bài Tôi yêu em

như : chiếc khăn san, bức thư tỡnh chỏy dở, cỏnh hoa khụ cho đến những cỏnh đồng ỏnhbạc, những thảo nguyờn rộng mờnh mụng hay đỉnh nỳi Capca cao ngất…Bằng tài năng và xỳc cảm mónh liệt,

Giáo viên hướng dẫn : Ngô Thị Thủy

Người soạn : Lê Thị Phượng

Ngày soạn: Ngày 22 tháng 2 năm 2011

Ngày dạy: Ngày 28 tháng 2 năm 2011

Lớp: 11A10

Tiết : Đọc văn

(Pus-kin)

A Mục tiêu bài học

- Cảm nhận được vẻ đẹp trong sáng của một tâm hồn Nga, một tâm hồn thơ

- Nắm bắt được những đặc sắc nghệ thuật thơ cổ điển Pu-skin : giản dị, tinh

tế, hàm súc

B Trọng tâm kiến thức

1 Kiến thức

- Một tình yêu đơn phương nhưng nồng nàn, chân thành và cao thượng

- Đặc sắc của thiên tài nghệ thuật Pu-skin

2 Kĩ năng

- Đọc – hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

- Phân tích theo những đặc trưng cơ bản của thơ: cảm hứng nghệ thuật, hình ảnh, ngôn từ

C Phương tiện dạy hoc

- SGK, SGV, Chuẩn kiến thức kĩ năng

- Bài soạn

- Thiết kế bài soạn bằng powerpoint

D Cách thức thực hiện

Gv tổ chức giờ dạy hoc theo cách kết hợp các phương pháp hướng dẫn Hs: Đọc -Hiểu, trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi

E Tiến trình dạy học

1) Ổn định tổ chức lớp

2) Kiểm tra bài cũ

Bài mới: Giới thệu bài mới:

Pu-skin – nhà thơ tình vĩ đại, là « Mặt trời của thi ca Nga » Trong số hơn 800 bài

thơ tình, mảng thơ viết về tình yêu chiếm vị trí quan trọng trong sáng tác của ông Đề tài tình yêu trong thơ ông vô cùng phong phú Tình yêu có thể gợi lên từ những vật nhỏ bé

như : chiếc khăn san, bức thư tỡnh chỏy dở, cỏnh hoa khụ cho đến những cỏnh đồng ỏnh

bạc, những thảo nguyờn rộng mờnh mụng hay đỉnh nỳi Capca cao ngất…Bằng tài năng

và xỳc cảm mónh liệt, Pu-skin đó thể hiện được đầy đủ những cung bậc của tỡnh yờu một cỏch sống động, cú hồn bằng một thứ ngụn ngữ Nga giản dị, trong sỏng, giàu nhạc điệu

Bài thơ “Tụi yờu em” là một trong những bài thơ như thế Hụm nay, cụ và cỏc em cựng

tỡm hiểu bài thơ này

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: GV hướng

dẫn tỡm hiểu về tỏc giả, tỏc

phẩm

- GV: Yờu cầu học sinh

theo dừi SGK và nờu những

nột chớnh, những hiểu biết

của mỡnh về tỏc giả và sự

nghiệp văn học của

Pu-skin?

- HS: theo dừi SGK

và nờu những nột chớnh về cuộc đời

và sự nghiệp của Pu-kin

- HS: Qua việc tỡm

I Tỡm hiểu chung

1) Tỏc giả - tỏc phẩm

- Tên đầy đủ, năm sinh, năm mất : A-lếch-xan-đrơ Xộc-ghờ-ờ-vớch

Pu-skin sinh ngày 26-5-1799 và mất ngày 29-1-1837

- Thời đại: ễng sinh ra và lớn lờn

trong thời đại cả nước Nga đang bị đố nặng bởi ỏch thống trị của chế độ nụng

nụ chuyờn chế

- Cuộc đời: Tuổi thơ ờm đềm và

chan chứa yờu thương nhưng cũng gặp khụng ớt những súng giú và gian khổ

- Vị trớ, vai trũ: Là người đặt nền

múng đầu tiờn cho văn học hiện thực Nga thế kỉ XIX; là người cú vai trũ quan trọng, mở đường cho sự phỏt triển của nền văn học hiện thực Nga

- Sự nghiệp văn h ọc :

+ Một nhà thơ lừng danh với hơn 800 bài thơ tỡnh

+ Một nhà tiểu thuyết bằng thơ, khởi dầu cho chủ nghĩa hiện thực Nga + Người sỏng tạo những trường ca sõu lắng, những truyện ngắn xuất sắc, những ngụ ngụn thõm trầm

=> Đặc điểm thơ Pu-skin: Cỏc sỏng

-GV núi thờm: Tờn tuổi của

Pus-kin trở thành biểu

tượng của văn húa Nga.

Gorki coi Puskin là “khởi

đầu của mọi khởi đầu”;

Gogol cho rằng Puskin sinh

trước thời đại mỡnh 200

năm

- GV: Bài thơ được ra đời

trong hoàn cảnh nào?

- GV: Nhận xột, bổ sung

hiểu cỏc sỏng tỏc của Pu –skin HS rỳt

ra đặc điểm phong cỏch thơ của tỏc giả?

-HS: Theo dừi SGK trả lời

tỏc của Pu-skin đều gúp phần thể hiện tõm hồn nhõn dõn Nga khỏt khao tự do

và tỡnh yờu Văn chương Puskin là tiếng núi Nga trong sỏng, thuần khiết, thể hiện cuộc sống một cỏch giản dị, chõn thực

- Các tác phẩm tiêu biểu : Tụi yờu em, tiểu thuyết Eps-ghờ-nhi ễ-nhờ-ghin, trường ca Ru-xlan và Li-ỳt-mi-la, truyện ngắn Con đầm pớch

2) Văn bản

a) Hoàn cảnh sỏng tỏc

Bài thơ có liên quan đến nữ nhân vật

Ôlênhia – con gái ông viện trởng viện Hàn lâm nghệ thuật Nga, nơi Puskin thờng xuyên lui tới Nhà thơ ngỏ lời yêu, nhng cuộc tình không được đỏp lại Hình ảnh cô gái luôn là nguồn cảm hứng trong thơ Puskin

- Bài thơ viết năm 1829, đợc in trong tập Những bông hoa phơng Bắc, xuất

bản 1830, lúc nhà thơ 30 tuổi

Bài thơ vốn không có nhan đề -Puskin không đặt nhan đề cho bài thơ

Tôi yêu em là nhan đề do ngời dịch tự

- GV: hướng dẫn HS đọc

văn bản: đọc với giọng trữ

tỡnh, tha thiết, buồn trầm

nhưng vẫn nồng nhiệt

- Căn cứ vào phần văn bản

vừa đọc một em hóy phõn

chia bố cục của bài thơ?

Hoạt động 2: Đọc – hiểu

văn bản:

- GV: Nhóm 1 (trả lời cõu

hỏi) Cách thổ lộ tình yêu

của nhân vật trữ tình nh thế

nào?

- HS: Đọc văn bản với sự hướng dẫn cỏch đọc của GV

- HS: Phõn chia bố cục với nhiều cỏch chia khỏc nhau

- HS: Trả lời theo nhúm cử đại diện , căn cứ vào những từ ngữ hỡnh ảnh của bốn cõu thơ đầu để trả lời? Chỳ ý phỏt hiện nghệ thuật của bốn cõu thơ đầu?

đặt căn cứ vào mạch tình cảm của bài thơ

b) Bố cục

- Căn cứ vào dấu câu , bài thơ có 2 ý lớn ( 4 dũng đầu/ 4 dũng sau )

II Đọc – hiểu văn bản

1 Bốn dũng thơ đầu: Những mõu thuẫn giằng xộ trong tõm trạng của nhõn vật trữ tỡnh

- Bài thơ mở ra bằng ba tiếng : ô Tụi

yờu em ằ như một tớn hiệu thẩm mĩ:

ô Tôi yêu em…đến nay…ngọn lửa tình cha tàn phai ằ

- GV: Núi thờm về bản dịch

nghĩa: Theo bản dịch cõu

thơ đầu như sau:

“Tụi đó yờu em Tỡnh yờu

vẫn, cú lẽ”

- Trong bản dịch nghĩa xuất

hiện một chữ “đó” Tỏc giả

khẳng định tỡnh yờu của

- HS: Cú nhận xột

về cỏch xưng hụ khỏc nhau mà GV đưa ra phõn tớch

- Nhõn vật trữ tỡnh xưng ô Tụi ằ vừa

trang trọng, vừa xa cỏch, gần đấy mà

xa vời, xa vời mà lại gần đấy Ba tiếng

ấy như lời giói bày, lời bộc bạch tỡnh cảm Nú cũn được lặp lại hai lần nữa trong bài thơ, phải chăng :

mình đã có trong quá khứ,

từ rất lâu rồi và giờ ở hiện

tại tình yêu ấy vẫn còn tồn

tại Không nói: “tôi yêu

cô” hay “tôi yêu chị” vì

cách nói ấy trang trọng quá!

khoảng cách quá! Ngược

lại, nói “anh yêu em” thì lại

thân mật quá nên cách nói

“tôi yêu em” là phù hợp

nhất

- GV: cho HS liên hệ với

cách tỏ tình trong ca dao

Việt Nam

- GV mở rộng: Ta còn bắt

gặp tình cảm mãnh liệt yêu

tha thiết như thế trong

những câu thơ của Sexpia:

“Anh không cần chân dung

em tặng

Chân dung em anh đã khắc

trong tim

Hơn tất cả thuốc màu, giấy

trắng

Tận đáy lòng anh giữ mãi

hình em

Hay ít ra khi còn biết đập

Và loài người còn biết yêu

nhau

Khi tất cả bụi thời gian

chưa lấp

Thì hình em anh giữ mãi

- HS:có thể biết một

số bài như:

“ Hôm qua tát nước đầu đình….”=> Tỏ tình gián tiếp

“Gặp đây anh nắm

cổ tay…”=> Tỏ tình trực tiếp

« Yêu tha thiết thế vẫn còn chưa đủ Phải nói yêu trăm bận đến ngàn lần »

(Phải nói – Xuân Diệu)

=> Cách tỏ tình trực tiếp, chân thành

- Tình yêu của nhân vật trữ tình mãnh liệt, tha thiết, giống như ngọn lửa tình

mãi âm ỉ cháy : « ngọn lửa tình chưa

hẳn đã tàn phai »

=> Hình ảnh « ngọn lửa tình » : Nghệ

thuật ẩn dụ tượng trưng cho một tình

yêu cháy bỏng, nồng nhiệt, một hình ảnh đẹp phù hợp với khát vọng tình yêu của tuổi trẻ => nhân vật trữ tình

ở đây đã bày tỏ tình cảm một cách chân thành, giọng điệu trầm lắng, dè dặt, ngập ngừng ; cách nói không cầu

kì, hoa mĩ mà giản dị trong cách diễn đạt để nhằm khẳng định một chân lí :

Tình yêu chưa hoàn toàn tắt lụi trong tôi Tình yêu ấy, trước kia điên dại, mê say và cho đến bây giờ vẫn âm thầm cháy trong tim

Câu thơ thứ 3,4 : Mạch thơ chuyển

hướng đột ngột :

trong đầu”

(Sonnờ 122)

- GV: Nhóm 2 Sự mâu

thuẫn giữa tình cảm và lý trí

trong con ngời nhân vật trữ

tình là gì ?

- GV liờn hệ: Trong ca dao

Việt Nam cũng rất nhiều

lần núi đến kiểu tỡnh yờu

đơn phương hay tỡnh yờu

dang dở Hỡnh ảnh chàng

trai “trốo lờn cõy bưởi hỏi

hoa”, rồi thẫn thờ “bước

xuống vườn cà” nuối tiếc

cho cuộc tỡnh duyờn trắc

trở: “Nụ tầm xuõn nở ra

xanh biếc Em cú chồng rồi

anh tiếc lắm thay” Đến thơ

Mới, kiểu tỡnh yờu đơn

phương càng được thăng

hoa:

- HS: Nhúm 2 thảo luận và đưa ra ý kiến

“ Nhng không để em bận lòng…hay hồn em phải u hoài”

 Mạch thơ đột ngột thay đổi (qua từ

“nhưng”- quan hệ từ chỉ sự tương phản, đối lập)

+ ô Khụng để em ằ : ( bận lũng+u

hoài) cũng cú nghĩa là Pu-skin thừa

nhận sự thất bại của mỡnh trong tỡnh yờu Tỡnh yờu phải xuất phỏt từ hai phớa và phải cú sự hũa điệu của hai tõm hồn Vỡ thế, Pu-skin khẳng định tình yêu không mang lại hạnh phúc cho em thì phải chấm dứt, trả lại sự thanh thản cho tâm hồn em

- Nhưng mõu thuẫn nảy sinh: Lớ trớ muốn chối bỏ nhưng tỡnh yờu lại tuụn trào : Ngọn lửa tình / không muốn bận lòng Vậy là tình trong bài thơ là tình

yêu đơn phơng

“Ngày mai tụi bỏ làm thi sĩ.

Em lấy chồng rồi hết ước

mơ Tụi sẽ đi tỡm mỏm đỏ

trắng Ngồi lờn để thả cỏi

hồn thơ”

(Hàn Mạc Tử)

Cũng trong cảnh ngộ đú, ấy

thế mà điều này cú thể do

sự khỏc nhau về văn húa

hoặc khỏc nhau về tầm vúc

thi nhõn, đó xuất hiện tiếng

thơ hoàn toàn khỏc Sự mất

mỏt , khụng được tỡnh yờu

bự đắp khụng hề khiến

tiếng thơ rơi vào bi lụy

ngược lại tiếng thơ đú, hoàn

toàn bỡnh tĩnh, cao thượng

trước sự hờ hững của giai

nhõn mà mỡnh tụn thờ

Pu-skin- cỏi tụi độ lượng của

niềm đau khụn tả:

“ Nhng không để em bận

lòng…hay hồn em phải u

hoài”

- Xưa nay, theo logic tỡnh cảm thụng thường, kẻ bị từ chối lời yờu là kẻ đau khổ nhất Đỏng lẽ pu-skin phải bực bội oỏn trỏch người mỡnh yờu sao lại phụ tỡnh mỡnh Nhưng khụng, tỡnh yờu của Pu-skin đó vượt lờn trờn hết những điều nhỏ nhen, tầm thường Bởi thế, nhân vật trữ tình đó tuyên bố một tỡnh yờu cao thượng- Yờu là nguyện hiến

- GV: Nhóm 3 Diễn biến

phức tạp của nhân vật trữ

tình đợc thể hiện nh thế

nào ?

- GV: Nhận xột, bổ sung

- GV: Hóy cho biết điệp

ngữ “Tụi yờu em”cú tỏc

dụng gỡ?

- HS: Nhúm 3 thảo luận và đưa ra ý kiến

- HS: Suy nghĩ, trả lời

dõng và hi sinh: “Anh yờu em, nhưng

khụng như người khỏc Say đắm anh yờu anh chẳng núi nhiều

** ti ểu kết: Túm lại, bốn dũng thơ

đầu là lời thỳ nhận tỡnh cảm của nhõn vật trữ tỡnh Hai dũng đầu là tỡnh cảm nhưng hai dũng sau lại là lớ trớ (muốn

từ bỏ) Qua đú thể hiện nhõn cỏch của Pus-kin

2

Bốn dũng sau: những sắc thỏi của tỡnh yờu và tấm lũng nhõn ỏi, cao thượng của nhà thơ

** Ẩn sau những lời núi điềm tĩnh của nhõn vật trữ tỡnh (ở bốn cõu thơ đầu)

là một diễn biến tõm trạng dầy phức tạp, nhiều cung bậc và sắc thỏi :

ô Tụi yờu em ằ-ô Âm thầm/ không hi vong/ rụt rè/ hậm hực / ghen ằ

=> Điệpngữ : ô tụi yờu em ằ cú tỏc

dụng nhấn mạnh tỡnh yờu chõn thành,

da diết của nhà thơ Tỡnh yờu ấy luụn thường trực mọi lỳc, mọi nơi

- Biển cú lỳc đầy, lỳc vơi Tỡnh yờu cũng chứa đầy nghịch lớ : gần thật đấy

mà lại là xa vời ; cú lỳc lỳng tỳng khụng núi lờn lời, cú lỳc ghen tuụng giận hờn Bến bờ hạnh phỳc đõu phải mói mói ờm chốo Huống chi là một thứ tỡnh yờu đơn phương

- GV: Em có nhận xét gì về

nhịp thơ?

- GV: Những cung bậc tình

yêu luôn nối tiếp nhau Các

danh từ “khi” (chỉ thời

gian); “lúc” (chỉ mức độ)

có tác dụng gì trong việc

biểu đạt tình cảm của nhà

thơ?

- HS: Trả lời

- HS: Suy nghĩ trả lời

- Hàng loạt những từ ngữ diễn tả cảm xúc được viết theo lối liệt kê, tăng tiến;nhịp thơ nhanh, nhiều ngăn cách :

+ « Âm thầm » : Nỗi đau ủ kín trong

lòng mình, không nói được lên lời

+ « Không hi vọng » : Không còn

niềm tin vào mối tình của mình nữa

+ « Rụt rè » ; « hậm hực lòng ghen »

=> Yêu đương làm sao tránh khỏi ghen tuông Yêu và ghen là hai trạng thái trái ngược nhau Khi yêu, người ta sống vì nhau nhưng khi ghen thì người

ta sống cho riêng mình một cách ích

kỉ, hẹp hòi Sự ghen tuông là sự đau khổ, dày vò của con người khi yêu

- Các danh từ « khi » « lúc » đi liền

với những cung bậc tâm trạng diễn tả

những nỗi dày vò, đau đớn của một

trái tim yêu mà không được đáp trả => Pus-kin đã công khai thừa nhận sự thất bại trong tình yêu

=> Hai dòng thơ đạt được sức căng của trạng thái cảm xúc của nhân vật trữ tình qua trật tự từ trong câu Nhân vật đang đứng giữa cao thượng và thấp hèn Đúng như một nhà nghiên cứu đã

nhận xét rằng : « Ở Pu-skin ta thấy

một tâm trạng cuồng nhiệt mà vô vọng, đằm thắm mà lo âu Một tâm

- GV: Nhóm 4 Tại sao nói

hai câu kết là bất ngờ, hàm

chứa nhiều ý vị ?

- GV: Nhận xột, bổ sung

- GV: Nhõn vật trữ tỡnh gửi

gắm điều gỡ qua cõu thơ

cuối?

- Gv mở rộng: =>Đú thực

sự là một tỡnh yờu chõn

thành , mónh liệt, nhõn hậu

và đầy vị tha Tỡnh yờu ấy

được xõy dựng trờn một

tõm hồn tinh tế, đằm thắm

Vỡ thế cõu thơ cũn là lời

- HS: Nhúm 4 thảo luận và đưa ra ý kiến

- HS: suy nghĩ, trả lời

trạng băn khoăn, vật vó, trăn trở khụn biết đến nhẹ nhừm, an bằng ằ.

=> Tất cả những cung bậc trờn đều nhằm hướng tới một điều : Tỡnh yờu của chàng trai là chõn thành, hồn nhiờn đa sắc thỏi, cung bậc như bản chất của chớnh tỡnh yờu Tỡnh yờu ấy

cú thật và mói mói khụng bao giờ tàn phai

**Hai dũng kết:

- Nhân cách của nhân vật trữ tình đợc bộc lộ ở hai dũng thơ cuối : Yêu chân thành đằm thắm/ Cầu em đợc ngời tình nh tôi đã yêu em

 Dũng thơ hay nhất, sáng tơi sau bao

sóng gió, tình yêu ấy vẫn ô chõn

thành ằ, ô đằm thắm ằ vẹn nguyên dù

bao đau khổ

- Dũng thơ cuối bất ngờ xuất hiện nhân vật thứ 3 trong bài thơ : Cầu em…ngời tình=> Vậy điều nhõn vật

trữ tỡnh muốn gửi gắm là gỡ ?

+Hiểu theo nghĩa thứ nhất : Cách nói

đẩy ra, kéo vào, từ chối mà khẳng định này, chớnh l à lời chúc phúc cho ngời yêu sẽ được một người khỏc yờu chõn thành, thủy chung, đằm thắm như

ô Tụi đó yờu em ằ=> Coi hạnh phúc

của ngời yêu là hạnh phúc của mình

nhắn nhủ, lời thông điệp

của một trái tim độ lượng,

chở che:

“Nhưng nếu gặp ngày buồn

rầu đau đớn Em thầm thì

hãy gọi tên lên Và hãy tin:

còn đây một kỉ niệm Em

vẫn còn sống giữa một trái

tim”

(Puskin)

Anh gửi gắm vào nhân vật thứ 3 tất cả tình cảm nâng niu mà anh đã từng dành cho cô gái với mong ước nàng được hạnh phúc=> Anh đã quên cái

« tôi » để chỉ nghĩ đến người anh yêu

+ Hiểu theo nghĩa thứ hai: Câu thơ

ẩn chứa chút nuối tiếc, xót xa đồng thời có chút tự tin, kiêu hãnh Bởi

ngay cả khi thi nhân : « Cầu em được

người tình như tôi đã yêu em » thì nhà

thơ đã ngầm nghĩa rằng : « Em không tìm được ai yêu em bằng tôi » ; điều

này đồng nghĩa với sự tỏ bày : chỉ có tôi là người yêu em sâu nặng nhất Vậy thì hà cớ gì mà em không yêu tôi ? Bằng cách tự hạ mình trước bông hồng kiêu sa kia, thi nhân gợi cho người đọc ý nghĩ : Nếu không yêu chàng trai với tấm chân tình ấy, thì người đẹp kia quả thật chẳng khôn tí nào ? Pu-skin quả thật đáo để Ấy thế

mà, trong đời thực, Pu-skin đã đành phải ôm mối hận tình Giai nhân kiêu

sa khước từ trái tim thổn thức vì tình kia, ấy cũng là lẽ thường tình của cuộc đời Phải chăng người ấy chưa phải là

« cái xương sườn » của Pu-skin hay

chưa phải là một nửa đời thi sĩ ? Dẫu sao thì nhờ cuộc tình không thành ấy,