dạy học thơ chữ tình ngữ văn 8

Dạy học thơ trữ tình Ngữ văn 8 trờng trung học cơ sở ---Ngời thực hiện: Lê Thị Xuân Hơng Tổ bộ môn: Xã hội Đơn vị: Trờng THCS Thị trấn Bút Sơn Hoằng Hoá - Thanh Hoá Năm học: 2004 - 200

Dạy học thơ trữ tình Ngữ văn 8

trờng trung học cơ sở

-Ngời thực hiện: Lê Thị Xuân Hơng

Tổ bộ môn: Xã hội

Đơn vị: Trờng THCS Thị trấn Bút Sơn Hoằng Hoá - Thanh Hoá

Năm học: 2004 - 2005

Phần thứ nhất:

Những vấn đề chung

I- Lý do chọn đề tài:

Việc dạy học thơ trữ tình trong chơng trình Ngữ văn 8 chiếm một tỉ lệ

số tiết học không phải là ít Thực tế trong quá trình giảng dạy việc dạy học các văn bản trữ tình có nhiều nội dung hay, độc đáo, song để thể hiện đợc

điều này không phải là dễ với tất cả chúng ta

Thơ trữ tình là một trong những nội dung kiến thức văn học giúp học sinh đợc củng cố và khắc sâu những kiến thức đã có về loại văn bản biểu cảm, từ đó có thể tiếp nhận (đọc, hiểu, cảm thụ, bình giá) và tạo lập tốt hơn các văn bản có sử dụng yếu tố biểu cảm

Việc dạy học thơ trữ tình của các lớp thay sách hiện nay đã đợc chú trọng, đề cập đến nhiều trong các tiết dạy, trong các chuyên đề Song phần nào cha tạo ra đợc những đặc sắc trong quá trình giảng dạy Học sinh vẫn còn mong đợc bao điều mới mẻ, thú vị từ các văn bản để đồng cảm, yêu văn chơng hơn

II- Mục đích của đề tài:

Việc chọn đề tài: “Dạy học thơ trữ tình ngữ văn 8” muốn góp thêm một suy nghĩ, một phơng pháp dạy học thơ trữ tình trong chơng trình THCS Đồng thời khẳng định vai trò, vị trí của nó trong giờ giảng văn Đề tài mong muốn, góp phần một phần nhỏ vào việc đổi mới dạy học thơ trữ tình

III- Phơng pháp nghiên cứu:

a) Khảo sát qua một số giờ dạy trong chơng trình ngữ văn 8

b) Qua các bài làm của học sinh phát hiện điểm mạnh và điểm yếu c) Thu thập các số liệu làm cơ sở nghiên cứu

d) Thực hiện và rút ra kết luận chung

IV- Phạm vi của đề tài:

Trong phạm vi các giờ dạy học thơ trữ tình trờng THCS Thị trấn Bút Sơn

Phần thứ hai Nội dung và kết quả đề tài

I- Nội dung chính của đề tài:

1) Một số văn bản trữ tình trong SGK Ngữ văn 8 mới: 11 (kể cả 2 văn bản tự học có hớng dẫn) Trong đó

- 11/11 là thơ Việt Nam thời kỳ 1900 - 1945 (4 văn bản trớc 1945, 7 văn bản (1930 - 1945)

- 6 văn bản là thơ Đờng luật (3 thất ngôn bát cú, 3 thất ngôn tứ tuyệt, 1 văn bản lục bát, 1 song thất lục bát, 3 “thơ mới” )

- Về khuynh hớng sáng tác (Trào lu văn học): 7 văn bản thơ yêu nớc, 4 văn bản thơ “lãng mạn” , 3 văn bản là thơ mới

2) Trong quá trình giảng dạy cần chú ý hớng dẫn cho học sinh khái niệm “thơ mới” “thơ cũ” Đây là hai khái niệm mới với học sinh THCS Khái niệm thơ này xuất hiện vào đầu những năm 30 thế kỷ trớc, gắn liền

với cuộc tranh luận sôi nổi chấn động đời sống văn học, dẫn đến sự ra đời rầm rộ của phong trào thơ mới

“Thơ mới” hiện sử dụng có hai nội hàm: Một là tên gọi của hình thức thể loại thơ, Hai là tên gọi một phong trào thơ Thơ của họ là sự đổi mới mạnh mẽ, sâu sắc đối với thơ truyền thống (thơ cũ) Nhng không phải chỉ

có thơ tự do mà còn rất nhiều bài vẫn viết theo các thể thơ truyền thống Vậy thơ mới không phải là tên gọi của một thể thơ nào Cái mới của

“thơ mới’ chủ yếu ở nội dung cảm xúc chứ không phải là thể loại

Trong thực tế giảng dạy cần phân biệt nó với các khuynh hớng dòng thơ khác (nh dòng thơ ca cách mạng), thơ Tố Hữu chủ yếu mang hình thức

“thơ mới” nhng không ai gọi Tố Hữu là nhà “thơ mới’

3) Hớng dẫn học sinh cảm nhận các văn bản thơ trữ tình đầu thế kỷ XX:

Tiêu biểu nh: Muốn làm thằng cuội, Nhớ rừng Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông Đập đá ở Côn Lôn, Ông Đồ, Quê Hơng, Khi con tu hú Nội dung này đợc bố trí song song với nội dung tập làm văn biểu cảm, đánh giá, thuyết minh Nhằm tạo điều kiện để tích hợp giảng dạy 3 phân môn trong từng bài học

Ngoài những câu hỏi tìm hiểu bài trong sách giáo khoa , giáo viên có thể đa ra những câu hỏi có tính chất vận dụng tổng hợp của cả 3 phân môn Với giờ tìm hiểu văn bản cần lu ý việc khám phá văn bản theo tính chất đặc trng của thể loại trữ tình: Cảm xúc chủ đạo, cách suy tởng, tứ thơ, việc sử dụng ngôn ngữ, hình tợng, nhạc điệu thơ, các biện pháp tu từ, cái tôi trữ tình

Bên cạnh đó cần chú ý đặc trng riêng biệt của từng thể loại cũng nh cách vận dụng các thể thơ: lục bát, thất ngôn, song thất lục bát ở từng tác giả

Thể loại thơ thất ngôn Đờng luật là sự tuân thủ các quy định có tính quy phạm của thơ ca trung đại, nh niên luật, ngôn ngữ “lời ít ý nhiều” , để

từ đó giúp học sinh thấy đợc sự vận dụng sáng tạo thể thơ này của các tác giả Việt Nam Vác bài thơ của Bác tuy là thơ hiện đại nhng lại đậm đà mùa sắc cổ điển từ tứ thơ đến hình ảnh và ngôn ngữ thơ Bài thơ “Khi con tu hú” của Tố Hữu xúc động ngời đọc bởi tình cảm chân thành, trong sáng của nhà thơ với cuộc sống và lý tởng cách mạng, bối cảnh sử dụng ngôn ngữ tinh tế và cách thể hiện cảm xúc tự nhiên của tác giả

4) Vấn đề cụ thể trong hai bài thơ Muốn làm thằng cuối và Nhớ rừng;

- Ngoài những vấn đề yêu cầu của SGK yêu cầu giáo viên và học sinh thực hiện với 2 văn bản này Trong quá trình giảng dạy 2 văn bản này bản

thân cá nhân rút ra vấn đề thực tế giáo viên cần hiểu và giúp học sinh hiểu

2 vấn đề sau:

- Khái niệm lãng mạn và chủ nghĩa lãng mạn Sự cần thiết phải hiểu 2 khái niệm này

Với giáo viên: Để hiểu sâu và dạy tốt hai văn bản thơ kể trên Cần phải hiểu qua về khuynh hớng văn học lãng mạn chủ nghĩa và nhất là về tâm trạng nhân vật lãng mạn chủ nghĩa lúc bấy giờ Vì đây là hai bài thơ thuộc loại tiêu biểu nhất của khuynh hớng thơ ca lãng mạn chủ nghĩa Việt Nam ở hai giai đoạn tiếp nhau

Với học sinh: Hai khái niệm này rất xa lạ Trong SGK ngữ văn cấp THCS mới không còn những bài khái quát văn học, không đề cập đến sự hình thành và phát triển các khuynh hớng văn học, nên học sinh cũng ít có dịp nghe đến những khái niệm lãng mạn, chủ nghĩa lãng mạn

- Do đó để hiểu sâu 2 văn bản thơ kể trên cần phải hiểu qua về khuynh hớng văn học lãng nạm và nhất là về tâm trạng nhân vật lãng nạm chủ nghĩa lúc bấy giờ Trao lu lãng nạm đó ra đời gắn liền với sự thức tỉnh về ý thức cá nhân, sự ra đời của cái “tôi’ giàu khát vọng và cảm xúc bất hoà sâu sắc với thực tại mà nó cảm thấy hết sức từ túng, ngột ngạt, nó muốn thoát

ra để tìm đến thế giới rộng lớn, nhng hoàn toàn bất lực, nên chỉ còn cách thoát ly trong mộng tởng và rút sâu vào nội tâm cô đơn của nó

- Tâm sự của Tản Đà trong muốn làm thằng cuội và Thế Lữ khi nhập thân vào con hổ trong vờn bách thú thả hồn trong nổi “nhớ rừng” cháy ruột

là điển hình cho tâm trạng đó của cái ‘tôi’ lãng mạn Bút pháp nghệ thuật của 2 bài thơ - Một bài thơ là “thơ cũ”, Một bài là thơ mới cũng rất tiêu biểu cho bút pháp thi ca lãng mạnh tràn đầy cam xúc trữ tình, giàu mộng t-ởng, hình ảnh, ngôn ngữ táo bạo đầy gợi cảm

5) Trong quá trình giảng dạy những bài thơ trữ tình cần giúp học sinh tìm thấy sự giống nhau ở sự thể hiện vẻ đẹp tâm hồn và tình cảm yêu nớc thơng nhà sâu sắc, mãnh liệt của các nhà thơ yêu nớc, nhà chính trị đầu thế

kỷ nh Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Trần Tuấn Khải, Hồ Chí Minh, Tố Hữu

Với những văn bản này giáo viên cần chú ý cho học sinh rút ra phong cách sáng tác gắn liền với hoạt động cách mạng, sự sáng tạo bút pháp cổ

điển và hiện đại Các yếu tố trữ tình trong các văn bản thơ , học sinh cần phát biểu đợc trong quá trình phân tích Giáo viên cần biết lắng nghe những

ý kiến phản hồi từ phía học sinh để từ đó vận dụng giảng bình, thuyết trình, nêu vấn đề Không nên áp đặt cách hiểu, cách cảm nhận của cá nhân mình cho học sinh một cách cứng nhắc

II- Kết quả của đề tài:

Lớp 8A, 8B trờng THCS Thị trấn Bút Sơn Hoằng Hoá - Thanh Hoá

- Cách thức thực hiện: Trình độ học sinh ở lớp đối chứng và lớp thực nghiệm nh nhau Lớp đối chứng không sử dụng triệt để các phơng pháp nêu trên Lớp thực nghiệm s dụng triệt để các loại câu hỏi

Bảng so sánh thực nghiệm

Xếp loại Lớp đối chứng

(8B) 41

Lớp thực nghiệm (8A) 43

Kết quả lớp thực nghiệm (8A)

Từ kết quả của lớp thực nghiệm, chúng tôi có một số kết luận sau: Nếu chúng ta sử dụng triệt để, các phơng pháp giang dạy thờ trữ tình

nh trên có tác dụng giúp học sinh chủ động tìm hiểu suy nghĩ từng khía cạnh của văn bản

- Góp phần làm cho học sinh yêu môn ngữ văn hơn, cảm thấy sự rung

động tình cảm trong các tiết học

Phần thứ ba Kết luận chung 1) Trong thực tế cho thấy phơng pháp dạy học văn - dạy học thơ trữ tình theo phơng pháp cũ còn một số hạn chế Học sinh chủ yếu nghe thuyết trình từ phía giáo viên, thụ động trong cảm thụ, trong hiểu

2) Dạy học văn theo phơng pháp mới không phải thầy truyền thụ kiến thức, trò chủ động tiếp thu mà ý tởng lớn nhất trong giờ văn dới sự hớng dẫn của thầy, học sinh tự khám phá tác phẩm

3) Dạy thơ trữ tình trong chơng trình thay sách với những cách hiểu, cách tiếp cận nh ở trên đây sẽ làm cho giờ văn thực sự lôi cuốn học sinh,

có hiệu quả cao

4) Để làm tốt đợc những ý tởng ấy, một yêu cầu đặt ra đó là giáo viên phải nghiên cứu bài kỹ lỡng trong khâu thiết kế bài, cách thức lên lớp Các

tổ chuyên môn cần sinh hoạt, thảo luận về vấn đề này nhiều hơn, để rút ra một kết luận chung, một phơng pháp chung

Tóm lại: Muốn phát huy và phát triển đợc vai trò của ngời học, chúng

ta cần đổi mới phơng pháp Nói nh vậy không có nghĩa là phủ nhận vai trò của phơng pháp cũ, nhng chúng ta cũng cần thấy những hạn chế của nó

Vậy cách dạy học, thờ trữ tình nh thế nào trong giờ dạy văn là điều cần nghiên cứu, thực hành

Đề tài này mong muôn góp một phần nhỏ vào việc dạy học thơ trữ tình trong chơng trình Ngữ văn 8 theo chơng trình thay sách mới Rất mong sự góp ý của các bạn đồng nghiệp để đề rài hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn

Bút Sơn, ngày 10 tháng 4 năm 2005

Ngời viết

Lê Thị Xuân Hơng

ý kiến đánh giá và xếp loại của Hội đồng khoa học cấp tr ờng

T/M Hội đồng khoa học cấp trờng ý kiến đánh giá và xếp loại của Hội đồng khoa học cấp huyện

T/M Hội đồng khoa học cấp trhuyện

ý kiến đánh giá và xếp loại của Hội đồng khoa học cấp tỉnh

T/M Hội đồng khoa học cấp tỉnh Công đoàn trờng THCS Cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam Thị trấn bút sơn Độc lập - Tự do - Hạnh phúc -* -

-** -Báo cáo Tổng kết hoạt động nữ công năm học 2004 - 2005

-Tháng 5 năm 2005 Công đoàn trờng THCS Cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam Thị trấn bút sơn Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

-* -

-Bút Sơn, ngày 15 tháng 5 năm 2005

Báo cáo

tổng kết hoạt động nữ công

năm học 2004 - 2005

-Năm học 2004 - 2005 Công đoàn trờng THCS Thị trấn tiếp tục hoạt động, phấn đấu với những hoạt động phong phú, thiết thực Tổ nữ công đã hoạt động với kế hoạch đề ra, góp phần làm nên những thành tích xuất sắc của nhà trờng Trong 1 năm hoạt động với sự cố gắng của tất cả chị em nữ công đoàn trờng THCS Thị trấn Bút Sơn đã đạt đợc những kết quả nh sau:

1) Nâng cao năng lực toàn diện cho nữ cán bộ giáo viên, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục đào tạo và sự nghiệp CNH -HĐH.

Số nữ cán bộ giáo viên 16/23 cán bộ giáo viên của đơn vị

- 1 đồng chí nữ /23 cán bộ giáo viên của đơn vị đợc đi học nâng cao trình

độ chuyên môn nghiệp vụ 1 đồng chí học lớp trung cấp chính trị

- Tổng số Đảng viên nữ 10/14 Đảng viên của chi bộ

Trong quá trình thực hiện các hoạt động của chuyên môn và các hoạt động của công đoàn Nhiều chị em nữ đã cố gắng vơn lên những khó khăn trong cuộc sống gia đình, trong cuộc sống để hoàn thành tốt mọi công việc Chị Huyền giáo viên môn Ngữ văn 1 mình nuôi 2 con nhỏ, chồng là bộ đội xa nhà, nhng bản thân chị đã sắp xếp hợp lý công việc gia đình , nuôi dạy con ngoan, học giỏi, trong giảng dạy đạt nhiều thành tích rất tốt (đội tuyển văn 9 xếp thứ nhất toàn huyện, có 1 học sinh đạt giải nhất cấp huyện)

Chị Lê Thị Nụ giáo viên toán rất nhiệt tình trong chuyên môn, tuy con còn nhỏ nhng đã cố gắng đi học hàm thụ đại học để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ Chị Nguyễn Thị Hiền là một giáo viên mới chuyển về trờng, tuổi đời, tuổi nghề còn rất trẻ nhng đã cố gắng nhiều về chuyên môn nghiệp vụ, trong năm học vừa qua chị có 1 học sinh đạt giải nhất cấp huyện, giải ba cấp tỉnh môn lịch sử

2) Tham gia tích cực các phong trào thi đua do công đoàn và nữ công cấp trên phát động.

Tiếp tục phát triển tốt phong trào thi đua “Giỏi việc trờng - đảm việc nhà” giai đoạn (2001 - 2005), trong mỗi nữ cán bộ giáo viên, phong trào đã đợc chị

em nhiệt tình hởng ứng, đạt hiệu quả cao

- Kết quả phong trào “Giỏi việc trờng - đảm việc nhà” có 8 chị đạt cấp tổng liên đoàn, 8 chị đạt cấp tỉnh, 1 chị đợc công đoàn giáo dục Hoằng Hoá tặng giấy khen

- Tập thể nữ đợc công đoàn giáo dục Hoằng Hoá tặng giấy khen phong trào

“Giỏi việc trờng - đảm việc nhà” giai đoạn (2001 - 2005)

- Số nữ cán bộ giáo viên có đồ dùng dạy học đợc xếp loại nhất cấp huyện:

Bộ tranh ngữ văn 6, 7, 8 của chị em nữ tổ xã hội (Nguyễn Thị Hiền)

- Xếp loại học sinh giỏi các cấp: Lớp 9 : 3

Lớp 6,7,8 : 16

- Kết quả phong trào xây dựng “Gia đình văn hoá” 100% gia đình của chị

em nữ đều đạt danh hiệu “Gia đình văn hoá” các cấp Xây dựng gia đình hạnh phúc, thực sự yêu thơng nhau, nuôi dạy con ngoan - học giỏi

- 100% chị em nhiệt tình, tự giác hởng ứng các cuộc vận động “Kỷ cơng, tình thơng, trách nhiệm”, “Dân chủ hoá trờng học”

Chị em tham gia đầy đủ các phong trào nh: Đền ơn đáp nghĩa, giúp đỡ ngời nghèo, ủng hộ các nớc bị sóng thần, phong trào xoá nhà tranh tre nứa lá Thực hiện tốt quy chế dân chủ trong trờng học

- Thực hiện tốt chính sách “Dân số - KHHGĐ” trong toàn thể chị em trong công đoàn Trong năm học có 2 chị sinh con (1 chị sinh con nhứ nhất, 1 chị sinh con thứ hai), không có chị em nào sinh con thứ ba Tổ nữ công nhà trờng luôn tuyên truyền, phố biến chính sách dân số và KHHGĐ đến từng chị em hiểu rõ và thực hiện đúng quy chế, chính sách

- Việc triển khai sinh hoạt câu lạc bộ nữ ở đơn vị, chị em đã nhận thức và hiểu rõ tính chất phong phú hấp dẫn của việc sinh hoạt câu lạc bộ nữ Chị em đã

đăng ký là những hội viên của câu lạc bộ Kế hoạch là sẽ thành lập vào tháng 10/2005

3) Tham gia các phong trào bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng

đồng thời chăm lo đến đời sống của cán bộ giáo viên:

- Công đoàn và tổ nữ công nhà trờng luôn chăm lo đến quyền lợi hợp pháp, chính đáng của chị em Mọi chế độ chính sách đợc thanh toán đầy đủ, đúng đối tợng nh chế độ nghỉ sản, đi học, ốm đau

- Công đoàn đã tổ chức hoạt động giúp nhau làm kinh tế bằng cách tiết kiệm mỗi tháng 200.000 đ, tổng là: 2.600.000 đ Chị em nào có khó khăn hoặc công việc dột xuất đợc lấy số tiền trên để giải quyết việc gia đình

Ngoài ra chị em và các Đoàn viên công đoàn còn đóng góp quỹ tham quan

du lịch mỗi tháng 20.000 đ/1 ngời Hoạt động này nhằm nâng cao hiểu biết cho chị em trong những lần tham quan, góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy trong nhà trờng

4) Một số vấn đề còn tồn tại:

Trong quá trình thực hiện chị em nữ đã đạt đợc nhiều thành tích trong giảng dạy và trong cuộc sống đời thờng Song bên cạnh đấy hoạt động nữ công của công đoàn trờng THCS Thị trấn Bút Sơn vẫn còn những hạn chế tồn tại sau:

- Cha đổi mới đợc nhiều hoạt động để lôi cuốn chị em

- Thời gian dành cho hoạt động này cha nhiều, chủ yếu còn tập trung vào các ngày lễ

5) Phơng hớng hoạt động của nữ công trong năm học 2005 - 2006:

- Tiếp tục duy trì, phát huy mọi hoạt động của nữ công ngành

- Triển khai tốt phong trào “Giỏi việc trờng - đảm việc nhà” giai đoạn tiếp theo

- Đổi mới các hình thức hoạt động nữ công để thực sự phát huy đợc năng lực và tinh thần của chị em

Trên đây là những hoạt động trong thực tế tập thể nữ trờng THCS Thị trấn

đã đạt đợc trong năm học 2004-2005

Năm học 2005 - 2006 với những đổi mới và yêu cầu cao hơn trong sự nghiệp giáo dục, đòi hỏi chị em nữ trờng THCS Thị trấn Bút Sơn cần vơn lên hơn nữa để đạt thành tích cao hơn

Chủ tịch công đoàn Trởng ban nữ công

Lê Thị Hồng Lê Thị Xuân Hơng

Công đoàn GD hoằng hoá Cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam CĐ Trờng THCS thị trấn Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Bút sơn

-*** -Báo cáo thành tích cá nhân

Đề nghị Công đoàn giáo dục Thanh Hoá tặng giấy khen