không thể đánh đồng một cách ấu trĩ chức năng biểu hiện tinh thần thời đại của văn học với chức năng thông tin của báo chí Nhưng việc nhà văn có thể cùng với nhân dân, quần chúng đồng cam cộng khổ, cùng vui buồn hòa nhịp với tư tưởng tình cảm quần chúng trong thời kỳ mới, quan tâm một cách nhiệt tình và tham gia vào cuộc đấu tranh nóng bỏng của những người lao động, người xây dựng, người bảo vệ, người cải cách tiến các mặt trận khác nhau, hơn thế đem tác phẩm tốt của mình tự lực cho Đảng và nhân dân, thì đó quả thật là một sự nghiệp quang vinh

2 Sư đa dạng hóa văn học

Phá vỡ sự gò bó lâu ngày của chủ nghĩa giáo điều, đã bắt đầu hình thành cục diện đa dạng nhiều màu sắc với đề tài đa dạng hóa, chủ đề đa dạng hóa, nhân vật đa dạng hóa, phong cách đa dạng hóa đã kêu gào trong nhiều năm

Muốn tìm hiểu tình trạng tác phẩm văn học thời kỳ mới này, biện pháp tốt nhất là bình tâm đọc lại một loạt tác phẩm một cách cẩn thận, tỉ mỉ, thu hoạch lấy những tri thức cảm tính Điều ấy là rất quan trọng để có thể nghiên cứu tình thế văn nghệ, đánh giá thành tựu văn nghệ, đề ra những biện pháp cải tiến Phải chăng có thể nói như thế này: Hầu hết những tác phẩm ưu tú của văn học XHCN thời kỳ mới đưa đến cho mọi người một cảm xúc thẩm mỹ tổng thể mà đột xuất nhất là hai chữ mới mẽ Đề tài mới, chủ đề mới, thủ pháp biểu hiện mới, tính cách nhân vật mới Do chổ cái mới không ngừng xuất hiện nên đã bước đầu thực hiện được điều mà chúng ta kêu gào nhiều năm về việc đa dạng hóa: đề tài, chủ đề, tính cách nhân vật, phong cách nghệ thuật phải đa dạng hóa Điều đó đã đánh dấu sự giải phóng cá tính nghệ thuật, sự mở rộng tầm nhìn của nhà văn đang cố gắng quan tâm đến những yêu cầu đa dạng hóa về đời sống tinh thần của quần chúng nhân dân trong thời kỳ mới

Cuộc vận động giải phóng tư tưởng trên quy mô toàn quốc do Đảng lãnh đạo - một trào lưu vĩ đại, đã kích động sâu sắc giới văn nghệ Chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông một khi đã phá vỡ mây mù, lại được phát triển trong thực tiễn xã hội vĩ đại của thời kỳ mới, đã lập tức mở ra trước mắt các nhà văn một chân trời sáng tạo nghệ thuật rộng lớn vô cùng

Những khu cấm về đề tài sáng tác vốn bị những thanh quy giới luật ràng buộc lâu nay

đã bị phá vỡ Những mãnh đất hoang mà văn học đương đại xưa nay chưa hề đụng đến nay

đã được cày xới Những nẻo đường mà văn học đương đại từng thử nghiệm khai phá nhưng lập tức bị phê bình tả khuynh thô bạo bóp chết nay đã được đánh thông Ngọn sóng văn học XHCN thời kỳ mới đã vượt lập chắn mà lên, cơ hồ tiến tới mọi lĩnh vực quan trọng của đời sống xã hội đương đại Trước hết đó là sự phát giác làm cho người ta kinh hoàng về tình hình thực sự của "Đại Cách Mạng văn hóa", là sự ca ngợi làm nức lòng người cuộc đấu tranh dũng cảm cũng như khí khái anh hùng của Đảng và nhân dân ta, trong những ngày tháng đặc biệt

đó Được sự thúc đẩy của tư tưởng sáng tác: Nhìn thẳng vào hiện thực, nhìn thẳng vào mâu thuẫn thực, đề tài văn học đã được mở rộng chưa từng thấy cả về chiều ngang lẫn chiều dọc Nhìn từ chiều dọc, tức là thuận theo dòng lịch sử, đã tìm tòi một cách tĩnh táo con đường ngoắt nghèo khi ẩn khi hiện, khi tiến khi lùi của lịch sử phát triển CNXH 17 năm trước, cũng như nguyên nhân xa và gần của " Đại Cách mạng văn hóa" đồng thời lại theo sát dòng chuyển thời đại, miêu tả một cách nhiệt tình tiền đồ lớn lao của cuộc đấu tranh của triệu triệu quần chúng nhằm tiến hành cải cách XHCN, xây dựng một CNXH có đặc sắc Trung Quốc

Về chiều ngang, đã thủ tiêu cái lối chỉ cho phép viết về công nông binh, về những đề tài trọng đại, tất cả những con người hoạt động trên vũ đài đời sống xã hội ngày nay, đủ mọi màu sắc, đường lớn nét nhỏ đều được thu góp vào tầm nhìn của văn học thời kỳ mới với ý nghĩa và giá trị đặc sắc của nó Mọi mặt trận XHCN, mọi phương diện của quan hệ xã hội, cũng như mọi vấn đề của đời sống xã hội ngày nay đều được phản ánh hoặc sâu hoặc nông trong văn học thời kỳ mới Hơn thế, phạm vi địa lý của đề tài văn học cũng đã được mở rộng

Từ kinh thành đến thôn quê hẻo lánh, từ nội địa đến biên cương, từ Bắc quốc đến Giang Nam, từ núi cao đến biển cả, từ thảo nguyên đến rừng sâu phàm chổ nào có con em các dân tộc Trung hoa lao động và sinh sống đều đã có chổ đứng hoặc đang có chổ đứng trong văn học Về mặt này, thơ ca, tản văn, truyện ngắn và phóng sự tùy bút đã phản ánh rất sinh động Cục diện đề tài đa dạng hóa ấy có thể nói là hiếm thấy kể từ ngày dựng nước đến nay

Ý nghĩa mới mẽ của tư liệu đời sống vốn bị các loại thiên kiếp che phủ đã được phát hiện lại Sự sâu sắc trong chủ đề các tác phẩm được khai quật, sự phong phú và sinh động của các chủ đề văn học nói chung là một đặc điểm quan trọng của văn học thời kỳ mới Mặc dù các nhà văn đã cố gắng làm cho tác phẩm của mình gắn bó với tiến trình xã hội và các luận

đề hiện thực, nhưng họ không còn thỏa mãn với việc gạn lọc một vài khái niệm chung chung

từ trào lưu tư tưởng xã hội để làm tư tưởng chủ đề cho tác phẩm của mình, mà đã từ góc độ tư tưởng cá nhân, đi sâu vào tư liệu mà mình quen thuộc, và có cảm xúc mạnh, đi sâu vào thế giới nghệ thuật do mình sáng tạo ra cố gắng để đạt đến sự phát hiện độc đáo về tư tưởng có liên quan mật thiết với đời sống trên cơ sở đó mà hun đúc chủ đề Lấy ví dụ trong các bộ tiểu thuyết mà mọi người quen thuộc Đều là miêu tả sự khinh bỉ, phẫn nộ và chống đối bọn bốn

tên, nhưng các tác phẩm ưu tú như "Tướng quân trong thị trấn nhỏ" " Lại nói Đào Nhiên

Đình", "Tướng Quân Ngâm" "Trấn phù dung" "Hứa Mậu và các con gái", "Rửa tội" v.v đều

từ những bức tranh đời sống mang đặc sắc riêng mà mỗi tác phẩm có cách xử lý khác nhau để phát hiện và khai quật những nội dung tư tưởng có chiều sâu khác nhau

Đều là miêu tả lòng trung thành với Tổ Quốc với nhân dân - cửu tự vị hối trong cả

một thời kỳ dài bị chà đạp của tri thức chính trực, nhưng các tác phẩm Nguyệt thực, Lễ bạc,

Truyền kỳ núi Thiên văn, Đất đai v.v đều có những góc độ khai thác chủ đề khác nhau

Đều mô tả những tai họa ở nông thôn do "phong trào khoác lác" gây nên, nhưng Câu chuyện

của phạm nhân Lý Đồng Chung, Cờ đen, Câu chuyện bị cắt xén sai, v.v lại lập ý khác nhau

Cùng là tái hiện sứ mệnh lịch sử và cuộc đấu tranh anh dũng của nhân dân lao động

nông thôn, ca ngợi tính khí lẫm liệt và tầm hồn đẹp đẽ của dân tộc Trung Hoa, nhưng Sông

Hoàng Hà chảy vể đông, Đất Mẹ, Tấm thân bồ liễu v.v mỗi tác phẩm có một ẩn ý riêng

Đầu là khái quát 30 năm diễn biến nông thôn với độ dài lịch sử tương đối lớn như Lý thuận

đại làm

nhà, Cái góc bị tình yêu lãng quên, Con cháu dòng sông, v.v hướng chủ đề khác hẳn nhau

Đều lấy đề tài từ cuộc chiến tranh quân sự hiện nay, thể hiện tinh thần yêu nước, chủ

nghĩa anh hùng của quân đội nhân dân như Phương đông, Tây tuyển dật sự, Vòng hoa chân

núi mỗi tác phẩm phát huy một mặt

Cũng là hồi nhớ lịch trình lên núi về làng của thanh niên trí thức, như Đây là mảnh

đất thần kỳ, Vịnh thanh bình xa xăm của tôi, v.v ý cảnh mỗi truyện một vẻ, có thể sánh vai

đua sắc

Đều là khắc họa những tâm hồn phấn chấn trong mối quan hệ giữa thiên nhiên với

con người như Dòng sông phương bắc, Biển mê ly v.v mỗi truyện một khúc ca, một lời

mới cái độc đáo và sâu sắc của chủ đề được hình thành trên cơ sở đào xới gia công tư liệu đời sống ấy đã làm cho văn học thời kỳ mới có một tác dụng khá lớn đối với việc mở rộng đào sâu nhận thức cuộc sống cũng như tôi luyện tâm hồn con người

Biểu hiện rõ nhất cho bộ mặt mới mẻ của văn học thời kỳ mới là tính chân thực và tính sâu sắc của tính cách nhân vật cũng như sự đa dạng hóa của hình tượng nhân vật Văn học là nhân học Quan tâm đến vận mệnh con người, chú trọng khắc họa tính cách nhân vật, tìm tòi tính cách điển hình là những luận đề trung tâm của văn học hiện thực chủ nghĩa Chính là từ những luận đề đó, các nhà văn không ngừng tìm tòi Ngày nay, trong văn học chúng ta đã xuất hiện một hành lang dài những bức họa đủ loại hình tượng nhân vật Trong hành lang nhân vật ấy cho dù chưa thể nói là đã xuất hiện những tính cách điển hình có trình

độ điển hình hóa cao như kiểu AQ, Ngô Tô Phủ (nhân vật chính trong bộ truyện Nữa đêm

viết năm 1933 của nhà văn quá cố Mao Thuấn) Nhưng đã có thể nói đến một loạt những nhân vật có ý nghĩa điển hình và ý nghĩa nhận thức với tính chất và độ sâu khác nhau, để lại

cho người đọc những ấn tượng sâu sắc ví như: Tạ Huệ Mẫn, Kiều Quang Phác, Lục Văn

Bình, Bàn Lão Ngũ, Hứa Mậu, Lý Thuận Quang, Trần Anh Sinh, Trương Tự Viễn, Y Nhữ, Hứa Linh Quân, Ngụy Thiên Quy, Phùng Tình Phương, Lý Đồng Chung, Ngụy Đại Hùng, Lương Tăm Hỷ, Cận Khai Lai, Lưu Man Muội, Bành Kỷ, Cao Gia Lâm, Na Ngủ, "Mỹ thực gia", "Tướng Quân", trên thị trấn nhỏ và cả đến Quách Tưởng, Dương Tuyệt, Lý Tự Thành, Vua Sùng Trinh Những nhân vất ấy, có không ít người đã thâm nhập vào đời sống của nhân

dân, được quần chúng quen biết Trong cái hành lang nhân vật mỗi người một tính cách đó, nhân vật nào có tính tư tưởng sâu sắc, tính điển hình cao thì sinh mệnh nghệ thuật cũng lâu dài, ảnh hưởng xã hội cũng rộng lớn hơn Giá trị nghệ thuật của các hình tượng điển hình của các loại nhân vật đủ màu sắc xưa nay vốn không phải bằng vào phẩm cách nhân vật mà phân chia cao thấp Cho dù như vậy, nền văn học thời kỳ mới của chúng ta, với sứ mệnh lịch sử trọng đại của mình, còn cần phải cố gắng xây dựng càng nhiều hơn nữa, càng tốt hơm nữa, hình tượng điển hình về con người mới Xã Hội Chủ Nghĩa, thông qua tác phẩm thấu dần dà

và lặng lẽ mà bồi dưỡng cho thế hệ trẻ chủ nghĩa yêu nước và tinh thần xã hội chủ nghĩa Chúng ta phải luôn luôn ghi nhớ lời

căn dặn khẩn thiết của đồng chí Đặng Tiểu Bình ở Đại Hội Văn Nghệ Lần Thứ IV Đồng chí nói: "Văn nghệ của chúng ta cần cố gắng nhiều hơn để đạt được những thành quả lớn lao hơn trong việc miêu tả và bồi dưỡng cho Con Người Mới Xã Hội Chủ Nghĩa" Tôi nghĩ các đồng chí chúng ta sẽ không phụ lòng mong mỏi của Trung Ương Đảng

Trước kia do ảnh hưởng của tả khuynh, do thái độ đối xử giáo điều và đơn giản hóa đối với vấn đề tính người, tình người mà biến việc phản đối thể hiện tính người trừu tượng thành ra phản đối luôn cả việc thể hiện tính người cụ thể trong đời sống thực tế của văn học nghệ thuật Rồi phủ nhận cả tác dụng tiến bộ của chủ nghĩa nhân đạo trên lịch sử và ảnh hưởng tính tích cực đối với ngày nay Cái mũ "nhân tính tư sản" treo lơ lửng trên đầu các nhà văn như ngụp lặn dưới lớp băng, cố tình né tránh kiên kỵ những vấn đề mà sáng tác luôn luôn vấp phải như thể hiện tính người, tình người, họat động nội tâm của con người v.v Tình hình đó đã ảnh hưởng xấu đến việc nâng cao trình độ nghệ thuật của nhà văn trong việc khắc họa nhân vật, nhất là khắc họa hình tượng nhân vật Con Người Mới Xã Hội Chủ Nghĩa Đầu những năm 60, chúng ta từng cố gắng sửa chữa sai lầm, đề xướng miêu tả cái đẹp trong tính người, trong tình người của nhân vật lao động, nhưng hiệu quả quá ít Tình hình đó phải đợi đến văn học thời kỳ mới này, mới coi như được thay đổi về căn bản Qua 10 năm các nhà văn được tôi luyện, cảm nhận sâu sắc sự bạo ngược vô nhân đạo của lũ bốn tên, tâm lý sợ sệt những vấn đề như tính người, tình người, chủ nghĩa nhân đạo trước kia, nay bị hiện thực tàn nhẫn phá tan Họ đã kết hợp nhiệt tình sôi nổi của chủ nghĩa nhân đạo cách mạng được dấy lên bởi những đau khổ mang tính lịch sử mà họ đích thân trải qua với nhận thức về nền Dân Chủ, Xã Hội Chủ Nghĩa cũng như tư tưởng pháp chế Xã Hội Chủ Nghĩa mà họ thu hoạch được trong cuộc vận động giải phóng tư tưởng mấy năm gần đây, từ đó mà đặt ra vấn

đề quan tâm đến vận mệnh con người vào vị trí trung tâm của quá trình sáng tạo văn học Khai triển tính phong phú, tính đa dạng của thế giới nội tâm nhân vật, miêu tả cái đẹp của tính người của nhân dân lao động và giai cấp vô sản, điều đó đã trở thành mục tiêu phấn đấu của nghệ thuật của tất cả các nhà văn ưu tú Đó cũng chính là một con đường đúng đắn dẫn đến sáng tạo tính cách điển hình Với sự nổ lực của các nhà văn, tình trạng các nhân vật hoặc khái niệm hóa, công thức hóa, hoặc như mặt vẽ hoặc chỉ có bộ xương không có máu thịt, tinh thần nghèo nàn đã được phá vỡ, tính chân thực của tính cách nhân vật được đào sâu Nó đã nâng cao sức mạnh xúc động lòng người bằng tình cảm của văn học chúng ta

Sự biến đổi to lớn của đời sống xã hội, sự đa dạng về đề tài và phong phú về chủ đề của văn học, sự khôi phục và phát huy truyền thống ưu tú của văn học cổ điển Trung Quốc và nước ngoài, sự sôi nổi thịnh vượng của giao lưu văn hoá quốc tế -tất cả những nhân tố đó tất nhiên sẽ dẫn đến sự cách tân phương pháp biểu hiện của Văn Học Xã Hội Chủ Nghĩa trong thời kỳ mới, dẫn đến sự đa dạng hóa của phong cách nghệ thuật

Nhìn từ phương pháp sáng tác, về cơ bản Văn Học Xã Hội Chủ Nghĩa thời kỳ mới sử dụng phương pháp hiện thực cách mạng hình thành một trào lưu hiện thực cách mạng mạnh

mẽ ngày một sâu sắc Trào lưu văn học này chủ yếu phát triển từ việc kế thừa truyền thống văn học mới có từ Ngũ Tứ mà Lổ Tấn và Mao Thuẫn là đại biểu

Nhưng cũng cần thấy rằng, loại chủ nghĩa hiện thực cách mạng này coi Chủ Nghĩa Lãng Mạn Cách Mạng là một bộ phận hợp thành quan trọng, hơn thế, nó không hề bài xích

sự tồn tại và phát triền của Chủ Nghĩa Lãng Mạng Cách Mạng cũng như các trường phái nghệ thuật lành mạnh có ích và vô hại khác

Trong văn học cổ điển, chúng ta không vì phương pháp sáng tác khác nhau của Khuất

Nguyên, Lý Bạch và Đỗ Phú, Bạch Cư Di mà phân chia ngôi thứ một cách máy móc Trong

văn học hiện đại, cũng không vì thơ ca và kịch lãng mạn Cách mạng của Quách Mạc Nhược,

Điều Hán, khác chủ nghĩa hiện thực của Lỗ Tấn, Mao Thuẫn mà bài xích nó Về phương

pháp nghệ thuật, phong cách nghệ thuật chúng ta có đề xướng cái này, cái nọ, nhưng cái được

đề xướng không phải là cái duy nhất Các nhà văn chúng ta, về chính trị ngày một thành thục Đảng chúng ta hết sức tin cậy đội ngũ văn nghệ sĩ Đảng yêu cầu các nhà văn các nhà nghệ thuật vận dụng tài trí, sự thông minh của mình một lòng một dạ phục vụ nhân dân, một lòng một dạ xây dựng công cuộc Chủ Nghĩa Xã Hội, còn về phương pháp sáng tác, phong cách nghệ thuật, thủ pháp nghệ thuật thì hoàn toàn tự do lựa chọn, tự do đưa ra kiểm nghiệm trong thực tế

Trên văn đoàn thời kỳ mới, không ít nhà văn, nhà thơ đã kiên trì phong cách chiến đấu có từ Ngũ Tứ, đặc biệt từ cuộc tọa đàm văn nghệ Diên An và đã được khảo nghiệm lâu dài Họ cố gắng làm cho ngôn ngữ của mình, thủ pháp nghệ thuật của mình thích hợp với tập quán thưởng thức của quần chúng gần gũi với quần chúng, công nông binh thích đọc, thích xem Đó là điều rất quí báu Có những nhà văn nhà thơ lại thành thạo thơ từ cổ điển, tiểu thuyết cổ điển văn nghệ dân gian, họ chú trọng hấp thụ tinh hoa của di sản văn học, của sáng tạo dân gian, làm cho tác phẩm của mình có phong cách dân tộc và màu sắc địa phương đậm

đà, đó cũng là điều đáng quí, đáng trân trọng Có nhà thơ, nhà văn lại chú trọng nhiều hơn đến sự vay mượn, thủ pháp biểu hiện của văn học nước ngoài hiện nay, cố gắng kết hợp với kinh nghiệm văn học mới nước ta để rồi cách tân, cố gắng thích ứng với sự biến hóa phức tạp của đời sống hiện đại và được bạn đọc trẻ nhiệt liệt hoan nghênh Nếu chúng ta quan sát một cách tỷ mỷ phong cách nghệ thuật của thơ ca, tiểu thuyết, kịch và tản văn mấy năm vừa qua, chúng ta dễ dàng nhận thấy mấy xu thế nói trên Chúng ta đề xướng phong cách dân tộc, đặc sắc dân tộc cũng rất đa dạng, hơn thế cũng phát triễn theo sự phát triền của đời sống Chúng

ta đề xướng phong cách Trung Quốc, khí phách Trung Quốc, bản thân cái tác phong khí phách ấy là hùng tráng, vĩ đại bởi vì dân tộc chúng ta, nhân dân chúng ta là hùng tráng vĩ đại Chúng ta kinh ngạc trước vẻ đẹp muôn hồng ngàn tía và sự biến hóa luôn luôn của văn học nghệ thuật các dân tộc tiểu số nước ta Mỗi khi chúng ta biết dùng

quan điểm lịch sử để nhìn nhận sự ảnh hưởng lẫn nhau, làm giàu cho nhau, cùng nhau góp sức hình thành nền văn hóa Trung Quốc đa dân tộc giữa văn nghệ các dân tộc ít người và văn nghệ dân tộc Hán thì chúng ta có thể nhìn vấn đề càng rõ ràng hơn

3 Đội quân sáng tác văn học lớn mạnh

Sức sản xuất văn học nghệ thuật được giải phóng tích tích cực và sức sáng tạo của các nhà văn được nâng cao chưa từng thấy Người mới trong đội ngũ văn học ngày một lớn mạnh, bắt đầu hình thành một đội quân văn học lớn có khí thế mạnh mẽ

Sự phồn vinh và phát triển của sáng tác văn học một thời bao giờ cũng liên quan mật thiết với trạng thái tinh thần của các nhà thời ấy, với hứng thú sáng tạo của họ Sự gợi ý và cỗ

vũ của cuộc vận động giải phóng tư tưởng, sự điều chỉnh lớn về chính sách văn nghệ của Đảng, sự cải thiện và tăng cường lãnh đạo văn nghệ của Đảng, quy luật nghệ thuật được thừa nhận và tôn trọng tất cả những nhân tố đó khiến cho tâm tình nhà văn sảng khóai chưa từng thấy, tính tích cực và sức sáng tạo, lòng dũng cảm và tinh thần trách nhiệm được nâng cao hơn lúc nào hết Trước hết, các nhà văn tuổi già đã khôi phục thanh xuân Một loạt nhà văn cao tuổi từ Ngũ Tứ, từ cuộc tọa đàm văn nghệ Diên An và từ ngày dựng nước, những người trung thành với sự nghiệp nhân dân, những người đặt nền móng vững chắc cho nền văn học nhân dân, văn học xã hội chủ nghĩa nước ta Cuộc đấu tranh lâu dài và không mệt mỏi, khai sơn phá thạch, gieo trồng chăm bón cũng như công lao và thành tích của họ là không thể mai một

Trong cả cuộc đời văn học lâu dài của họ, họ đã hình thành những kinh nghiệm sống phong phú, những phẩm chất chính trị thành thụ, những tu dưỡng nghệ thuật sâu sắc, điều đó

đã đưa họ lên vị trí hàng đầu, tiên ván đầu xã hội chủ nghĩa thời kỳ mới Diệp Thánh Đào, Băng Tâm, Ba Kim, Đinh Linh, Ngãi Tranh, Hạ Diễn, Phùng Chí, Trần Ngọc Thiệu, Tào Tịnh Hoa, Tào Ngu, Tiên Quân, âu Dương Sơn, Ngãi Vu, Sa Dinh, Tạng Khắc Gia, Ngô Tỏ Quang, Túc Thiên Vu, Diệu Tuyết Ngần, Kha Chi Lâm, Cao Sĩ Kỹ, Trần Bá Sáu v.v Các nhà văn tuổi cao, có danh vọng này đang cống hiến cho giới văn nghệ những kinh nghiệm quy báu của mình, đồng thời cũng đang không ngừng viết ra những tác phẩm mới sâu sắc, tinh tế, với một nghị lực làm việc phi thường Các cuốn tiểu thuyết mới của Sở Quần (người Mãn),

La Phong, Đoan Mộc Tư Lương, Ngụy Nguy, Lương Bân, Dương Mạt, Trần Tản Vân, Ngô Hữu Hằng, Tần Triệu Dương, Mã Phong, Mã Gia, Khang Trạc, Thảo Minh, Vương Văn Thạch, Ngãi Huyên, Quãn Hoa, Tây Nhung, Lưu Tứ Hiệp, Tôn Tuần Thanh, Ngô Cường, Vương Tây Ngạn, Diệp Quân Kiên, Mã Thức Đồ, Chu Nhi Phục, Trần Đăng Khoa, Lý Kiều (dân tộc Di), Lục Dịch (dân tộc Choang), Vĩ Quân Nghi, Liễu Khê, Lý Nạp (dân tộc Di) Uống Tăng Kỳ, Thiều Hoa, v.v Các tác phẩm tản văn, tạp văn, văn học báo cáo và văn học nhi đồng mới của Tôn Lập Lưu Bạch Vũ, Nghiêm Văn Tĩnh, Liêu Mạt San, Nhiếp Can Nỗ, Kha Linh, Trần Hoàng Môi, Lâu Thích Di, Đường Thao, Hoàng Thường, Tiêu Càn (dân tộc

Vọng, Lôi Gia, Khiết Tử, Dương Phong, Phùng Mục, Viên ưng, Quách Phong, Hà Vi, Nghiêm Tú, Kim Cận, Hạ Nghi, Hoàng Khánh Vân, Trần Mô v.v các tập thơ của Hạ Kính Chí, Điền Gian, Nguyễn Chương Cạnh, Lục Nguyên, Tăng Trách, Lỗ Lê, Tân Dịch, Tô Kim Xán, Phương Kính, Nghiên thần Công Mục, Triệu Họach Phàn, Hoang Vĩnh Ngọc (dân tộc Thổ Gia), Chu Tử Kỳ, v.v Các vở kịch của Trần Bạch Trần, Lý Bá Kiếm, Ngô Tô Quang,

Đỗ Tuyên v.v., đều đang sung sức, ngày một mới mẽ

Lại có một số nhà văn cao tuổi đang miệt mài chỉnh lý tác phẩm cũ, hoặc viết hồi ký, mong đóng góp chút nhiệt tình còn lại cho sự nghiệp văn chương Các hoạt động văn học của

họ, có một địa vị đột xuất trong văn học thời kỳ mới, có ảnh hưởng hết sức rộng lớn Một loạt các nhà văn ưu tú ở tuổi trung niên, họ đang ở vào lúc nghệ thuật ngày một thành thục, sức sáng tác ngày một cao, họ cần cù làm việc ngày đêm không nghỉ, không ngừng cống hiến cho độc giả những tác phẩm tốt có tư tưởng sâu sắc, nghệ thuật tinh tế Với ngòi bút của mình, họ

đã cuốn hút được đông đảo quần chúng bạn đọc giới thiệu những thành tựu mới mẻ của văn học xã hội chủ nghĩa của nước ta trong thời kỳ mới với văn đàn thế giới hiện nay Hiện nay,

họ trở thành bộ phận trung kiên trong đội ngũ sáng tác rất nhộn nhịp Bộ phận các nhà văn tuổi trung niên này chủ yếu do hai nguồn hợp thành Một bộ phận đã bắt đầu đời sống văn chương ngay từ khi nước Trung Hoa mới thành lập và đây đó đã có tiếng nói của mình Bọn

họ, hoặc là vào năm 1957, hoặc vào 10 năm động lọan đã lần lượt bị phong trào tả khuynh vu cáo hãm hại, lại bị cuộc sống chà đạp vùi dập, nhưng đã được nhân dân nuôi dưỡng che chở Một khi khu cấm bị triệt phá thì sức sáng tạo của họ bùng lên mạnh mẽ như những giếng dầu

bị vùi lấp dưới lòng đất nay được khai quật Vương Mông, Trương Hiền Lượng, Lục Văn Phu, Cao Hiểu Thanh, Đặng Hữu Mai, Lưu Tân Nhận, Tùng Duy Hy, Lâm Cân Lạn, Lưu Thiện Đường, Trương Chí Dân, Lý Anh, Bạch Hoa,Lưu Sa Hà, Công Lựu, Thiện Yến Tường, Trương Huyền, Lý Quốc Văn, Lý Chuẩn (dân tộc Mông Cổ) Lỗ Ngạn Chu, Từ Hoài Trung, Hổ Thạch Ngôn, Phùng Đức Anh, Thiết Y Phổ Giang (dân tộc Duy Ngô Nhĩ) Mã La Tân Phu (dân tộc Mông Cổ) Cu Pơ Ban A Li (Cô Đắc), Pa Pulinpíc (Mông Cổ) Kim Triết (Triều Tiên tộc) Sejiebaxa (Tạng), Như Chí Quyên, Lưu Châu, Kha Nham, Tông Phác, Đinh Ninh, Vương Nguyên Kiêu, Tư Sách, Bành Kinh Phong, Cao Anh, Dương Bồi Cần, Hiểu Tuyệt (dân tộc Bạch) Tôn Kiệu Trung (dân tộc Thổ Gia)Hồ Thiều (dân tộc Mãn), Lưu hậu Minh, Tôn Ấu Quân, Cát Thúy Lâm, Nhiệm Đại Sâm, Nhiệm Dung Dung, Đặng Văn Giang v.v

Một bộ phận thì mới nổi tiếng trên văn đàn trong thời kỳ mới là những nhân vật mới trong làng văn chương như: Tưởng Tử Long, Lưu Tân Vũ, Phấn Dung, Trương Kiệt, Trương Nhật Cung, Phùng Kỵ Tài, Chu Khất Cần, Mạc Ưng Phong, Cổ Hoa, Diệp Uy Lâm, Tô Thức Dương, Lý Do, Hà Sĩ Quang, Vương Triết Thành, Ôn Tiểu Ngọc, Diệp Văn Linh, Trần Tố Phần, Mạnh Vĩ Tai, Tiêu Tô Nghiên, Trương Khế, Trần Xung, Chu Xuân Vũ, v.v Mặc dù mấy năm qua họ mới được mọi người biết đến, nhưng trước khi sáng tác, họ đều đã có sự chuẩn bị đầy đủ, về tư tưởng, về vốn sống và về nghệ thuật, bởi thế vừa xuất hiện là đã có dáng vẻ thành thục

Đội ngũ nhà văn trung niên do hai bộ phận nói trên tạo thành là một đội ngũ rất có tài năng Tôi tin tưởng rồi một ngày kia thế nào cũng xuất hiện nhà văn lớn, tác phẩm lớn trong đội ngũ của họ Giải phóng được những tài năng văn chương của một lọat các nhà văn trung niên khỏi số phận bị vùi dập, bị cấm cô, bị mai một, phải nói là một thắng lợi vĩ đại trên mặt trận văn nghệ của Đảng ta trong thời kỳ mới Ý nghĩa sâu xa mà thắng lợi đó mang đến cho văn học xã hội chủ nghĩa đánh giá như vậy cũng không có gì là quá đáng

Những con người mới trong văn học xuất hiện từng loạt từng loạt một, hết thế đội này đến thế đội khác, đó chính là tiên chỉ quan trọng nói lên sự giải phóng sức sản xuất văn nghệ

do sự giải phóng tư tưởng mang đến Ngoài hàng lọat nhà văn trung niên nói ở trên, sự xuất hiện của một số lượng lớn nhà văn trẻ, tuổi thanh niên đầy tài năng, cũng là hiện tượng làm cho mọi người ngưỡng mộ, như những dòng sông tươi mát, đổ vào dòng sông lớn của sự nghiệp văn học xã hội chủ nghĩa làm cho nó cuộn sóng Họ như sáng mai giăng phủ Phương Đông, dự báo một ngày tráng lệ của văn học hiện đại Trung Quốc Trong đội ngũ các nhà văn thanh niên, có người đã đạt được danh dự đáng được, nhờ những tác phẩm mà họ đã kiên trì thực hiện, có người vừa ra mắt đã nổi danh như : Vương An Ức, Giả Bình, Lý Thu Bảo, Chu

Tô Tấn, Đặng Cương, Trần Kiến Công, Ujuơtu (dân tộc Ngạc ôn khác) Trương Thừa Chí (dân tộc Hồi) Lệ Giao, Trần Thế Cửu, Hàn Thiếu Công, Trần Quốc Khải, Không Tiệp Sinh, Kim Hà, Trương Kháng Kháng, Diệp Tân, Vương Nhuận Tử, Sử Thiệt Sinh, Lương Hiểu Thanh,Thiết Ngứng, Kiều Kiện, Lăng Lực, Đạt Lý, Kha Vân Lồ, Thành Nhật, Trịnh Văn Long, Lưu Á Châu, Hải Ba, Lưu Triệu Lâm, Đường Đông, Sở Lương, Sơ Dình, Phó Thiên Lâm, Trình Nãi Sách, Trương Tân Hân, v.v Có hàng lọat nhà văn nữ sáng tác tiểu thuyết, thơ ca, kịch bản, tân văn, văn học nhi đồng cũng như viết bình luận nghiên cứu văn học Họ

đã đóng góp cho công cuộc cách tân văn học bở đầu óc nhạy cảm của họ, bởi ngòi bút tinh tế

và có khi cả tư thế bay bổng hào mai của họ nữa Ngoài những tên tuổi nói trên, còn hàng trăm tên tuổi phụ nữ ưu thế không thể nào liệt kê hết được Cả một chùm sao lấp lánh, loan phượng hướng về mặt trời khiến cho người ta vui mừng kính trọng Chỉ mới mấy năm mà người mới trẻ tuổi từng loạt gia nhập văn đàn, tài năng và trí tuệ phân phát, hơn thế còn sẽ xuất hiện hàng lọat công cuộc thi đua văn chương sôi nổi sẽ được xúc tiến Đó không chỉ là

sự thịnh vượng hiếm thấy trên lịch sử văn học hiện đại nước ta, mà trên lịch sử văn đàn hiện đại thế giới cũng là một hiện tượng hiếm có và độc đáo Trước hiện tượng người mới xuất hiện ồ ạt đó, rất nhiều nhà văn lão thành có đầu óc cởi mở tầm mắt rộng rãi đã rất coi trọng và nhiệt liệt hoan nghênh

Đồng chí Ba Kim đã cảm thấy vinh quang và rất tự hào về "các nhà văn thanh niên, trung niên những lực lượng mới trỗi dậy, có dũng khí, có lương tâm, có tài năng, có tinh thần trách nhiệm dám nghĩ, dám viết, sức sáng tác hết sức dồi dào, yêu Tổ Quốc và yêu nhân dân tha thiết"

Ông nói: " Tôi cảm thấy, các nhà văn và các tác phẩm hiện nay của chúng ta đã vượt qua những năm 30, những năm 40"

Đó là một sự cổ vũ và tán dương nhiệt tình biết bao

Nhờ công sức lao động cần cù của nhà văn trung niên và thanh niên mà vườn hoa văn nghệ xã hội chủ nghĩa của chúng ta hồng tía đua chen hương đua sắc, trước nay chưa từng có, tác phẩm văn học của chúng ta chưa bao giờ có được một quần chúng bạn đọc rộng rãi và nhiệt tình như ngày nay, sáng tác văn học của chúng ta quả là đang ngày một phồn vinh và phát triển Ở đây cũng cần nhắc đến văn học điện ảnh Sáng tác văn học điện ảnh cũng có sự phát triển lớn, đã đặt cơ sở cho sự xuất hiện hàng loạt phim truyện ưu tú Không chỉ các nhà văn nổi tiếng như Lý Chuẩn, Lỗ Ngạn Chu, Vương Nguyện Kiên, Trương Huyền v.v tham gia sáng tác và cải biên kịch bản ảnh, có hàng lọat nhà văn đang chuyên tâm vào sáng tác văn học điện ảnh đạt được những thành tựu xuất sắc như Diệp Nam, Lương Tín, Hoàng Tòng Giang, Lục Trụ Quốc, Sử Thiều, Trương Thiên Dân, Vương Nhất Dân, Tân Hiển Linh, Viên Học Cường, v.v Có một số nhà văn thanh niên thấu được ảnh hưởng rộng rãi của truyền hình

đã nhiệt tâm sáng tác kịch bản vô tuyến truyền hình, có được những kết quả bước đầu Chúng

ta mong rằng, ngày càng có nhiều nhà văn quan tâm đến điện ảnh, vô tuyến truyền hình - lọai

vũ khí nghệ thuật hiện đại này Ở đây xin cho phép tôi bày tỏ lòng kính trọng cao cả đối với tất cả những nhà văn nam cũng như nữ, lão thành cũng như trung niên và thanh niên, những người đang tham gia vào sự nghiệp xây lâu đài văn học xã hội chủ nghĩa bằng sự lao động cần cù và tác phẩm ưu tú của mình

4 Sự phồn vinh của văn học dân tộc ít người

Sự phồn vinh của văn học các dân tộc thiểu số đã xúc tiến sự phát triển của văn học

xã hội chủ nghĩa đa dân tộc, sự phát triển của mặt trận thống nhất yêu nước của giới văn học,

sự triển khai thêm một bước của họat động giao lưu văn hóa với nước ngoài cũng như sự phát triển của công tác bình luận văn học, nghiên cứu biên tập, xuất bản, dịch thuật, v.v đã có cống hiến mới cho sự nghiệp phồn vinh của sáng tác, cho việc bồi dưỡng của người viết mới

Trung Quốc có 55 dân tộc ít người thì hiện nay 40 dân tộc đã có nhà văn hoặc người viết trẻ của dân tộc mình Họ đã dùng hai ba chục loại ngôn ngữ văn tự để sáng tác thi thố tài năng trên các lĩnh vực thơ ca, tiểu thuyết, tân văn, kịch, văn học báo cáo cũng như lý luận phê bình Với ngòi bút giàu đặc sắc dân tộc, họ đã phản ánh một cách chân thực cuộc sống nhiều màu sắc cũng như cuộc đấu tranh gian khổ và phức tạp của các dân tộc ít người, qua đó mà nhiệt tình ca ngợi đoàn kết dân tộc, thống nhất Tổ Quốc, ca ngợi thắng lợi mới của Đảng của chủ nghĩa xã hội Có hàng trăm nhà văn dân tộc thiểu số đã được đọat giải trong các cuộc thi sáng tác toàn quốc, họ được giới văn nghệ và bạn đọc rộng rãi trong cả nước hoan nghênh và tán thưởng Cảnh tượng phồn vinh mau lẹ của văn học dân tộc thiểu số như ngày nay là điều trước đây không thể tưởng tượng nổi Các nhà văn nổi tiếng của dân tộc ít người, ngoài những tên tuổi đã nêu ở trên, còn có Nga

tơ xư pơ (dân tộc Mông cổ) Tra la xi hô (Mông Cổ) Khơ u mô, Tu xơ ti (tộc Ugua) Kpim hô gia (tộc Ugua) Judơđông Sapia (tộc Ugua) Jac Miposahan (tộc Cô đắc) Akhơpai Misithi (tộc

Cô đắc) Uông thủa Đống (tộc Thổ Gia) Ixitantăng (tộc tạng) Jangpinhala (tộc Tạng) Hàn Phong (tộc Mãn) Sa Diệp Tâu (tộc Hồi) Trương Trưởng (tộc Bạch) Giai Tuấn (tộc Mông) v.v

Tác phẩm của họ đã có ảnh hưởng rộng lớn trong phạm vi tòan quốc Công tác phiên dịch văn học giữa các dân tộc ít người với nhau hãy còn chưa mạnh, ảnh hưởng không tốt đến

sự giao lưu và phổ cập các tác phẩm tốt, các bộ phận hữu quan đang cố gắng cải tiến, đó là một công việc rất có ý nghĩa Sự phát triển nhanh chóng của văn học các dân tộc anh em trên đất nước ta mấy năm qua, sự trưởng thành của những con người văn học mới mấy năm qua,

đã tạo nên cục diện trăm hoa đua nở của nền văn học xã hội chủ nghĩa đa dân tộc Đó là một trong những tiêu chí nói lên sự phát đạt thịnh vượng của một nước lớn nhiều dân tộc như nước ta, là thắng lợi quan trọng của chính sách dân tộc, chính sách văn nghệ của Đảng và nhà nước được đặt nền móng từ hội nghị toàn thể Ban chấp hành Trung ương lần thứ 3 khóa 11

Mấy năm qua các nhà văn, nhà thơ, các ký giả yêu nước của Hương cảng, Áo môn, Đài loan đã thông qua tác phẩm của mình, phản ánh tâm tình của nhân dân địa phương biểu đạt nguyện vọng thống nhất Tổ Quốc Tâm tình của họ là nhất trí với nhân dân các dân tộc, nhà văn các dân tộc Mấy năm gần đây đã có một số nhà nghiên cứu Trung Quốc nhiệt tình nghiên cứu giới thiệu, xuất bản văn học Hương Cảng, Đài Loan Sự hiểu biết lẫn nhau giữa Trung Quốc và các nhà văn Hương Cảng, Đài Loan đã ngày một tăng tiến, sự giao lưu hữu nghị cũng ngày một nồng thắm Mặt trận thống nhất yêu nước của giới văn học ngày một phát triển

Mấy năm qua, các trước tác văn học quan trọng từ Ngũ Tứ lại đây đã được chỉnh lý và xuất bản việc nghiên cứu và chỉnh lý di sản văn học cổ điển Trung Quốc, việc phiên dịch nghiên cứu giới thiệu văn học cổ điển và văn học hiện đại thế giới đều đạt được những kết quả to lớn, quy mô hùng vĩ, trước nay chưa từng có Tiếp theo Lỗ Tấn toàn tập bản mới được

ấn thành là Quách Mạt Nhược toàn tập, Mao Thuẫn toàn tập, Lão xá văn tập rồi đến văn tập hoặc tuyển tập của úc Đạt Phu, Điền Hán, Tiêu Tam, Phùng Tuyết Phong, A Anh, Kha Trọng Bình, Thiệu Thuyền Lân, Chu Lập Ba, hậu Kim Kích, Tiêu Ân, Lý Qúy, Hà Kỳ Phương, Băng Tâm, Ba Kim, Đinh Linh, Ngãi Thanh, Dương Hán Sinh, Sa Đinh, Ngãi Vu, Tào Ngu, Trương Thiên Dực, Tạng Khắc Gia, Hồ Phong, Tôn Lập, Thẩm Tòng Văn (Tộc Hồi), Chu Quang Tiềm, Vương Triều Văn, Trần Dũng Đó là việc trọng đại của giới văn nghệ, giới xuất bản Việc thu nhập chỉnh lý tư liệu văn học hiện đại được coi trọng "Nhà văn học hiện đại" mà đồng chí Ba Kim đề xướng cũng đã được thành lập Các chuyên luận nghiên cứu văn học hiện đại đủ loại đã được xuất bản Hàng trăm tập tư liệu của cá nhân các nhà văn được in

Đó là những nền móng của việc xây dựng văn hóa xã hội chủ nghĩa, giúp cho các bạn trẻ văn chương có điều kiện kế thừa và phát huy truyền thống văn học Cách Mạng Các chuyên tập

và tuyển tập thơ văn của các bậc đại gia

trên lịch sử văn học nước ta cũng như các tập hội biên và tư liệu chỉnh lý đều được chào đời, phong phú và sôi động, tạo nên cục diện đáng khích lệ Việt nghiện cứu lịch sử văn học các thời kỳ, nghiên cứu các nhà văn lớn, các tác phẩm lớn đều có phát triền, rất đáng vui mừng Theo sự phát triễn của giao lưu văn hóa quốc tế, sách giới thiệu văn học các nước ngày một nhiều, tiếp ứng không xuể Ở đây có những tác phẩm được chọn lọc chu đáo, dịch thuật nghiêm túc, cũng có sự ganh đua cái mới, cái lạ trong các tác phẩm mới nước ngoài Có những cuốn truyện cho lựa chưa nghiêm, vàng thau lẫn lộn, có ảnh hưởng xấu đến bạn đọc Mặc dù vậy, nhìn tổng quát công lao cần mẫn của các nhà dịch thuật, rất có lợi ích cho việc

"lấy ngoài phục vụ trong",có lợi cho việc trưởng thành của những bạn trẻ làm văn chương, bởi vậy cũng cần được coi trọng

Cũng giống như giao lưu kinh tế quốc tế, giao lưu văn học quốc tế cũng chưa bao giờ

là đơn phương cả Với sự hợp tác nhiệt tình giữa giới văn học mới từ sau Ngũ Tứ và cả nhiều tác phẩm nổi tiếng từ sau ngày dựng nước đã được dịch ra tiếng nước ngoài, được đọc giả nhiều nước ưa thích Mấy năm qua được sự giúp đỡ của một lọat các chuyên gia, không

những Hồng Lâu Mộng, Thủy Hử có bản dịch toàn bộ bằng tiếng Anh với chất lượng cao, mà

từ đó bản dịch ra các tiếng khác cũng được phát hành khắp thế giới, bản dịch rất công phu

Tuyển Thơ Đỗ Phủ, Tuyển tập Lý Bạch, Tuyển tập thơ Bạch Cư Dịch bằng tiếng Anh đã được

đọc giả nước ngoài hoan nghênh Mặt khác qua các tạp chí tiếng Anh và tiếng Pháp Văn học

Trung Quốc và Tủ sách Gấu Mèo khá nhiều tác phẩm của các nhà văn trẻ, nhất là những tác

phẩm đã dược giải mấy năm qua, đã được gia nhập kho tàn văn học tiến bộ thế giới, không ít tác phẩm được các nhà văn nước ngoài đánh giá cao

Lui Aili, Sapôli, Taina iti, Dương Hiến Ích và các chiến hữu của mình đã bỏ ra bao công sức lao động, có công hiến quí giá cho văn học Trung Quốc và văn học tiến bộ thế giới Công tác "mở cửa ra ngoài" hay có thể gọi là "xuất khẩu" văn học của Trung Quốc đã có một

sự mở đầu tốt đẹp Về mặt này cần có sự nổ lực thêm Chúng ta đang tìm cách lập nên những

cơ quan chuyên trách để đẩy mạnh công tác này, làm cho tinh hoa trí tuệ của các nhà văn hiện đại và đương đại nước ta có dịp phục vụ bạn đọc các nước trên thế giới Ngoài sự giao lưu văn tự có ý nghĩa sâu sa đó, sự giao lưu trực tiếp giữa nhà văn nước ta với nhà văn năm châu cũng tăng vọt lên, vượt qua bất kỳ thời đại nào trước đây Sự giao lưu ấy thường thông qua đôi bên hoặc nhiều bên, bao gồm việc tham gia các hoạt động do hội văn bút thế giới tổ chức Không ít các nhà văn chúng ta, bao gồm một số nhà văn lão thành được thế giới quen biết, hoặc đi vẹn dặm thăm hỏi bạn bè, hoặc ở nhà tiếp khách phương xa, qua đó mà tiếp xúc rộng rãi với các nhà văn thế giới, các nhân sĩ thế giới, qua truyện trò thân mật mà tăng thêm sự hiểu biết lẫn nhau Điều đó là rất có ý nghĩa trong sự nghiệp đoàn kết nhân dân các nước để bảo vệ hòa bình thế giới, phát triển văn hóa tiến bộ thế giới

Nói đến sự đổi mới của văn học cũng như sự xuất hiện những con người văn chương trong thời kỳ mới không thể không nhắc đến sự lao động

cần mẫn của các nhà lý luận phê bình, các nhà văn học sử, các nhà giáo văn học, các cán bộ biên tập và xuất bản văn học Công lao của họ là không thể bỏ qua Ở đây, chúng tôi có thể nói tổng quát vài nét cơ bản về lý luận phê bình Tôi cho rằng, trong tiến trình phát triền của văn học xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới tình hình lý luận phê bình văn học đã có một chuyển biến lớn so với thời kỳ 17 năm không thể sổ toẹt thành tích của lý luận phê bình trong

17 năm trước Cách Mạng văn hóa đối với sự nghiệp truyền bá tư tưởng mỹ học Mác xít, tư tưởng văn nghệ Mao Trạch Đông, kiên trì phương hướng đúng đắn của văn học cũng như bồi dưỡng sáng tạo, phát hiện nhân tài Mặc dù vậy, cũng không được phủ nhận một tình hình là

do ảnh hưởng của sự chỉ đạo "tả" khuynh, trong hàng loạt cuộc vận động chính trị, sự đơn giản và thô bạo của lý luận phê bình văn nghệ trở nên hết sức nghiêm trọng, sức sản xuất văn nghệ bị đã kích nghiêm trọng Nhớ lại hồi đó, tôi chủ trì tạp chí lý luận phê bình của hội nhà văn l0 năm liền, bản thân tôi cũng đã viết không ít những bài sai lầm, tôi cảm thấy có lỗi với Đảng, với giới văn nghệ cũng như sáng tác văn nghệ cùng lúc được giải phóng Trong phong trào giải phóng tư tưởng của giới văn nghệ rất nhiều nhà phê bình, nhà lý luận, nhà sáng tác

và những lực lượng mới trỗi dậy trong lĩnh vực lý luận phê bình đã cứng cõi xung phong hãm trận phát huy tác dụng chiến đấu Lý luận phê bình đã gầm thét xông lên, đạp tung xiềng xích

lũ bốn tên, quét sạch những thanh qui giới luật, những thành kiến và tập tục hình thành trong

17 năm Nó đã xuất hiện với tư thế người nổi gió hoạt động sôi nổi trong trào lưu mới của văn học, nổi gió dậy sóng, gào thét tự uy Nó đã nhiệt thành giúp đỡ, ủng hộ chân tình hiện tượng mới, vật mới, tác phẩm mới, nhà văn mới -tất cả những gì có ý nghĩa thời đại, đồng thời cũng gánh lấy sứ mệnh cảnh giác và mổ sẻ những mạch ngầm, những cặn bã không thể tránh được trong buổi giao thời giữa mới và cũ mấy năm vừa qua, với sự hợp sức của hội nhà văn của các phân hội địa phương, được sự ủng hộ nhiệt tình của giới báo chí, giới xuất bản và đông đảo bạn đọc, chúng tôi năm chắc hai khâu quan trọng là phê bình văn học và xét chọn giải thưởng văn học, làm sao cho hai khâu ấy phối hợp lại, thúc đẩy lẫn nhau, có lợi cho việc thúc đẩy sáng tác, cho việc giúp đỡ những người mới văn học, cho việc làm sống động cục diện văn học, cũng có lợi cho sự phát triền sinh động của phê bình văn học Đồng chí Chu Dương đã nhiều lần đề xướng rằng sau khi phát thưởng thì phải tiến hành phân tích đánh giá tác phẩm được thưởng (nguyên văn: sau khi "bình thưởng" thì phải "thưởng bình", một cách chơi chữ -ND)

Nếu có ý kiến bất đồng thì phải tự do thảo luận, làm cho cả người sáng tác lẫn người bình luận đều có lợi, đều được cải tiến Hoạt động sáng tác và hoạt động xét chọn giải thưởng

rõ ràng là có tác động đến sự phồn vinh của phê bình văn học Cả một loạt nhà phê bình lão thành đã được thử thách có sự tu dưỡng, đang cần mẫn cầm bút, thêm vào đó là sự hoạt động sôi nổi của đông đảo những người làm công tác lý luận phê bình trung niên, giới lý luận phê bình tỏ ra rất sung sức, thịnh vượng Do quán triệt tình cảm chiến đấu, cảm nhận hơi thở cuộc sống, cùng nhịp đập cải cách của thời đại cho nền văn phong của lý luận phê bình có kiến thức, có vẻ đẹp văn

chương, có tình cảm ngày một tăng lên Chúng ta không che giấu mà nói rằng, công tác về mặt này cần được cải tiến và tăng cường hơn nữa

Tuy vậy, lý luận phê bình Mát xít vốn giàu sức sống, dũng cảm phản tính, cuối cùng

đã thức dậy và phát triển mạnh mẽ hơn Lực lượng mới trối dậy của lý luận phê bình vốn cần

cù học tập, dũng cảm tìm tòi đã bắt đầu xuất hiện Cục diện sáng tác văn học và lý luận phê bình thúc đẩy lẫn nhau cũng đã bắt đầu xuất hiện

II Bài học kinh nghiệm quý báu

1 Vấn đề giải phóng tư tưởng

Cục diện phồn vinh chưa từng thấy của văn học xã hội chủ nghĩa thời kỳ mới, xét cho cùng là sản phẩm của Hội nghị Trung ương lần thứ 3 khóa 11 của Đảng1 là một bộ phận quan trọng của cục diện chính trị mới mẻ do hội nghị Trung ương 3 đem lại Cuộc vận động giải phóng tư tưởng do Đảng phát động và lãnh đạo là động lực quan trọng của sự phát triển mạnh mẽ của văn học xã hội chủ nghĩa thời kỳ mới Nắm chắc khâu trung tâm là giải phóng

tư tưởng, toàn bộ nền văn học xã hội chủ nghĩa đã sống lại Đó là kinh nghiệm cơ bản của sự phát triển văn nghệ xã hội chủ nghĩa 6 năm qua của chúng ta, cũng là nhiệm vụ tư tưởng bức thiết đặt ra trước mắt giới văn nghệ hiện nay

Rốt cục, thế nào là giải phóng tư tưởng - "Về vấn đề này cần có một nhận thức thống nhất Trung ương Đảng đã nhiều lần chỉ ra rằng, giải phóng tư tưởng trước hết và chủ yếu là làm cho cán bộ và quần chúng được giải phóng khỏi sự trói buộc của sai lầm "Tả" khuynh thời cách mạng văn học và cả một thời gian trước nó, là giải phóng khỏi sự trói buộc của mê tín cá nhân, và của "hai tiền đề tổng quát", đồng thời cũng giải phóng khỏi những ảnh hưởng của tư tưởng tư sản và phong kiến, trở về với quỹ đạo khoa học của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Mao Trạch Đông, trở về với truyền thống tốt đẹp là xuất phát từ thực tế, thực sự cầu thị

từ đó mà tìm hiểu tình hình mới, giải quyết vấn đề mới

Chính là giải phóng tư tưởng mới hàm nghĩa đó đã tạo ra những điều kiện chủ quan

và khách quan rất quan trọng cho sự phát triển mạnh mẽ của văn học thời kỳ mới Tác dụng

to lớn của giải phóng tư tưởng đối với sự phát triển văn học cần phải được xét từ việc nó đã tạo ra những điều kiện chủ quan và khách quan như thể nào

Cuộc vận động giải phóng tư tưởng đã đem đến sự giải phóng tư tưởng cho nhà văn

Sự phát triển của phong trào giải phóng tư tưởng trong giới văn nghệ là sự khắc phục tầng tầng lớp lớp chướng ngại được thực hiện dần dần Triệt để dập tan xiềng xích của "nền chuyên chính của đường lối đến trong văn nghệ", triệt để khôi phục cho hàng loạt nhà văn bị qui thành "phái hữu" dưới ảnh hưởng tai hại của đường lối "tả" khuynh, khôi phục

1 Hội nghị toàn thể BCH TƯ Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 3 khóa 11 họp vào tháng 12 năm 1978 ra quyết sách 4 hiện đại hóa; mở cửa với nước ngoài, làm sống động nền kinh tế v.v