Bài 18. Tuần hoàn máu.

Cung cấp các chất dinh dưỡng, oxi cho tế bào hoạt động, đồng - 1 HS trả lờiDịch tuần hoàn, tim, hệ thống mạch máu, các HS khác bổ sungnếu có.. Các dạng tuần hoàn ở động vật: - Động vật

Trang 1

Tuần: 10, Tiết: 19.

Ngày soạn: 14/10/2010

Bài 18: TUẦN HOÀN MÁU

I MỤC ĐÍCH BÀI DẠY:

1 Kiến thức:

- Nêu được ý nghĩa của tuần hoàn máu

- Phân biệt được hệ tuần hoàn hở với hệ tuần hoàn kín

- Phân biệt được hệ tuần hoàn đơn với hệ tuần hoàn kép

- Nêu được ưu điểm của hệ tuần hoàn hở so với hệ tuần hoàn kín, hệ tuần hoàn đơn so với hệ tuần hoàn kép

2 Kỹ năng:

- Quan sát hình và phân tích hình

- Kỹ năng tư duy

3 Thái độ:

II PHƯƠNG PHÁP VÀ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

1) Phương pháp:

+ Hỏi đáp

+ Khám phá

+ Diễn giảng

2) Các đồ dung dạy học:

- Hình 18.1, 18.2, 18.3 SGK

III TRỌNG TÂM:

Phần II Các dạng hệ tuần hoàn ở động vật

IV NỘI DUNG VÀ TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:

1) Chuẩn bị:

1.1 Kiểm tra kiến thức cũ: (5 phút)

1 Nêu khái niệm về hô hấp ở động vật?

2 Nêu đặc điểm của bề mặt trao đổi khí

3 Trình bài hô hấp bằng mang ở cá

Đáp án:

1 Hô hấp ở động vật:

- Hô hấp là: là tập hợp những quá trình trong đó cơ thể lấy O2 từ bên ngoài vào để ôxi hóa các chất trong tế bào và giải phóng năng lượng cho các hoạt động sống, đồng thời thải CO2 ra ngoài

- Ở nước: mang

- Ở cạn: phổi, da, ống khí

2 Bề mặt trao đổi khí:

+ Bề mặt trao đổi khí quyết định hiệu quả trao đổi khí

+ Đặc điểm bề mặt:

- Diện tích bề mặt lớn Mỏng và luôn ẩm ướt

- Có rất nhiều mao mạch

- Có sắc tố hô hấp

- Có sự lưu thông khí, nguyên tắc trao đổi khí: khuếch tán

3 Hô hấp bằng mang

- Cấu tạo của mang

+ Gồm nhiều tia mang

+ Có mạng lới mao mạch phân bố dày đặc

+ Phối hợp nhịp nhàng giữa miệng và xương nắp mang để tạo dòng nước lưu thông

Trang 2

- Đại diện: cá, trai, ốc, tôm, cua,…

- Ngoài 4 đặc điểm của bề mặt trao đổi khí, cá xương còn có thêm 2 đặc điểm làm tăng hiệu quả

trao đổi khí:

- Miệng và diềm nắp mang đóng mở nhịp nhàng, tạo dòng nước chảy 1 chiều và gần như liên tục từ miệng qua mang

- Cách sắp xếp của mao mạch trong mang giúp cho dòng máu trong mao mạch song song và ngược chiều với dòng nước chảy bên ngoài mao mạch của mang

Cá xương lấy được hơn 80% lượng O2 của nước khi đi qua mang

1.2 Vào bài: Máu của động vật trong cơ thể có đứng yên vị trí không hay di chuyển? Nếu như di

chuyển thì di chuyển như thế nào? Trả lời: di chuyển theo dòng tuần hoàn máu Vậy hệ tuần hoàn

là gì và có ở những loài sinh vật nào? Để trả lời các câu hỏi vừa rồi chúng ta cùng nghiên cứu bài

18 Tuần Hoàn Máu

2) Tên bài mới: Bài 18 TUẦN HOÀN MÁU

NỘI DUNG BÀI

(LƯU BẢNG)

HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY HOẠT ĐỘNG CỦA TRÒ

I Cấu tạo và chức

năng của hệ tuần hoàn:

1 Cấu tạo chung:

- Dịch tuần hoàn: máu

hoặc hỗn hợp máu–dịch

mô

- Tim: là một cái máy

bơm hút và đẩy máu

chảy trong mạch máu

- Hệ thống mạch máu:

gồm hệ thống động

mạch, hệ thống mao

mạch và hệ thống tĩnh

mạch

- Quan sát hình 18.3 và nêu các

bộ phận của hệ tuần hoàn

- Nhận xét, kết luận vấn đề

- Em hãy cho biết vị trí, chức năng của động mạch, tĩnh mạch

và mao mạch

Động mạch là những mạch máu xuất phát từ tim có chức năng đưa máu từ tim đến các cơ quan và tham gia điều hòa lượng máu đến các cơ quan.Tĩnh mạch

là những mạch máu từ mao mạch về tim Tĩnh mạch có chức năng thu hồi máu từ mao mạch

và đưa máu về tim Mao mạch là những mạch máu rất nhỏ, nằm giữa động mạch và tĩnh mạch

Mao mạch là nơi tiến hành trao đổi chất giữa máu với tế bào

- Tuần hoàn máu ở động vật có ý nghĩa gì?

Cung cấp các chất dinh dưỡng, oxi cho tế bào hoạt động, đồng

- 1 HS trả lời(Dịch tuần hoàn, tim, hệ thống mạch máu), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(động mạch gần tim đưa máu đi, tĩnh mạch đưa máu về,…), các

HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(cung cấp oxi, chất dinh dưỡng,…), các

- Lắng nghe

Trang 3

2 Chức năng chủ yếu

của hệ tuần hoàn:

Vận chuyển các chất từ

bộ phận này đến bộ phận

khác để đáp ứng cho các

hoạt động sống của cơ

thể

II Các dạng tuần hoàn

ở động vật:

- Động vật đa bào có cơ

thể nhỏ, dẹp và động vật

đơn bào không có hệ

tuần hoàn, các chất được

trao đổi qua bề mặt cơ

thể

- Ở động vật đa bào có

kích thước cơ thể lớn, do

trao đổi chất qua bề mặt

cơ thể không đáp ứng

được nhu cầu của cơ thể

dẫn đến các động vật có

hệ tuần hoàn

*Hệ tuần hoàn gồm:

- Hệ tuần hoàn hở

- Hệ tuần hoàn kín:

+ Hệ tuần hoàn đơn

+ Hệ tuần hoàn kép

1 Hệ tuần hoàn hở:

- Có ở đa số các động

vật thân mềm(ốc sên,

trai,…) và chân khớp

(côn trùng, tôm,…)

- Đặc điểm chủ yếu của

hệ tuần hoàn hở:

+ Máu được tim bơm

vào động mạch và sau

đó tràn vào khoang cơ

thể Ở đây máu trộn lẫn

với dịch mô tạo thành

hỗn hợp máu – dịch mô

(gọi chung là máu) Máu

tiếp xúc và trao đổi chất

trực tiếp với các tế bào,

sau đó trở về tim

+ Máu chảy trong động

mạch dưới áp lực thấp,

tốc độ máu chảy chậm

thời đưa các chất thải đến thải ở thận, phổi…

- Vậy chức năng chủ yếu của hệ tuần hoàn là gì?

- Có phải hệ tuần hoàn có ở tất

cả các loại động vật hay không?

Vì sao?

- Kể tên các dạng hệ tuần hoàn

mà em biết?

- Những sinh vật nào có cấu tạo

hệ tuần hoàn hở?

- Quan sát hình 18.1 SGK và chỉ

ra đường đi của máu (bắt đầu từ tim)

- Nhận xét, kết luận vấn đề.

- Vì sao gọi là hệ tuần hoàn hở?

- Hệ tuần hoàn hở có đặc điểm gì?

- 1 HS trả lời(Vận chuyển các chất từ bộ phận này đến

bộ phận khác để đáp ứng cho các hoạt động sống của

cơ thể), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời (Không; vì động vật đa bào có cơ thể nhỏ, dẹp và động vật đơn bào không có hệ tuần hoàn, các chất được trao đổi qua

bề mặt cơ thể Ở động vật

đa bào có kích thước cơ thể lớn, do trao đổi chất qua bề mặt cơ thể không đáp ứng được nhu cầu của cơ thể dẫn đến các động vật có hệ tuần hoàn), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(hệ tuần hoàn

hở, kín,…), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(thân mềm(ốc sên, trai,…) và chân khớp (côn trùng, tôm,…))

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(Máu từ tim qua động mạch  khoang máu và trao đổi chất với tế bào  tĩnh mạch về tim)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(do hệ tuần hoàn có 1 đoạn máu không chảy trong mạch kín nên gọi là mạch hở), các em bổ sung (nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(Máu được tim bơm vào động mạch và sau đó tràn vào khoang cơ thể,…;Máu chảy trong động mạch dưới áp lực

Trang 4

2 Hệ tuần hoàn kín:

- Có ở mực ống, bạch

tuộc, giun đốt và động

vật có xương sống

- Đặc điểm chủ yếu của

hệ tuần hoàn kín:

+ Máu được tim bơm đi

lưu thông liên tục trong

mạch kín, từ động mạch

qua mao mạch, tĩnh

mạch và sau đó về tim

Máu trao đổi chất với tế

bào qua thành mao

mạch

+ Máu chảy trong động

mạch với áp lực cao

hoặc trung bình, tốc độ

máu chảy nhanh

- Hệ tuần hoàn kín của

động vật có xương sống

là hệ tuần hoàn đơn hoặc

- Hệ tuần hoàn kín có ở những loài nào?

- Quan sát hình 18.2 SGK, hãy chỉ ra đường đi của máu (bắt đầu

từ tim)

- Vì sao gọi là hệ tuần hoàn kín?

- Nêu đặc điểm chủ yếu của hệ tuần hoàn kín

- Cho biết những ưu điểm của hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở

Trong hệ tuần hoàn kín máu chảy trong động mạch dưới áp lực cao hoặc trung bình, tốc độ máu chảy nhanh, máu đi được

xa, đến các cơ quan nhanh, do vậy đáp ứng được nhu cầu trao đổi khí và trao đổi chất

- Cho biết vai trò của tim trong tuần hoàn máu

Tim hoạt động như một cái bơm hút máu về và đẩy máu đi

Tim là động lực chính đẩy máu chảy tuần hoàn trong các mạch máu

- Hệ tuần hoàn kín gồm những dạng nào và có ở những sinh vật nào?

thấp, tốc độ chậm), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(mực ống, bạch tuộc, giun đốt và động vật có xương sống)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(máu từ tim qua động mạch  mao mạch  tĩnh mạch về tim), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(do hệ tuần hoàn có máu chảy trong mạch kín), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(Máu được tim bơm đi lưu thông liên tục trong mạch kín, từ động mạch qua mao mạch, tĩnh mạch và sau đó về tim; Máu chảy trong động mạch với áp lực cao hoặc trung bình, tốc độ nhanh), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(máu chảy nhanh nên đi được xa), các

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(hút máu về và đẩy máu đi), các HS khác

bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(hệ tuần hoàn đơn hoặc hệ tuần hoàn kép

Hệ tuần hoàn đơn có ở cá

Trang 5

hệ tuần hoàn kép Hệ

tuần hoàn đơn có ở cá

Hệ tuần hoàn kép có ở

nhóm động vật có phổi

như lưỡng cư, bò sát,

chim và thú

- Ở lưỡng cư và bò sát

(trừ cá sấu) có sự pha

trộn máu giàu ôxi với

máu giàu CO2 ở tâm thất

vì tim lưỡng cư có 3

ngăn, tim bò sát có 4

ngăn nhưng vách ngăn ở

tâm thất không hoàn

toàn

- Máu trong hệ tuần hoàn của lưỡng cư và bò sát có đặc điểm gì?

- Quan sát hình 18.3A SGK, hãy chỉ ra đường đi của máu trong hệ tuần hoàn đơn của cá (xuất phát

từ tim) và giải thích tại sao hệ tuần hoàn của cá gọi là hệ tuần hoàn đơn

- Quan sát hình 18.3B SGK, hãy chỉ ra đường đi của máu trong hệ tuần hoàn kép của thú (xuất phát

từ tim) và giải thích tại sao hệ tuần hoàn của thú gọi là hệ tuần hoàn kép

Vòng tuần hoàn lớn: Máu giàu oxi được bơm vào động mạch chủ vào các động mạch nhỏ hơn

và đến mao mạch ở các cơ quan,

bộ phận để thực hiện trao đổi chất và trao đổi khí Sau đó, máu giàu CO2 đi theo tĩnh mạch về tim

Vòng tuần hoàn nhỏ: Máu giàu

CO2 được tim bơm lên phổi để trao đổi khí và trở thành máu giàu oxi quay trở lại tim

Do co 2 vòng tuần hoàn lớn

và nhỏ nên hệ tuần hoàn của lưỡng cư, bò sát, chim và thú được gọi là hệ tuần hoàn kép

Những động vật có phổi, tim có

Hệ tuần hoàn kép có ở nhóm động vật có phổi như lưỡng cư, bò sát, chim và thú), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(có sự pha trộn máu giàu ôxi với máu giàu CO2 ở tâm thất), các

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(Tim bơm máu giàu CO2 vào động mạch mao mạch mang trao đổi khí, máu trở nên giàu O2  động mạch lưng

 mao mạch trao đổi chất

 tĩnh mạch tim; do máu

đi 1 vòng từ tâm thất vào động mạch, mao mạch, động mạch lưng, mao mạch

ở các cơ quan, tĩnh mạch và

về tâm nhĩ và chỉ co 1 vòng tuần hoàn nên gọi là hệ tuần hoàn đơn), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

- 1 HS trả lời(Gọi là hệ tuần hoàn kép vì có 2 vòng tuần hoàn: vòng tuần hoàn lớn

và vòng tuần hoàn nhỏ,…), các HS khác bổ sung(nếu có)

- Lắng nghe

Trang 6

3 – 4 ngăn là những động vật có

hệ tuần hoàn kép

- Cho biết ưu điểm của tuần hoàn máu trong hệ tuần hoàn kép so với hệ tuần hoàn đơn

Máu từ cơ quan trao đổi khí trở về tim và được tim bơm đi,

do vậy tạo ra áp lực đẩy máu đi rất lớn, tốc độ máu chảy nhanh

và máu đi được xa Điều này làm tăng hiệu quả cung cấp oxi và chất dinh dưỡng cho tế bào, đồng thời thải nhanh các chất thải ra ngoài

- 1 HS trả lời(tốc độ máu chảy nhanh và máu đi được xa), các HS khác bổ

sung(nếu có)

- Lắng nghe

3) Củng cố: (5 phút)

- Khi ta lắp ống nước, nếu từ 1 ống có tiết diện lớn nối vào một ống có tiết diện nhỏ hơn thì dòng nước trong ống tiết diện nhỏ chảy nhanh hơn trong ống có tiết diện lớn Vậy vì sao máu trong động mạch chảy nhanh hơn trong mao mạch trong khi động mạch có tiết diện lớn hơn mao mạch và máu truyền từ động mạch sang mao mạch

- Vì sao khi ta ngồi lâu lại bị tê chân?

- Yêu cầu học sinh đọc và ghi nhớ phần tóm tắt in nghiên ở cuối bài

- Sử dụng các câu hỏi SGK

4) Bài tập về nhà: Dặn HS về nhà học bài và soạn bài 19 Tuần hoàn máu(tt).

5) Rút kinh nghiệm:

Tổ trưởng ký duyệt Giáo viên soạn

Thái Thành Tài

Định dạng
Số trang	6
Dung lượng	106,5 KB