Cuộc đời Tào Tháo

Tào Tháo được Viên Thiệu cử làm Phấn Vũ tướng quân, ông lại xin với Viên Thiệu cử Bão Tín làm Phá lỗ tướng quân.. Đánh Từ châu báo thù cha Giữa năm 193, cha Tào Tháo là Tào Tung từ Lạc D

Tiền nhiệm Tước vị mới

Kế nhiệm Xưng Ngụy Vương

Ngụy Vương

Tiền nhiệm Tước vị mới

Kế nhiệm Tào Phi

Triều đại Nhà Tào Ngụy

Thân phụ Tào Tung

Thân thế

Tào Tháo là con trai của Tào Tung Cha ông vốn xuất thân trong gia đ ìnhbình thường, không có tiếng tăm, gia thế không đ ược sử sách nêu rõ Có ýkiến cho rằng Tào Tung nguyên có tên là H ạ Hầu Tung, sau làm con nuôihoạn quan Tào Đằng nên lấy họ Tào[1]

Tào Đằng là một trong những Thái giám có thế lực trong triều đ ình ĐôngHán, lần lượt phục vụ 5 đời vua Hán An Đế, Hán Thuận Đế, Hán Xung Đế,Hán Chất Đế, Hán Hoàn Đế và được phong chức Phí Đình hầu[2]

Tào Tung là con nuôi Tào Đ ằng, nhờ cha nên từng được giữ các chức vụ

Tư Lệ hiệu uý, Đại Tư nông, Đại hồng lư Vì triều đình hủ bại của HánHoàn Đế cho mua quan bán tước nên sau đó Tào Tung còn mua được chứcquan Thái uý trong vài tháng[3]

Thời niên thiếu

Tào Tháo sinh ra tại huyện Tiêu, nước Bái[4] trong gia đình giàu có, thuởnhỏ thích chơi bời phóng túng, thích săn bắn, ít chịu học h ành và tỏ ra tinhranh Người chú ruột thấy Tào Tháo như vậy thường mách với Tào Tung vềcác việc làm của cháu Tào Tháo biết vậy nghĩ cách, một lần giả bị trúnggió ngã lăn ra Người chú chạy đi gọi Tào Tung, nhưng khi thấy cha đến thìTào Tháo lại tươi tỉnh như bình thường Tào Tung hỏi nguyên do, Tào

Tháo nói rằng:

Vì chú không thích con nên b ày đặt điều xấu thôi

Do đó Tào Tung không tin l ời người chú mách tội của T ào Tháo nữa[5]

Về điểm này, Mao Tôn Cương khi b ình Tam Quốc Diễn Nghĩa chorằng Tào Tháo "từ nhỏ đã gian xảo cơ mưu"[6], còn Nguyễn Tử Quang

trong Tam Quốc bình giảng lại cho rằng: khuyết điểm cũng do ông

chú của Tào Tháo vốn có thành kiến không tốt và ít tình cảm với

cháu; nếu thấy cháu ngã mà ông chú bế ngay lên mang vào nhà gặpcha thì Tào Tháo không có cách gì l ừa cha dối chú được[7]

Khi lớn, Tào Tháo vẫn thích chơi bời, khác hẳn với những sĩ phu trọng

danh tiết, tuy vậy vẫn có những ng ười kính trọng ông như Kiều Huyền,

Hứa Tử Tương Hứa Tử Tương đánh giá Tào Tháo là năng thần (quan giỏi)

Năng thần thời trị

Năm 20 tuổi, Tào Tháo thi đỗ Hiếu liêm Ông được quan Kinh Triệudoãn[9] là Tư Mã Phòng (cha của Tư Mã Ý) tiến cử giữ chắc Bắc bộ Uý (coigiữ phía bắc) ở kinh thành Lạc Dương[10] đã nổi tiếng là người nghiêm túc.Sau khi đến nhiệm sở, ông cho đặt roi ngũ sắc tr ước cửa công đường, hễ aiphạm tội đều trị thẳng tay Chú của đại thần Kiển Thạc là Kiển Thúc phạmtội vác dao đi đêm, ông sai bắt vào phủ đánh roi thẳng thừng không v ì nể

Vì gia thế Tào Tháo rất lớn nên vụ việc này ông không gặp rắc rối, tiếngtăm ông cũng từ đó vang khắp kinh th ành[11]

Sau đó, Tào Tháo giữ chức tướng quốc nước Tế Nam[12], ông lại liên tiếpđứng ra tố cáo các quan tham phạm pháp; sau đó lại phá h ơn 600 ngôi miếuthờ mà triều đình không cho phép thờ cúng

Khi đó mâu thuẫn giữa phe ngoại thích do Hà Tiến đứng đầu và hoạn quanngày càng gay gắt Tào Đằng đã mất, Tào Tháo tuy xuất thân trong gia đìnhhoạn quan nhưng lại đứng về phía ngoại thích H à Tiến Năm 189, Hà Tiến

bị hoạn quan lừa giết, Tào Tháo hợp sức với một thủ hạ khác của H à Tiến

là Viên Thiệu đánh vào cung, giết chết các hoạn quan

Sau đó Thứ sử Tây Lương là Đổng Trác - vốn trước được Hà Tiến triệu vềkinh - khống chế triều đình, tự xưng là Thái sư Năm 190, Tào Tháo đư ợcĐổng Trác phong lên chức Kiêu kỵ hiệu uý Sau đó ông cùng Vương Doãn

âm mưu giết Đổng Trác,Vương Doãn đã tặng Tào Tháo một đoản đao để

âm mưu giết Đổng Trác.Nhưng cuối cùng ông lại thất bại cho Lữ Bố pháthiện,vì vậy Tào Tháo bỏ trốn khỏi Lạc Dương[13]

Khi chạy tới Thành Cao phía bắc Trịnh Châu, Tào Tháo ghé vào nhà ngườiquen là Lã Bá Sa Do hiểu lầm, thấy nhà Lã Bá Sa mài dao định giết lợn,Tào Tháo tưởng là họ giết mình nên đã giết cả nhà Bá Sa

Sau đó Tào Tháo chạy về phía đông tới huyện Trung Mâu Có viên Bảotrưởng thấy ông có vẻ lén lút, cho rằng ông l à đinh tráng trốn binh dịch bènbắt giữ Nhưng sau đó Tào Tháo đư ợc một viên Công tào cứu giúp, thuyếtphục được Huyện lệnh Trung Mâu thả ông ra

Tam Quốc Diễn Nghĩa tường thuật việc Tào Tháo ám sát Đổng Tráckhông thành mới bỏ trốn; được Trần Cung thả ở Trung Mâu tr ước vàgiết Lã Bá Sa khi đi cùng Trần Cung xảy ra sau; nh ưng thực ra việcgiết Bá Sa không có mặt Trần Cung v à sử không chép rõ viên huyệnlệnh Trung Mâu có phải Trần Cung hay không[14]

Hợp binh với chư hầu

Tào Tháo từ Trung Mâu chạy về phía đông Trần Lưu Đúng lúc đó ViênThiệu phát hịch đi các trấn k êu gọi đánh Đổng Trác Ông b àn mưu với Tháithú Trần Lưu là Trương Mạo khởi binh chống Đổng Trác Bản thân T àoTháo được Vệ Tư tặng tiền bạc để mộ quân Con cháu họ T ào và họ HạHầu đi theo Tào Tháo rất đông Ông mộ được 5000 người, đi đánh Đổng

Trác dưới quyền Trương Mạo; cùng đi theo Trương Mạo còn có Bão Tín

cũng mộ được 2 vạn quân[15]

Tam Quốc Diễn Nghĩa kể rằng Tào Tháo chính là người hiệu triệuchư hầu chống Đổng Trác và không ở dưới quyền ai trong các lộ ch ưhầu.

Các chư hầu hội binh chống Đổng Trác khi đó có 10 lộ quân: Vi ên Thiệu(đứng đầu), Viên Thuật, Hàn Phức, Khổng Do, Lưu Đại, Trương Mạo,Trương Siêu, Vương Khuông, Viên Di, Ki ều Mạo Thái thú Ngô quận làTôn Kiên không đến hội binh cũng hưởng ứng tự ra quân Tào Tháo được

Viên Thiệu cử làm Phấn Vũ tướng quân, ông lại xin với Viên Thiệu cử Bão Tín làm Phá lỗ tướng quân.

Trong khi Tôn Kiên đi tiên phong đánh Đ ổng Trác thì Viên Thiệu vẫn họpcác chư hầu ở Hoài Khánh không hề tiếp ứng, chỉ mở tiệc uống r ượu ĐổngTrác sợ uy thế các chư hầu nên tháng 3 năm 191 cũng bỏ Lạc Dương, mangHán Hiến Đế chạy sang Tràng An, để Từ Vinh ở lại đóng quân cạnh LạcDương yểm hộ

Thấy Đổng Trác đốt kinh th ành bỏ chạy, Tào Tháo kiến nghị Viên Thiệu raquân truy kích nhưng Thi ệu không dám ra quân Tào Tháo làm ầm lên

trong hội nghị chư hầu[16] đòi đi đánh Trương Mạo cũng đồng tình, trách

cứ Viên Thiệu trước chư hầu Viên Thiệu bất đắc dĩ cho Tào Tháo vài ngànquân đi Khi chưa tiến đến Thành Quần[17], vì ít quân nên ông bị Từ Vinhđánh bại, quân chết quá nửa

Tào Tháo chạy về Toan Táo[18] tìm các chư hầu Ông kiến nghị chư hầuchia quân: Viên Thiệu thống suất đại quân đánh Th ành Cao, bao vây LạcDương; còn Viên Thuật thì ngầm đánh từ Nam Dương đánh úp vào cửa VũQuan, chiếm lấy Tràng An, cắt đứt đường tiến lui của Đổng Trác Nh ưngViên Thiệu và các chư hầu bỏ ngoài tai lời kiến nghị của ông Tào Tháo tứcgiận bỏ đi, chiêu mộ được thêm 4000 quân mã đi đánh Lạc Dương Tuynhiên giữa đường quân mới mộ làm phản Dù Tào Tháo ra sức trấn áp, tuốtgươm giết chết vài chục người nhưng số đông vẫn tản đi, chỉ còn lại 500quân theo ông

Tào Tháo đành bỏ việc đánh Đổng Trác để xây dựng lại lực l ượng Các chưhầu do Viên Thiệu đứng đầu cũng chia rẽ v à tan rã, đánh giết lẫn nhau

Làm chủ Duyện châu

Dẹp Khăn Vàng

Trước khi liên minh đánh Đổng Trác tan vỡ, Tào Tháo đã mang tàn quân vềquê, ra sức chiêu nạp hào kiệt Khi đó dù 3 anh em Trương Giác đã chếtnhưng lực lượng Khăn Vàng vẫn còn thế lực khá mạnh, có hơn 10 vạn

người tụ tập ở Hắc Sơn, chiếm lĩnh Đông quận[19], triều đình chưa dẹp

được

Năm 191, Tào Tháo mang quân đánh nhau v ới quân Khăn Vàng tại HắcSơn Quân khởi nghĩa tuy đông nhưng ô hợp, bị Tào Tháo dùng kế đánhbại, song lực lượng còn mạnh

Năm 192, quân khởi nghĩa tổ chức phản công T ào Tháo dùng số quân nhỏ

cố thủ ở phía đông Vũ Dương, tự ông mang quân chủ lực tập kích căn cứĐông quận của địch Ông đánh chiếm Đông quận v à đây trở thành nơi căn

cứ đầu tiên của họ Tào

Không lâu sau, quân khởi nghĩa từ Thanh châu tấn công Duyện Châu, giếtchết thứ sử Lưu Đại Theo lời đề nghị của B ão Tín, Tào Tháo mang quânđến cứu Duyện châu Nhân sĩ ở Đông quận l à Trần Cung đến theo Tào

Tháo, thuyết phục được các thủ hạ của Lưu Đại nhất trí tôn Tào Tháo thayLưu Đại quản lý Duyện châu Ông c ùng quân Khăn Vàng quy ết chiến tạiThọ Dương[20]

Bão Tín giao chiến bị tử trận Tào Tháo mang 1000 quân t ập kích doanhtrại địch nhưng quân Khăn Vàng đ ã đề phòng khiến ông suýt bị bắt sống.Thấy không thể dùng chiến thuật đánh nhanh, Tào Tháo đổi hướng, đánhchắc từng phần Ông áp dụng chiến thuật ti êu hao từng bước, quân KhănVàng phải lùi dần Sau cùng, Tào Tháo dồn quân địch vào Tế Bắc[21] và baovây Khi đó phía sau lưng quân Khăn Vàng là Thanh châu và K ý châu doViên Thiệu chiếm giữ Sau một thời gian, quân Khăn V àng bị tuyệt lương,không còn đường chạy nên phải đầu hàng Tào Tháo thu hàng 30 v ạn

người, chọn ra 10 vạn người đưa vào quân đội của mình Từ đó lực lượngcủa ông mạnh lên đáng kể

Tào Tháo làm chủ Duyện châu Chủ cũ của ông là Trương Mạo làm thái thúquận Trần Lưu là một quận thuộc Duyện châu cũng rất ủng hộ ông[22] ViênThiệu ở Ký châu, thù Trương Mạo mắng mình trong hội nghị chư hầu, bèn

gửi thư cho Tào Tháo khuyên ông gi ết Trương Mạo để trừ hậu họa TàoTháo không nghe, mang vi ệc đó nói lại với Trương Mạo, vì vậy Mạo rấtcảm phục ông.

Đánh Từ châu báo thù cha

Giữa năm 193, cha Tào Tháo là Tào Tung từ Lạc Dương tới Lang Nha địnhdưỡng lão, mang theo hơn 100 xe hành lý chứa nhiều vàng bạc châu báu[23];khi đi ngang qua Từ châu thì bị bộ tướng của Đào Khiêm - thứ sử Từ châu– là Trương Cương giết chết và cướp hết đồ Đào Khiêm vốn trước khôngtham gia liên quân chống Đổng Trác; khi Trác bị giết (tháng 4 năm 193),Đào Khiêm vẫn ủng hộ triều đình Tràng An do thủ hạ của Trác là Lý Thôi

và Quách Dĩ nắm quyền Vừa lúc đó ở huyện Hạ B ì thuộc Từ châu có quânkhởi nghĩa của Khuyết Tuy ên nổi dậy xưng đế, Đào Khiêm lại có liên hệqua lại[24]

Tào Tháo nghe tin cha b ị hại ở Từ châu, cho rằng Đ ào Khiêm đồng mưu saikhiến thủ hạ, lại lấy cớ Khi êm ủng hộ Lý Thôi và ngụy hoàng đế KhuyếtTuyên, bèn cất vài chục vạn quân đi đánh Từ châu để hỏi tội Ông cũngmuốn nhân đó chiếm luôn địa b àn Từ châu liền kề với Duyện châu để mởrộng thế lực nên thúc quân tấn công mạnh mẽ Quân T ào chiếm lĩnh hơn 10thành, sau đó đánh bại quân Đào Khiêm ở Bành Thành[25], chém hơn 1 vạnquân Từ châu, nước sông Tứ Thủy vì vậy không chảy được[26]

Đào Khiêm rút vào thành Đan Dương c ố thủ, sai người đi cầu cứu thứ sửThanh châu là Điền Khải Điền Khải lúc đó đang bị Vi ên Thiệu đánh, đãcầu cứu tướng giữ Bình Nguyên là Công Tôn Toản - người có mâu thuẫnvới Thiệu Toản sai Lưu Bị cùng Quan Vũ và Trương Phi đi cứu Thanhchâu Nghe Đào Khiêm c ầu cứu, Khải lại sai Lưu Bị cầm quân đi cứu Từchâu trước

Tam Quốc Diễn Nghĩa mô tả đoạn Lưu Bị cứu Từ châu khá ly kỳ Tácgiả không nhắc việc Điền Khải đánh nhau với Vi ên Thiệu mà kể rằngĐào Khiêm cầu cứu Điền Khải và Khổng Dung; Dung sắp đi cứu lại

bị quân Khăn Vàng của Quản Hợi vây đánh, lại phải cầu cứu L ưu Bị.Lưu Bị mượn quân Công Tôn Toản giải vây cho Khổng Dung rồi 2người cùng Điền Khải đến cứu Đào Khiêm

Lưu Bị có 4000 quân, chiêu hàng đư ợc vài ngàn nạn dân Ô Hoàn, rồi lạiđược Đào Khiêm cấp 4000 quân nữa, có h ơn 1 vạn người, cùng Đào Khiêmthế thủ ở Đan Dương Tào Tháo vây đánh nhi ều ngày không sao phá được,bèn trút tức giận lên dân thường để trả thù cho cha Ông ra lệnh tàn sát hơn

10 vạn người ở 5 thành Thủ Lự, Tuy Lăng, Hạ Khâu, B ành Thành, PhóDương cùng các hương tr ấn sở thuộc Không chỉ bản dân 5 th ành mà nhiềungười dân ở Thiểm Tây vì tránh nạn Lý Thôi, Quách Dĩ kéo về đó cũng bịhại[27]

Nghe tin Lã Bố đánh chiếm hậu phương Duyện châu, Tào Tháo đành mangquân trở về cứu

Giao tranh với Lã Bố

Năm 194, Trần Cung và Trương Mạo ở Đông quận nghe tin T ào Tháo cóhành động tàn sát, hại người vô tội, không phục ông nữa, quyết định phátđộng binh biến ở hậu ph ương ở Duyện châu và theo Lã Bố để chống lạiông[28] Lã Bố sau khi giết Đổng Trác ở Tr àng An, bị Lý Thôi và Quách Dĩđánh bật khỏi kinh thành, phiêu bạt qua chỗ Viên Thuật, Trương Dương vàViên Thiệu đều không được dung nạp, bèn chạy đến quận Hà Nội TrươngMạo và Trần Cung đón Lã Bố về tôn làm thứ sử Duyện châu, giao cho 10vạn quân

Lã Bố lấy Bộc Dương làm bản doanh, mang quân chiếm các th ành trì củaTào Tháo ở Duyện châu Chỉ còn 3 thành còn trung thành v ới Tào Tháo làYên Thành do Tuân Úc gi ữ, Đông A do Cức Đê giữ và Phạm Huyện doCận Long giữ, Lã Bố chưa đánh chiếm được

Tào Tháo mang quân về lấy lại Duyện châu Thấy L ã Bố chỉ chiếm lấy BộcDương mà không đóng quân ra các nơi hiểm yếu như Kháng Phụ, Tế Ninh

và bến đò Hoàng Hà, Tào Tháo cho r ằng Lã Bố vô mưu, có ý coi thường.Ông dẫn quân tấn công Bộc D ương

Quân Tào Tháo phần đông là người Thanh châu mới theo h àng, không địchnổi quân Lã Bố Lã Bố theo kế của Trần Cu ng đánh tan quân Tào ở BộcDương Đại quân Tào Tháo bị thua lớn, doanh trại bị đốt cháy, bản thânông bị bỏng cánh tay trái và suýt bị Lã Bố bắt sống Trong bóng đ êm, quân

kỵ của Lã Bố đuổi đến nơi nhưng không biết mặt ông bèn hỏi Tào Tháo ởđâu, ông nhanh trí chỉ tay phía trước bảo rằng:

Người cưỡi ngựa vàng chỗ kia là Tào Tháo

Quân Lã Bố tiến lên phía trước truy đuổi, nhờ vậy Tào Tháo quay đầu chạythoát nạn

Sự kiện Tào Tháo gặp nguy cấp ở Bộc Dương được La Quán Trung

mô tả tương tự trong Tam Quốc Diễn Nghĩa, nhưng chiến sự lại diễn

ra chủ yếu trong thành khi Lã Bố dùng mưu dụ Tào Tháo tiến vào.Sau đó Tào Tháo thu quân tr ở lại, cùng Lã Bố giữ nhau hơn 100 ngày ởBộc Dương không đánh Đến mùa thu năm 194, ở Duyện châu có nạn châuchấu hại lúa nên bị mất mùa, cả hai bên đều bị thiếu lương Tào Tháo phảirút quân về Yên Thành, còn Lã Bố thu quân về Sơn Dương[29]

Mùa đông năm 194, Tào Tháo mang quân v ề Đông A Trong tình thế khókhăn, ông định phục tùng Viên Thiệu theo lời dụ nhưng mưu sĩ Trình Dụckhuyên can không nên nghe theo mà nên t ự lập

Đầu năm 195, Tào Tháo quyết định thay đổi chiến thuật đánh L ã Bố, dươngđông kích tây khiến Lã Bố mệt mỏi Ông chia quân l àm nhiều ngả, một mặtđiều một cánh quân đi đánh Định Đào[30] Lã Bố đi cứu; đến mùa hạ ông lạitấn công Cự Dã[31], bao vây hai tướng của Bố là Tiết Lan và Lý Phong.Trần Cung và Lã Bố mang 1 vạn quân từ Định Đ ào đi cứu Tào Tháo lợidụng địa hình dùng kế mai phục đánh bại Lã Bố trên đường rồi thúc quânlấy Định Đào Lã Bố và Trần Cung rút quân về Đôn g Mân Tào Tháo hạthành Cự Dã, giết chết Phong và Lan Trong khi Lã Bố và Trần Cung cònlúng túng chưa biết cử động ra sao thì Tào Tháo đã điều các cánh quân

đánh chiếm các thành trì nhỏ ở Duyện châu Lã Bố nghe tin mấy thànhxung quanh bị hạ, hoang mang tột độ bèn chạy về Từ châu theo Lưu Bị

Ở Duyện châu chỉ còn anh em Trương Mạo, Trương Siêu ở Ung Khâu vàTang Hồng ở Đông quận Trương Mạo biết không thể chống đ ược TàoTháo, bèn gửi gia quyến cho Trương Siêu, sai giữ Ung Khâu, còn mình điThọ Xuân cầu cứu Viên Thuật Giữa đường, Trương Mạo bị thủ hạ giếtchết Tào Tháo mang quân vây đánh Ung Khâu

Tang Hồng được Viên Thiệu cử làm thái thú Đông quận thay Tào Tháo, sứcyếu không cứu được Trương Siêu nên ngày đêm sai ngư ời đến Ký châu xinViên Thiệu cứu Ung Khâu Viên Thiệu nhất định không cứu Tr ương Siêu.Sau 4 tháng, Tào Tháo h ạ được Ung Khâu, Trương Siêu tự sát Tào Tháogiết hết gia quyến họ Trương Tang Hồng vì việc này cũng tuyệt giao vớiViên Thiệu và bị Viên Thiệu cử binh giết chết.

Tào Tháo tái chiếm được Duyện châu

Giữ lấy thiên tử, củng cố thế lực

Rời giá về Hứa Đô

Sau khi Đổng Trác bị Vương Doãn và Lã Bố giết (193), thủ hạ là Lý Thôi

và Quách Dĩ mang quân đánh báo th ù, đánh chiếm Tràng An, giết VươngDoãn và đuổi Lã Bố Hai người chia nhau nắm quyền ở Tr àng An, vua HánHiến Đế vẫn bị khống chế như trước

Năm 194, trong khi các chư h ầu ở Sơn Đông giao tranh kịch liệt thì LýThôi và Quách Dĩ cũng phát sinh mâu thuẫn đánh nhau ở Tr àng An Chiến

sự kéo dài sang năm 195, nhân dân b ỏ kinh thành chạy, lực lượng cả haiđều bị yếu đi Hán Hiến Đế trốn khỏi chỗ Lý v à Quách cùng các cận thầnchạy về phía đông Từ đầu năm 196 đến thán g 7 năm đó, sau hành trình dài,Hiến Đế được đưa trở về Lạc Dương từng bị Đổng Trác đốt phá, ở v ào

hoàn cảnh rất thiếu thốn và có nguy cơ bị các chư hầu tranh đoạt

Trong khi Hán Hiến Đế đi từ Tràng An sang Lạc Dương thì Tào Tháo lạimang quân tấn công quân Khăn Vàng ở Dự châu, đánh bại quân địch v àlàm chủ thêm Dự châu Thấy ông có thực lực lớn mạnh, một vị Vệ t ướngquân dưới quyền Hiến Đế ngầm sai ng ười đến Duyện châu gọi Tào Tháođến Lạc Dương bảo giá

Tào Tháo lập tức sai người nghênh đón vua Hiến Đế Vì Lạc Dương đã đổnát, ông bèn đưa Hiến Đế đến Hứa Xương, sai xây dựng lại nơi này cho vua

ở Đây là một bước chuyển rất quan trọng trong sự nghiệp của T ào Tháo vìnhà Hán tuy suy nhưng trong l òng mọi người vẫn tôn trọng, việc T ào Tháonắm được thiên tử sẽ có cớ nhân danh vua ban ra chính lệnh để sai khiếnchư hầu

Hán Hiến Đế đến Hứa Xương, phong Tào Tháo làm V ũ Bình hầu, giữ chức

Tư không kiêm Hành Xa k ỵ tướng quân Hiến Đế vốn muốn phong cho ôngchức cao hơn là Đại tướng quân nhưng vì Tào Tháo còn e ngại thế lực củaViên Thiệu, muốn tránh xung đột ngay với Thiệu, v ì vậy ông đề nghị Hiến

Đế phong chức Đại tướng quân cho Thiệu[32] Mưu sĩ của ông là Tuân Úcđược phong làm Thị trung kiêm Thượng thư lệnh, trông nom về văn th ư.Phủ Tư không của Tào Tháo từ đó trở thành nơi thực sự ban ra mọi sắc lệnhcủa triều đình nhà Hán

Phát triển nông nghiệp

Chiến tranh liên miên nhiều năm khiến nông nghiệp bị đình đốn, ảnh hưởngrất lớn đến việc cung cấp lương thực cho quân đội trong các cuộc giao tranhgiữa các chư hầu Trong hoàn cảnh kinh tế bị tàn phá, Tào Tháo đã nhậnthức được tầm quan trọng của việc khôi phục nông nghiệp Ngay từ khi l àmchủ Duyện châu, Tào Tháo đã rất tán thành ý kiến của Mao Giới và HànHạo về vấn đề này, bắt đầu mang ra thảo luận trong nội bộ[33]

Tư Mã Lãng đề nghị khôi phục chế độ "tỉnh điền" t hời Tây Chu, Tào Tháokhông tán thành vì cho đó là phục cổ, thụt lùi Cức Đê đề xuất với Tào

Tháo nên tổ chức đồn điền; sau khi thảo luận kỹ ông quyết định cho thihành Phương pháp của Cức Đê là chiêu mộ những nhóm nông dân đanglang thang về tập trung lại, xây dựng đ ồn điền Họ sẽ được cấp nông cụ,trâu bò, hạt giống để tự canh tác rồi dựa v ào số thu hoạch để thu tô của họ.Nhờ áp dụng chính sách n ày, vùng Duyện châu mà ông cai quản có lươngthực đủ dùng Năm 194, khi đại quân Tào Tháo từ Từ châu trở về đánh L ã

Bố, hoàn toàn nhờ vào thành Đông A do Cức Đê trấn thủ cấp quân

lương[34]

Sau khi đưa Hán Hiến Đế về Hứa Đô, Tào Tháo tiếp tục thực hiện chínhsách này Ông nhân danh Hi ến Đế công bố "Lệnh đồn điền", trong đó nhấnmạnh:

“ Đối với thuật giữ vững quốc gia th ì trước tiên phải làm cho quân

đội mạnh lên và lương thực đủ ăn Xưa nước Tần nghiêm khắc

thực hiện vừa canh tác vừa tác chiến n ên mới có thể thôn tính cả

thiên hạ; sau Hán Vũ đế cũng dựa vào chính sách đồn điền để bình ”

định Tây Vực Đó là biện pháp hay mà đời trước đã làm.

Ông áp dụng chính sách đồn điền trong to àn bộ vùng ông cai quản, cử

Nhâm Tuấn làm Điển Nông trung lang tướng chủ quản việc chấn hưng nông nghiệp, Cức Đê làm Đồn điền đô uý, chủ quản việc xây dựng đồn điền

ở Hứa Xương Từ đó đồn điền trở thành "quốc sách" với tập đoàn họ Tào.Chế độ đồn điền mà ông áp dụng có 2 loại: đồn điền quân sự v à đồn điềndân sự

1 Đồn điền dân sự là hình thức chủ yếu, như mô hình đề xướng của CứcĐê: huy động nông dân mất ruộng, t ù binh chiến tranh qua các cuộcxung đột; cứ 50 hộ ghép thành 1 Đồn, do Đồn điền Tư mã quản lý

Các hộ nông dân trong đồn điền gọi l à Đồn điền khách, canh tác từ

30-50 mẫu ruộng, nếu dùng trâu bò của triều đình thì phải nộp 6/10,nếu dùng trâu bò của mình thì nộp 5/10 Ban đầu, việc lao động trongđồn điền bị cưỡng bách và địa vị của các Đồn điền khách rất thấp kémnên nhiều người bỏ trốn Tào Tháo theo kiến nghị của Viên Hoán, bỏlệnh chiêu mộ Đồn điền khách bằng c ưỡng chế

2 Đồn điền quân sự ra đời muộn h ơn, được Tào Tháo cho áp dụng theokiến nghị của Tư Mã Ý: Cứ cách 5 dặm có 1 đội 60 ng ười vừa làmruộng vừa canh phòng khu vực của mình Người quản lý là các tướngtrong quân đội[35]

Thực thi chính sách đồn điền đ ã những thành quả quan trọng Hàng năm,khu vực Cức Đê quản lý cung cấp hàng triệu hộc quân lương[36] Đời sốngcủa nông dân được giải quyết, góp phần ổn định khu vực m à ông cai quản

để lo việc chinh phạt những khu vực khác

Bá chiếm trung nguyên

Địa bàn của Tào Tháo khi đó là đất tứ chiếng nằm giữa trung nguy ên, tiếpgiáp với các chư hầu: phía bắc có Viên Thiệu ở Ký châu, phía tây có HànToại và Mã Đằng ở Lương châu, phía nam có Trương Tú ở Nam Dương,phía đông nam có Viên Thuật ở Hoài Nam, phía đông có Lã Bố và Lưu Bị

ở Từ châu

Để làm chủ trung nguyên, Tào Tháo tính từng bước thôn tính các chư hầu.Ông tránh xung đột với Viên Thiệu là lực lượng mạnh nhất ở Hà Bắc, chủtrương diệt các lực lượng yếu trước Ông chú tâm dẹp Trương Tú là lựclượng ở gần Hứa Xương, có khả năng uy hiếp ông; kế đó tính đến các chưhầu phương đông và đông nam Đ ối với Mã Đằng và Hàn Toại ở xa, ôngsai mưu sĩ Chung Do đến Tây L ương thuyết phục hai người trung thành vớitriều đình nhà Hán Nhờ vậy ông có thể rảnh tay thực hiện các tính toán củamình.

Dẹp Trương Tú

Đầu năm 197, Tào Tháo đích thân mang quân t ấn công Nam Dương

Trương Tú liệu thế không chống nổi n ên đầu hàng Tào Tháo vui mừngtriệu tập các tướng của Tú đến uống rượu Trong tiệc, Tào Tháo đi mờirượu, mãnh tướng Điển Vi đi cầm rìu lớn đằng sau, uy hiếp mọi ng ười, vìvậy không ai dám ngẩng mặt nh ìn ông

Được hơn 10 ngày, Trương Tú b ất mãn với Tào Tháo bèn bất ngờ dấy binhlàm phản, tập kích doanh trại T ào Sự việc quá đột ngột, ông không kị p trởtay Quân Trương Tú sấn đến trại, lúc đó Điển Vi khỏe mạnh một m ình trấngiữ, giết rất nhiều quân của Tú Nhờ Điển Vi chẹn cửa tr ước nên Tào Tháodẫn khinh kỵ bỏ chạy thoát bằng cửa sau Điển Vi cuối c ùng bị quân

Trương Tú giết chết, con cả Tào Tháo là Tào Ngang cùng cháu là Tào AnDân cũng bị chết trong loạn quân

Tam Quốc Diễn Nghĩa kể rằng Trương Tú trở mặt đánh Tào Tháo vìông đã ăn nằm với bà thím goá họ Châu của Tú

Tào Tháo thu quân về Hứa Xương Rất may trong thời gian đó Viên Thuậtđang tranh giành với Lã Bố ở phía đông nên không gây khó khăn g ì choông

Sau đó Tào Tháo lại mang quân đánh Trương Tú Sau 2 lần giao chiến, Túkhông địch nổi, bỏ chạy về Kinh châu theo Lưu Biểu Tào Tháo bèn lấydanh nghĩa Hán Hiến Đế phong cho Tôn Sách ở Giang Đông - địa bàn liền

kề với Lưu Biểu - làm Ngô hầu, Thảo nghịch tướng quân, gợi ý Tôn Sáchkiềm chế Lưu Biểu, không cho Biểu dốc to àn lực chi viện cho Trương Tú

Sau vài năm, khi Tào Tháo t ập trung lên chiến trường phía bắc với ViênThiệu thì Trương Tú thế yếu, nhận ra việc Lưu Biểu dung nạp mình chỉ đểlàm vùng đệm với Tào Tháo; do đó sau khi phân tích lợi hại, Tú trở lại đầuhàng Tào Tào Tháo chấp nhận cho Tú hàng, không kể lại thù cũ.

Thu Lưu Bị, bắt Lã Bố

Năm 195, Lã Bố bị Tào Tháo đánh thua chạy sang Từ châu nương nhờ Lưu

Bị Được một thời gian, Lã Bố cướp thủ phủ Từ châu là Hạ Bì của Lưu Bị,

Bị thế yếu phải ra đóng ở Tiểu Bái, hai b ên tạm hòa hoãn với nhau

Năm 196 khi Tào Tháo n ắm được Hiến Đế, Lã Bố đã sai sứ đến lấy lòngông và xin làm Thứ sử Từ châu nhưng ông không đồng ý

Năm 197, Viên Thuật xưng đế ở Thọ Xuân[37], ngang nhiên chống lại nhàHán Lã Bố muốn kết thông gia, giao con gái cho sứ của Thuật l à Hàn Dậnmang về Thọ Xuân Nhưng nửa chừng thì Lã Bố đổi ý, đuổi theo cướp conlại rồi bắt Hàn Dận mang đến Hứa Xương nộp Tào Tháo Ông bèn sai chémHàn Dận và nhân danh Hán Hiến Đế phong Lã Bố làm Tả tướng quân

Tào Tháo muốn đánh Viên Thuật trước, nên sai người đến giao hảo với TônSách, đề nghị không chi viện cho Thuật Sách vừa ly khai khỏi Thuật n ênđồng lòng với Tào Tháo Ông mang quân đánh Th ọ Xuân, đánh cho Thuậtthua to, giết chết tướng của Thuật là Kiều Dị

Trong lúc Tào Tháo định đánh tiếp thì ở Từ châu lại có biến Năm 198, Lã

Bố muốn bá chiếm cả Từ châu, từ Hạ B ì sai bộ tướng Cao Thuận mangquân đánh Lưu Bị ở Tiểu Bái Lưu Bị cầu cứu Tào Tháo Ông sai Hạ HầuĐôn đến cứu nhưng hai đạo quân không địch nổi Cao Thuận L ưu Bị chạy

về Hứa Xương nương nhờ ông

Tháng 9 năm 198, Tào Tháo đích thân cùng Lưu B ị mang quân tới đánh Từchâu Tháng 10 năm đó quân Tào đ ến Bành Thành, giết chết tướng giữthành là Hầu Giai và lại tàn sát dân Bành Thành Sau đó Tào Tháo ti ến đến

Hạ Bì, Lã Bố mang quân kỵ ra nghênh chiến Tào Tháo bắt sống được viênmãnh tướng của Bố là Thành Quảng, Bố thua trận phải rút v ào thành Hạ Bì

cố thủ và sai người cầu cứu Viên Thuật và Trương Dương

Quân Tào vây đánh 1 tháng không hạ được, bắt đầu mệt mỏi Tào Tháomuốn lui quân nhưng Tuân Du và Quách Gia khuyên nên đánh g ấp TàoTháo theo kế, sai quân khơi sông Nghi Thủy và sông Tứ Thủy đổ nước vàothành Hạ Bì Thành ngập nước, Lã Bố nguy khốn phải lui dần v ào trong rồirút lên cố thủ ở lầu Bạch Môn, thế c ùng lực kiệt Viên Thuật không mangquân lại cứu.

Đúng lúc đó Trương Dương ở Hà Nội phát binh cứu Lã Bố Nhưng Dương

bị thủ hạ là Dương Xú giết chết để hàng Tào Tháo Thủ hạ của TrươngDương là Khuê Cố giết Xú báo thù cho chủ Tào Tháo bèn sai Sử Hoánmang quân đón đánh, giết Khuê Cố và thu hết thủ hạ của Trương Dương.Thủ hạ của Lã Bố là Hầu Thành bị trách phạt nên oán hận, bèn trói TrầnCung và Cao Thuận mang nộp và mở cửa ra hàng Tào Tháo Ông cùng Lưu

Bị thúc quân vào Lã Bố trên lầu Bạch Môn bị dồn vào đường cùng, phải

bó tay chịu trói

Lã Bố muốn hàng nhưng Tào Tháo theo l ời khuyên của Lưu Bị, sai mang

Lã Bố giết chết Sau đó ông giết cả Cao Thuận v à Trần Cung Trong cácthủ hạ của Lã Bố, ông thu dụng Trương Liêu và Tang Bá

Tam Quốc Diễn Nghĩa chép: Ngụy Tục và Tống Hiến đồng mưu vớiHầu Thành trói Lã Bố lại rồi mở cửa cho quân T ào vào

Diệt Viên Thuật, đuổi Lưu Bị

Tào Tháo cùng Lưu Bị thu quân về Hứa Xương Ông không trả lại Từ châuvốn của Lưu Bị được Đào Khiêm (chết năm 194) giao cho mà sai thủ hạ là

Xa Trụ trấn thủ Ông giữ Lưu Bị ở lại Hứa Xương để kiềm chế, phong làm

Tả tướng quân (thay chức của L ã Bố)

Việc Tào Tháo nắm trọn quyền hành khiến quốc cữu Đổng Thừa bất m ãn,

có ý định trừ khử Tào Tháo Năm 199, Đổng Thừa ngầm liên kết với Lưu

Bị để hại ông Khi chưa có cơ hội cho Đổng Thừa hành động thì Viên

Thuật sức cùng lực kiệt đã bỏ Hoài Nam định lên Hà Bắc nhường ngôi choViên Thiệu Tào Tháo phái Lưu B ị mang 1000 quân đi chặn đánh Thuật bịthua trận phải quay trở lại và kiệt sức ốm chết

Mưu lật đổ Tào Tháo của Đổng Thừa ở Hứa Xương bị bại lộ, Thừa bị TàoTháo giết cả họ Tào Tháo tra ra việc Lưu Bị đồng mưu với Thừa Cùnglúc, Lưu Bị đuổi được Thuật bèn chính thức ly khai khỏi Tào Tháo, mangquân chiếm lại Từ châu, giết chết Xa Trụ.

Tào Tháo nổi giận chia quân đi chuẩn bị đánh Từ châu L ưu Bị biết mìnhthế yếu bèn sai người đi cầu cứu Viên Thiệu Tào Tháo cũng sắp quân ởQuan Độ để chờ quân Hà Bắc Tuy nhiên, sau một thời gian không thấyViên Thiệu cử động, Tào Tháo quyết định đánh Lưu Bị trước Có ngườikhuyên ông nên cảnh giác kẻo bị hai bên địch đánh kẹp, nhưng ông quảquyết rằng Viên Thiệu trù trừ không quyết đoán sẽ không ra quân gấp đểcứu Lưu Bị

Tào Tháo gấp rút tiến đánh Từ châu V ài ngàn quân của Lưu Bị không

chống nổi, bị thua tan tác L ưu Bị bỏ chạy sang Hà Bắc theo Viên Thiệu,Trương Phi trốn về Nhữ Nam, gia quyến L ưu Bị đều bị bắt; Quan Vũ

không có đường chạy phải đầu hàng Tào Tháo

Tào Tháo chiếm lại Từ châu Sau khi dẹp đ ược 4 chư hầu Trương Tú, Lã

Bố, Viên Thuật, Lưu Bị, ông đã làm chủ địa bàn rộng lớn ở trung nguyên,chính thức ở thế đối mặt với Vi ên Thiệu hùng mạnh ở Hà Bắc Khi ôngđánh đuổi được Lưu Bị thì Viên Thiệu vẫn chưa chính thức phát binh

Đánh bại cha con Viên Thiệu

Trận Bạch Mã, Diên Tân

Trong khi Tào Tháo đánh d ẹp các chư hầu phía nam và phía đông thì ViênThiệu cũng tập trung tiêu diệt Công Tôn Toản ở Bình Nguyên, thôn tính Uchâu, Thanh châu và Tinh châu Làm ch ủ địa bàn rộng lớn, có nhiều quân sĩ

và hào kiệt, Viên Thiệu trở thành thế lực mạnh mẽ ở phía bắc m à Tào Tháochưa từng dám đối địch khi mới đến Hứa X ương

Năm 200, Lưu Bị thua trận đến chỗ Thiệu xin h àng Thiệu bèn phát binhgiao tranh với Tào Tháo Viên Thiệu mang theo Lưu Bị đi đánh Tào Tháo,đóng đại quân ở Lê Dương, sai Trần Lâm thảo hịch kể tội ông B ài hịch vừađiển nhã vừa hùng kiện, được coi là bài văn nổi tiếng trong văn học cổ

điển[38]

Sau đó Viên Thiệu chia quân, một mặt đánh th ành Bạch Mã, mặt khác đóng

ở bến Diên Tân Tháng 4 năm 200, Tào Tháo d ẫn Trương Liêu và Quan V ũ

đi cứu Bạch Mã và cũng chia quân ra Diên Tân để phân tán sự chú ý củaThiệu Quả nhiên Thiệu tăng cường thêm quân cho Diên Tân mà không chú

ý Bạch Mã Tào Tháo nhân đó đột ngột thúc quân đánh mạnh ở Bạch M ã,sai Quan Vũ ra trận giết chết mãnh tướng của Thiệu là Nhan Lương, giảivây thành Bạch Mã

Tháng 5 năm 200, ông cùng Quan Vũ và Trương Liêu đi men theo sôngHoàng Hà về phía tây đến cứu Diên Tân Viên Thiệu cùng Lưu Bị và Văn

Xú mang quân đuổi theo Tào Tháo đánh bại Viên Thiệu một trận nữa tạiđây, giết chết Văn Xú Vì lực lượng ít hơn địch nên sau đó ông lui quân v ềphía nam Tế Thủy, tức là bến Quan Độ đóng đồn, còn Viên Thiệu đóng lại

Trận Quan Độ

Xem chi tiết: Trận Quan Độ

Sau trận Diên Tân, hai bên tạm hưu chiến Lưu Bị thấy Viên Thiệu không

đủ tài năng để chống Tào Tháo nên bỏ đi tìm cách xây dựng lại lực lượng.Quan Vũ ở bên Tào sau khi lập công trả ơn ông cũng lẻn trốn đi tìm Lưu Bị

và sau hai người tái ngộ với Trương Phi ở Nhữ Nam

Sau vài tháng ngưng ngh ỉ điều quân, hai bên tái chiến trong trận thư hùng ởQuan Độ ngay từ tháng 8 năm đó, kéo d ài hơn 100 ngày[39]

Tam Quốc Diễn Nghĩa kể rằng sau trận Diên Tân, hai bên lại thu binh

về chỗ Tào Tháo rút về Hứa Xương, Viên Thiệu trở về Ký châu; LaQuán Trung tập trung mô tả việc Quan Vũ lén đi khỏi chỗ T ào Tháo,ông còn đi ra tiễn Vũ ở Hứa Xương Viên Thiệu còn sai Trần Chấnđến Giang Đông lôi kéo Tôn Sách liên minh đánh Tào Tháo nhưngTôn Sách đột ngột qua đời, Tôn Quyền lên thay theo chính sách c ủaTrương Chiêu, Gia Cát Cẩn, theo Tào mà không theo Viên Viên

Thiệu thấy sứ giả trở về không cầu đ ược họ Tôn bèn tự mình khởibình lần thứ hai đi đánh Diễn biến trong tiểu thuyết khá nhiều sự kiện

và thư thả nhưng trên thực tế hai bên Viên - Tào đối luỹ từ tháng 5 và

cả Viên Thiệu lẫn Tào Tháo đều bám sát không rời chiến tr ường, tiếptục điều động binh lực

Bị thua và mất hai tướng, Viên Thiệu điều đại quân đến D ương Vũ, phíatây bắc Trung Mâu, men theo đồi cát dọc bờ sông, dựng v ài chục doanh trạikéo dài từ đông qua tây, định triển khai hai cánh bao vây quân T ào rồi tiêudiệt.

Tào Tháo không lui binh, c ũng chia quân làm nhiều nhóm chống cự, nhưng

vì ít quân hơn nhiều nên không đủ phân ra các vị trí có địch

Viên Thiệu mang quân ra khỏi luỹ, giao chiến với quân T ào Quân Tào thuatrận phải lùi lại mấy lần Tào Tháo ra lệnh tướng sĩ cố giữ vững trận địa,quân địch khiêu chiến nhiều lần nhưng không ra đánh

Viên Thiệu bèn bày trận trên dãy núi đất, dựng nhiều chòi gỗ, đứng trên đóbắn xuống doanh trại quân T ào Quân Tào mỗi người phải dùng thuẫn gỗche đỡ tên bắn Sau đó Tào Tháo dùng xe bắn đá bắn sang, phá nát các ch òi

gỗ của địch

Viên Thiệu lại cho quân đào nhiều địa đạo vào doanh trại quân Tào Ôngphát hiện bèn sai quân đào đường hầm theo chiều ngang nằm phục sẵn, hễquân Viên đến thì bắn chết

Hai bên giữ nhau lâu ngày, Tào Tháo sắp hết lương, muốn rút lui, bèn hỏi ýkiến Tuân Úc đang trấn thủ Hứa Xương Tuân Úc viết thư trả lời, khuyênông kiên trì giữ, nhất định không được rút lui, nếu không hậu quả sẽ rấtxấu[40] Tào Tháo nghe theo, lệnh cho các tướng sĩ cố sức giữ thế trận

Đánh lâu ngày không h ạ được, Viên Thiệu chưa nghĩ ra kế nào khác Thiệusai Thuần Vu Quỳnh mang 1 vạn quân đi về nhận l ương để chở ra mặt trận.Đúng lúc đó một thủ hạ của Thiệu là Hứa Du có người nhà bị tội vào ngục,xin Viên Thiệu tha không được nên bất mãn, bỏ sang hàng Tào Tháo

Được tin báo của Hứa Du về việc Thuần Vu Quỳnh, T ào Tháo đích thânmang 5000 quân mã đuổi đến kho lương của Viên Thiệu ở Ô Sào Đangđêm, quân Tào bất ngờ tập kích, Nhạc Tiến chém chết Quỳnh Tào Tháođốt sạch kho lương của Viên Thiệu Trong hơn 1 vạn quân của Quỳnh thìhơn 1000 bị giết, số còn lại đầu hàng Tào Tháo sai cắt hết mũi xác chết,lưỡi của bò ngựa giao cho quân đầu hàng mang về doanh trại Viên Thiệu để

uy hiếp tinh thần, làm nhụt ý chí quân địch[41]

Viên Thiệu thấy lửa cháy từ xa, biết tin Ô S ào bị đánh, một mặt điều quâncứu Quỳnh, mặt khác sai Trương Cáp, Cao Lãm đi cướp doanh trại Tào.Nhưng Tào Tháo đã bố trí quân phòng bị trước, đúng như dự liệu của Cáp

và Lãm Cáp và Lãm không h ạ được trại Tào, lại nghe tin Tào Tháo phá tan

Ô Sào trở về, bèn quyết định đầu hàng ông

Viên Thiệu liên tiếp nghe tin thua trận, kho l ương bị mất, tướng sĩ náo loạn,kéo nhau bỏ chạy Tào Tháo thừa cơ dẫn quân tập kích khiến quân Thiệuđại bại tan nát Thiệu hốt hoảng, c ùng con là Viên Đàm d ẫn 800 quân kỵchạy một mạch, qua sông Ho àng Hà mới dám dừng lại nghỉ

Hơn 7 vạn quân của Viên Thiệu không theo kịp chủ, đều xin hàng Tào

Tháo Trong số đó có một vài người không hoàn toàn quy thuận, có biểuhiện trá hàng Tào Tháo sợ phát sinh hậu hoạ bèn ra lệnh chôn sống cả 7vạn hàng binh[42]

Những diễn biến chính của trận Quan Độ như dựng chòi, đào địa đạo,cướp lương Ô Sào được Tam Quốc Diễn Nghĩa mô tả khá sát với sửsách

Trừ anh em họ Viên

Sau một thời gian ngơi nghỉ, Tào Tháo mang quân truy kích Viên Thi ệu.Tháng 4 năm 201, hai bên g ặp nhau ở Thương Đình (ven sông Hoàng Hà).Tào Tháo đánh bại Viên Thiệu một trận lớn nữa Vi ên Thiệu thu quân về,tinh thần suy sụp, mắc bệnh nằm một chỗ

Trong lúc họ Viên suy yếu, Tào Tháo kịp mang quân về Hứa Xương (tháng

6 năm 201) rồi điều quân tấn công Lưu Bị đang liên kết với tướng KhănVàng là Cung Đô ở Nhữ Nam Ban đầu ông sai Sái D ương đi đánh nhưngDương bị Lưu Bị giết chết Tào Tháo bèn tự cầm đại quân đi đánh QuânTào giết chết Cung Đô, Lưu Bị không chống nổi, phải bỏ chạy về Kinhchâu theo Lưu Biểu

Tam Quốc Diễn Nghĩa kể việc Sái Dương do Quan Vũ giết trong quá

trình "qua 5 ải chém 6 tướng" sau khi chia tay Tào Tháo trước trận Quan Độ nhưng thực ra không có việc qua ải chém tướng của Quan

Vũ và Sái Dương bị giết ở trận Nhữ Nam[43]

Tạm yên mặt nam, Tào Tháo quay trở lại đánh Hà Bắc Tháng 5 năm 202,Viên Thiệu ốm không khỏi, qua đời Khi quân T ào sáp đánh, các con ViênThiệu là Viên Đàm (con cả) và Viên Thượng (con thứ 3) chia nhau chốnggiữ Tào Tháo đánh Viên Đàm ở Lê Dương từ tháng 2 đến tháng 9 năm 203không hạ được.

Nắm được nội tình anh em họ Viên đang tranh giành quyền thừa kế, TàoTháo bèn rút đại binh để Đàm và Thượng đánh nhau, tự suy yếu lực l ượng.Quả nhiên hai anh em mang quân đánh nhau, Viên Đàm b ị thua chạy lênBình Nguyên Tào Tháo bèn mang đại quân trở lại, để chia rẽ họ Viên, ônglấy danh nghĩa cứu Viên Đàm Viên Thượng hoảng sợ bỏ đánh B ình

Nguyên rút về Nghiệp Thành, hai tướng của Thượng là Lã Khoáng, LãTường đầu hàng ông Sau khi hứa kết thông gia với Vi ên Đàm, ông lại rút

về nam cho anh em họ Viên đánh nhau Nội tộc họ Viên lại tái chiến

Đầu năm 204, Tào Tháo mang quân đánh Nghi ệp Thành Lúc đó Thượnglên Bình Nguyên đánh Đàm chưa về, thành do Thẩm Phối giữ Quân Tàotấn công không nổi Tháng 5 năm đó, T ào Tháo sai đào một hào lớn, dẫnnước sông Chương Hà vào thành Nghi ệp Thành bị nước bao vây cô lập,đến tháng 8 thì dân trong thành chết đói quá nửa[44]

Viên Thượng nghe tin vội về cứu, T ào Tháo điều quân chặn đánh.Quân của Thượng tan vỡ, các tướng dưới quyền chạy sang hàng Tào

Thượng bỏ chạy về Trung Sơn[45] Thẩm Phối vẫn kiên cường phòng thủ,sai người mang nỏ cứng ra ngo ài thành, phục ở chỗ Tào Tháo hay đi tuầnqua, có lần ông suýt bị nỏ bắn trúng[46] Nhưng sau đó cháu Ph ối là ThẩmVinh phản họ Viên, mở cửa thành cho quân Tào Tào Tháo h ạ được thành,

dụ hàng Thẩm Phối không được bèn sai mang chém để bảo toàn danh tiếtcho Thẩm Phối

Trong khi đó họ Viên vẫn đánh lẫn nhau Viên Đàm đến Trung Sơnđánh Thượng, chiếm luôn Ký châu Th ượng bỏ chạy tới U châu theo anhhai là Viên Hy

Tào Tháo gửi thư tuyên bố cắt đứt thông gia với Vi ên Đàm, trả lại congái Đàm và tiến đánh Bình Nguyên Đàm bỏ chạy về Nam An Tháng 1năm 205, Tào Tháo tiến đánh Nam An Đàm bị thủ hạ giết chết để h àngTào

Anh em Viên Hy, Viên Thư ợng ở U châu không lâu th ì thủ hạ của Hy làTiêu Xúc, Trương Nam làm ph ản, hai anh em phải bỏ chạy sang Liêu Tây,nương nhờ thủ lĩnh Ô Hoàn là Đạp Đốn Tháng 10 năm 205, T ào Tháomang đại quân tấn công Liêu Tây, đánh đuổi bộ lạc Ô Hoàn ở 3 bộ LiêuTây, Liêu Đông và Hữu Bắc Bình ra khỏi Trường Thành Anh em Hy vàThượng cùng Đạp Đốn chạy sang Liêu Đông với Công Tôn Khang.

Cháu Viên Thiệu là Cao Cán[47] trấn thủ Tinh châu, trước nghe tin họ Viênbại trận bèn đầu hàng Tào Tháo Thấy ông đi đánh Ô Hoàn, Cán lại làmphản Tháng 1 năm 206, ông dẫn quân trở về đánh Cán Cán thua chạy đicầu cứu Hung Nô không được, trở về đến Thượng Lạc[48] thì bị giết

Tam Quốc Diễn Nghĩa kể rằng Cao Cán là con rể của Viên Thiệu.

Đầu năm 207, anh em họ Vi ên đến Liêu Đông Tào Tháo đi chiêuhàng đến Liễu Thành (Liêu Tây), không mang quân truy đu ổi anh em họViên đến Liêu Đông Ông đoán biết nếu tiến đánh, Công Tôn Khang sẽ li ênhợp với họ Viên, vì vậy ông chủ ý lui quân về phía nam, tỏ ý không truybức, Khang sẽ thanh trừng họ Vi ên

Tào Tháo không chờ động tĩnh từ phía Khang m à chủ động rút lui khỏiLiễu Thành về nam trong hoàn cảnh rất gian khổ Khi đó ở phía bắc rấtlạnh, quân đội của ông bị rét cóng; to àn quân đi 200 dặm không có nước;sau đó phải đào giếng sâu tới 39 trượng mới có nước Lương thực hết, quânTào phải giết ngựa chiến để ăn Quân T ào ăn hết vài ngàn con ngựa mới vềtới khu vực có lúa của người Hán Các nhà sử học Trung Quốc nêu giảthiết, nếu anh em họ Viên biết được tình cảnh thê thảm đó của quân Tào màdẫn tàn quân truy kích thì chưa biết tình hình sẽ ra sao[49]

Đúng như dự liệu của Tào Tháo, Công Tôn Khang l ập tức bắt chém anh em

Hy, Thượng và Đạp Đốn ngay lúc đến ra mắt, sa i người mang 3 thủ cấpnộp Tào Tháo - khi đó ông đã về đến Nghiệp Thành Ông phong chức

Tương Bình hầu cho Khang để thưởng công

Nam tiến

Sau khi diệt họ Viên, Tào Tháo hoàn toàn làm ch ủ trung nguyên, trở thànhlực lượng mạnh nhất Trung Quốc khi đó Ông tiến hành cải cách triều đình

Đông Hán, khôi phục lại chức Thừa tướng và tự mình đảm nhiệm, đưahàng loạt người thân tín nắm những chức vụ quan trọng trong triều đ ìnhcũng như những nơi hiểm yếu.

Các lực lượng chư hầu có địa phận liền kề với ông khi ông mớ i về HứaXương đều đã bị dẹp Khi đó trong toàn quốc còn lại Lưu Biểu và Lưu Bị ởKinh châu, Tôn Quyền ở Giang Đông, Trương Lỗ ở Đông Xuyên, LưuChương ở Tây Xuyên, Hàn Toại và Mã Đằng ở Tây Lương Tào Tháo

quyết định nam tiến diệt L ưu Biểu và Tôn Quyền là những lực lượng đáng

kể nhất trong số các chư hầu còn lại

Lấy Kinh châu

Lưu Bị từ khi thua Tào Tháo ở Nhữ Nam chạy về Kinh châu theo L ưu

Biểu, được sai trấn giữ ở Tân D ã

Tháng 7 năm 208, Tào Tháo kh ởi binh nam tiến, đánh Kinh châu Tháng 8năm đó, khi quân Tào chưa đ ến nơi thì Lưu Biểu đã ốm chết Tháng 9, TàoTháo tiến đến Tân Dã Lưu Bị từ khi nghe tin đại quân T ào Tháo kéo đến

đã bỏ Tân Dã về Phàn Thành

Quân Tào áp sát, con nh ỏ của Lưu Biểu là Lưu Tông - người được quyềnthừa kế - sợ hãi đầu hàng Tào Tháo Lưu Bị nghe tin Lưu Tông đầu hàngbèn mang hơn 10 vạn dân chạy đến Giang Lăng - nơi chứa lương thảo và

vũ khí của Kinh châu - để thế thủ Tào Tháo chọn 5000 quân kỵ khoẻ ng àyđêm đuổi theo, một ngày đi 300 dặm Khi quân Tào tới Đương Dương -Tràng Bản thì bị mãnh tướng Trương Phi đánh chặn, tạm thời phải dừng lại

Vừa lúc đó sứ giả của Tôn Quyền là Lỗ Túc đến Tràng Bản, gặp được Lưu

Bị Theo lời khuyên của Lỗ Túc, Lưu Bị quyết định liên minh với Tôn

Quyền để chống Tào, sai Gia Cát Lượng sang Đông Ngô; bản thân Lưu Bịhợp binh với Quan Vũ về cố thủ ở Giang Hạ với con lớn của L ưu Biểu làLưu Kỳ

Tào Tháo thúc quân đu ổi tiếp đến Giang Lăng nh ưng không thấy Lưu Bị,bèn chiếm lấy kho lương và vũ khí ở đó Sau đó ông tập hợp đại quân

chuẩn bị tiến đánh Tôn Quyền