SKKN Dạy TLV lớp 3 (hay hay)

phân môn Tập làm văn với mục tiêu cụ thể là: hình thành và rèn luyệncho học sinh khả năng trình bày văn bản nói và viết ở nhiều thể loạikhác nhau như: miêu tả, kể chuyện, viết thư, tường

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY TẬP LÀM VĂN LỚP 3

A.Phần mở đầu:

I Lí do chọn đề tài

Môn Tiếng Việt cùng với các môn học khác, có nhiệm vụ cung cấpcho học sinh 4 kĩ năng đó là: “nghe-nói-đọc-viết” Trong đó môn TiếngViệt có các phân môn như: Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ vàcâu, Tập viết, Tập làm văn… Phân môn Tập làm văn là phân môn cótính chất tích hợp của các phân môn khác Qua tiết Tập làm văn, họcsinh có khả năng xây dựng một văn bản, đó là bài nói, bài viết Nói vàviết là những hình thức giao tiếp rất quan trọng, thông qua đó con ngườithực hiện quá trình tư duy-chiếm lĩnh tri thức, trao đổi tư tưởng, tìnhcảm, quan điểm, giúp mọi người hiểu nhau, cùng hợp tác trong cuộcsống lao động

Ngôn ngữ (dưới dạng nói-ngôn bản, và dưới dạng viết-văn bản)giữ vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển xã hội Chính vì vậy,hướng dẫn cho học sinh nói đúng và viết đúng là hết sức cần thiết.Nhiệm vụ nặng nề đó phụ thuộc phần lớn vào việc giảng dạy môn TiếngViệt nói chung và phân môn Tập làm văn lớp 3 nói rêng Vấn đề đặt ralà: người giáo viên dạy tập làm văn theo hướng đổi mới như thế nào đểđáp ứng được khả năng tiếp thu của học sinh? Cách thức tổ chức, tiếnhành tiết dạy Tập làm văn ra sao để đạt hiệu quả như mong muốn

Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy phân môn Tập làm văn làphân môn khó trong các phân môn của môn Tiếng Việt Do đặc trưng

phân môn Tập làm văn với mục tiêu cụ thể là: hình thành và rèn luyệncho học sinh khả năng trình bày văn bản (nói và viết) ở nhiều thể loạikhác nhau như: miêu tả, kể chuyện, viết thư, tường thuật, kể lại bản tin,tập tổ chức cuộc họp giới thiệu về mình và những người xung quanh.Trong quá trình tham gia vào các hoạt động học tập này, học sinh vớivốn kiến thức còn hạn chế nên thường ngại nói Nếu bắt buộc phải nói,các em thường đọc lại bài viết đã chuẩn bị trước Do đó, giờ dạy chưađạt hiệu quả cao

Xuất phát từ thực tiễn đó, tôi tiến hành nghiên cứu và thực nghiệm

chuyên đề “Dạy Tập làm văn lớp 3 như thế nào để đáp ứng yêu cầu

Phân môn Tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kỹ năng tạo lậpvăn bản, trong quá trình lĩnh hội các kiến thức khoa học, góp phần dạyhọc sinh sử dụng Tiếng Việt trong đời sống sinh hoạt Vì vậy, Tập làmvăn được coi là phân môn có tính tổng hợp, có liên quan mật thiết đếncác môn học khác Trên cơ sở nội dung, chương trình phân môn Tập làm

văn có rất nhiều đổi mới, nên đòi hỏi tiết dạy Tập làm văn phải đạt đượcmục đích cụ thể hơn, rõ nét hơn Ngoài phương pháp của thầy, học sinhcần có vốn kiến thức, ngôn ngữ về đời sống thực tế Chính vì vậy, việcdạy tốt các phân môn khác không chỉ là nguồn cung cấp kiến thức màcòn là phương tiện rèn kỹ năng nói, viết, cho học sinh.

Tóm lại: Dạy Tập làm văn theo hướng đổi mới phải khích lệ học

sinh tích cực, sáng tạo, chủ động trong học tâp; biết diễn đạt suy nghĩcủa mình thành ngôn bản, văn bản Nói cách khác, các phân môn trongmôn Tiếng Việt là phương tiện để hỗ trợ cho việc dạy Tập làm văn đượctốt

2.Cơ sở thực tiễn:

2.1 Thuận lợi:

+ Đối với giáo viên:

- Năm học 2010 - 2011 là năm thứ tám tiến hành chương trình thaysách, giáo viên đã nắm được yêu cầu của việc đổi mới phương pháp mộtcách cơ bản, việc sử dụng dồ dùng tương đối có hiệu quả

- Sự chỉ đạo chuyên môn của phòng giáo dục, trường, tổ chuyên môn

có vai trò tích cực, giúp giáo viên đi đúng nội dung, chương trình phânmôn Tập làm văn

- Qua các tiết dạy mẫu, các cuộc thi, hội thảo đã có nhiều giáo viênthành công khi dạy Tập làm văn

- Qua các phương tiện thông tin đại chúng: ti vi, đài, sách, báo… giáoviên tiếp cận với phương pháp đổi mới Tập làm văn thường xuyên hơn

+

Đối với học sinh

- Học sinh lớp ba đang ở lứa tuổi rất thích học và ham học

- Môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng cónội dung phong phú, sách giáo khoa được trình bày với kênh hình đẹp,trang thiết bị dạy học hiện đại, hấp dẫn học sinh, phù hợp với tâm sinh lýlứa tuổi các em

- Các em đã được học chương trình thay sách từ lớp 1, đặc biệt là các

em ở lớp 2 đã nắm vững kiến thức, kỹ năng của phân môn Tập Làm Vănnhư kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tạo lập ngôn bản, kỹ năng kể chuyệnmiêu tả Đây là cơ sở giúp các em học tốt phân môn Tập làm văn ở lớp3

2.2 Khó khăn:

+ Đối với học sinh:

- Do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, các em nhanh nhớ nhưng cũngnhanh quên, mức độ tập trung thực hiện các yêu cầu của bài học chưacao

- Sự hiểu biết của học sinh lớp 3 về phân môn tập làm văn còn hạnchế Bước đầu kế thừa, tập làm quen phân môn tập làm văn của lớp 2

- Kiến thức về cuộc sống thực tế của học sinh còn hạn chế, ảnh hưởngđến việc tiếp thu bài học

- Vốn từ vựng của học sinh chưa nhiều cũng ảnh hưởng đến việc thựchành độc lập Cụ thể là: các em viết câu rời rạc, chưa liên kết, thiếulôgic; tính sáng tạo trong thực hành viết văn chưa cao, thể hiện ở cách

bố cục bài văn, cách chấm câu, sử dụng hình ảnh gợi tả chưa linh hoạt,sinh động.

- Một số học sinh còn phụ thuộc vào bài văn mẫu, áp dụng một cáchmáy móc, chưa biết vận dụng bài mẫu để hình thành lối hành văn củariêng mình Ví dụ: phần lớn học sinh dùng luôn lời cô hướng dẫn để viếtbài của mình

+ Đối với giáo viên:

Tiếng Việt là môn học khó, nhất là phân môn Tập Làm Văn đòi hỏingười giáo viên phải có kiến thức sâu rộng, phong phú Cần phải có vốnsống thực tế, người giáo viên biết kết hợp linh hoạt các phương pháptrong giảng dạy Biết gợi mở óc tò mò, khả năng sáng tạo, độc lập ở họcsinh, giúp cho các em nói viết thành văn bản, ngôn ngữ quả không dễ Các điều kiện về CSVC phần nào chưa đáp ứng được đầy đủ cho việcnghiên cứu, giảng dạy học tập của giáo viên, một số bài dạy còn thiếutranh ảnh, nên giáo viên dùng lời nói mô tả học sinh tiếp thu trừu tượng.Kết quả giờ dạy còn hạn chế

Với những thuận lợi và khó khăn trên, tôi tiến hành kiểm tra khảo sátđầu năm môn Tập làm văn lớp 3 với đề bài như sau:

Hãy kể về gia đình em với người bạn mới quen.

Kết quả kiểm tra như sau:Tổng số học sinh lớp 3D: 13 em.

Nội dung kiểm tra Số HS đạt

và chưađạt

Tỷ lệ%

1 Biết viết câu, dùng từ hợp lý 1 7,69 %

2 Biết nói-viết thành câu 2 15,385 %

3 Biết dùng từ ngữ, câu văn có hình

ảnh

Qua Kiểm tra cho thấy học sinh chưa biết cách diễn đạt câu văn cóhình ảnh, vốn từ vựng chưa nhiều, hiểu biết thực tế còn ít; do vậy chấtlượng bài viết của các em chưa cao, ý văn nghèo nàn, câu văn lủng củng.Kết quả này thể hiện

phương pháp giảng dạy của giáo viên chưa phát huy được tính tích cựccủa học sinh trong giờ học

Các tiết dạy Tập làm văn lớp 3.

- Phương pháp quan sát thông qua dự giờ

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm, kiểm tra đối chứng

- Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu

B Phần nội dung

I.Nội dung chương trình SGK và các hình thức luyện tập làm văn lớp 3

1, Nội dung dạy học:

Chương trình Tập làm văn lớp 3 bao gồm 35 tiết/năm (thực học 31tiết + 4 tiết ôn tập):

- Kỳ 1: 16 tiết + 2 tiết ôn tập.

- Kỳ 2: 15 tiết + 2 tiết ôn tập.

Yêu cầu trang bị cho học sinh một số kiến thức và kĩ năng phục vụcho học tập và đời sống hàng ngày như: điền vào tờ giấy in sẵn, viếtthư, làm đơn, tổ chức họp và phát biểu trong cuộc họp, giới thiệu hoạtđộng của tổ, lớp, trường, ghi chép sổ tay…

Tiếp tục rèn kĩ năng đọc, nghe, nói, viết thông qua kể chuyện vàmiêu tả như: kể một việc đơn giản, tả sơ lược về người, vật xung quanhtheo gợi ý bằng tranh hoặc bằng câu hỏi

Rèn kĩ năng nghe thông qua các bài tập nghe

Các hình thức luyện tập

Bài tập nói

* Yêu cầu các bài tập nghe:

- Học sinh hiểu nội dung câu chuyện, thuật lại được câu một cáchmạnh dạn tự tin,

- Học sinh thấy cái hay cái đẹp, cái cần phê phán trong câu chuyện

- Biết diễn đạt rõ ràng thành câu, dễ hiểu

- Giọng kể phù hợp nội dung từng câu chuyện

* Yêu cầu:

- Học sinh nói đúng và rõ ý, diễn đạt rõ ràng dễ hiểu

- Học sinh nói theo nội dung, chủ đề cho trước

- Nói thành câu, biết cách dùng từ chân thực

- Nói thành đoạn văn

* Yêu cầu các bài tập viết:

- Đủ số lượng câu

- Trình bày thành đoạn văn

- Biết cách chấm câu, viết các câu theo mẫu đã học (ai là gì, ai làmgì?, để như thế nào ?)

- Biết cách dùng từ (biết sử dụng phép so sánh, nhân hoá)

II.Các phương pháp dạy tập làm văn.

1 Phương pháp sử dụng trực quan

2 Phương pháp thực hành giao tiếp, rèn kỹ năng nghe nói đọc viết

-3 Phương pháp giảng giải

4 Phương pháp dạy học cá nhân

5 Phương pháp thảo luận nhóm.

6 Phương pháp đàm thoại

7 Phương pháp trò chơi …

8 Phương pháp làm việc với SGK và các tài liệu

II.Quy trình tiết tập làm văn lớp 3.

1.Kiểm tra bài cũ 3’–5’

2.Dạy bài mới

a.Giới thiệu 1’-2’

b.Hướng dẫn làm các bài tập (30’-32’)

- Thực hành giải lần lượt các bài tập bằng nhiếu hình thức

- Chú ý đặc trưng của từng tiết dạy

-Ví dụ: rèn nghe-nói-đọc-viết hoặc những hình thức khác nhau nhằm

đạt được mục đích yêu cầu

3.Củng cố dặn dò 1’-2’

II.Các biện pháp dạy tập làm tập làm văn lớp 3 theo hướng đổi mới.

Tùy theo nội dung, yêu cầu của mỗi trường học và từng đối tượng họcsinh, giáo viên có thể áp dụng nhóm các biện pháp, hoặc một biện phápchủ đạo kết hợp với một số biện pháp bổ trợ khác Về cơ bản có nhữngbiện pháp sau:

phân môn tập làm văn lớp 3.

Khi dạy tập làm văn giáo viên cần hiểu rõ tính tích hợp kiến thức giữacác phân môn trong môn Tiếng Việt như: Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả,

Luyện từ và câu, Tập viết để giảng dạy và tạo đà cho học sinh học tậptốt phân môn Tập làm văn Mối quan hệ này thể hiện rất rõ trong cấutrúc của sách giáo khoa: các bài học được biên soạn theo chủ đề, chủđiểm, hai đơn vị học xoay quanh một chủ điểm ở tất cả các phân môn.

Ví dụ: Chủ đề Cộng đồng dạy trong 2 tuần gồm các bài Tập đọc, Luyện

từ và câu…Trong quá trình rèn đọc, khai thác nội dung các bài đọc cung

cấp cho học sinh vốn từ về chủ đề Cộng đồng, những câu văn có hình ảnh về chủ đề Cộng đồng Cụ thể khi dạy bài tập đọc: Kể chuyện: Các

em nhỏ và cụ già-Tuần 8, giáo viên khai thác nội dung bài theo hệ

thống câu hỏi sau:

+ Gặp ai bên đường khiến các bạn nhỏ phải dừng lại?

(Các bạn gặp một cụ già đứng ven đường, vẻ mặt mệt mỏi, cặp mắt lộ vẻ

u sầu)

+Các bạn quan tâm đến ông cụ như thế nào?

Các bạn băn khoăn và trao đổi với nhau Có bạn đoán:

a) Hay ông cụ bị ốm ?

b) Hay cụ bị mất cái gì đó ? Cuối cùng cả tốp đến tận nơi để hỏi thămông cụ

+Vì sao các bạn quan tâm đến ông cụ?

Với câu hỏi này có thể các em sẽ trả lời như sau:

- Vì các bạn là những trẻ ngoan.

- Vì các bạn là nhữngngười nhân hậu.

- Vì các bạn muốnquan tâm, giúp đỡ ông cụ.

+Ông cụ gặp chuyện gì buồn?

(Cụ bà bị ốm nặng đang nằm trong bệnh viện, khó mà qua khỏi)

+Vì sao khi trò chuyện với các bạn nhỏ ông cụ thấy lòng nhẹ hơn?

Với câu hỏi này có thể các em sẽ trả lời như sau:

- Ông cảm thấy nỗi buồn được chia sẻ.

- Ông cảm thấy đỡ cô đơn vì có người trò chuyện.

- Ông cảm thấy lòng ấm lại vì tình cảm của các bạn nhỏ dành cho

mình

Qua các câu trả lời của học sinh, giáo viên định hướng cho các em

ý thức biết quan tâm chia sẻ với những người trong cộng đồng, giúp chocác em khi viết đoạn văn kể về những người thân, hoặc người hàng xóm,

đoạn văn toát lên được nội dung: con người phải biết yêu thương

nhau, sự quan tâm chia sẻ của những người xung quanh làm cho mỗi người dịu bớt những nỗi lo lắng, buồn phiền, và cảm thấy cuộc sống tốt đẹp hơn.

Qua hệ thống câu hỏi, giáo viên giúp cho học sinh bày tỏ được thái

độ, tình cảm, ý kiến nhận xét, đánh giá của mình về vấn đề nêu ra trongbài học Song song với quá trình đó, giáo viên cần hỏi ý kiến nhận xétcủa học sinh về câu trả lời của bạn để học sinh rút ra được câu trả lờiđúng, cách ứng xử hay

Như vậy, qua tiết học này, học sinh được mở rộng vốn từ, rèn lốidiễn đạt mạch lạc, lôgic, câu văn có hình ảnh, cảm xúc Trên cơ sở đó,bài luyện nói của các em sẽ trôi chảy, sinh động, giàu cảm xúc, đồng

thời hình thành cho các em cách ứng xử linh hoạt trong cuộc sống; hìnhthành cho học sinh kiến thức về mối quan hệ tương thân tương ái giữamọi người trong cộng đồng; rèn cho học sinh thói quen quan tâm, chia

sẻ giúp đỡ những người trong cộng đồng

Cũng với chủ đề này thì phân môn Luyện từ và câu-Tuần 8 cũng

cung cấp cho học sinh vốn từ về chủ đề Cộng đồng thông qua hệ thống

Chung lưng đấu cật.

(Mọi người cùng chung sức chung lòng để thực hiện một công việc

có nhiều khó khăn trở ngại)

Cháy nhà hàng xóm bình chân như vại.

(Phê phán thái độ thờ ơ, không quan tâm, tương trợ người khác lúckhó khăn)

Ăn ở như bát nước đầy.

(Ca ngợi con người ăn ở , cư xử với mọi người có tình có nghĩa ,trước sau không thay đổi)

Như vậy học sinh biết vận dụng những câu thành ngữ về thái độ ứng xửtrong cộng đồng khi nói-viết tập làm văn giao tiếp, ứng xử trong cuộcsống

ở phân môn Chính tả Tuần 8, các em cũng được luyện viết các bài trong

chủ đề Cộng đồng Ví dụ: Viết đoạn 4 trong bài các em nhỏ và cụ

già.

Cụ ngừng lại và nghẹn ngào nói tiếp:

- Ông đang rất buồn Bà lão nhà ông năm bệnh viện mấy tháng nay rồi

Bà ốm nặng lắm, khó mà qua khỏi Ông ngồi đây chờ xe buýt để đếnbệnh viện, ông cảm ơn lòng tốt của các cháu Dẫu các cháu không giúp

gì được nhưng ông cũng thấy lòng nhẹ hơn

- Khi viết đoạn văn trên, học sinh được rèn viết chính tả, cách sử dụngcác dấu câu; thấy được sự cảm thông, chia sẻ giữa con người với nhaulàm dịu bớt nỗi lo lắng, buồn phiền, tăng thêm cho mỗi người niềm hyvọng, nghị lực trong cuộc sống Học sinh vận dụng cái hay , cái đẹp củangôn từ trong đoạn văn để thể hiện tình cảm, thái độ đánh giá trong từngbài văn cụ thể của chính các em

Tương tự, ở phân môn Tập viết-Tuần 8, các em được làm quen với

các thành ngữ, tục ngữ về chủ đề Cộng đồng như luyện viết câu ứng

dụng: “ Khôn ngoan đối đáp người ngoài

Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau.

Xuất phát từ các phân môn: Tập đọc, Luyện từ và câu, Chính tả, Tập viết

xoay quanh chủ đề Cộng đồng, học sinh biết “ Kể về người hàng xóm

mà em quý mến” ( TLV 3-Tuần 8) và viết được đoạn văn hoàn chỉnh,

thể hiện tình cảm, thái độ đánh giá đối với người hàng xóm qua việc sửdụng từ ngữ, câu văn có hình ảnh

Cô Loan là người hàng xóm bên cạnh nhà em Cô là giáo viên tiểuhọc, tối tối miệt mài bên trang giáo án, và chấm bài cho học sinh Vớidáng nhỏ nhắn nhng rất nhanh nhẹn, giọng cô ấm áp Em thích nghenhất là khi cô hát Cô thật xứng danh là cô ca sĩ của trường

Như vậy, khi dạy tất cả các phân môn của Tập làm văn đều nhằm mụcđích giúp học sinh có kỹ năng hình thành văn bản, ngôn bản Do đó,tích hợp lồng ghép là phương pháp đặc trưng khi dạy phân môn Tập làmvăn lớp 3

2 Dạy học theo quan điểm giao tiếp:

Dạy học theo quan điểm giao tiếp là hình thành cho học sinh kỹnăng diễn đạt thông qua các bài học, hình thành thói quen ứng xử tronggiao tiếp hàng ngày với thầy cô, cha mẹ, bạn bè và mọi người xungquanh

Vận dụng phương pháp dạy học theo quan điểm này, giáo viên tạo chohọc sinh nhiều cơ hội thực hành, luyện tập, không quá nặng về lý thuyếtnhư phương pháp dạy học truyền thống Do vậy học sinh hào hứng thamgia vào các hoạt động học tập, tích cực, sáng tạo trong làm văn Việchình thành và rèn luyện các kỹ năng nghe-nói-đọc-viết cho học sinhthông qua phân môn Tập làm văn đảm bảo đạt được hiệu quả tối ưu.

Ví dụ: Giảng dạy dạng bài tập nghe và tập nói.

Nghe và kể lại câu chuyện “Giấu cày”- Tập làm văn-Tuần 1.

Qua việc kể mẫu của giáo viên, quan sát tranh, gợi ý sách giáokhoa… học sinh kể nội dung câu chuyện

Qua giao tiếp giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với nhau(kể cho nhau nghe), việc kể lại nội dung câu chuyện trước lớp giúp các

em thấy được sự phê phán hóm hỉnh, hài hước, và kể lại nội dung câutruyện với giọng kể, cử chỉ, điệu bộ gây cười ở người nghe, nét mặt phùhợp, nâng kịch tính câu chuyện lên cao hơn

Song song với việc rèn luyện kỹ năng nghe-nói, học sinh rèn kỹnăng viết: nắm kỹ thuật viết, luật viết câu văn, đoạn văn hoàn chỉnh,đúng về ngữ pháp, bố cục, phù hợp văn cảnh hoặc môi trường giao tiếp.Mỗi bài văn của học sinh không đơn thuần là kể, tả ngắn về con người,

sự vật, sự việc mà thông qua đó thể hiện suy nghĩ, cảm xúc, sự đánh giá,thái độ yêu-ghét, trân trọng hay phê phán của các em Thông qua bài viếtcủa các em người đọc hiểu được tâm tư tình cảm của các em về một vấn

đề nào đó