BÀI TIỂU LUẬN CHẤT THẢI y tế tại VIỆT NAM

- Chất thải thông thường chất thải không nguy hại là chất thải không chứa cácyếu tố lây nhiễm, hóa học nguy hại, phóng xạ, dễ cháy nổ, bao gồm: chất thải sinhhoạt phát sinh từ các nguồn

BÀI TIỂU LUẬN : CHẤT THẢI Y TẾ TẠI VIỆT NAM

I LỜI MỞ ĐẦU

Đất nước ta đang trong quá trình thực hiện công nghiệp hóa và hiện đại hóađất nước ở tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực kinh tế Kinh tế càng phát triểnbao nhiêu thì kéo theo đó đời sống của con người càng được nâng cao, dẫn tớinhiều vấn đề tiêu cực cũng phát sinh Một trong những vấn đề đang rất được quantâm hiện nay là sự suy thoái môi trường sống Trong đó rác thải là một vấn đề đangrất bức xúc không chỉ của Việt Nam mà trên cả thế giới Các hoạt động của conngười đang đưa vào môi trường vô số loại rác thải làm môi trường bị suy thoáinặng nề Hiện nay, loại chất thải đang được đặc biệt quan tâm là chất thải y tế ỞViệt Nam, lượng chất thải y tế ngày càng tăng nhưng hầu hết các cơ sở y tế chưa

có hướng giải quyết đúng đắn, ý thức về tác hại do chất thải y tế chưa cao ở hầuhết người dân và cũng chưa có sự quan tâm đặc biệt của các tổ chức cũng như cơquan chức năng cho vấn đề này; hay nếu có thì một câu hỏi rất lớn được đặt ra

"KINH PHÍ Ở ĐÂU RA?", câu hỏi này vẫn chưa có câu trả lời Do đó, chúng tôichọn đề tài "CHẤT THẢI Y TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY" Với đề tài này,chúng tôi tiến hành nghiên cứu thực trạng, tác hại và hướng giải quyết cho chấtthải y tế Việt Nam với mong muốn đem lại cho các bạn nhiều kiến thức hơn về rácthải y tế, nhằm nâng cao nhận thức và ý thức của cộng đồng về vấn đề chất thải nóichung và chất thải y tế nói riêng, góp phần xây dưng môi trường sống "XANH,SẠCH, ĐẸP"

Do kiến thức còn hạn hẹp, bài tiểu luận không tránh khỏi sai xót, mong cácbạn thông cảm và đóng góp ý kiến thêm Xin chân thành cảm ơn!

II MỤC LỤC

CHƯƠNG I: THỰC TRẠNG VỀ VẤN

ĐỀ 4

1.1 Các khái niệm: 4

1.2 Nguồn sinh chất thải y tế 4

1.3 Phân loại chất thải y tế 5

1.4 Thực trạng về chất thải y tế hiện nay 8

1.4.1 Quá trình thu gom và xử lý rác thải 8

1.4.2 Quá trình tái chế sử dụng 10

1.4.3 Hạn chế trong việc quản lý rác thải 11

CHƯƠNG II: ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT THẢI Y TẾ 13

2.1 Ảnh hưởng đến môi trường: 13

2.1.1 Ảnh hưởng tới môi trường đất: 13

2.1.2 Ảnh hưởng tới môi trường nước: 14

2.1.3 Ảnh hưởng tới môi trường không khí 15

2.2 Ảnh hưởng tới con người: 17

CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP QUẢN LÝ VÀ XỬ LÝ 20

3.1 Quản lý chất thải y tế 20

3.1.1 Giảm thiểu tại nguồn 20

3.1.2 Quản lý và kiểm soát ở bệnh viện: 20

3.1.3 Quản lý kho hóa chất, dược chất: 20

3.1.4 Thu gom, phân loại và vận chuyển: 20

3.2 Xử lý chất thải y tế 21

3.2.1 Xử lý chất thải y tế bằng phương pháp thiêu đốt ở nhiệt độ cao: 21

3.2.2 Xử lý chất thải y tế bằng phương pháp khử trùng 21

3.2.3 Xử lý bằng phương pháp chôn lấp: 22

3.2.4 Xử lý bằng phương pháp đóng rắn: 22

3.3 Xử lý một số rác thải y tế: 22

3.3.1 Chất thải nhóm A áp dụng một trong các phương pháp sau: 22

3.3.2 Chất thải nhóm B: 22

3.3.3 Chất thải nhóm C: 22

3.3.4 Chất thải nhóm D: 23

3.3.5 Chất thải nhóm E: 23

IV KẾT LUẬN 24

V TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

III NỘI DUNG

CHƯƠNG I: THỰC TRẠNG VỀ VẤN ĐỀ

CHẤT THẢI Y TẾ HIỆN NAY

1.1 Các khái niệm:

- Chất thải là sản phẩm tất yếu của cuộc sống thải ra từ các hoạt động của con người

- Chất thải y tế là các chất ở thể rắn, lỏng và khí được thải ra từ các cơ sở y tế, từcác hoạt động khám chữa bệnh bao gồm chất thải y tế nguy hại và chất thải thôngthường.

- Chất thải y tế nguy hại là chất thải y tế chứa yếu tố nguy hại cho sức khỏe conngười và môi trường như: dễ lây nhiễm, gây ngộ độc, phóng xạ, dễ cháy, dễ nổ, dễ

ăn mòn hoặc có đặc tính nguy hại khác nếu những chất thải này không được tiêuhủy an toàn

- Chất thải thông thường (chất thải không nguy hại) là chất thải không chứa cácyếu tố lây nhiễm, hóa học nguy hại, phóng xạ, dễ cháy nổ, bao gồm: chất thải sinhhoạt phát sinh từ các nguồn bệnh (trừ nguồn bệnh cách ly); chất thải phát sinh từcác hoạt động chuyên môn y tế (chai, lọ thủy tinh, chai lọ huyết thanh, các vật liệunhựa, các loại bột bó trong gãy xương kín) Những chất thải này không dính máu,dịch sinh học và các chất hóa học nguy hại, chất thải phát sinh từ các công việchành chính (giấy, báo, tài liệu, túi nilon ); chất thải ngoại cảnh(lá cây, rác ở cáckhu vực ngoại cảnh)

1.2 Nguồn sinh chất thải y tế

+ Các cơ sở sản xuất dược phẩm.

1.3 Phân loại chất thải y tế:

Căn cứ vào các đặc điểm lý học, hóa học, sinh học và tính chất nguy hại, chất thảitrong các cơ sở y tế được phân thành 5 nhóm sau:

Nhóm A: Chất thải nhiễm khuẩn là chất thải chứa mầm bệnh với số lượng, mật

độ đủ gây bệnh, bị bệnh khuẩn bởi vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, nấm … bao gồmcác vật liệu bị thấm máu, thấm dịch, chất bài tiết của bệnh nhân như gạc, bông,găng tay, bột bó gãy xương, dây truyền máu…

.Hình 1.1 Ống chứa máu cần xét nghiệm của bệnh nhân

Nhóm B: Chất thải sắc nhọn là chất thải có thể gây ra các vết cắt hoặc chọc

thủng, có thể nhiễm khuẩn, bao gồm: bơm kim tiêm, đầu sắc nhọn của dây truyền,lưỡi dao mổ, đinh mổ, cưa, các ống tiêm, mảnh thủy tinh vỡ và các vật sắc nhọnkhác sử dụng trong các hoạt động y tế

Hình 1.2 Bơm kim đã qua sử dụng.

Nhóm C: Chất thải hóa học là các chất phóng xạ và các kim loại nặng được thải

ra từ các hoạt động chuẩn đoán, hóa trị liệu và nghiên cứu bao gồm: thủy ngân (từnhiệt kế, huyết áp kế thủy ngân bị vỡ, chất thải từ hoạt động nha khoa), cadimi(Cd) (từ pin, ắc quy), chì (từ tấm gỗ bọc chì hoặc vật liệu tráng chì sử dụng trongngăn tia xạ từ các khoa chẩn đoán hình ảnh, xạ trị)

Hình 1.3 Nhiệt kế thủy ngân vỡ

Nhóm D: Chất thải dược phẩm là các loại dược phẩm quá hạn, bị nhiễm khuẩn,

dược phẩm bị bỏ, không còn nhu cầu sử dụng và thuốc gây độc tế bào

Hình 1.4 Dược phẩm hết hạn.

Nhóm E: Chất thải giải phẫu bao gồm các mô, cơ quan người bệnh, động vật, mô

cơ thể (nhiễm khuẩn hay không nhiễm khuẩn), chân tay, nhau thai, bào thai

Hình 1.5 Nhau thai phụ nữ sau khi sinh

1.4 Thực trạng về chất thải y tế hiện nay.

1.4.1 Quá trình thu gom và xử lý chất thải y tế:

- Tính đến nay, cả nước hiện có 1.087 bệnh viện (1.023 bệnh viện nhà nước, 64bệnh viện tư nhân ) với tổng số hơn 140.000 giường bệnh, ngoài ra còn có hơn10.000 trạm y tế xã, hàng chục ngàn cơ sở phòng khám tư nhân, cơ sở nghiên cứu,đào tạo, sản xuất dược phẩm, sinh phẩm y tế

- Theo ước tính, trong một ngày đêm, mỗi giường bệnh thải ra môi trường khoảng 2,5

kg rác thải, trong đó từ 10% đến 15% là loại chất thải độc hại, dễ gây lây nhiễm cần

được xử lý theo quy định đặc biệt (như: các chất tiết dịch, bông băng, bơm kim tiêm

và các vật sắc nhọn, dược phẩm, hoá chất, các chất phóng xạ và cả các bộ phận của cơthể người bệnh bị cắt bỏ sau phẫu thuật)

- Đa số các cơ sở y tế trên cả nước chưa có sự đầu tư cho khâu lưu trữ và xử lý rácthải y tế

Hình 1.6 Rác thải y tế chưa được thu gom và xử lý đúng qui trình

- Điển hình như ở Hà Nội có đến hàng nghìn cơ sở y tế lớn nhỏ, chiếm lượng chấtthải, rác thải vào môi trường khoảng gần 2% tổng lượng rác thải toàn thành phố.Chỉ có 60 bệnh viện và Trung tâm y tế ký hợp đồng xử lý rác thải với xí nghiệp xử

lý chất thải rắn y tế, khối lượng trung bình 1,5 tấn/ngày Số rác thải còn lại, donhiều lý do vẫn trôi nổi lẫn với rác sinh hoạt, đang tăng dần mỗi năm

- Có một thực tế không tránh được là không thể thu gom hết rác từ các phòngkhám tư nhân” Phần lớn hơn 310 phòng khám tư nhân trong thành phố chưa chịutrách nhiệm đối với rác thải của mình, chưa thực hiện đúng quy trình thu gom,chuyển giao rác y tế cho công nhân vận chuyển rác

Hình 1.7 Rác thải y tế chưa được thu gom hợp lý

- Theo Bộ Y tế, khoảng 2/3 bệnh viện chưa áp dụng phương pháp tiêu huỷ rác thảiđảm bảo vệ sinh Hầu hết rác thải y tế bệnh phẩm chưa được phân theo đúng chủngloại, chưa được khử khuẩn khi thải bỏ Nhà lưu chứa không đúng tiêu chuẩn,không đảm bảo vệ sinh và có nguy cơ lây nhiễm cho cộng đồng

- Rác thải y tế ở một số địa phương hiện đang là một trong những vấn đề bức xúcbởi ngay cả ở các bệnh viện tuyến tỉnh, hiện nay nhiều địa phương vẫn chưa có lấymột nơi tập kết chất thải

- Ví dụ: Tại trung tâm y tế huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình ngay trong khuôn viênbệnh viện hàng loạt các hố xử lý rác thủ công cháy nham nhở bốc mùi khét lẹt.Ngay tại bệnh viện đa khoa Lâm Đồng cũng diễn ra tình trạng này:

Hình 1.8 Đốt rác ở bệnh viện đa khoa tỉnh Lâm Đồng

1.4.2 Quá trình tái chế sử dụng:

Chất thải y tế cũng được coi là một " nguồn tài nguyên" vì thành phần trong đó cónguồn gốc từ các tài nguyên thiên nhiên, nên nhiều nước trên thế giới đã coi việcphân loại và xử lý rác thải y tế là một ngành công nghiệp mang lại nhiều thuận lợi.Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay việc xử lý rác thải y tế chưa được chú trọng

Biểu đồ 1.1 Phân loại rác thải y tế.

- Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới thì 85% rác thải y tế không lây nhiễm,10% lây nhiễm và 5% không lây nhiễm nhưng độc hại Trên thực tế, rác thải y tếkhông phải tất cả đều độc hại, nếu đốt hết rác thải y tế thì sẽ gây ra những khí thải,khí độc hại làm ô nhiễm môi trường, nhất là nhựa có chứa clo Có thể tái chế rácthải y tế không độc hại, không lây nhiễm (chai nhựa, hộp đựng thuốc, dâytruyền )

1.4.3 Hạn chế trong việc quản lý rác thải:

- Khâu quản lý rác thải của các cơ sở y tế lại hết sức lỏng lẻo

• Qua thực tế kiểm tra, bộ Y tế đã chỉ ra 6 bất cập đang tồn tại tại các bệnh việntrong vấn đề quản lý rác thải đó là:

+Việc phân loại chất thải rắn y tế còn chưa đúng quy định

+ Phương tiện thu gom như túi, thùng đựng chất thải còn thiếu và chưa đồng

bộ, hầu hết chưa đạt tiêu chuẩn

+ Xử lý và tiêu huỷ chất thải gặp nhiều khó khăn

+ Thiếu các cơ sở tái chế chất thải

+ Thiếu nguồn kinh phí đầu tư xây dựng và vận hành hệ thống xử lý chấtthải rắn

+ Vấn đề quản lý chất thải y tế thông thường có thể tái chế còn bất cập

- Không chỉ có những bệnh viện tuyến huyện thực hành chưa tốt việc quản lý và xử

lý chất thải, ngay cả bệnh viện tuyến tỉnh, một số bệnh viện cũng chưa thực sự xemquản lý rác thải bệnh viện là quan trọng Cụ thể như tại Bệnh viện nhi đồng ĐồngNai, công tác phân loại, lưu trữ và xử lý rác thải còn có tình trạng chất thải y tế đổlẫn với chất thải sinh hoạt, khu lưu trữ các loại chất thải bệnh viện chưa đúng quyđịnh, chủ yếu để lộ thiên, các bao nilon đựng rác bị rách khiến rác rơi vãi bừa bãi,hôi thối và nhiều côn trùng Ngay tại khu lưu trữ, một số rác thải y tế được đốtchung với rác thải sinh hoạt

- Tuy nhiên, một vấn đề xã hội cũng có liên quan đến việc quản lý chất thải bệnh việnhiện nay là có nhiều người sống bằng nghề thu lượm các loại chất thải có khả năng táichế để bán cho cơ sở thu mua và tái chế chất thải Với xu thế phát triển hiện nay,nhiều vật dụng dùng một lần trong y tế được sử dụng với số lượng, chủng loại ngàycàng tăng Các vật liệu dùng một lần, đặc biệt là chất nhựa là mặt hàng rất hấp dẫn đốivới những người thu gom chất thải vì các chất nhựa này là những loại nhựa tốt, có giátrị cao khi tái sinh, tái chế Việc quản lý chất thải bệnh viện nếu thiếu kiểm soát chặtchẽ sẽ có hiện tượng thất thoát

CHƯƠNG II: ẢNH HƯỞNG CỦA CHẤT THẢI Y TẾ

Chất thải y tế nguy hại từ các bệnh viện là nguồn tiềm ẩn lây lan bệnh tật, gây ônhiễm môi trường nước và đất, tác động rất nghiêm trọng tới môi trường sinh thái

và sức khỏe cộng đồng

2.1 Ảnh hưởng đến môi trường:

2.1.1 Ảnh hưởng tới môi trường đất:

- Ô nhiễm môi trường đất được xem là tất cả các hiện tượng làm nhiễm bẩn môitrường đất bởi các chất gây ô nhiễm

- Việc chôn lấp rác thải y tế vào trong đất làm ô nhiễm nặng nề môi trường đất, đặcbiệt là các chất thải khó phân hủy như túi nilon

Hình 2.1 Rác thải y tế được chôn ở ven sông lam

Không khó để phát hiện những hố chôn lấp chất thải y tế rắn ở ven những con sốnggần bệnh viện.Những con sông này vẫn là nguồn cung cấp nước tưới chủ yếu chosản xuất nông nghiệp Qua thời gian các chất gây ô nhiễm sẽ ngấm xuống đất vàtích lũy dần trong cây trồng, gây ô nhiễm đất và ảnh hưởng đến sức khỏe conngười

- Ô nhiễm đất sẽ làm mất khả năng tự điều chỉnh của hệ sinh thái đất, đất trở nêncằn cỗi không thích hợp cho cây trồng, điều này sẽ ảnh hưởng đến các cơ thể sốngkhác trong lưới thức ăn

2.1.2 Ảnh hưởng tới môi trường nước:

- Ô nhiễm nguồn nước là sự thay đổi tính chất vật lý, hoá học và thành phần sinhhọc của nước dẫn đến làm tăng hàm lượng chất hữu cơ, muối khoáng và chất độchại, xuất hiện các loại vi khuẩn và virus gây bệnh, nước có màu, mùi, vị khôngbình thường Theo Hiến chương Châu Âu về nước “Ô nhiễm nước là sự biến đổinói chung do con người với chất lượng nước, làm nhiễm bẩn nước và gây nguy

hiểm cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, nghỉ ngơi,giải trí, cho động vật nuôi và các loài hoang dã

- Nước thải phát sinh từ rất nhiều khâu khác nhau trong quá trình hoạt động củabệnh viện như: máu, dịch cơ thể, giặt quần áo bệnh nhân, khăn lau, chăn mền chocác giường bệnh, súc rửa các vật dụng y khoa, xét nghiệm, giải phẩu, sản nhi, vệsinh, lau chùi làm sạch các phòng bệnh

- Nước thải của một số bệnh viện ô nhiễm nặng vượt quá nhiều lần tiêu chuẩn chophép: 82,54% tụ cầu vàng, 15% trực khuẩn mủ xanh, 52% E.coli… Chúng có hàmlượng vi sinh cao gấp 1.000 lần cho phép với nhiều loại vi khuẩn nấm, ký sinhtrùng, virut bại liệt… mà khi hòa vào nước thải sinh hoạt, sẽ bị phát tán, có khảnăng xâm nhập các loại thủy sản, vật nuôi, nhất là rau thủy canh và trở lại với conngười …

Hình 2.1 Nhiều nơi ở nước ta con người còn tắm ở sông suối

- Các thành phần chính gây ô nhiễm môi trường do nước thải bệnh viện gây ra làcác chất hữu cơ, các chất dinh dưỡng của nito (N), photpho (P), các chất rắn lơlửng và các vi trùng,vi khuẩn gây ra

Ngoài ra nước thải bệnh viện còn có các kim loại nặng với hàm lượng nhỏnhư:Mangan, Đồng, Thủy ngân, Crom ,

- Nước thải từ các bệnh viện chưa qua xử lý xả ra môi trường đang là một vấn đềgây bức xúc trong nhân dân các khu vực lân cận vì nó gây ô nhiễm nghiêm trọngnguồn nước mặt Thậm chí, nhiều nơi ứ đọng, thẩm thấu còn ảnh hưởng đến cảmạch nước ngầm Mỗi ngày, các bệnh viện xả hàng triệu mét khối nước thải ra môitrường, một phần trong số đó mang theo mầm bệnh hòa vào dòng gần với nguồn ônhiễm còn làm nảy sinh nguy cơ ung thư và các bệnh hiểm nghèo khác cho conngười.

Hình 2.4 Bể phốt nước thải của bệnh viện đa khoa

huyện Diễn Châu - Nghệ An

2.1.3 Ảnh hưởng tới môi trường không khí:

- Ô nhiễm không khí là sự có mặt của một chất lạ hoặc một sự biến đổi quan trọng

trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặc gây ra sự tỏa mùi,

có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn xa (do bụi)

- Không khí sẽ bị ô nhiễm một khi phần lớn chất thải nguy hại được thiêu đốt trongđiều kiện không đảm bảo Việc đốt chất thải y tế đựng trong túi nilon PVC, cùngvới những loại dược phẩm, có thể tạo ra khí axit, thường là HCl và SO2

Hình 2.5 Đốt rác thải y tế sai qui định.

- Trong quá trình đốt các dẫn xuất halogen (F, Cl, Br, I ) ở nhiệt độ thấp, cũng sẽtạo ra axit như hydrochloride (HCl) Điều đó dẫn đến nguy cơ tạo thành dioxins,furant các loại hóa chất vô cùng độc hại, ngay cả ở nồng độ thấp

Hình 2.6 Lò đốt rác thải y tế của bệnh viện đa khoa Quảng Ngãi

gây ô nhiễm môi trường

- Các kim loại nặng, như thủy ngân có thể phát thải theo khí lò đốt Những nguy cơnày có thể tác động tới hệ sinh thái và sức khỏe con người trong dài hạn

2.2 Ảnh hưởng tới con người: