Đề cương bản sắc văn hóa

Nói những hạt nhân giá trị hạt nhân tức làkhông phải nói tất cả mọi giá trị, mà chỉ là nói những giá trị tiêubiểu nhất, bản chất nhất, chúng mang tính dân tộc sâu sắc đến nỗichúng biểu h

Đề cương bản sắc văn hóaCâu 1: BSVH là gì? Đặc trưng của BSVH?

*Khái niệm:

Bản là cái gốc, cái căn bản, cái lõi, cái hạt nhân của một sự vật.Sắc là thể hiện ra ngoài Nói bản sắc dân tộc của văn hóa Việt Namtức là nói những giá trị gốc, căn bản, cốt lõi, những giá trị hạt nhâncủa dân tộc Việt Nam Nói những hạt nhân giá trị hạt nhân tức làkhông phải nói tất cả mọi giá trị, mà chỉ là nói những giá trị tiêubiểu nhất, bản chất nhất, chúng mang tính dân tộc sâu sắc đến nỗichúng biểu hiện trong mọi lĩnh vực của nền Việt Nam, trong cáclĩnh vực văn học nghệ thuật, sân khấu, hội họa, điêu khắc, kiếntrúc, trong sinh hoạt, giao tiếp, ứng xử hằng ngày của người ViệtNam

Những giá trị hạt nhân đó không phải tự nhiên mà có, mà được tạothành dần dần và được khẳng định trong quá trình lịch sử xâydựng, củng cố và phát triển của nhà nước dân tộc Việt Nam.Những giá trị đó không phải là không thay đổi trong quá trình lịch

sử Có những giá trị cũ, lỗi thời bị xóa bỏ, và có những giá trị mới,tiến bộ được bổ sung vào Có những giá trị tiếp tục phát huy tácdụng, dưới những hình thức mới Dân tộc Việt Nam, với tư cách làchủ thể sáng tạo, thường xuyên kiểm nghiệm những giá tri hạtnhân đó, quyết định những thay đổi và bổ sung cần thiết, tái tạonhững giá trị đó từ thế hệ này sang thế hệ khác

*Đặc trưng của BSVH:

1 Đặc trưng thứ nhất: Việt Nam có một nền văn hóa phong phú và

đa dạng trên tất cả các khía cạnh, người Việt cùng cộng đồng 54 dân tộc có những phong tục đúng đắn, tốt đẹp từ lâu đời, có

những lễ hội nhiều ý nghĩa sinh hoạt cộng đồng, những niềm tin bền vững trong tín ngưỡng, sự khoan dung trong tư tưởng giáo lý khác nhau của tôn giáo, tính cặn kẽ và ẩn dụ trong giao tiếp truyền

đạt của ngôn ngữ, từ truyền thống đến hiện đại của văn học,nghệ thuật.

2 Đặc trưng thứ hai: Sự khác biệt về cấu trúc địa hình, khí hậu và

phân bố dân tộc, dân cư đã tạo ra những vùng văn hoá có những nét đặc trưng riêng tại Việt Nam Từ cái nôi của văn hóa Việt Nam

ở đồng bằng sông Hồng của người Việt chủ đạo với nền văn hóa làng xã và văn minh lúa nước, đến những sắc thái văn hóa các dân tộc miền núi tại Tây bắc và Đông bắc Từ các vùng đất biên viễn của Việt Nam thời dựng nước ở Bắc Trung bộ đến sự pha trộn với văn hóa Chăm Pa của người Chăm ở Nam Trung Bộ Từ những vùng đất mới ở Nam Bộ với sự kết hợp văn hóa các tộc người Hoa, người Khmer đến sự đa dạng trong văn hóa và tộc người

ở Tây Nguyên

3 Đặc trưng thứ ba: Với một lịch sử có từ hàng nghìn năm của người

Việt cùng với những hội tụ về sau của các dân tộc khác, từ văn hóabản địa của người Việt cổ từ thời Hồng Bàng đến những ảnh

hưởng từ bên ngoài trong hàng nghìn năm nay Với những ảnh hưởng từ xa xưa của Trung Quốc và Đông Nam Á đến những ảnh hưởng của Pháp từ thế kỷ 19, phương Tây trong thế kỷ 20 và toàn cầu hóa từ thế kỷ 21 Việt Nam đã có những thay đổi về văn hóa theo các thời kỳ lịch sử, có những khía cạnh mất đi nhưng cũng có những khía cạnh văn hóa khác bổ sung vào nền văn hóa Việt Nam hiện đại

=>Không nên có tư tưởng tĩnh và siêu hình đối với những giá trị BSVH

đó, thậm chí đối với những giá trị mà chúng ta vốn cho là thiêng liêngnhất Nếu dân tộc không có ý thức giữ gìn, bồi dưỡng, tái tạo để traotruyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thì chúng cũng bị mai một và tànlụi đi

Câu 2: Những đặc trưng cơ bản của ẩm thực VN và ẩm thực VN trong hoạt động du lịch?

Ẩm thực Việt Nam là cách gọi của phương thức chế biến món ăn, nguyên lý pha trộn gia vị và những thói quen ăn uống nói chung của mọi người Việt trên đất nước Việt Nam

*Đặc trưng cơ bản của ẩm thực Việt Nam

Tiến sĩ sử học Hãn Nguyên Nguyễn Nhã đã khái quát văn hóa ẩm thực Việt Nam lại thành 9 đặc trưng:

1.Tính hòa đồng hay đa dạng

Người Việt thường dễ dàng tiếp thu văn hóa ẩm thực của các dân tộc khác, vùng miền khác để từ đó chế biến thành của mình Đây cũng là điểm nổi bật của ẩm thực nước ta từ Bắc chí Nam Và ẩm thực Việt Nam rất đa dạng về chủng loại thực phẩm, về mùi vị

2.Tính ít mơ

Việt Nam là một nước nông nghiệp chính vì vậy các món ăn Việt Nam chủ yếu làm từ rau củ quả nên ít mỡ, không dùng nhiều thịt như các nước phương Tây, cũng không dùng nhiều mỡ như món của người Hoa

3.Tính đậm đà hương vị

Khi chế biến thức ăn người Việt Nam thường dùng nước mắm để nêm, lại kết hợp với rất nhiều gia vị khác…nên món ăn rất đậm đà.Mỗi món khác nhau đều có nước chấm tương ứng phù hợp với hương vị

4.Tính tổng hòa nhiều chất, nhiều vị

Các món ăn Việt Nam thường bao gồm nhiều lọai thực phẩm như thịt, tôm, cua cùng với các loại rau, đậu, gạo Ngoài ra còn có

sự tổng hợp của nhiều vị như chua, cay, mặn, ngọt, bùi béo…

5.Tính ngon và lành

Ẩm thực Việt Nam là sự kết hợp giữa các món, các vị lại để tạo nên nét đặc trưng riêng Những thực phẩm mát như thịt vịt, ốc thường được chế biến kèm với các gia vị ấm nóng như gừng, rau răm… Đó là cách cân bằng âm dương rất thú vị, chỉ có người Việt Nam mới có…

6.Tính cộng đồng

Tính cộng đồng thể hiện rất rõ trong ẩm thực Việt Nam, bao giờ trong bữa cơm cũng có bát nước mắm chấm chung, hoặc múc riêng ra từng bát nhỏ từ bát chung ấy Và bữa cơm chính là lúc mà mọi người trong gia đình quây quần, sum họp

7 Tính dùng đũa

Gắp là một nghệ thuật, gắp sao cho khéo, cho chặt đừng để rơi thức ăn…Đôi đũa Việt có mặt trong mọi bữa cơm gia đình, ngay

cả khi quay nướng, người Việt cũng ít dùng nĩa để xiên thức ăn như người phương Tây Bởi thành phần chính trong bữa cơm

người Việt là cơm, rau, cá nên dùng đũa tiện lợi hơn cho việc gắp thức ăn

8.Tính hiếu khách

Trước mỗi bữa ăn, người Việt thường có thói quen mời Lời mời thể hiên sự giao thiệp tình cảm, hiếu khách, mối quan tâm trân trọng người khác Người Việt Nam có câu “ Lời chào cao hơn mâm cỗ ” Đây là một đức tính cao quý của con người Việt Nam

9.Tính dọn thành mâm

Người Việt có thói quen dọn sẵn thành mâm, dọn nhiều món ăn trongmột bữa lên cùng một lúc chứ không như phương Tây ăn món nào mớimang món đó ra Dọn nhiều món cùng lúc trong bữa ăn là nét đặc trưngtrong văn hóa ăn uống của người Việt

*Ẩm thực Việt Nam trong hoạt động du lịch

• Ẩm thực là dạng tài nguyên du lịch đặc biệt, thành tố quan trọng tạo nên bản sắc và phong vị quê hương

• Ẩm thực là một hoạt động có vai trò và vị trí quan trọng tronglĩnh vực dịch vụ - du lịch

• Đáp ứng nhu cầu cơ bản của con người trong chuyến du lịch của mình, đó là ăn uống

• Là phương pháp quảng bá hình ảnh dân tộc rất hiệu quả

• Góp phần thu hút sự quan tâm, khám phá của du khách quốc tế

• Ẩm thực đem lại lợi ích kinh tế nhanh với lợi nhuận cao

• Nối kết văn hóa ẩm thực 3 miền và trên thế giới

Kết luận

Ẩm thực là một nét văn hóa tự nhiên có giá trị vật chất và giá trị tinh thần to lớn Ẩm thực có vai trò rất quan trọng không chỉ đối với đời sống sinh hoạt của con người mà còn đối với ngành kinh doanh

du lịch khách sạn.

Là một người làm du lịch, chúng ta cần phải phát huy thế

mạnh về ẩm thực để tạo dấu ấn và đưa ẩm thực Việt Nam đến với các bạn bè trên Thế giới.

Câu 3: BSVH VN thể hiện trong trang phục và văn hóa mặc với hoạt động du lịch?

*BSVH VN thể hiện trong trang phục với các đặc điểm sau: tà áo dàitruyền thống của VN, chất liệu làm trang phục

1 Trang phục truyền thống của người VN : tà áo dài

Áo dài là loại trang phục truyền thống của Việt Nam, che thân người từ

cổ đến đùi hoặc quá đầu gối, dành cho cả nam lẫn nữ Áo dài thườngđược mặc vào các dịp lễ hội trang trọng, hoặc nữ sinh mặc khi đi học.Có

lẽ chưa có một văn bản nào quy định áo dài chính thức là quốc phục củaphụ nữ Việt Nam Thế nhưng trong thực tế, hễ nói đến phụ nữ việt namthì không thể không nói đến áo dài Đến nỗi nó trở thành một từ củatiếng anh vì họ không thể dùng hai từ có sẵn: áo và dài để dịch

Đặc điểm: Chiếc áo dài hình như có cách riêng để tôn đẹp mọi thân

hình Phần trên ôm sát thân nhưng hai vạt buông thật mềm mại trên đôi ống quần rộng Hai tà xẻ chí trên vòng eo khiến cho cử chỉ người mặc thật thoải mái, lại tạo dáng thướt tha, tôn vẻ nữ tính, vừa kín kẽ vì toàn thân được bao bọc bởi lụa mềm, lại cũng vừa khiêu gợi vì chiếc áo làm

lộ ra sống eo Vì vậy, nó mang tính cá nhân hóa rất cao: mỗi chiếc chỉ may riêng cho một người, dành cho riêng người đó; không thể có một công nghệ "sản xuất đại trà" cho chiếc áo dài

Áo dài đại diện cho nước Việt ta đã tồn tại từ bao đời, qua những thăng trầm của lịch sử, nhưng cho đến tận ngày nay nó vẫn còn nguyên nét thuần khiết và đằm thắm của người phụ nữ Việt Nam

Áo dài trải qua nhiều giai đoạn phát triển và cải biên để hiện hữu chính thức hoàn hảo vào những năm của thập niên 2000 Nhìn chung vẫn trên nền kiểu dáng cũ, tuy nhiên áo dài thời nay trông chỉn chu đến từng đường may, kỹ lưỡng đến từng tiểu tiết trang trí nhỏ làm sao để người mặc thấy hài lòng, ưng ý nhất

Cái tài-tình của chiếc áo dài Việt-Nam qua cách cấu-trúc chẳng những làmột tác-phẩm nghệ-thuật tuyệt-vời, nhưng bên trong còn ẩn-tàng ý-nghĩa dạy dỗ về đạo làm người Dân-tộc Việt-nam phải phấn đấu không ngừng chống nạn ngoại-xâm để trường-tồn, và bảo vệ những giá-trị truyền-thống về văn-hóa, kỷ-cương gia đình Dầu muốn hay không thì dân-tộc ta, cũng như các dân-tộc Á-châu khác đã chịu ảnh-hương sâu đậm của Tam Giáo và học-thuyết Khổng Mạnh Gia đình, xã-hội được xây dựng trên nền tảng tam cương, ngũ thường Tổ-tiên ta răn dạy con cháu thật chặt-chẻ về đạo làm người, chẳng những trên sách vở, mà còn phải luôn luôn mang nó theo trên người Phải chăng đây là sự dạy dỗ sâu-sắc, khéo-léo của tiền-nhân? Nếu qủa đúng như vậy thì chiếc áo dài Việt-Nam là cái gia-phả vô cùng quí-giá ẩn-tàng sự dạy dỗ con cháu về đạo làm người Ta phải hãnh diện, nâng-niu, bảo-vệ, xem như một di-sản văn-hóa do tổ-tiên truyền dạy Ta thử xem cách cấu-trúc của chiếc

áo dài xưa:

Phía trước có hai tà (hay hai vạt), phía sau hai tà, tượng- trưng cho tứ thân phụ-mẫu (cha mẹ chồng, cha mẹ vợ)

Một vạt cụt, hay vạt chéo phía trước có tác dụng như một cái yếm che ngực, nằm phía bên trong hai vạt lớn, tượng-trưng cho cha mẹ ôm-ấp đứa con vào lòng

Năm hột nút nằm cân-xứng trên năm vị-trí cố định, giữ cho chiếc áo được ngay thẳng, kín đáo, tượng- trưng cho năm đạo làm người: Nhân,

Lễ, Nghĩa, Trí, Tín

Trong chiếc áo tứ thân, người ta thường buộc hai vạt trước lại với nhau

để giữ cho chiếc áo cân đối, tượng-trưng cho tình nghĩa vợ chồng yếm, quấn-quít bên nhau

âu-"Kín đáo, duyên dáng mà gợi cảm" là một trong những yếu tố đưa Áo

dài trở thành niềm kiêu hãnh của người Việt Không chỉ là cái Áo nữa -

chiếc Áo Dài đã trở thành biểu tượng của trang phục, tạo thành sản

phẩm văn hoá vật thể truyền thống không thể thiếu cho vẻ duyên dáng của người phụ nữ Việt

+) Nón lá: Nón lá ngày nay tuy có giảm số lượng người dùng, nhưng giá

trị của nón lá vẫn phổ biến, vẫn được ca ngợi Các thành phố du lịch, chiếc nón lá như một món hàng lạ, quí hiếm, người ta còn chế ra những size nón tí hon làm đồ trang trí mà du khách người Âu rất thích Nón lá

và áo dài như một cặp song sinh, áo dài còn thì nón lá còn Nón lá đã gợilên cả một trời thương nhớ quê hương nơi mỗi người dân Việt Chiếc nón lá là hình ảnh đặc trưng, là biểu tượng muôn thuở của Quê Hương Việt Nam

2.chất liệu

Người Việt ta từ xa xưa sống chủ yếu dựa vào nghề trồng trọt và chănnuôi, sử dụng những gì có sẵn của thiên nhiên ban tặng để đưa vào cuộcsống Nền văn mình lúa nước đã gắn bó với đồng bào ta từ khi còn trămtrứng, do vậy một đặc điểm vô cùng thú vị về trang phục mang đậm nétbản sắc Việt Nam đó chính là chất liệu làm ra chúng Chúng ta thườnglấy những chất liệu sẵn có từ thiên nhiên để làm trang phục, như: nuôitằm để lấy tơ( tơ tằm), cây đay, cây chàm, sáp ong…Trong khi sở trườngcủa phương Nam ta là các loại vải nguồn gốc thực vật thì người phươngBắc có sở trường dùng da thú là sản phầm của nghề chăn nuôi làm chấtliệu mặc, thêm vào đó, da (và lông) thú lại rất phù hợp với thời tiếtphương Bắc lạnh Mùa lạnh ở Việt Nam, bên cạnh cách mặc đơn giản và

rẻ tiền nhất là mặc lồng nhiều áo vào nhau, người ta may độn bông vào

áo cho ấm (áo bông, áo mền ) Người nông thôn còn dùng loại áo làmbằng lá gồi, gọi là áo tơi mặc đi làm đồng vừa tránh rét,tránh mưa, vừatránh gió Một vài ví dụ điển hình về các chất liệu tự nhiên: tơ tằm, vải

tơ chuối, vải dệt bằng đay-gai, vải thổ cẩm, nhuộm chàm…

*Ảnh hưởng của trang phục truyền thống đến du lịch Việt Nam

Trang phục truyền thống không chỉ là nét đẹp văn hóa của từng quốc gia

mà còn tôn lên vẻ đẹp của mỗi người dân của từng nước khi khoác lên mình bộ quốc phục

Chúng ta đã có những cuộc triển lãm với qui mô lớn trên phạm vi cả nước và trên cả Thế giới Những triển lãm này nhằm quảng bá, giới thiệu văn hóa Việt Nam thông qua việc trưng bày những trang phục truyền thống tại nước ngoài là cách giới thiệu hữu hiệu để bạn bè quốc tếhiểu hơn về đất nước hình chữ S.=> thu hút khách du lịch Quốc tế

Như chúng ta đã biết, đất nước ta có 54 dân tộc anh em Mỗi dân tộc lại

có những nét văn hóa độc đáo, riêng biệt Vì vậy, mỗi bộ trang phục của từng dân tộc lại có mang lên mình những cái hay riêng của nó Khi

khách du lịch đến với Việt Nam, là lại thêm 1 lần được khám phá văn hóa các dân tộc mà điển hình nhất là thông qua những bộ trang phục họ mặc ( gây hứng thú cho du khách).=> các hoạt động kinh doanh trong dulịch diễn ra mạnh mẽ

Tạo điều kiện phát triển kinh tế của từng vùng từng địa phương

Mang văn hóa Việt Nam đi đến những miền đất mới, để họ biết và hiểu hơn về dân tộc mình

Câu 4: BSVH VN trong ở, đi lại? Những giá trị trong văn hóa ở được khai thác dưới góc độ du lịch?

Câu 5: Tín ngương phồn thực trong tục thờ và lễ hội ở vn?những vấn đề đặt ra trong quản lý và khai thác nó trong du lịch?

• Tín ngương phồn thực:

- Ngay từ đầu, duy trì và phát triển sự sống đã là một nhu cầu thiết yếu nhất của con người Đối với văn hóa nông nghiệp, hai việc nàylại càng bội phần hệ trọng Để duy trì cuộc sống, cần cho mùa màng tươi tốt Để phát triển sự sống, cần cho con người sinh sôi Hai hình thức sản xuất lúa gạo để duy trì cuộc sống và sản xuất con người để kế tục dòng giống này có bản chất giống nhau Đó là

sự kết hợp của hai yếu tố khác loại (đất và trời, mẹ và cha)

- Từ một thực tiễn chung này, tư duy cư dân nông nghiệp Nam á đã phát triển theo hai hướng: những trí tuệ sắc sảo đi tìm quy luật khoa học để lí giải hiện thực và họ xây dựng được triết lí âm

dương; những trí tuệ bình dân nhìn thấy ở thực tiễn đó một sức mạnh siêu nhiên, bởi vậy mà sùng bái nó như thần thánh, kết quả

là xuất hiện tín ngưỡng phồn thực (phồn = nhiều, thực = nảy nở)

Ở Việt Nam, tín ngưỡng phồn thực từng tồn tại suốt chiều dài lịch

sử, và có tới hai dạng biểu hiện : thờ cơ quan sinh dục nam nữ và thờ bản thân hành vi giao phối

- Việc thờ cơ quan sinh dục nam nữ được gọi là thờ sinh thực khí (sinh = đẻ, thực = nảy nở, khí = công cụ) Đây là hình thái đơn giản của tín ngưỡng phồn thực, nó phổ biến ở các nền văn hóa nông nghiệp trên thế giới

- Bên cạnh việc thờ sinh thực khí (= yếu tố) giống như nhiều dân tộcnông nghiệp khác, cư dân nông nghiệp lúa nước với lối tư duy chú trọng tới quan hệ còn có tục thờ hành vi giao phối, tạo nên một dạng tín ngưỡng phồn thực độc đáo, đặc biệt phổ biến ở khu vực Đông Nam á

- Vai trò của tín ngưỡng phồn thực trong đời sống của người Việt cổlớn tới mức chiếc trống đồng - biểu tượng sức mạnh, biểu tượng

quyền lực của người xưa - đồng thời cũng là biểu tượng toàn diện của tín ngưỡng phồn thực: Trước hết, cách đánh trống đồng theo lối cầm chày dài mà đâm lên mặt trống được khắc trên chính các trống đồng và còn được bảo lưu ở người Mường hiện nay là

mô phỏng động tác giã gạo - động tác giao phối Trên tâm mặt trống là hình mặt trời với những tia sáng biểu trưng cho sinh thực khí nam, và giữa các tia sáng là một hình lá với khe ở giữa biểu trưng cho sinh thực khí nữ Xung quanh mặt trống thường gắn các tượng cóc - con cóc trong ý thức của người Việt là "cậu ông trời", mang theo mưa, khiến cho mùa màng tốt tươi, cũng là một dạng biểu trưng của tín ngưỡng phồn thực Cuối cùng, tiếng trống đồng rền vang mô phỏng âm thanh của tiếng sấm - cùng mang ý nghĩa trên

• Những vấn đề đặt ra trong quản lý và khai thác nó trong du lịch?

- Hình nam nữ với bộ phận sinh dục phóng đại được tìm thấy ở tượng đá với niên đại hàng nghìn năm tr.CN ở Văn Điển (Hà Nội),

ở những khắc trên đá trong thùng lũng Sapa Trong việc trang trí nhà mồ Tây Nguyên thì tượng nam nữ với bộ phận sinh dục phóng

to thường xuyên có mặt

- Ở Hà Tĩnh và nhiều địa phương có tục thờ cúng nõ nường (nõ = cái nêm, tượng trưng cho sinh thực khí nam; nường = nang, mo nang, tượng trưng cho sinh thực khí nữ) ở hội làng Đồng Kỵ (Hà Bắc) có tục rước sinh thực khí (làm bằng gỗ) vào ngày 6 tháng giêng; tan hội hai sinh thực khí được đốt đi và tro được đem chia cho mọi người mang ra rắc ngoài ruộng - hành động này có tác dụng như một ma thuật truyền sinh cho mùa màng

- Theo các cụ thì năm nào bỏ qua tục này, trong làng sẽ có nhiều chuyện không lành xảy ra Nhiều địa phương ở Vĩnh Phú, Hà Bắc,

Hà Sơn Bình, trước đây vào dịp hội làng, người ta rước tới 18 bộ

sinh thực khí và khi đám rước kết thúc, mọi người tranh cướp nhaunhững vật này vì tin rằng nó đern lại may mắn, no đủ cho cả năm.

Việc thờ sinh thực khí còn thể hiện ở việc thờ các loại cột (cột đá

tự nhiên hoặc cột đá được tạc ra, có thể có khắc chữ dựng trước cổng đền miếu, đình chùa) và các loại hốc (hốc cây, hốc đá trong các hang động, các kẽ nứt trên dá) ở chùa Dạm (Hà Bắc) có một cột đá hình sinh thực khí nam có khắc nổi hình cặp rồng trời Lý Ngư phủ ở sở đầm Hòn Đỏ (Khánh Hòa) có tục thờ một kẽ nứt lớn trên một tảng đá mà dân gian gọi là Lỗ Lường (một biến âm của tên gọi sinh thực khí nữ), vị nữ thần ngự ở đây là Bà Lường

- Chúng ta thấy giữa hai nhu cầu du lịch và nhu cầu tín ngưỡng tác động một cách ngang bằng nhau Có khi nhu cầu tâm linh là động

cơ chính, có khi nhu cầu du lịch là động cơ chính Tuy nhiên kết quả hưởng thụ của khách du lịch tâm linh luôn luôn là cùng một mức độ mặc dù đi với động cơ nào

- Nếu điểm qua tất cả các lễ hội trong cả nước và các danh lam

thắng cảnh thu hút khách du lịch hiện nay thì chúng ta thấy tỉ lệ du lịch tâm linh trong tổng thể nền du lịch của nước ta là không nhỏ, nếu không muốn nói du lịch tâm linh chiếm một tỷ trọng ngang bằng với các loại hình du lịch khác cộng lại

- Tín ngưỡng phồn thực là văn hóa mang đậm tính bản năng con người, vì vậy chúng ta nên nhận thức rõ ràng hơn về văn hóa này, trong du lịch cũng như trong đời sống, văn hóa phồn thực làm rõ hơn về nguồn gốc của chúng ta và cung cấp cho chúng ta kiến thứcsinh lý, làm giàu them kiến thức của con người Tín ngưỡng phồn thực cũng là văn hóa thu hút khách du lịch tới tham quan và tìm hiểu Đây cũng là cách để chúng ta giới thiệu thêm về văn hóa của Việt Nam

Câu 6: Tục thờ cúng tổ tiên của ng việt-nguồn gốc và ý nghĩa

Tín ngưỡng của tục thờ cúng tổ tiên là quan niệm về sự tồn tại của linhhồn và mối liên hệ giữa người đã chết và người sống (cùng chung huyếtthống) bằng con đường hồn về chứng kiến, theo dõi hành vi của concháu, quở trách hoặc phù hộ cuộc sống của họ Trong tín ngưỡng nàyđạo lý là nội dung nổi trội

Đạo lý uống nước nhớ nguồn, một mặt con cháu bày tỏ lòng biết ơn đốivới các bậc sinh thành, lúc họ đã chết cũng như khi còn sống Mặt khác,

nó cũng thể hiện trách nhiệm liên tục và lâu dài của con cháu đối vớinhu cầu của tổ tiên Trách nhiệm được biểu hiện không chỉ trong cáchành vi sống (giữ gìn danh dự và tiếp tục truyền thống của gia đình,dòng họ, đất nước) mà còn ở trong các hành vi cúng tế cụ thể

• Nguồn gốc của tục thờ cúng tổ tiên

Người ta không thể xác định được tập tục thờ cúng tổ tiên của người Việt bắt đầu xuất hiện từ lúc nào Nhưng tục lệ này đã được duy trì

và truyền đời trải qua nhiều thế hệ tiếp nối nhau Tập tục thờ cúng

tổ tiên của người Việt có thể xuất phát từ hai nguồn gốc: Tô-tem giáo

và Nho giáo

1 - Nguồn gốc Tô-tem giáo:

- Tô-tem giáo là một tín ngưỡng của người nguyên thủy, hình thànhtrong bối cảnh xã hội còn hoang sơ Họ mưu sinh bằng những phương thức thô sơ như săn bắt thú rừng, nhặt hoặc hái quả trên cây để ăn Sự non nớt trong nhận thức này đã đưa con người đến một khái niệm rất sai lầm về nguồn gốc của mình

- Người nguyên thủy nghĩ rằng mình có quan hệ huyết thống với một loài động, thực vật nào đó và họ xem chúng như tổ tiên củamình và thờ cúng động, thực vật ấy Đây là hình thức thờ Vật tổ

Bắt nguồn từ nhận thức sai lầm trên, tôn giáo của xã hội thị tộc bộ lạc ra đời, đó là Tô-tem giáo Mỗi thị tộc bộ lạc, tùy theo quan điểm riêng, thờ cúng một loại động, thực vật khác nhau

Ví dụ: Vật tổ của người Việt là chim lạc (truyền thuyết Lạc Long quân); Vật tổ của người Hán là con rắn (long); Vật tổ của người La Mã và người Liêu là chó sói, v.v Tuy rằng các đối tượng thờ cúng của mỗi thị tộc bộ lạc đều khác biệt nhau, nhưng đều trong cùng một ý niệm thờVật tổ

tem giáo là hình thức điển hình cho tôn giáo nguyên thủy Trong tem giáo, người ta tin rằng linh hồn người chết tồn tại trong một thế giới khác, vì thế người chết cũng cần dùng những vật dụng sinh hoạt như người sống Do đó khi trong gia đình có người chết, những người sống phải thực hiện nghĩa vụ phân chia tài sản cho người chết Những

Tô-đồ dùng cho sinh hoạt cá nhân của người chết và tài sản mang theo

không chôn dưới đất mà được để cạnh mộ phần

2 - Nguồn gốc Nho giáo:

- Dân tộc Việt hình thành trong một khu vực địa lý đặc biệt, nằm giữa miền Bắc Việt Nam và miền Nam Trung quốc Do đó, ngườiViệt từ xa xưa đã học chữ Trung Quốc, đọc sách Trung quốc và chịu ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo

- Khổng Tử, một nhà hiền triết của Trung quốc, hệ thống hóa và phát huy học thuyết của Nho gia, lập ra những qui tắc để răn dạy người đời học biết cách sống phù hợp với luân thường đạo lý trong xã hội Triết lý về xử thế, giáo dục đạo đức con người được Khổng Tử xem như phần quan trọng nhất Chữ “hiếu” trong đạo

“nhân” của Khổng Tử được đặt làm nền móng cho Khổng giáo Từ

đó hình thành nên một tôn giáo gọi là Khổng giáo hay Nho giáo

Khổng Tử quan niệm: Đối với cha, mẹ và anh chị em, ta phải kính yêu,

vì họ là những người gần gũi và thân thiết nhất của chúng ta Đối với thanhân, chúng ta lấy lòng từ ái, khoan nhượng mà đối xử với nhau Đạo làm người trong Khổng Giáo lấy việc hiếu thuận làm đầu và khởi sự với hai từ: “Yêu” và “kính” Khởi đầu là kính yêu cha mẹ, kính nể huynh trưởng của mình Một người được gọi là hiếu khi người ấy biết dưỡng nuôi song thân khi người cần đến Lúc cha mẹ còn sống, phải yêu, và kính cha mẹ, không làm những việc gây tổn hại đến thanh danh của cha mẹ Từ quan niệm hiếu trong Khổng giáo, người Việt tiếp nhận

và thể hiện qua bàn thờ tổ tiên

Do ảnh hưởng của Khổng giáo, người Việt xem chữ “hiếu” như là một chuẩn mực đạo đức và là một nguyên tắc trong đạo lý làm người Trải qua nhiều thế hệ tiếp nối nhau, người Việt đã thể hiện việc hiếu đạo thành một tập tục gọi là thờ cúng tổ tiên

- Xã hội Việt Nam là một xã hội theo chế độ thị tộc phụ quyền; vai trò của người đàn ông chiếm giữ một vị trí rất quan trọng trong gia đình, điều này thể hiện rõ nét trong đại đa số các gia đình củangười Việt

Mặc dù xã hội đã tiến bộ hơn trước rất nhiều, khẩu hiệu “nam nữ bình quyền” thường xuyên được nhắc đến Nhưng trong thực tế tại Việt nam, trong gia đình, cũng như ngoài xã hội, người đàn ông vẫn chiếm giữ được nhiều ưu thế hơn người phụ nữ Tư tưởng “trọng nam khinh nữ” vẫn bàng bạc trong xã hội Việt Nam: đa số người Việt đều vẫn chuộng có con trai để nối dõi tông đường hơn là có con gái (vì quan điểm “nữ sanh ngoại tộc”)

Trải qua nhiều thế hệ, người Việt hệ thống hóa dần dần tập tục thờ cúng tổ tiên và xem tập tục này gần như là một tôn giáo Bất cứ người

Việt nào, nếu không có tôn giáo nào khác, khi được hỏi đến đều cho rằng mình theo đạo thờ cúng ông bà!

• Ý nghĩa của tục thờ cúng tổ tiên

- Thờ cúng tổ tiên còn là hình thức tín ngưỡng có ý nghĩa lớn về mặt

tổ chức cộng đồng trong xã hội truyền thống Thờ cúng tổ tiên, ông

bà là tín ngưỡng gốc xuyên suốt quá trình lịch sử Việt Nam, nó là sợi dây liên kết để góp phần cột chặt tính thống nhất toàn dân tộc

và cũng là cội nguồn của các phong tục, tín ngưỡng khác

- Vai trò tổ chức liên kết cộng đồng của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên còn rõ hơn khi ta xem xét vấn đề thờ quốc Tổ Cả cộng đồng cư dân Việt Nam được củng cố bởi đức tin chung một cội nguồn Tất

cả là “đồng bào”, đều là “con Lạc cháu Hồng” Đây chính là nguồnsức mạnh tinh thần giúp cho dân tộc ta vững vàng trước mọi sự đe dọa của thiên tai và giặc ngoại xâm

- Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt Nam trong quá trìnhhình thành, tồn tại của nó đã góp phần tạo ra những giá trị đạo đứctruyền thống như lòng hiếu thảo, lòng nhân ái, tính cộng đồng, tínhcần cù, sáng tạo, lòng hiếu học, lòng yêu nước Vì thế tín ngưỡngthờ cúng tổ tiên như đã khái quát trên có thể nói là vĩnh hằng cùngvới sự tồn tại và phát triển của dân tộc Hiếu với tổ tiên, ông, bà,cha, mẹ còn được nâng lên cao hơn, đẹp hơn, đó là "hiếu với dân,với nước"

Vì thế càng ngày tín ngưỡng thờ cũng tổ tiên càng có vai trò quan trọngtrong đời sống tâm linh của mỗi người Việt Nam, nó là một trong nhữngnhân tố góp phần quan trọng để bảo tồn và duy trì văn hóa truyền thống.Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là một tập tục mang đậm nét văn hoá củangười Việt

Câu 7: Diễn xướng ca nhạc và diễn xướng ca nhạc với hoạt động du lịch?

*Khái niệm :

Diễn xướng mang tính nguyên hợp không phân tách và được chia làm 2thành tố cơ bản:

-Diễn: Hành động xảy ra

-Xướng: Hát lên, ca lên

Một số tác giả, nhà nghiên cứu đã đưa ra rất nhiều khái niệm về diễmxướng tiêu biểu như:

• Theo tác giả Lê Trung Vũ: Tác gỉa chia diễn xướng làm 2 loại:

-Chủ đề: Dựng nước

Giữ nước-Quy cách: DX tự nhiên, tự do( thường hát không động tác, hoặc độngtác đơn giản, không kèm tập tục lễ nghi ) DX định kỳ, định lễ( phứctạp về phần cấu tạo, đa dạng về nội dung, theo quy cách nhất định)

DX thì phải có diễn( múa, động tác, âm nhạc) và xướng( hát, ngâm ngợi,nói)

• Theo tác giả Nguyễn Hữu Thu: “ DX là chỉ chung việc thể hiện vàtrình bày những sáng tác nghệ thuật của con người gồm nhiều yếu tố hợpthành, DX là tất cả những phương thức sinh hoạt văn nghệ mag tính chấtnguyên hợp của con người từ ngay buổi đầu sơ khai đến văn minh hiệnnay