Kiến thức: Nắm vững những kiến thức cơ bản về môn học Di truyền thực vật Hiểu biết: Hiểu biết các quy luật di truyền cơ bản, kỹ thuật di truyền. Ứng dụng: Ứng dụng trong chọn tạo giống cây trồng phục vụ cho lợi ích con người. Tổng hợp: Vận dụng những kiến thức đã học để giải thích và đề xuất những vấn đề cụ thể liên quan đến di truyền học thực vật
Trang 1Đề cương môn di truyền thực vật
Thông tin tài liệu:
Tác giả : Hồ Tấn Quốc
: Nguyễn Phương Tên tài liệu : Di truyền thực vật
Ngày in : 2009.08.17 10:46
Dung lượng : 236032
Tài liệu được lưu lần cuối : 2009.08.17 10:47
Hiệu chỉnh bởi : PT
M ục lục
Thông tin tài liệu:
Mục lục
1 Dữ liệu môn học
2 Mục tiêu môn học
2.1 Mục tiêu tổng quát
2.2 Năng lực đạt được
2.3 Mục tiêu cụ thể
3 Môn học tiên quyết
4 Tiến trình giảng dạy
4.1 Cấu trúc tổng quát nội dung học tập
4.2 Cấu trúc chi tiết nội dung môn học
5 Đánh giá hoàn tất môn học
6 Tiêu chuẩn giảng viên
7 Tài liệu tham khảo
8 Ngày soạn thảo, nhóm/người biên soạn
9 Phê duyệt chương trình môn học
1
Dữ liệu môn học
§ Tên môn học: Di truyền thực vật
§ Mã môn học: 204204
§ Bộ môn/Khoa quản lý: Bm Di truyền giống, khoa Nông học
§ Nhóm môn học: Chuyên ngành
§ Tính chất môn học: Bắt buộc
§ Bố trí giảng dạy: năm thứ 2 học kỳ: 3
§ Số tiết giảng dạy: Tổng số: 45 Lý thuyết: 30 Thực hành: 30
§ Tổng số bài/chương: 19 bài/ 5 chương
Trang 2§ Tổng số bài trong năm: 19 bài học kỳ: 19 bài
§ Số bài trong 1 tuần: 1 - 2
§ Mô tả tóm tắt nội dung môn học:
Bao gồm 6 chương lý thuyết căn bản: trình bày những vấn đề về: cơ sở
của hiện tượng di truyền, các quy luật di truyền, cơ sở di truyền các tính
trạng số lượng và ưu thế lai, kỹ thuật di truyền và đa dạng di truyền thực
vật 5 bài thực hành trong phòng thí nghiệm và ngoài đồng
2
Mục tiêu môn học
2.1
Mục tiêu tổng quát
Sau khi hoàn tất học phần, sinh viên hiểu và nắm vững kiến thức cơ bản
về di truyền thực vật, có khả năng vận dụng những kiến thức đã học để
giải thích và đề xuất những vấn đề cụ thể liên quan đến di truyền học thực
vật
2.2
Năng lực đạt được
Sinh viên hiểu được các kiến thức cơ bản về di truyền thực vật
2.3
Mục tiêu cụ thể
- Kiến thức: Nắm vững những kiến thức cơ bản về môn học Di truyền thực
vật
- Hiểu biết: Hiểu biết các quy luật di truyền cơ bản, kỹ thuật di truyền
- Ứng dụng: Ứng dụng trong chọn tạo giống cây trồng phục vụ cho lợi ích
con người
- Tổng hợp: Vận dụng những kiến thức đã học để giải thích và đề xuất
những vấn đề cụ thể liên quan đến di truyền học thực vật
3
Môn học tiên quyết
Sinh học đại cương, đa dạng sinh học, sinh lý thực vật, phân lọai thực vật,
toán học
4
Tiến trình giảng dạy
4.1 Cấu trúc tổng quát nội dung học tập
Chương
mục
Số bài
Số tiết
Các mục tiêu cụ thể Phương pháp giảng
dạy
I 2 2 Biết được lịch sử ra đời và quá trình phát triển, các
đối tượng và phương pháp nghiên cứu của di truyền học
Thuyết trình, Thảo luận
II 2 7 Hiểu biết về cơ chế phân bào, sự hình thành và
phát triển cơ quan sinh dục ở thực vật, cấu trúc và
cơ chế sao chép DNA và sinh tổng hợp protein trong tế bào
Thuyết trình, Seminar, thảo luận nhóm
III 5 10 Hệ thống lại kiến thức về các quy luật cơ bản của Thuyết trình,
Trang 3di truyền Seminar, thảo luận
nhóm
IV 2 6 Nắm bắt một cách cơ bản nhất về các bước trong
kỹ thuật di truyền và một số kỹ thuật phổ biến trong công nghệ di truyền Hiểu rõ về vấn đề cây chuyển gen
Thuyết trình, seminar, thảo luận nhóm
V 2 4 Hiểu rõ các khái niệm và cơ chế của biến dị, Các
phương pháp xử lý đột biến cũng như việc thu thập và bảo tồn gen
Thuyết trình, seminar, thảo luận nhóm
VI 6 30 Làm sáng tỏ một số kiến thức cơ bản về di truyền
thực vật như quá trình phân bào, tần số xuất hiện biến dị, di truyền các tính trạng chất lượng và số lượng
Hướng dẫn thực hành
4.2
Cấu trúc chi tiết nội dung môn học
Chương 1: GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ MÔN HỌC
Chương 1:Giới thiệu khái quát về môn học
Bài học 1: Lịch sử phát triển của di truyền học
Hoạt động 1 tiết: Giảng viên giảng lý thuyết
Nội dung - Giới thiệu quá trình hình thành và phát triển của di truyền học
- Vai trò của môn học đối với công tác chọn tạo giống Trước khi
học
- Sinh viên đọc trước phần “các giai đoạn phát triển của di truyền học” trong quyển “Giáo trinh Di truyền học” của Nguyễn Hồng Minh, 1999, trang 6-10
Sau khi học - Nắm được lịch sử phát triển của môn học và hiểu được vai
trò của môn học đối với ngành chọn tạo giống
Phương
pháp và
phương tiện
- Giảng giải bằng Powerpoint, hình ảnh minh họa
- Máy chiếu, laptop, đĩa CD
Tổ chức và
thực hiện - Giảng trên lớp, không chia nhóm.
Bài học 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của di truyền học
Hoạt động 1 tiết: Giảng viên giảng lý thuyết
Nội dung - Đối tượng nghiên cứu
- 5 phương pháp nghiên cứu của di truyền học (phương pháp lai, phương pháp toán học, phương pháp tế bào học, phương pháp lý hóa học và kỹ thuật di truyền
Trước khi - Sinh viên đọc kĩ bài “Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
Trang 4học di truyền học” trong quyền “Bài giảng Di truyền học” của Hồ
Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
Sau khi học - Sinh viên biết được đối tượng và các phương pháp nghiên
cứu Phương
pháp và
phương tiện
- Thuyết trình, giảng giải bằng hình ảnh
- Powerpoint, máy chiếu, laptop, đĩa CD
Tổ chức và
thực hiện
- Giảng viên tổ chức và tự quản lớp Sinh viên tập trung, không chia nhóm
Chương 2: CƠ SỞ CỦA HIỆN TƯỢNG DI TRUYỀN
Chương 2: Cơ sở của hiện tượng di truyền
Bài học 1: Cơ sở tế bào của hiện tượng di truyền
Hoạt động 2 tiết: Giảng viên giảng - giải thích bằng hình ảnh và chiếu
phim minh họa
1 tiết: Sinh viên nghiên cứu và thảo luận về nguyên phân và giảm phân trong sự hình thành cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa
Nội dung - Chu kỳ tế bào
- Cơ chế phân bào nguyên nhiễm và giảm nhiễm
- Sự hình thành cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa và các hình thức sinh sản vô phối
Trước khi
học - Sinh viên tìm hiểu lại cấu trúc cơ bản của sinh vật nhân sơ vàsinh vật nhân chuẩn
- Cấu trúc của nhân và nhiễm sắc thể
- Sinh viên đọc kĩ bài “Cơ sở tế bào của hiện tượng di truyền” trong quyển “Giáo trinh Di truyền học” của Nguyễn Hồng Minh,
1999, trang 15-46 và quyển “Bài giảng Di truyền học” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
Sau khi học - Nắm được cơ chế của quá trình phân bào nguyên nhiễm và
giảm nhiễm
- Hiểu biết về quá trình phân bào nguyên nhiễm và giảm nhiễm trong sự hình thành cơ quan sinh sản ở thực vật có hoa
Phương
pháp và
phương tiện
- Giảng giải bằng hình ảnh, chiếu phim minh họa
- Powerpoint, máy chiếu, laptop, đĩa CD
Tổ chức và - Giảng viên tổ chức và tự quản lớp
Trang 5thực hiện - Sinh viên chia nhóm thảo luận và làm bài tập
Bài học 2: Cơ sở phân tử của hiện tượng di truyền
Hoạt động 2 tiết: Giảng viên giảng và giải thích bài tập
2 tiết: Sinh viên tự nghiên cứu và làm seminar Nội dung - Chứng minh DNA là vật chất di truyền
- Cơ chế sao chép của DNA
- Sinh tổng hợp protein (chuyển mã và dịch mã)
- Cơ chế điều hòa và biểu hiện của gen Trước khi
học
- Sinh viên xem lại phần cấu trúc hóa học của DNA, RNA và
sơ đồ học thuyết trung tâm của Francis, 1961
- Sinh viên đọc kĩ bài “Cơ sở phân tử của hiện tượng di truyền” trong quyền “Di truyền học” của Phạm Thành Hổ,
2001, trang 136-234 và quyển “Bài giảng Di truyền học” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
Sau khi học - Sinh viên nắm được cơ chế sao chép DNA, sinh tổng hợp
protein và điều hòa sự biểu hiện của gen
- Sinh viên tham khảo thêm phần lý thuyết về “Cấu trúc và chức năng của DNA” trong cuốn “Di truyền phân tử” của Bùi Chí Bửu, 2004, trang 30-111 và
Phương pháp
và phương
tiện
- Thuyết trình, giảng giải bằng hình ảnh, chiếu phim minh họa
- Powerpoint, máy chiếu, laptop, đĩa CD
Tổ chức và
thực hiện - Giảng viên tổ chức và tự quản lớp.- Sinh viên chia nhóm thảo luận
Bài 1: Xác định sức sống hạt phấn (thực hành)
Hoạt động - Giảng viên hướng dẫn các thao tác thực hiện một tiêu bản
- Sinh viên làm tiêu bản, quan sát và mô tả
Nội dung - Quan sát sức sống của hạt phấn của một số loài cây nông
nghiệp
Trước khi
học
- Sinh viên xem lại lý thuyết về quá trình sinh sản hữu tính trong “Bài giảng Di truyền học” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
Sinh viên đọc kỹ bài “Xác định sức sống hạt phấn” trong cuốn
“Thực hành Di truyền” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương,
Trang 6- Sinh viên chuẩn bị mẫu vật làm tiêu bản Sau khi học - Biết cách phân biệt hạt phấn hữu dục và bất dục
Phương pháp
và phương
tiện
- Chuẩn bị mẫu vật, hóa chất, dụng cụ thí nghiệm và kính hiển
vi quang học
- Làm tiêu bản và quan sát thực tế hạt phấn cây trồng
Tổ chức và
thực hiện Giảng viên phân nhóm, sinh viên thực hiện tiêu bản, quan sát mô tả và báo cáo kết quả
Bài 2: Phân bào nguyên nhiễm (thực hành)
Hoạt động - Giảng viên hướng dẫn các thao tác thực hiện một tiêu bản
- Sinh viên làm tiêu bản, quan sát và mô tả
Nội dung - Xem các kỳ trong phân bào nguyên nhiễm
Trước khi
học
- Sinh viên xem lại lý thuyết về quá trình phân bào nguyên nhiễm đã học bài “Cơ sở tế bào của hiện tượng di truyền” trong “Bài giảng Di truyền học” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
- Sinh viên đọc kỹ bài “Phân bào nguyên nhiễm” trong cuốn
“Thực hành Di truyền” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
- Sinh viên chuẩn bị mẫu vật làm tiêu bản Sau khi học Sinh viên nắm được thực tế về phân bào nguyên nhiễm
Phương pháp
và phương
tiện
- Chuẩn bị mẫu vật, hóa chất, dụng cụ thí nghiệm và kính hiển
vi quang học
- Làm tiêu bản và quan sát thực tế phân bào của rễ hành
Tổ chức và
thực hiện Giảng viên phân nhóm, sinh viên thực hiện tiêu bản, quan sát mô tả và báo cáo kết quả
Bài 3: Phân bào giảm nhiễm (thực hành)
Hoạt động - Giảng viên hướng dẫn các thao tác thực hiện một tiêu bản
- Sinh viên làm tiêu bản, quan sát và mô tả
Nội dung - Xem các kỳ trong phân bào giảm nhiễm
Trước khi
học - Sinh viên xem lại lý thuyết về quá trình phân bào giảm nhiễmđã học bài “Cơ sở tế bào của hiện tượng di truyền” trong “Bài
giảng Di truyền học” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
- Sinh viên đọc kỹ bài “Phân bào giảm nhiễm” trong cuốn
Trang 7“Thực hành Di truyền” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
- Sinh viên chuẩn bị mẫu vật làm tiêu bản Sau khi học - Sinh viên nắm được thực tế về phân bào giảm nhiễm
Phương pháp
và phương
tiện
- Chuẩn bị mẫu vật, hóa chất, dụng cụ thí nghiệm và kính hiển
vi quang học
- Làm tiêu bản và quan sát thực tế phân bào của cờ bắp
Tổ chức và
thực hiện
Giảng viên phân nhóm, sinh viên thực hiện tiêu bản, quan sát
mô tả và báo cáo kết quả
Chương 3: CÁC QUY LUẬT DI TRUYỀN
Chương 3: Các quy luật di truyền
Bài học 1: Quy luật di truyền của Mendel
Hoạt động 1 tiết: Giảng viên hướng dẫn sinh viên nghiên cứu, thảo luận
nhóm và làm bài tập
Nội dung - Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của Mendel
- Quy luật tính trội, quy luật phân ly và quy luật phân ly độc lập các tính trạng
- Ứng dụng thực tế, ý nghĩa và tồn tại của các quy luật Mendel
- Hiện tượng tương tác gen Trước khi
học
- Sinh viên cần tìm hiểu trước về thuật ngữ căn bản và ký hiệu trong di truyền Mendel
- Sinh viên đọc kĩ bài “Các quy luật di truyền Mendel và tương tác gen” trong quyền “Giáo trình Di truyền học” của Nguyễn Hồng Minh, 1999, trang 104-126 và quyển “Bài giảng Di truyền học” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007 Sau khi học - Vận dụng giải thích cho trường hợp lai theo nhiều cặp tính
trạng
- Sinh viên cần tham khảo thêm “Giáo trình Di truyền học” của
Đỗ Lê Thăng, 2006, trang 1-15 hoặc cuốn “Di truyền học” của Phạm Thành Hổ, 2001, trang 31-52
Phương pháp
và phương
tiện
- Sinh viên báo cáo kết quả thảo luận và làm bài tập về viết
sơ đồ lai và trắc nghiệm Chi square
- Powerpoint, máy chiếu, phấn, bảng, máy tính tay
Tổ chức và Làm việc theo nhóm
Trang 8thực hiện
Bài 4: Phương pháp kiểm định Chi bình phương (thực hành)
Hoạt động - Giảng viên hướng dẫn các thao tác thực hiện thí nghiệm
- Sinh viên thực hiện thí nghiệm và tính toán kết quả thu được Nội dung - Kiểm tra sự tương ứng giữa kết quả thực nghiệm và giả
thiết về hiện tượng phân ly độc lập, liên kết hoàn toàn và không hoàn toàn của nhiễm sắc thể
Trước khi
học - Sinh viên xem lại lý thuyết về kiểm tra sự tương ứng bằng phương pháp chi bình phương trong bài “Các quy luật di
truyền Mendel” trong “Bài giảng Di truyền học” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
- Sinh viên đọc kỹ bài “Phương pháp kiểm định chi bình phương ” trong cuốn “Thực hành Di truyền” của Hồ Tấn Quốc
và Nguyễn Phương, 2007
Sau khi học - Sinh viên hiểu được ứng dụng của phép kiểm định chi bình
phương trong nghiên cứu về di truyền học thực vật
Phương pháp
và phương
tiện
- Chuẩn bị đồng xu, băng keo, giấy, bảng tính Chi bình phương và máy tính cá nhân
Tổ chức và
thực hiện
Giảng viên phân nhóm, sinh viên thực hiện thí nghiệm, tính toán và báo cáo kết quả
Bài học 2: Quy luật di truyền nhiễm sắc thể và giới tính
Hoạt động 1 tiết: Giảng viên giảng lý thuyết
1 tiết: Sinh viên thảo luận nhóm và làm bài tập Nội dung - Hiện tượng di truyền liên kết nhiễm sắc thể và bản đồ nhiễm
sắc thể
- Vấn đề xác định giới tính và sự di truyền liên kết giới tính Trước khi
học - Sinh viên nắm vững cấu trúc của nhiễm sắc thể, quá trình phân bào nguyên nhiễm và giảm nhiễm
- Sinh viên đọc kĩ bài “Các quy luật di truyền liên kết nhiễm sắc thể và giới tính” trong quyển “Bài giảng Di truyền học” của
Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007 và bài “Di truyền học nhiễm sắc thể” trong cuốn “Di truyền học”của Phạm Thành
Hổ, 2001, trang 81-125
Sau khi học - Sinh viên nắm vững hiện tượng di truyền liên kết nhiễm sắc
thể và giới tính Vận dụng tính toán tần số trao đổi chéo và phương trình bản đồ hóa các gen
- Sinh viên tham khảo thêm phần “Bản đồ nhiễm sắc thể và kiểm tra tần số trao đổi chéo” trong “Giáo trình Di truyền học” của Nguyễn Hồng Minh, 1999, trang 145-155
Trang 9Phương pháp
và phương
tiện
- Hướng dẫn làm việc theo nhóm
- Powerpoint, máy chiếu, phấn, bảng, máy tính bỏ túi
Tổ chức và
thực hiện
Tổ chức lớp theo nhóm, cử nhóm trưởng quản lí nhóm và báo cáo kết quả
Bài 5: Quan sát nhiễm sắc thể khổng lồ ở tế bào tuyến nước bọt ruồi
giấm (thực hành)
Hoạt động - Giảng viên hướng dẫn các thao tác thực hiện một tiêu bản
- Sinh viên làm tiêu bản, quan sát và mô tả
Nội dung - Xem nhiễm sắc thể khổng lồ ở tế bào tuyến nước bọt ruồi
giấm Trước khi
học
- Sinh viên xem lại lý thuyết về vòng đời và đặc điểm nhiễm sắc thể của ruồi giấm trong bài “Các quy luật di truyền liên kết nhiễm sắc và giới tính” trong “Bài giảng Di truyền học” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
- Sinh viên đọc kỹ bài “Quan sát nhiễm sắc thể khổng lồ ở tế bào tuyến nước bọt ruồi giấm” trong cuốn “Thực hành Di truyền” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
- Sinh viên chuẩn bị mẫu vật làm tiêu bản Sau khi học - Sinh viên nhận biết được nhiễm sắc thể khổng lồ ở tế bào
tuyến nước bọt ruồi giấm
Phương pháp
và phương
tiện
- Chuẩn bị mẫu vật ấu trùng ruồi giấm, hóa chất, dụng cụ thí nghiệm và kính hiển vi quang học
- Làm tiêu bản và quan sát thực tế
Tổ chức và
thực hiện
Giảng viên phân nhóm, sinh viên thực hiện tiêu bản, quan sát
mô tả và báo cáo kết quả
Bài học 3: Di truyền tế bào chất
Hoạt động 1 tiết: Giảng viên giảng lý thuyết, giải thích minh họa bằng sơ
đồ và hình ảnh
1 tiết: Sinh viên nghiên cứu và làm seminar về ứng dụng của hiện tượng di truyền tế bào chất trong lĩnh vực nông nghiệp Nội dung - Sự di truyền tế bào chất của lục lạp, ty thể và các kiểu di
truyền tế bào chất khác
- Hiện tượng bất dục đực bào chất ở thực vật bậc cao và sự ứng dụng của hiện tượng này
Trước khi
học - Sinh viên nắm được các bào quan ở bào chất có vật chất di truyền giống nhân
Trang 10- Sinh viên đọc kĩ bài “Di truyền tế bào chất” trong quyển
“Giáo trình Di truyền học” của Nguyễn Hồng Minh, 1999, trang 93-110 hoặc trong cuốn “Bài giảng Di truyền học” của Hồ Tấn Quốc và Nguyễn Phương, 2007
Sau khi học - Sinh viên nắm được ứng dụng của hiện tượng di truyền theo
bào chất trong chọn tạo giống ưu thế lai
- Sinh viên tham khảo thêm phần “Sự di truyền bào chất” của Phạm Thành Hổ, 2001, trang 436-450
Phương pháp
và phương
tiện
- Thuyết trình, giảng giải
- Hướng dẫn làm chuyên đề seminar
- Powerpoint, máy chiếu, phấn, bảng
Tổ chức và
thực hiện
Giảng viên tổ chức và quản lý lớp
Bài học 4: Một số nguyên lý di truyền các tính trạng số lượng
Hoạt động 1 tiết: Giảng viên giảng lý thuyết
1 tiết: Sinh viên trình bày seminar, thảo luận Nội dung - Trình bày khái niệm tính trạng số lượng và tính trạng chất
lượng
- Mô hình tác động cộng gộp và hiện tượng tăng tiến
- Phương sai kiểu hình, kiểu gen và hệ số di truyền Trước khi
học - Sinh viên đọc trước phần “Di truyền học tính trạng số lượng”trong quyển “Giáo trinh Di truyền học” của Nguyễn Hồng
Minh, 1999, trang 161-173 và phần “Đánh giá ảnh hưởng của môi trường và tương tác kiểu gen với môi trường” trong cuốn
“Di truyền số lượng: Nguyên lý và bài toán ứng dụng trong nghiên cứu cây trồng” của Phan Thanh Kiếm, 2007, trang 109-126
Sau khi học - Hiểu về nguyên lý di truyền các tính trạng số lượng, có khả
năng vận dụng tính toán một vài thông số cơ bản trong di truyền tính trạng số lượng
Phương pháp
và phương
tiện
- Giảng giải bằng Powerpoint, hình ảnh minh họa
- Máy chiếu, laptop, đĩa CD
Tổ chức và
thực hiện - Giảng trên lớp.- Sinh viên được chia nhóm làm seninar
Bài học 5: Di truyền quần thể
