Giáo án Ngữ văn 11 tuần 26 bài: Tôi yêu em Puskin

* Phân tích được tình yêu chân thành, cao thượng của nhân vật "tôi" thể hiện qua bài thơ; ý nghĩa nhân văn của hình tượng nhân vật trữ tình, qua đó, thấy được tư tưởng và tình cảm của nh

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 11

“TÔI YÊU EM” – A X PUSKIN

A Mục tiêu bài học

1 Về kiến thức

* Nêu được những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp thơ Puskin (năm sinh, năm mất, những tác phẩm chính, phong cách thơ)

- Đọc diễn cảm; nêu được hoàn cảnh ra đời, so sánh bản dịch nghĩa và bản dịch thơ

* Phân tích được tình yêu chân thành, cao thượng của nhân vật "tôi" thể hiện qua bài thơ; ý nghĩa nhân văn của hình tượng nhân vật trữ tình, qua đó, thấy được tư tưởng và tình cảm của nhà thơ

- Phân tích được những phẩm chất nghệ thuật cơ bản tạo nên cái hay của bài thơ

* Liên hệ với 2 bài: Không đề & Một chút tên tôi đối với nàng để thấy tâm

hồn yêu đương chân thành, mãnh liệt, nhân hậu, vị tha của Puskin dẫu mối tình

là vô vọng

2 Về kĩ năng

- Hình thành và rèn luyện kĩ năng đọc hiểu văn bản; kĩ năng bình giảng thơ trữ tình và phân tích tâm trạng của nhân vật trong thơ trữ tình

3 Về thái độ

- Cảm nhận được chất trữ tình, phong cách cổ điển của thơ Puskin  yêu thơ Puskin

- Hình thành quan niệm tốt đẹp, đúng đắn và ứng xử có văn hóa trong tình yêu

B Phương pháp, phương tiện

* Phương pháp:

- Phương pháp thuyết trình

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp vấn đáp

- Phương pháp làm việc nhóm

* Phương tiện:

- Bộ Giáo dục và đào tạo, Ngữ Văn 11, tập 2, NXB Giáo dục, 2009

- Bộ Gíáo dục và đào tạo, Ngữ Văn 11 (sách giáo viên), tập 2, NXB Giáo dục, 2009

- Lê Huy Bắc, Dạy - học văn học nước ngoài Ngữ Văn 11 (cơ bản và nâng cao), NXB Giáo dục, 2006

- Giáo án bài học (giáo án viết & giáo án điện tử)

- Một số tranh ảnh tư liệu

- Phấn, bảng, máy tính, máy chiếu

C Yêu cầu học sinh chuẩn bị

- Học sinh đọc và soạn bài ở nhà (theo các câu hỏi trong phần Hướng dẫn đọc bài)

- Học sinh chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập: sách giáo khoa, vở soạn, vở ghi

- Học sinh sưu tầm bản dịch nghĩa của bài thơ & 1 số bài thơ khác của Puskin:

Không đề & Một chút tên tôi đối với nàng.

D Tiến trình giờ học

1 Ổn định tổ chức lớp

2 Kiểm tra bài cũ - Kiểm tra vở soạn.

- Câu hỏi: Niềm vui sướng, say mê khi bắt gặp lí tưởng của Đảng được Tố Hữu

diễn tả như thế nào qua 2 câu thơ đầu của bài thơ “Từ ấy„?

- Đáp án:

+ Hai câu thơ đầu được viết theo bút pháp tự sự, nhà thơ kể lại một kỉ niệm không quên của đời mình: “Từ ấy„ là mốc thời gian có ý nghĩa đặc biệt trong đời cách mạng và đời thơ Tố Hữu Nhà thơ 18 tuổi đang hoạt động tích cực trong Đoàn thanh niên cộng sản Huế, được giác ngộ lí tưởng cộng sản, được kết nạp vào Đảng

+ Bằng những hình ảnh ẩn dụ: nắng hạ, mặt trời chân lí, chói qua tim; Tố Hữu

khẳng định lí tưởng cộng sản như một nguồn sáng làm bừng sáng tâm hồn nhà

thơ Nguồn sáng ấy là ánh sáng rực rỡ của một ngày nắng hạ, là nguồn sáng kĩ

diệu tỏa ra từ những tư tưởng đúng đắn, hợp lẽ phải, báo hiệu những điều tốt

lành cho cuộc sống Động từ “bừng„ (chỉ ánh sáng phát ra đột ngột), “chói„

(chỉ ánh sáng có sức xuyên mạnh) càng nhấn mạnh ánh sáng của lí tưởng, mở

ra trong tâm hồn nhà thơ một chân trời mới của nhận thức, tư tưởng, tình cảm

3 Dẫn vào bài mới.

- Dẫn dắt, gây không khí văn học cho lớp học:

Thần ái tình Eros là một thiên thần bé nhỏ, có đôi cánh, luôn mang theo cung tên bên mình Thần được thượng thần Dớt trao nhiệm vụ làm thức dậy niềm khao khát yêu đương trong trái tim con người bằng những mũi tên tình yêu Vì mới chỉ là một chú bé nên thần rất vô tư, không hề lựa chọn, cân nhắc, tính toán hơn thiệt khi giương cung Thần đâu biết mũi tên của mình sẽ mang tới niềm hạnh phúc ngọt ngào hay khổ đau thất vọng trong mỗi trái tim con người

Khi vướng mũi tên của thần ái tình, trái tim ngân rung bao niềm cảm xúc, bao khát khao được giãi bày Những rung động ấy đã dệt nên những vần thơ làm xúc động, say mê lòng người Hôm nay, chúng ta cùng lắng nghe nỗi

lòng của một chàng trai qua áng thơ tình nổi tiếng của “Mặt trời thi ca Nga”,

bài thơ: “Tôi yêu em”.

- Bài giảng:

Hoạt động của

thầy

Hoạt động của

- Ghi bảng tên

bài, I , 1

- Gọi 1 học sinh

đọc phần Tiểu

dẫn trong SGK

- Tổng kết, giới

thiệu ảnh tư

liệu, cuộc đời và

sự nghiệp thơ ca

của Puskin, ghi

bảng

- Ghi vở

- 1 học sinh đọc, các em khác chú ý theo dõi

- Lắng nghe và ghi vở

I Tiểu dẫn

1 Tác giả

- A X Puskin (1799- 1837) sinh ra và lớn lên trong thời đại cả nước Nga đang bị đè nặng bởi ách thống trị của chế độ nông nô chuyên chế Xuất thân từ tầng lớp quý tộc nhưng cả cuộc đời ông gắn bó với số phận của nhân dân, đất nước, dũng cảm đấu tranh chống chế độ độc đoán Nga hoàng

- Puskin thành công trên nhiều thể loại văn chương nhưng chủ yếu vẫn là thơ trữ tình Các tác phẩm chính:

+ Ep-ghê-nhi Ô-nhê-ghin (tiểu thuyết thơ) + Con đầm pích (truyện ngắn)

+ Tôi yêu em; Ngài và anh, cô và em (thơ)

- Thơ Puskin thể hiện tâm hồn Nga, khao khát tự do và tình yêu qua một tiếng nói Nga trong sáng, thuần khiết: “thiên nhiên

- Bảng: 2 ,

2.1

- Giới thiệu ảnh

tư liệu về An –

na Ô – lê – nhi –

na

- Giới thiệu vắn

tắt về hoàn cảnh

ra đời bài thơ

- Ghi vở

- Theo dõi

- Lắng nghe và ghi chép vắn tắt

Nga, lịch sử Nga, con người Nga, tâm hồn Nga hiện lên thuần khiết, đẹp tới mức như được soi qua một thấu kính diệu kì” (Gogol)

+ Tên tuổi Puskin trở thành biểu tượng của văn hóa Nga, gần gũi mọi tâm hồn Nga Gorki coi Puskin là “khởi đầu của mọi khởi đầu”; Gogol cho rằng Puskin sinh trước thời đại mình 200 năm

2 Tác phẩm

2.1 Hoàn cảnh ra đời

- Thời kì ở Pê - téc - bua, Puskin thường hay đến nhà vị Chủ tịch Viện Hàn lâm nghệ thuật Nga, một phần vì say mê không khí nghệ thuật nơi đây, một phần vì người thiếu nữ Nga xinh đẹp: An-na Ô-lê-nhi-na, con gái vị chủ nhà

- Hè năm 1829, Puskin cầu hôn nhưng bị khước từ Nhà thơ đã làm ít nhất bảy bài

thơ về Ô-lê-nhi-na, trong đó có Tôi yêu em.

- Tôi yêu em ra đời năm 1829, sau khi nhà

thơ bị khước từ Lúc này, Puskin đã tròn 30 tuổi, độ tuổi đã có sự từng trải, điềm tĩnh của sự chín chắn nhưng cũng rất trẻ trung

 Tôi yêu em được coi là một trong

- Ghi bảng 2.2

- Giới thiệu bản

nguyên tác tiếng

Nga và bản dịch

nghĩa

- Ghi vở

- Lắng nghe

những bài thơ tình hay nhất thế giới Đến nỗi, chỉ với bài thơ này, cũng khiến cho tên tuổỉ của nhà thơ trở nên bất tử

2.2 Tìm hiểu khái quát:

Nguyên tác: Я вас любил

Александр Сергеевич Пушкин

Я вас любил: любовь еще, быть может,

В душе моей угасла не совсем;

Но пусть она вас больше не тревожит;

Я не хочу печалить вас ничем.

Я вас любил безмолвно, безнадежно,

То робостью, то ревностью томим;

Я вас любил так искренно, так нежно, Как дай вам Бог любимой быть другим.

Dịch nghĩa: Tôi yêu em

Tôi đã yêu em: tình yêu vẫn, có lẽ, Chưa tắt hẳn trong tâm hồn tôi;

Nhưng hãy để nó không làm phiền em thêm nữa.

Tôi không muốn làm em buồn vì bất cứ điều gì.

Tôi đã yêu em lặng thầm, vô vọng

Bị giày vò khi bởi sự rụt rè, khi bởi nỗi

- Gọi 1 học sinh

đọc bài thơ

- Hỏi : Các em

chú ý theo dõi

và so sánh từng

câu trong bản

dịch thơ và dịch

nghĩa Các em

có phát hiện gì

về sự khác biệt

giữa chúng ?

- 1 học sinh đọc bài, các em khác theo dõi

- Phát biểu:

Có một số từ, ngữ, hình ảnh chưa sát với

nghĩa Ví dụ như

ghen tuông.

Tôi đã yêu em chân thành đến như thế đó, dịu dàng như thế đó,

Cầu trời cho em được người khác yêu thương cũng như thế

* Nhận xét: Có một số từ, ngữ và hình ảnh

chưa sát với phần dịch nghĩa

Câu 1 & 7: Ở phần dịch thơ, động từ yêu

được dùng ở thì hiện tại

Câu 2: Ở phần dịch thơ: Lời thơ bóng bảy

nhờ hình ảnh “ngọn lửa tình”, không hợp

với phong cách giản dị của Puskin trong bài

Câu 4: Ý nghĩa khẳng định được nhấn

mạnh hơn ở phần dịch nghĩa

Câu 8: Cả phần dịch nghĩa và phần dịch

thơ làm thay đổi cả nguyên tác

 Ý nghĩa bài thơ chưa được thể hiện trọn

vẹn, vì thời quá khứ của động từ yêu

trong nguyên tác chưa được bản dịch thơ nói tới

- Ghi bảng

- Ghi bảng 2.3

- Hỏi: Bài thơ

này gồm mấy

câu ? (Các em

chú ý vào dấu

câu trong bài

thơ)

- Hỏi: 1 bạn đọc

4 dòng thơ đầu

và cho biết ý

nghĩa của 4

dòng này?

- Hỏi: 1 bạn đọc

4 dòng cuối và

cho biết ý nghĩa

4 dòng này?

- Ghi bảng 2.4

- Hỏi : Nhan đề

bài thơ gợi cho

- Ghi vở

- Ghi vở

- Trả lời: Bài thơ gồm 2 câu thơ lớn trong 8 dòng thơ

- 1 học sinh đọc và phát hiện nội dung của 4 câu thơ đầu

- 1 học sinh đọc và phát hiện nội dung của 4 câu thơ

2 3 Kết cấu bài thơ:

Bài thơ được sắp xếp liền mạch 8 câu, không chia khổ mà chia thành hai câu thơ lớn và đều được bắt đầu bằng điệp ngữ

“Tôi yêu em”.

* Bốn câu thơ đầu:

Chàng trai khẳng định tình yêu có lẽ chưa hoàn toàn lụi tắt trong lòng mình nhưng không muốn làm vướng bận người mình yêu vì bất cứ lí do gì

* Bốn câu thơ cuối:

Chàng trai bộc lộ những sắc thái của tình yêu, đồng thời bày tỏ tấm lòng nhân

ái, cao thượng của mình

2 4 Nhan đề bài thơ:

Trong thơ Puskin, có một số bài thơ không đặt tiêu đề Vì thế có người gọi đó

là bài thơ Vô đề Dịch giả đã lấy điệp khúc

“Tôi yêu em” làm tiêu đề cho bài thơ này.

- Đại từ Tôi có nhiều nghĩa:

+ Có thể là Puskin

+ Có thể là trái tim yêu của những chàng

em cảm nghĩ gì?

- Hỏi: Tôi ở đây

là ai ?

- Hỏi: Cặp đại

từ nhân xưng

tôi – em giúp

em hiểu gì về

mối quan hệ của

2 người này?

cuối

- Ghi vở

- Phát biểu

- Thảo luận

- Thảo luận

trai

+ Có thể Puskin là người thư kí trung thành của những trái tim ấy

- Cặp đại từ nhân xưng “Tôi - em”:

+ Gợi mối quan hệ giữa nhân vật trữ tình với đối tượng có khoảng cách vừa gần vừa

xa, vừa đằm thắm vừa dang dở + Là tình yêu đơn phương của chàng trai

- Ghi bảng

- Hỏi: Nhận xét

của em về cách

thổ lộ của nhân

vật tôi?

- Dấu “:„ ở

dòng thơ đầu

nói lên điều gì?

- Hỏi: Em có

- Ghi vở

- Phát biểu:

nhận xét về cách mở đầu của chàng trai

- Trả lời: tình yêu thuộc về ta nhưng cũng có

riêng

- Trả lời: dè

II Đọc – hiểu văn bản

1 Bốn dòng thơ đầu:

a Một tình yêu không phai (dòng 1 - 2)

- Mở đầu bằng những lời tự nhủ trực tiếp, chân thành, không ồn ào, mà trầm lắng,

giản dị: “Tôi yêu em”.

- Dấu “:”  tôi & tình yêu là 2 chủ thể

hoàn toàn khác, tình yêu vừa là một phần

trong tôi vừa là một cái gì độc lập tương

đối

nhận xét gì về

giọng điệu ?

- Qua đó, em

hiểu gì về tình

yêu của chàng

trai?

- Giới thiệu

thêm: Trước đó

ba năm, Puskin

viết “Lời thú

nhận”:

“Tôi yêu em dù

tôi điên dại.

Dẫu đó là một

việc vô tích sự,

một sự xấu hổ,

vô nghĩa lí.

Thì chính trong

cơn ngu xuẩn rồ

dại ấy,

Tôi sẽ quỳ dưới

chân em mà thú

nhận”

- Ghi bảng

- Hỏi: Sau lời

khẳng định tình

ngừng

- Phát biểu: say

mê, âm thầm, chung thủy

- Lắng nghe

- Ghi vở

- Giọng thơ có sự dè dặt, ngập ngừng trong

lời thổ lộ: “có thể”, “chưa hoàn toàn”

- Tình yêu của tôi dành cho em là tình yêu

say mê, âm thầm, dai dẳng, dấu hiệu của những cảm xúc vững bền, của một trái tim chung thuỷ, không phải là những đam mê bột phát, nhất thời

Tiểu kết: Qua hai dòng thơ đầu người đọc cảm thấy phần nào tình yêu của tôi thật

chân thành, tha thiết Đó là tình yêu âm

thầm, âm ỉ bất chấp thời gian, bất chấp em

có đoái hoài hay không

b

Vượt nỗi đau, dành niềm vui cho em (dòng 3 - 4)

yêu ở 2 dòng

thơ đầu, mạch

cảm xúc của

nhân vật trữ tình

ở 2 dòng thơ sau

có gì thay đổi?

Đó là tiếng nói

của lí trí hay

tình cảm?

- Hỏi: Theo em,

bên trong những

lời nặng ý chí

đó, tâm trạng

của tôi như thế

nào?

- Diễn giảng

- Thảo luận

- Phát biểu:

đấu tranh, dằn vặt nội tâm

- Lắng nghe và ghi vở

- “Nhưng” đứng đầu vế câu thơ chỉ mối

quan hệ giữa tình cảm chân thành, đắm thắm (câu 1 - 2) với sự kìm nén của lí trí ( câu 3 - 4)

+ Những từ chỉ sự phủ định “không”,

“chẳng muốn” được dùng liên tiếp nhấn

mạnh dứt khoát: cần dập tắt ngọn lửa tình

yêu (dù âm thầm dai dẳng) không phải vì

mệt mỏi, tuyệt vọng, không có hồi âm, mà

vì sự thanh thản của “hồn em”.

- Tiếng nói của lí trí sáng suốt giúp tôi nhận thức được rằng: Tình yêu của tôi không mang lại cho em niềm vui, hạnh phúc, chỉ mang tới cho em sự “băn

khoăn”, “buồn” thì không thể tiếp diễn.

Lời thơ như lời nhắn nhủ, một sự tự ý thức

về tình yêu của mình và cũng là một tiếng

nói đầy dịu dàng, trân trọng với “hồn em”.

Bên trong những lời nói điềm tĩnh ấy là một quá trình tự đấu tranh, dằn vặt nội tâm

của nhân vật tôi:

+ Nỗi đau khổ của tình yêu không được đền đáp, nỗi đau phải dập tắt tình yêu

“đằm thắm” trong lòng mình

+ Không được làm phiền lòng người con gái mình hằng tôn thờ, yêu dấu, phải dành

- Hỏi: 4 dòng

thơ đầu cho em

thấy nét gì đáng

quý ở nhân vật

tôi?

- Ghi bảng

- Hỏi: Liệu nhân

vật tôi có hoàn

toàn lí trí? Đọc

4 dòng cuối và

cho biết mạch

cảm xúc khác gì

4 dòng đầu?

- Giảng: Ghen

tuông là mặt trái

của tình yêu, là

biểu hiện cao

nhất của lòng

ích kỉ, muốn

độc chiếm, sở

hữu

- Hỏi: Em có

nhận xét gì về

nhịp thơ? Nhà

- Phát biểu: vị

thượng, trung thực, chân thành

- Ghi vở

- Đọc và trả lời: có sự giằng

xé giữa tình cảm và lí trí

- Lắng nghe, ghi chép

cho em sự thanh thản.

Tiểu kết: Bốn câu thơ đầu cho thấy vẻ đẹp

nhân cách của nhân vật trữ tình đang dần được hé lộ: chàng trai có tình yêu trung thực, chân thành, biết vượt qua thói vị kỉ

để dành sự thanh thản cho người mình yêu

2 Bốn dòng thơ cuối:

a Tình yêu trong sáng song hành với sự thấp hèn, ích kỉ (dòng 5 - 6)

- Lí trí: phải dập tắt tình yêu để giữ sự

thanh thản cho em >< Tình cảm: không

nghe lời

- Cảm xúc vỡ oà, vẫn khẳng định “Tôi yêu em” nhưng “không thốt ra lời”, tuyệt vọng

vì “không hi vọng”.

- Trái tim tha thiết yêu thương đau đớn đang bị nỗi ghen tuông giày vò Một trạng thái tình cảm thường thấy ở các chàng trai

đang yêu Puskin gọi ghen tuông là “nỗi buồn đen tối làm mụ mẫm đầu óc”.

- Nhịp thơ nhanh, nhiều ngắt cách với

những trạng từ chỉ thời gian “khi”, “lúc”,

kết hợp với những rạng thái chỉ tình cảm

thơ sử dụng

những từ ngữ

nào để thể hiện

sự mâu thuẫn

đó?

- Qua việc diễn

tả những tâm

trạng của nhân

vật trữ tình như

vậy, em có thể

hiểu gì về

Puskin?

- Giảng: Lòng

ghen tuông dễ

làm cho con

người mất bình

tĩnh, không sáng

suốt để phân

biệt tốt – xấu,

đúng – sai, dễ

dẫn tới bi quan,

- Trả lời: Nhịp nhanh Từ ngữ: Âm thầm, không hi vọng, rụt rè

- Trả lời: Từ trải nghiệm của

Puskin đã nghe thấu nỗi lòng của nhân vật, thể hiện những đợt sóng lòng

- Học sinh đọc

2 dòng cuối và phát hiện ra bước ngoặt bất ngờ trong tâm trạng của nhân

biễn đổi liên tục “âm thầm”, “không hi vọng”, “rụt rè”, “hậm hực lòng ghen” diễn

tả thành công bi kịch tuyệt vọng giữa lí trí

và tình cảm: giữa cái có (tình yêu của mình) với cái không có (tình yêu của em dành cho tôi), giữa cái mơ ước (được em yêu) với cái không thể biến thành sự thật

(em không hề yêu tôi)

 Puskin đã nghe thấu nỗi lòng của nhân vật trữ tình từ những trải nghiệm của bản thân để thể hiện những đợt sóng tình cảm của một con người tha thiết yêu thương mà không được cảm thông, có nỗi khổ đau của

sự tuyệt vọng, sự e ngại, rụt rè, sự ghen tuông giày vò Ông xứng đáng với sự tôn

vinh của nhân loại: “Thi sĩ vĩ đại của tình yêu”.

b

Tột cùng của đau khổ, tột cùng của sự cao thượng (dòng 7 - 8)

- Điệp khúc Tôi yêu em được láy lại lần

thứ 3 để tiếp tục khẳng định bản chất của

tình yêu tôi dành cho em: “chân thành,

đằm thắm”.

 Chàng trai vượt qua nỗi ghen tuông ích

kỉ, nỗi buồn u ám để khẳng định tình yêu

- Dòng cuối cùng là sự thăng hoa của tình