Tiết 117. Viếng lăng Bác

Mục tiêu: - Kiến thức: Giúp HS: + Những tình cảm thiêng liêng của tác giả, của một người con từ miền Nam ra viếng lăng Bác.. - Khổ 2: Cảm xúc trước hình ảnh đoàn người vào lăng viếng B

Tiết 117

Ngày dạy: 21/ 02/ 2011

VIẾNG LĂNG BÁC

( Viễn Phương)

I Mục tiêu:

- Kiến thức: Giúp HS:

+ Những tình cảm thiêng liêng của tác giả, của một người con từ miền Nam ra viếng lăng Bác

+ Những đặc sắc về hình ảnh, từ thơ, giọng điệu của bài thơ

- Kỹ năng:

+ Đọc – hiểu một văn bản thơ trữ tình

+ Có khả năng trình bày những suy nghĩ, cảm nhận về một hình ảnh thơ, một khổ thơ, một tác phẩm thơ

- Thái độ:

Bồi dưỡng tinh thần tự hào và lòng kính trọng Bác Hồ

Giáo dục học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và kỹ năng sống cho học sinh

II Chuẩn bị :

- GV: bảng phụ

- HS: Trả lời câu hỏi SGK trang 60 và bảng phụ thảo luận

III Phương pháp dạy học:

- Diễn giảng kết hợp phát vấn

- Hợp tác nhóm

IV.Tiến trình :

1 Ổn định tổ chức: Điểm danh

2 Kiểm tra bài cũ:

* HS thứ nhất:

- Câu 1: Đọc thuộc lòng khổ thơ đầu bài: “Mùa xuân nho nhỏø” của Thanh Hải  (5đ) HS đọc thuộc lòng đúng, đủ đoạn từ: “Mọc giữa dòng sông

xanh… Cứ đi lên phía trước”

- Câu 2: Nhà thơ đã thể hiện tình cảm gì qua bài thơ trên? ( 2đ)

 Tình yêu thiên nhiên đất nước

Tình yêu cuộc sống

Khát vọng cống hiến cho đời

-Kiểm tra tập bài soạn ở nhà của học sinh ( 3đ)

* HS thứ hai:

- Câu 3: Đọc thuộc lòng khổ thơ cuối bài “Mùa xuân nho nhỏø” của Thanh Hải (5đ)  HS đọc thuộc lòng đúng, đủ đoạn từ: “Ta làm con chim hót… Nhịp phách tiền đất Huế”

- Câu 4: Phép tu từ nào được sử dụng trong câu thơ:” Một mùa xuân nho nhỏø” ( 2đ)  Aån dụ

-Kiểm tra tập bài soạn ở nhà của học sinh ( 3đ)

3 Giảng bài mới :

- Giới thiệu bài

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học

Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh đọc và

tìm hiểu chú thích

- GV cho HS đọc văn bản

- GV hướng dẫn đọc:

Giọng thành kính, xúc động, chậm rãi, có

đoạn lắng sâu, đoạn cuối tha thiết (Nếu có

HS biết hát cho các em trình bày bài hát.)

- Gọi HS đọc phần chú thích SGK

*GV diễn giảng thêm về tác giả:

- Viễn Phương là một trong những cây bút

xuất hiện sớm nhất của lực lượng văn

nghệ giải phóng ở miền Nam Thơ Viễn

Phương thường nhỏ nhẹ, giàu tình cảm và

chất mơ mộng ngay trong hoàn cảnh chiến

đấu ác liệt ở chiến trường (Thí dụ các bài

“Mắt sáng học trò, đám cưới giữa mùa

xuân”khá quen thuộc với bạn đọc hồi

kháng chiến chống Mỹ Trong thời kỳ đó,

Viễn Phương hoạt động ở vùng ven Sài

Gòn và chiến trường Nam Bộ)

- Gọi HS đọc phần giải thích từ khó SGK

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS đọc và tìm

hiểu văn bản

* Em hãy xác định bố cục của bài thơ?

- Khổ 1:Cảm xúc về cảnh bên ngoài lăng

- Khổ 2: Cảm xúc trước hình ảnh đoàn

người vào lăng viếng Bác

- Khổ 3: Cảnh bên trong lăng, xúc động

của nhà thơ khi đứng trước Bác

- Khổ 4: Ước nguyện của nhà thơ khi mai

về miền Nam

- Gọi HS đọc lại khổ 1:

- Phát vấn- diễn giảng

* Câu đầu cho ta biết điều gì? Giải thích

nghĩa từ viếng, thăm Tại sao ở nhan đề,

tác giả dùng từ “viếng”, ở câu đầu lại

dùng từ “thăm”? Nhận xét cách xưng hô

của tác giả?

* Câu đầu: mang nội dung thông báo, như

lời nói thường nhưng lại gợi tâm trạng xúc

động của một người từ chiến trường miền

I Đọc -Tìm hiểu chú thích:

1.Đọc.

2 Chú thích:

a.Tác giả: Viễn Phương.

(SGK)

b Tác phẩm:

Bài “Viếng lăng Bác” được viết năm 1976, sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc thắng lợi, lăng Hồ Chủ tịch cũng vừa khánh thành, Viễn Phương ra thăm miền Bắc, vào lăng viếng Bác Hồ…Bài thơ được sáng tác trong dịp đó và in trong tập thơ “Như mây mùa xuân”(1978)

- Giải thích từ khó: (SGK)

II Đọc – Tìm hi ểu văn bản :

1.Tâm trạng, cảm xúc của nhà

thơ:

Khổ 1:

- “Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác”: ngắn gọn, như một thông báo

Nam sau bao năm mong mỏi bây giờ mới

được ra viếng Bác

-Viếng: là đến chia buồn với thân nhân

người đã chết

-Thăm: là đến gặp gỡ, chuyện trò với

người đang sống

- Nhan đề: dùng “viếng”: Nghĩa trang

trọng, khẳng định một sự thật, Bác đã qua

đời

- Câu đầu dùng từ “thăm” ngụ ý nói

giảm Bác như vẫn còn sống mãi trong

lòng nhân dân miền Nam, gợi sự thân mật,

gần gũi

- Cách xưng hô con – Bác: Mang đậm

phong cách miền Nam, gợi sự thân mật,

gần gũi, cảm động

* Hình ảnh đầu tiên tác giả quan sát và

cảm nhận là hình ảnh gì? Hình ảnh hàng

tre gợi lên điều gì? Hình ảnh này giống

hình ảnh hàng tre Việt Nam ở câu 3

không? Ý nghĩa của biện pháp tu từ câu

4?

* Hình ảnh đầu tiên tác giả cảm nhận là

hình ảnh hàng tre trong sương sớm hai bên

lăng Bác Trước hết đây là hình ảnh thực

Hình ảnh hàng tre quen thuộc bỗng trở nên

mờ ảo, rộng hơn bát ngát hơn trong làn

sương buổi sớm

-Nhưng nhà thơ suy nghĩ, liên tưởng mở

rộng và khái quát trong câu 3, 4

Ôâi! Hàng tre xanh Việt Nam

Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng

 Hình ảnh hàng tre: Aån dụ: Một biểu

tượng cho con người, cho dân tộc Việt

Nam bất khuất kiên cường

-Thành ngữ: “Baõ táp mưa sa” chỉ những

khó khăn gian khổ, những vinh quang và

cay đắng mà nhân dân ta đã vượt qua

trong trường kỳ dựng nước và giữ nước

“Đứng thẳng hàng”: Tinh thần đoàn kết

đấu tranh, chiến đấu anh hùng, không bao

giờ khuất phục, tất cả vì độc lập, tự do

của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo

của Đảng và Bác Hồ

* GV tổng kết lại đoạn 1:

-Từ hình ảnh cây tre mà nghĩ tới đất

- Thăm: là đến gặp gỡ, chuyện trò ngụ ý nói giảm Bác như vẫn còn sống mãi trong lòng nhân dân miền Nam, gợi sự thân mật, gần gũi

 Tâm trạng vô cùng xúc động của một người con từ chiến trường miền Nam được ra viếng Bác

-Hình ảnh đầu tiên tác giả cảm nhận là “ hàng tre”

-Câu 2: Hình ảnh thực : Hình ảnh hàng tre quen thuộc ở làng quê

-Câu 3,4: Hình ảnh hàng tre: Aån dụ: Một biểu tượng cho con người, cho dân tộc Việt Nam bất khuất kiên cường

-Thành ngữ: “Baõ táp mưa sa” chỉ những khó khăn gian khổ

-“Đứng thẳng hàng”: Tinh thần đoàn kết đấu tranh, chiến đấu anh hùng, không bao giờ khuất phục

 Cây tre -Việt Nam – Hồ Chí Minh

nước và con người Việt Nam, tới hình

ảnh Bác Hồ là suy nghĩ rất tự nhiên, lô

gic: Cây tre-VN-Hồ Chí Minh đã trở

thành những biểu tượng quen thuộc đối

với nhân dân thế giới

- Gọi học sinh đọc khổ 2:

* Phân tích hình ảnh mặt trời trong 2 câu

đầu Những biện pháp nghệ thuật nào đã

sử dụng?Tác dụng?

Mặt trời đi qua trên lăng: Nhân hoá:

-Mặt trời trong lăng rất đỏ:Aån dụ: Bác Hồ

Phía đầu Người là lá cờ đỏ sao vàng rộng

lớn bằng đá hoa cương ốp vào tường

( Nhiều nhà thơ đã so sánh Bác Hồ với

mặt trời: Hồ Chí Minh –ánh thái dương toả

sáng đời đời Người rực rỡ một mặt trời

Cách mạng…) Cùng với từ láy “ngày

ngày” đã góp phần vĩnh viễn hoá, bất tử

hoá hình tượng Bác Hồ trong lòng mọi

người, giữa thiên nhiên vũ trụ ca ngợi sự

vĩ đại, công lao trời biển của Người đối

với nhân dân Việt Nam

* Phân tích hình ảnh “Dòng người đi trong

thương nhớ” “Kết tràng hoa dâng bảy

mươi chín mùa xuân”?

*Hìnhø ảnh dòng người xếp hàng từ từ,

thành kính vào lăng viếng Bác kết thành

vòng tròn như tràng hoa, đi trong thương

nhớ, dâng bảy mươi chín mùa xuân cuộc

đời của Bác (Aån dụ)

Gọi HS đọc khổ 3

* Hình ảnh Bác nằm yên nghỉ trong lăng

được nhà thơ cảm xúc như thế nào?

-“Bác nằm trong lăng giấc ngủ bình yên

Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền

Câu thơ diễn tả chính xác và tinh tế sự yên

tĩnh, trang nghiêm và ánh sáng dịu nhẹ,

trong trẻo của không gian lăng Bác Đồng

thời, hình ảnh vầng trăng dịu hiền lại gợi

nghĩ đến tâm hồn cao đẹp, sáng trong của

Bác

* Ở khổ 2 nhà thơ sử dụng hình ảnh ẩn dụ

mặt trời để chỉ Bác, ở đây lại sử dụng hình

ảnh vầng trăng, trời xanh Vậy có gì khác

nhau giữa các hình ảnh ẩn dụ, so sánh ấy ?

 Hình ảnh Bác nằm yên nghỉ đời đời

Khổ 2:

- Câu 1: Mặt trời thực

- Câu 2: Mặt trời âån dụ: Bác Hồ  Sự vĩ đại của Bác Hồ

Từ láy “ngày ngày”: bất tử hoá hình tượng Bác Hồ

- Ca ngợi sự vĩ đại, công lao trời biển của Người đối với nhân dân Việt Nam

-“Dòng người đi trong thương nhớ”: Hình ảnh thực

-“Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân”: Aån dụ:Thể hiện tấm lòng thành kính của nhân dân ta đối với Bác

 Tấm lòng thành kính thiêng liêng trước công lao vĩ đại và tâm hồn cao đẹp, sáng trong của Người; nỗi đau xót tột cùng của nhân dân

ta nói chung, của tác giả nói riêng khi Bác không còn nữa

Khổ 3:

- Hình ảnh vầng trăng dịu hiền lại gợi nghĩ đến tâm hồn cao đẹp, sáng trong của Bác

-Bác vẫn còn sống mãi với non sông đất nước như trời xanh còn mãi

- Dù vẫn tin như thế nhưng vẫn không thể không đau xót vì sự ra đi của Người

trong lăng được so sánh với hình ảnh vầng

trăng sáng, dịu hiền rất phù hợp và hay

Trong phòng ánh sáng dịu đèn Nê-ông rất

giống với ánh trăng có cảm giác Bác

đang nghỉ ngơi sau những giờ làm việc

“Vẫn biết trời xanh là mãi mãi

Mà sao nghe nhói ở trong tim.”

Tâm trạng xúc động của tác giả được biểu

hiện bằng hình ảnh ẩn dụ sâu xa: Bác vẫn

còn sống mãi với non sông đất nước như

trời xanh còn mãi Dù vẫn tin như thế

nhưng vẫn không thể không đau xót vì sự

ra đi của Người Lý trí mỗi chúng ta đều

biết rõ điều này, nhưng sao trái tim ta khi

bước vào đây vẫn nhói lên đau xót tiếc

thương.( Chiếu phim Bác Hồ khổ 3)

- Gọi HS đọc khổ 4:

* Ước nguyện của nhà thơ khi sắp về miền

Nam là gì? Điệp ngữ “Muốn làm” có tác

dụng gì?

* Ra khỏi lăng, nghĩ đến ngày mai sẽ về

lại miền Nam, sẽ xa Bác tình cảm xúc

động của nhà thơ bỗng dâng trào, không

thể kìm nén được

- Điệp ngữ “ Muốn làm” lặp lại 3 lần thể

hiện nguyện vọng mãnh liệt của tác giả :

Muốn hoá thân, hoà nhập vào những cảnh

vật bên lăng Bác: Làm con chim cất tiếng

hót, làm bông hoa toả hương, làm cây tre

trung hiếu nhập vào cùng hàng tre bát

ngát bên lăng Bác

 Tất cả nguyện ước đều hướng về Bác,

muốn gần Bác mãi mãi, muốn làm Bác

vui, muốn canh giấc ngủ của Bác

* Hình ảnh cây tre ở đây có gì khác với

hình ảnh cây tre ở khổ đầu?

- Hình ảnh cây tre lại xuất hiện – hình ảnh

ẩn dụ – bổ sung thêm nghĩa trung hiếu

(Trung với nước, với Đảng, hiếu với dân),

nhập vào hàng tre bát ngát bên lăng Bác

* Nêu nghệ thuật đặc sắc của văn bản?

- Học sinh trình bày

- Học sinh nhận xét

- Giáo viên nhận xét, chốt ý

Khổ 4:

-Điệp ngữ “ Muốn làm” lặp lại 3 lần thể hiện nguyện vọng mãnh liệt của tác giả

Tâm trạng lưu luyến của nhà thơ mong muốn được ở mãi bên lăng Bác

2 Nghệ thuật:

- Bài thơ có giọng điệu vừa trang

nghiêm, sâu lắng, vừa tha thiết, đau xót, tự hào, phù hợp với nội dung , cảm xúc của bài

* Nêu ý nghĩa văn bản?

- Học sinh trình bày

- Học sinh nhận xét

- Giáo viên nhận xét, chốt ý

* GV tổng kết: Gọi Hs đọc ghi nhớ

Hoạt động 3: GV hướng dẫn HS thực hiện

phần luyện tập ở nhà

-Học thuộc lòng bài thơ.

- Viết theo thể thơ tám chữ có đôi chỗ biến thể, cách gieo vần và nhịp điệu thơ linh hoạt

- Sáng tạo trong việc xây dựng hình ảnh thơ, kết hợp cả hình ảnh thực, hình ảnh ẩn dụ, biểu tượng có

ý nghĩa khái quát và giá trị biểu cảm cao

- Lựa chọn ngôn ngữ biểu cảm, sử dụng các ẩn dụ, điệp từ có hiệu quả nghệ thuật

3 Ý nghĩa văn bản:

Bài thơ thể hiện tâm trạng xúc

động, tấm lòng thành kính, biết ơn sâu sắc của tác giả khi vào lăng viếng Bác

* Ghi nhớ: SGK/ 60.

III Luyện tập:

-Học thuộc lòng bài thơ

4 Củng cố và luyện tập:

- GV khái quát lại nội dung và nghệ thuật bài thơ

+ Nội dung :Nhà thơ đã thể hiện được những niềm xúc động tràn đầy và lớn lao trong lòng khi viếng lăng Bác, những tình cảm thành kính, sâu sắc với Bác Hồ + Nghệ thuật : -Giọng điệu phù hợp

-Điệp ngữø

-Hình ảnh thơ có nhiều sáng tạo

- GV cho HS nghe bài : “Viếng lăng Bác ” đã phổ nhạc

5 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà:

-Về học ghi nhớ

- Học thuộc lòng bài thơ

- Phân tích, cảm thụ những hình ảnh đẹp trong bài thơ

- Soạn bài “Nghị luận về tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích)” (Trả lời câu hỏi SGK trang 64)

V RÚT KINH NGHIỆM: