Hán Việt

Trong laônh vûơc ngön tûơ, khöng coâ víịn ăïì"tûơ aâi dín töơc", cuông khöng coâ chuýơn "tiïịng nûúâc töi giađu coâ, veê vang, hay hún hùỉn tiïịng nûúâc anh" mađ chó lađ möơt phûúng tiïơ

MUÅC LUÅC

Lúâi noái àêìu 2

Töíng quaát 3

Àùåc àiïím cuãa tiïëng Haán Viïåt 7

Àoåc thïm 17

Tiïëng Haán Viïåt trong ca dao Viïåt Nam 19

Caách duâng chûä Haán Viïåt 22

Kïët luêån 26

Lúđi noâi ăíìu

Bađi viïịt nađy nhùìm trònh bađy caâc víịn ăïì thûơc tïị cuêa tiïịng Haân Viïơt trong ngön tûơ Viïơt Nam trïn quan ăiïím thûơc duơng ăaơi chuâng; boê qua caâc liïn quan lõch sûê cuông nhû lyâ luíơn ngön ngûô hoơc khaâ khoâ caêm nhíơn ặúơc

Vúâi möơt ăïì tađi röơng lúân vađ khoâ khùn nhû víơy thò bùưt buöơc phaêi xaêy ra sai soât! Kñnh mong quyâ võ röơng lođng tha thûâ vađ böí tuâc hoùơc sûêa sai cho caâc sai soât, nïịu coâ Töi xin thađnh thíơt caâm ún trûúâc

PHAƠM BÍN

Töíng quaât

Khi múâi thíịy cuơc xađ böng líìn ăíìu tiïn tûđ Phaâp du nhíơp vađo, ngûúđi Viïơt Nam khöng coâ tiïịng ăïí goơi; vò víơy ăoơc tiïịng Phaâp "savon" theo gioơng Viïơt Nam lađ xađ böng Tiïịng xađ böng ặúơc goơi lađ tiïịng Phaâp Viïơt Vúâi thúđi gian sûê duơng líu dađi, chûô xađ böng tûơ nhiïn hoâa thađnh tiïịng Viïơt, goơi lađ tiïịng Viïơt coâ göịc Phaâp Tûúng tûơ nhû víơy, khi ngön tûơ Viïơt Nam mûúơn tiïịng cuêa Maân, Međo, Tađy Ăen, Tađy Trùưng, Tađy Ăoê, Thöí, Nuđng, Lađo, Chiïm Thađnh, Chín Laơp, Anh, Cambodge, v.v thò goơi lađ tiïịng Maân Viïơt, Međo Viïơt, Tađy Ăen Viïơt, v.v

Trong laônh vûơc ngön tûơ, khöng coâ víịn ăïì"tûơ aâi dín töơc", cuông khöng coâ chuýơn "tiïịng nûúâc töi giađu coâ, veê vang, hay hún hùỉn tiïịng nûúâc anh" mađ chó lađ möơt phûúng tiïơn ăïí thöng ăaơt vúâi nhau mađ thöõ Lõch sûê tiïịng Viïơt Nam cuông na naâ nhû cuêa caâc nûúâc khùưp núi trïn thïị giúâi: khöng coâ chûô thò cûâ tûơ nhiïn mûúơn mađ xađi, ăún giaên víơy thöõ Chñnh vò thïị mađ khi xeât lõch sûê ngön ngûô, ngûúđi ta kïịt luíơn rùìng khöng coâ thûâ tiïịng nađo ặúơc goơi lađ thuíìn caê Traêi qua khoaêng 8,000 nùm, tíịt caê caâc tiïịng noâi ăïìu pha tröơn vađ vay mûúơn líîn nhauơ Röìi vúâi thúđi gian, tíịt caê ăïìu phaât triïín, trúê nïn phong phuâ vađ tiïịn böơ hún Muöịn hay khöng muöịn thò ăoâ víîn lađ sûơ thíơt Xin caâc ngûúđi Viïơt Nam "baêo hoađng hún vua" khöng nïn noâng giíơn khi töi viïịt: tiïịng Viïơt chó lađ möơt thûâ tiïịng noâi bònh thûúđng nhû moơi thûâ tiïịng noâi trïn thïị giúâi, khöng ngheđo nađn mađ cuông khöng giađu coâ, khöng coâ gò veê

vang mađ cuông khöng coâ gò nhuơc nhaô, khöng coâ gò siïu viïơt mađ chó coâ caâc ăùơc ăiïím riïng nhû bíịt cûâ thûâ tiïịng nađo khaâc

Tiïịng Viïơt chó lađ möơt phûúng tiïơn ăïí ngûúđi Viïơt thöng ăaơt vúâi nhau; haôy boê qua caâc maânh khoâe tuýn truýìn, kñch ăöơng tím lyâ khöng ăuâng ăùưn Nïịu coâ khaâch quan thò múâi biïịt chöî hay, chöî dúê cuêa mònh mađ sûêa ăöíi cho ngađy cađng khaâ lïn; cođn nhû cûâ tûơ cho tiïịng nûúâc mònh lađ "giađu ăeơp, phong phuâ, veê vang" hún tiïịng nûúâc khaâc thò giöịng y nhû viïơc so saânh choâ nûúâc töi khön hún choâ nûúâc anh, rùng bođ nûúâc töi trùưng hún rùng bođ nûúâc anh; trong khi thûơc tïị khaâch quan thò cûâ hïî lađ choâ thò choâ úê nûúâc nađo cuông khön nhû nhau, cuông biïịt trung thađnh vúâi chuê vađ bođ nûúâc nađo thò rùng cuông trùưng caê! Thiïịt nghô viïơc taân dûúng tiïịng Viïơt quaâ ăaâng lađ cöị tònh noâi sai sûơ thíơt, voô ăoaân vađ seô khöng thuýịt phuơc ặúơc ai caê, nhíịt lađ ăaâm con chaâu coâ cú may hoơc ặúơc tinh thíìn phín tñch khoa hoơc cuêa Íu Tíy Ngoaơi trûđ caâc tiïịng sûê duơng trong ăúđi söịng hađng ngađy nhû: ùn, nguê, ăi, chaơy, caâi bađn, caâi ghïị, caâi nhađ, con međo, con chuöơt, con choâ, cuơc ặúđng, cuơc ăaâ, cuơc gaơch, cíy me, cíy öíi, cíy trûâng caâ, v.v thò tiïịng Viïơt Nam phaêi mûúơn ríịt nhiïìu tûđ caâc tiïịng noâi khaâc, ăùơc biïơt lađ tiïịng Mûúđng Thuúê ban ăíìu lõch sûê, coâ giaê thuýịt cho rùìng giöịng ngûúđi Mûúđng chñnh lađ giöịng dín nguýn thuêy cuêa ngûúđi Viïơt bíy giúđ Trong cuöịn "Chaânh taê tiïịng Viïơt", giaâo sû Lï Ngoơc Truơ viïịt:

"Göịc tñch dín töơc vađ vùn hoâa úê taơi Bùưc Viïơt Coâ leô thúđi thûúơng cöí, töí tiïn ta ăaô cû truâ nhûông vuđng triïìn nuâi, tûđ söng Ăađ (Hùưc Giang) túâi Quaêng Bònh, gíìn guôi vúâi dín Mûúđng; díịu vïịt cođn laơi lađ tiïịng noâi nhûông vuđng níìy cuông cûâng vađ coâ chöî tûúng túơ tiïịng Mûúđng Thñ duơ: Mûúđng: ka, kaêy, köịk, kaêw

Hađ Tônh: ga, gaâi, köơk, gaơw

Hađ Nöơi: gađ, gaâi, göịc, gaơoơ

Dín Mûúđng, dín miïìn nuâi, cûâ ruât líìn raêi raâc vö daôy nuâi Hoađnh Sún Hoơ khöng bõ aênh hûúêng vùn hoâa cuêa nûúâc ngoađi, nhíịt lađ cuêa hai ăaơi cûúđng quöịc Tađu vađ Aaân nïn cođn giûô nhûông cöí tuơc Tiïịng noâi cuêa hoơ cuông khöng biïịn ăöíi nhiïìuơ Nhúđ víơy, so saânh hai thûâ tiïịng múâi thíịy tiïịng Viïơt vađ tiïịng Mûúđng coâ leô do möơt göịc mađ raơ

Dín Viïơt hay dúđi dín líơp nghiïơp, líìn xuöịng ăöìng bùìng, kiïịm chöî ăíịt ăai phò nhiïu dïî sanh söịng hún; ăoâ lađ ăöìng bùìng söng Höìng Hađ (Luâc cöí thúđi khöng tiïịn vađo Nam, xûâ Lím Aaâp cuêa ngûúđi Chađm

vò leô nuâi non caên trúê, ăíịt ăai chíơt heơp khoâ sanh söịng.) Tiïịng noâi, nhúđ nûúâc söng Höìng Hađ cuông "thanh dõu" díìn."

Coâ leô tiïịng Mûúđng lađ göịc cuêa tiïịng Viïơt nhûng sau hún 2,000 nùm lõch sûê thò tiïịng Viïơt ngađy nay ăaô rúđi xa caâi göịc vïì gioơng noâi cuông nhû söị lûúơng tûđ ngûô tíịt nhiïn phaêi nhiïìu hún gíịp böơi líìn do kïịt naơp thïm tiïịng Haân úê phña Bùưc vađ tiïịng Maô Lai (caâ, ăaô, seô, ăang), Mön Khmer (ăöịt, chaây, mùơn, chaât, chua), Thaâi Lan, Chín Laơp, Chiïm Thađnh úê phña Nam

Xeât vïì tyê lïơ mûúơn chûô thò viïơc mûúơn tiïịng Haân ăùơc biïơt nhiïìu khuêng khiïịp! Nhiïìu ăïịn nöîi hïî cûâ noâi hoùơc viïịt thò ngûúđi Viïơt Nam, duđ coâ yâ thûâc hay khöng coâ yâ thûâc, ăïìu sûê duơng ríịt nhiïìu tiïịng Haân, ặúơc ăoơc theo khííu ím cuêa ngûúđi Viïơt, goơi lađ tiïịng Haân Viïơt

Tiïịng Haân Viïơt ăaô coâ trong tiïịng Viïơt Nam ngay tûđ thuúê ban ăíìu coâ chuêng töơc Viïơt Nam (trûúâc thïị kyê I), sau ăoâ lađ thúđi gian bõ Trung quöịc ăö höơ khoaêng 1,000 nùm Trong thúđi gian nađy, chûô viïịt cho caê nûúâc lađ chûô Haân Ăïịn thúđi kyđ ăöơc líơp, khoaêng 1,000 nùm (trûđ khoaêng 20 nùm bõ nhađ Minh ăö höơ vađo ăíìu thïị kyê XV vađ 100 nùm bõ Phaâp chiïịm lađm thuöơc ắa), thò chûô viïịt víîn lađ chûô Haân Ngûúđi Viïơt Nam duđng chûô Haân trong moơi laônh vûơc duđng ăïịn chûô: cöng vùn, khoa hoơc, lõch sûê, giaâo duơc, vùn chûúng, v.v Chó múâi gíìn ăíy (khoaêng 100 nùm) thò múâi coâ löịi chûô abc xuíịt hiïơn do cöng sûâc cuêa caâc giaâo sô truýìn ăaơo Thiïn chuâa tûđ nhiïìu nûúâc ăïịn Viïơt Nam nhû: Tíy Ban Nha, Böì Ăađo Nha, Hođa Lan, Phaâp, v.v

Traêi qua suöịt möơt thúđi gian khoaêng 2,000 nùm sûê duơng chûô Haân liïn tuơc nhû víơy thò leô tíịt nhiïn aênh hûúêng to lúân cuêa chûô Haân lađ möơt sûơ kiïơn lõch sûê khaâch quan trong tiïịng noâi vađ chûô viïịt Viïơt Nam

Tiïịng Viïơt Nam lađ thûâ tiïịng töíng húơp ríịt nhiïìu thûâ tiïịng, trong ăoâ tiïịng Haân Viïơt ûúâc tñnh chiïịm hún 70% Vò tiïịng Haân Viïơt nhiïìu quaâ, sûê duơng líu quaâ, phöí thöng quaâ vađ gioơng ăoơc khaâc hùỉn gioơng Trung quöịc cho nïn coâ thïí noâi rùìng ăa söị tiïịng Haân Viïơt ăaô

ặúơc Viïơt hoâa röìi; hay noâi caâch khaâc, ăa söị tiïịng Haân Viïơt trong ngön tûơ Viïơt Nam lađ tiïịng Viïơt coâ göịc lađ tiïịng Haân

Ăùơc ăiïím cuêa tiïịng Haân Viïơt

Möơt cíu hoêi tíịt nhiïn phaêi ăùơt ra lađ lađm sao phín biïơt ặúơc tiïịng Haân Viïơt vađ tiïịng Viïơt, ăùơc biïơt ăöịi vúâi nhûông ngûúđi khöng hoơc chûô Haân hoùơc chó coâ trònh ăöơ Trung Hoơc Viïơt Ngûô, hoùơc nhûông ngûúđi Viïơt quen duđng ngoaơi ngûô, líu díìn trònh ăöơ hiïíu biïịt tiïịng Viïơt coâ thïí trúê nïn keâm coêi Coâ vađi caâch nhû sau:

Caâch lađm biïịng lađ phađm khi gùơp chûô Viïơt nađo mađ khöng hiïíu nghôa möơt caâch roô rađng hoùơc khöng chùưc viïịt ăuâng chaânh taê hoùơc ñt nghe thíịy thò híìu chùưc chûô ăoâ lađ chûô Haân Viïơt Thñ duơ: A Phuâ Haôn (Afghanistan), viïơt daô (chaơy ăua viïơt daô), thõ phi (chuýơn thõ phi úê ăúđi), cöng xuâc tu só, bõ vong luơc, töịi híơu thû, hađn thûê biïíu, ắa chíịn kyâ, kyâ ím phaâp, trùưc ắa hoơc, nhín sinh quan, vuô truơ quan, ăađn viïơt, tiïìm thuêy ẳnh, naơn nhín maôn, thíím myô, quöịc sùưc thiïn hûúng, thuơc nûô ýíu ăiïơu , nguô cöịc, phiïịm diïơn, caênh saât, baêo tađng viïơn, hađn lím viïơn, böơ nöơi vuơ, böơ quöịc phođng, böơ ngoaơi giao, khuêng böị, ặâc mö khùưc laơp tíy (democracy), ýn tû phi lyâ thuíìn (inspiration), Tođa Baơch Oaâc, Nûôu Ûúâc, Ba Lï, Hoa Thõnh Ăöịn, Tíy Nhaô Ăöì, La Tónh (Los Angeles), Thaânh Hađ Tíy (San Jose), Chi Gia Kha (Chicago), Gia Naô Ăaơi (Canada), Voơng Caâc (Bangkok), Maơnh Maôi (Bombay), Ăûâc Lúơi (Delhi), Cöí Ba (Cuba), Naô Phaâ Luín (Napoleâon), Lû Thoa Rousseau), Cam Ăõa (Gandhi), Böịi Ăa Phíìn (Beethoven), A Lyâ Sô Ăa Ăûâc (Aristote), Phuâ Laông Sa (France), YÂ Ăaơi Lúơi (Italie), A Myô Lúơi Gia (Ameârique), Aíu La Ba (Europe), AÂ Tïị AÂ (Asie), v.v

Caâch ñt lađm biïịng lađ ngíîm nghô nghôa vađ caâch duđng cuêa chûô Nïịu möơt chûô nađo ăoâ ặâng möơt mònh, coâ nghôa nađo ăoâ nhûng khöng taơo thađnh tûđ ngûô ặúơc thò chûô ăoâ lađ chûô Haân Viïơt Thñ duơ:

+++thiïn: trúđi Ngûúđi Viïơt noâi: "töi nhòn trúđi", khöng noâi "töi nhòn thiïn." Tuy nhiïn, khi duđng vúâi chûô cùơp ăöi, hoùơc ăöìng nghôa hoùơc phaên nghôa, thò coâ thïí noâi : "cuêa thiïn traê ắa" Tûđ ngûô: thiïn tađi, thiïn tai, thiïn taơo, thiïn bíím, thiïn cú, thiïn haơ, thiïn vùn, thiïn tñnh, thiïn nhiïn, thiïn lûúng, thiïn löi, thiïn hònh vaơn traơng, thiïn niïn kyê

+++ắa: ăíịt Ngûúđi Viïơt noâi: "ăíịt nađy múâi ặúơc boân phín", khöng noâi "ắa nađy múâi ặúơc boân phín" Tûđ ngûô: ắa cíìu, ắa dûơ ắa lyâ, ắa bađn, ắa ăiïím, ắa ăöì, ắa hònh, ắa ví,t, ắa thïị, ắa chíịn kyâ, ắa chíịt hoơc, ắa chó, ắa haơt, ắa löi, ắa phûúng, ắa maơch, ắa tûđ +++nhín: ngûúđõ Ngûúđi Viïơt noâi: "daơy con lođng thûúng ngûúđi", khöng noâi "daơy con lođng thûúng nhín" Tûđ ngûô: nhín ăaơo, nhín tađi, nhín khííu, nhín lûơc, nhín tím, nhín tònh thïị thaâi, nhín sûơ, nhín loaơi, nhín baên, nhín aâi, nhín chuêng hoơc, nhín chûâng, nhín caâch, nhín duýn, nhín ặâc, nhín phíím, nhín quýìn, nhín sinh quan, nhín tñnh, nhín híơu, nhín maôn, nhín nghôa, nhín viïn, thûúng nhín, cöng nhín, vùn nhín

Caâch "khoâ" nhíịt lađ hoơc tiïịng Haân, nhúđ ăoâ mađ tûơ khùưc phín biïơt ặúơc tiïịng Haân Viïơt vađ tiïịng Viïơt thuíìn tuâyơ Dûúâi ăíy lađ möơt söị ăùơc ăiïím cuêa tiïịng Haân Viïơt trong ngön tûơ Viïơt Nam

a)Vïì ím víơn:

Xeât vïì tiïịng noâi thò coâ hai loaơi: loaơi thûâ nhíịt lađ tiïịng biïịn ím, biïịn nghôa (tonal languages), nghôa lađ sûơ lïn gioơng hay xuöịng gioơng lađm thay ăöíi nghôa cuêa tiïịng (nhû tiïịng cuêa caâc nûúâc chíu Phi, Nam chíu AÂ, thöí dín Mexico, v.v ) Loaơi thûâ hai lađ tiïịng bíịt biïịn ím, bíịt biïịn nghôa (nontonal languages), nghôa lađ sûơ lïn gioơng hay xuöịng gioơng khöng lađm thay ăöíi nghôa cuêa tiïịng (nhû Nhíơt Baên, UÂc AÂ, Anh, Phaâp, chíu Aíu) Vò víơy, ăiïìu ăùơc biïơt quan troơng trong loaơi tiïịng

"biïịn ím, biïịn nghôa" lađ phaât ím vađ hiïíu ăuâng nghôa

Tiïịng Haân vađ tiïịng Viïơt lađ loaơi tiïịng biïịn ím, biïịn nghôa, coâ nhiïìu díịu gioơng nïn ngoađi caâch phaât ím ăuâng, duđng ăuâng nghôa chûô cođn phaêi chuâ troơng ăïịn víịn ăïì chaânh taê Líịy thñ duơ phaât ím tiïịng tinh phaêi khaâc vúâi tin, vađ khi boê díịu vađo thò nghôa chûô tinh khaâc nghôa caâc chûô tònh, tñnh, tónh, tônh vađ tõnh (tin cíơy, tin vui vađ tinh anh, tinh binh, tinh ăúđi, tinh ranh, tinh chïị, tinh khiïịt, tinh thïí, tònh aâi, tònh caêm, tònh cúđ, tònh duýn, tònh hònh, tònh nghi, tònh nghôa, noâng tñnh, baên tñnh, tñnh chíịt, tñnh ăöị, tñnh khñ, tñnh maơng, tñnh nïịt, tñnh söí, tñnh tûđ, tónh ăiïìn, tónh duơng, tónh bú, tónh leê, tónh giíịc, tónh khö, tónh ngöơ, tónh taâo, tónh trûúêng, thanh tônh, tônh dûúông, tônh tûđ, tônh víơt, tônh trñ, tônh toơa, tônh mõch, tônh tím, tõnh tiïịn, tõnh ăöơ, thanh tõnh.)

Gíìn ăíy, khi viïịt thú trïn lûúâi ăiïơn toaân, möơt söị ngûúđi Viïơt hoùơc do khöng coâ xoâp que tiïịng Viïơt, hoùơc do lûúđi biïịng ăaânh caâc kyâ hiïơu díịu VIQR, hoùơc muöịn che díịu löîi chaânh taê nïn viïịt khöng coâ díịuơ Tíịt nhiïn ngûúđi ăoơc coâ thïí ăoaân nghôa cùn cûâ vađo nöơi dung bađi viïịt nhûng nghô cho ăïịn cuđng thò bùưt buöơc phaêi boê díịu búêi caâi cöịt cíịu truâc cuêa tiïịng Viïơt lađ díịu gioơng Khöng coâ díịu gioơng thò khöng cođn lađ tiïịng Viïơt nûôa

Khaâc vúâi loaơi tiïịng ăa víơn (polysyllabic, nhiïìu ím taơo ra möơt nghôa), tiïịng Haân lađ loaơi tiïịng ăöơc víơn (monosyllabic, möơt ím coâ möơt nghôa) vađ chûô viïịt lađ loaơi chûô biïíu yâ, biïíu nghôa (khöng thïí raâp víìn abc mađ ăoơc ặúơc) Chñnh do hai ăùơc ăiïím vûđa nïu mađ tiïịng Haân coâ quaâ nhiïìu tiïịng phaât ím giöịng y nhû nhau nhûng nghôa vađ caâch viïịt laơi khaâc nhau (goơi lađ tiïịng ăöìng ím, dõ nghôa, dõ hònh.) Ngay caê chûô viïịt cuđng möơt hònh ăöì giöịng nhau nhûng coâ chûô laơi bao göìm nhiïìu nghôa khaâc nhauơ Thñ duơ: xeât chûô tu só trong cíu "Nïịu cúêi truöìng ăi ra phöị lađ phaơm töơi cöng xuâc tu só." Trûúâc hïịt, nïịu biïịt cöng xuâc tu só lađ tiïịng Haân Viïơt thò seô giuâp viïịt ăuâng chaânh taê, khöng viïịt cong suâc hoùơc cong suât tu sô Xeât vïì nghôa:

* Ím Tu coâ saâu kiïíu chûô chñnh, viïịt nhû sau:

1) tu: 8 neât, böơ Nhín (ngûúđi): sûêa (tu thín)

2) tu: 11 neât, böơ "Nûô" (ăađn bađ): chõ (cöí ngûô)

3) tu: 5 neât, böơ "Dûúng (con dï): coâ hai nghôa:

a) thûâc ùn ngon (trín tu)

b) mùưc cúô, theơn thuđng (hađm tu: coâ neât theơn thuđng)

4) tu: 7 neât, böơ "Nhuơc" (thõt): nem

5) tu: 2 neât, böơ "Hiïơt" (ăíìu): cíìn gíịp (cíịp tu, thiïịt tu)

6) tu: 12 neât, böơ "Tiïu" (toâc dađi): ríu tuêa raơ Tûđ ngûô: liïn tu: tua böng sen Thađnh ngûô: Liïn tu bíịt tíơn: tuâa ra, tiïịp diïîn khöng ngûđng

* Ím Só coâ saâu kiïíu chûô chñnh, viïịt nhû sau:

1) só: 6 neât, böơ "Khííu" (caâi miïơng): haâ miïơng raơ

2) só: 6 neât, böơ "Tím" (tim, lođng): líịy lađm nhuơc (só nhuơc), xíịu höí 3) só: 19 neât, böơ "Mõch" (súơi tú nhoê): caâi lûúâi bõt toâc

4) só: 10 neât, böơ "Y" (aâo): cúêi aâo ra, caâch chûâc (só khñ, só chûâc) 5) só: 11 neât, böơ "Tuâc" (chín): deâp lađm bùìng coê

6) só: 19 neât, böơ "Tuâc" (chín): giađy deâp lađm bùìng coê Tûđ ngûô: só

yâ tûúng nghïnh: muâa giađy ra ăoân (khaâch)

Trong thûơc tïị, khi noâi cíu thñ duơ nïu trïn, ngûúđi Trung quöịc cùn cûâ vađo nöơi dung (context) cuêa víịn ăïì ăang ăïì cíơp ăïí xaâc ắnh nghôa cuêa ím Cođn nïịu viïịt xuöịng thò vò caâc chûô ăïìu biïíu nghôa (vađ

dõ hònh) nïn nhòn vađo lađ biïịt nghôa ngay, khöng sao líîn löơn ặúơc Tiïịng Viïơt Nam cuông lađ loaơi tiïịng ăöơc víơn nhûng ngađy nay ngûúđi Viïơt Nam khöng viïịt chûô Haân nûôa mađ laơi viïịt theo kiïíu chûô biïíu ím, raâp víìn abc laơi ăïí phaên aênh gioơng noâi, hay noâi caâch khaâc lađ noâi sao viïịt víơyơ Khöí nöîi lađ tiïịng ăöìng ím nhûng khaâc nghôa trong tiïịng Viïơt cuông nhiïìu khöng keâm tiïịng Haân Nay duđng hïơ thöịng biïíu

ím cho nïn ngûúđi Viïơt seô vö cuđng khoâ khùn, chó coâ thïí cùn cûâ vađo nöơi dung ăïí ăoaân mođ mađ thöi - ăöi khi ăoaân ặúơc, ăöi khi ăađnh chõu thua, khöng caâch nađo ăïí xaâc ắnh nghôa cuêa caâc chûô Haân Viïơt ăöìng

ím ặúơc!

Trong thñ duơ "Nïịu cúêi truöìng ăi ra phöị lađ phaơm töơi cöng xuâc tu só" coâ ngûúđi ăoaân lúđ múđ lađ "xuâc phaơm caâc võ tu sô (ngûúđi tu hađnh)"

Röìi lađm sao ăïí ăoaân nghôa chûô cöng? Trong ăíìu ngûúđi Viïơt coâ caâc chûô: cöng sûâc, cöng viïơc, cöng duơng, cöng lao, cöng hiïơu, cöng suíịt, chiïịn cöng, thađnh cöng, uöíng cöng, cöng kñch, tíịn cöng, phaên cöng, cöng ăoađn, thuê cöng, ăíịng hoâa cöng, baôi cöng, cöng ặâc, cöng trònh, cöng nhín, cöng cöơng, cöng dín, cöng quýìn, cöng hađm, cöng chûâc, cöng chuâa, cöng lyâ, bíịt cöng, cöng hûôu, cöng ñch, cöng khai, cöng quyô, cöng phíîn Nïịu biïịt tiïịng Haân thò seô biïịt chûô cöng coâ böịn nghôa chñnh, viïịt thađnh böịn chûô khaâc nhau:

*cöng: chung (cöng cöơng, cöng dín, cöng chuâng)

*cöng: kïịt quaê cuêa möơt hađnh ăöơng nađo ăoâ (cöng duơng, cöng lao, cöng hiïơu)

*cöng: ăaânh (cöng kñch, tíịn cöng, phaên cöng)

*cöng: thúơ, lao ăöơng (cöng ăoađn, thuê cöng)

Nghôa ăuâng cuêa cíu: "Nïịu cúêi truöìng ăi ra phöị lađ phaơm töơi cöng xuâc tu só" lađ "líịy lađm nhuơc nhaô, xíịu höí, mùưc cúô, theơn thuđng khi xuâc phaơm ăïịn cöng chuâng" Möơt thñ duơ khaâc vïì khöí naơn ăöìng ím: "nam nûô thuơ thuơ bíịt thín" Ngûúđi khöng hoơc chûô Haân, ăoơc cíu nađy thò khöng caâch nađo hiïíu ặúơc sûơ khaâc biïơt giûôa hai chûô "thuơ thuơ" Muöịn hiïíu, phaêi ăi vïì caâi göịc chûô Haân Möơt chûô "thuơ" coâ nghôa lađ "chõu nhíơn líịy (thuơ mïơnh, thu nhíơn), thuöơc böơ "Hûơu" vađ chûô "thuơ" kia coâ nghôa lađ "cho, trao cho (truýìn thuơ), thuöơc böơ "Thuê", nghôa cuêa cíu nađy lađ: ngûúđi nam vađ ngûúđi nûô khöng ă ûúơc súđ moâ, ăuơng chaơm, gíìn guôi, thín míơt khi trao ăöíi víơt gò ăoâ vúâi nhau

b) Vïì nghôa:

Khi duđng tiïịng Haân Viïơt thò phaêi lûu yâ hai víịn ăïì thûúđng xaêy ra: tríơt tûơ vùn phaơm vađ nghôa cuêa caâc tiïịng cuđng ím mađ khaâc nghôa, khaâc caâch viïịt

Möơt söị tiïịng Haân Viïơt víîn cođn giûô ím Haân, khi noâi ra thò ím nghe ríịt giöịng vađ khi sûê duơng thò víîn giûô nguýn cíịu truâc vùn phaơm cuêa chûô Haân Thñ duơ: maơi (baân), maôi (mua), niïn (niïn lõch), ăöơng (ăöơng tûđ), ăöng (muđa Ăöng), laôo (öng laôo), caêng (haêi caêng), thuêy (thuêy thuê), aânh (aânh tađ dûúng), khöng (khöng khñ), ăíơu (ăíơu xanh), nhû (giöịng nhû), thín (thín cíy), nhung (nhung luơa), thñch (vui thñch),

phêën (buåi phêën), xûá (xûá súã), sûå (sûå viïåc), diïỵn giẫng, bấo chđ, tûå àiïín, muåc luåc, hổa sơ, bûu chđnh, bûu àiïån, tđnh tịnh, tđnh mïånh, tđnh khđ, tịnh duåc, tịnh trẩng, chĩnh àưën, chĩnh lyá, chĩnh tïì, chĩnh toân, chđnh àẩi, chđnh àấng, chđnh quẫ, chđnh giấo, v.v

Mưåt sưë tiïëng Hấn Viïåt khưng côn giûä êm Hấn, khi nối ra thị êm nghe khấc hùèn vâ khi sûã duång thị tuên theo cêëu truác vùn phẩm cuãa chûä Viïåt, gổi lâ tiïëng Viïåt cố gưëc Hấn Cêìn lûu yá rùçng vâo thúâi xa xûa, tiïëng Hấn àậ bõ àổc trẩi theo khêíu êm cuãa ngûúâi Viïåt thúâi àêëyå Rưìi vúái thúâi gian trưi qua, cẫ giổng àổc cuãa ngûúâi Trung quưëc vâ Viïåt Nam àïìu thay àưíi, cho túái nay thị mưåt sưë tiïëng Hấn Viïåt hoân toân khấc hùèn vïì êm, khưng côn húi hûúám àổc trẩi nûäẩ Thđ duå: nhõn (nhûúâng nhõn) do chûä Hấn "nhêỵn", gêìn (xa gêìn) do chûä Hấn "cêån", cûáng (cûáng ngùỉt) do chûä Hấn "cang/cûúng", chia (phên chia) do chûä Hấn "chi", giïët (giïët bô) do chûä Hấn "sất", thiïng liïng do chûä Hấn

"linh", àân (àân bô) do chûä Hấn "àoân", cuưën (cuưën sấch) do chûä Hấn

"quyïín", thú (thú ca) do chûä Hấn "thi"

Chûä Hấn àậ cố trûúác khi cố giêëy vâ mấy in (hún 2,000 nùm nay) cho nïn viïåc ghi chếp mưåt chûä rêët khố khùn; rưìi tûâ cấi khố nây mâ cố khuynh hûúáng giẫn tûå hóåc nuưët chûä (tĩnh lûúåc, êín duång vâ khuyïët duång) Xin àún cûã mưåt thđ duå vïì trêåt tûå vùn phẩm thûúâng gùåp nhû sau:

Thay vị: nhên chi têm (lông cuãa ngûúâi) thị êín chûä "chi", nối: nhên têm (lông ngûúâi)

Nhên chi khêíu (miïång cuãa ngûúâi) thị nối: nhên khêíu (miïång ngûúâi)

Nhên chi lûåc (sûác cuãa ngûúâi) thị nối: nhên lûåc (sûác ngûúâi)

Nhên chi tâi (tâi cuãa ngûúâi) thị nối: nhên tâi (tâi ngûúâi)

Thiïn hẩ chi nhên (ngûúâi úã dûúái khùỉp bêìu trúâi ) thị nối: thiïn hẩ (thïë giúái loâi ngûúâi)

Thuåc nûä chi yïíu àiïåu: sûå yïíu àiïåu cuãa thuåc nûä

Khưng nối "têm nhên, khêíu nhên, lûåc nhên, tâi nhên, hẩ thiïn, v.v " Trong thûåc tïë, nïëu àẫo ngûúåc trêåt tûå vùn phẩm trïn àêy cuãa

chûô Haân Viïơt ăïí noâi theo tríơt tûơ vùn phaơm Viïơt Nam thò coâ ba víịn ăïì xaêy ra:

*Chûô Haân Viïơt trúê nïn vö nghôa hoùơc töịi nghôa:

Khöng ặúơc ăaêo tríơt tûơ cuêa caâc chûô: tûúng quan, quan troơng, cú quan, cú thïí, thúđi cú, hiïịu danh, hiïịu sùưc, thõ hiïịu, hyâ kõch, hyâ trûúđng, phûúng diïơn, phûúng phaâp, phûúng trònh, caênh saât, Nho giaâo, nho sô, haêi caêng, haêi quín, haêi phíơn, hađnh khaâch, du khaâch, khaâch saâo, nhan sùưc, nhan ăïì, thanh líu, cao líu, ăa caêm, ăa ăoan,

ăa nghi, ăa taơ, ûng thuíơn, nhađn nhaô, thiïịu phuơ, saên phuơ, quaê phuơ, sún cûúâc, sún dín, ăöơ lûúơng, chïị ăöơ, baâo caâo, caâo phoâ, nguýn caâo, bõ caâo, caâo traơng, quaêng caâo, duy víơt, duy tím, ýịm thïị, ýịm nhín, thûúng hađn, tûê thûúng, ngoaơi thûúng, nöơi thûúng, baên chíịt, baên doanh, nhiïơm vuơ, ăaêm nhiïơm, quýìn lûơc, quýìn haơn, quín dõch, phuơc dõch, tai haơi, quan niïơm, chaânh phaơm, tođng phaơm, tûúng ăöịi, tuýơt ăöịi, toađn quýìn, tû baên, vong baên, baên ngaô, lúơi duơng, cöị chíịp, cöị thuê, v.v

*Chûô Haân Viïơt sinh ra nghôa khaâc:

Ăaêo chûô böơ haơ thađnh haơ böơ Tûúng tûơ nhû víơy, xin tûơ ăaêo caâc chûô dïí thíịy nghôa ăöíi: quaê nhín, phaơm töơi, phín hoâa, ai caêm, tíơn lûơc, khaâch quan, hiïịu sûơ, vi phaơm, thûơc hiïơn, chiïịn tranh, sô tûê, cöng lao, tûúâc chûâc, thuê haơ, ăíìu hađng, v.v

*Chûô Haân Viïơt víîn giûô nghôa:

Ăaêo tríơt tûơ caâc chûô Haân Viïơt sau ăíy thò thađnh tríơt tûơ vùn phaơm Viïơt Nam nhûng khöng ăöíi nghôa: Ăöng phûúng, Tíy phûúng, sùưc tûúâng, thûúng töín, thûúng caêm, quýìn uy, baên nguýn, lúơi ñch, lúơi haơi, lúơi danh, ín aâi, ín oaân, thuđ híơn, oaân thuđ, phaâ huêy, cíìu nguýơn, ûúâc nguýơn, hoang phñ, hû thûơc, cöí tñch, nam tñnh, nûô tñnh, ăíịu tranh, trang nghiïm, phíìn möơ, phaên böơi, taơ tûđ, xûng hö, luíơn ăađm, laơc lûu, luíơt phaâp, liïn kïịt, kïịt cíịu, kïịt giao, biïịn caêi, tranh ăoaơt, trang ăiïím, ûu ăiïím, nhûúơc ăiïím, thíìn thaânh, xuíịt phaât, hoaêng höịt, hao töín, bïơnh tíơt, gia tùng, tùng giaâ, mûu kïị, ăöơc kïị, aâc ăöơc, tađn baơo, laôo öng, tiïn öng, tûđ biïơt, giao phoâ, tra khaêo, vinh hiïín, vinh quang, sung böí, thaânh kinh, aâi tònh, v.v