Bước sang thế kỷ XXI, nhân loại tiến bộ trên thế giới đã chứng kiến những biến động lớn lao đầy kịch tính trên tất cả các bình diện của đời sống kinh tế, chính trị xã hội. Do sai lầm trong lựa chọn phương pháp cải tổ, cải cách, Liên Xô và hàng loạt các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu nhanh chóng sụp đổ, hệ thống xã hội chủ nghĩa tan dã và lâm vào thoái trào, khiến cho nhiều người nghi ngờ về sự tất thắng của chủ nghĩa xã hội và nghi ngờ về tính cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin. Trong khi đó, chủ nghĩa tư bản với việc “tự điều chỉnh, thích nghi”
Trang 1trong lựa chọn phương pháp cách mạng phù hợp với quá trình đổi mới ở Việt Nam.
Bước sang thế kỷ XXI, nhân loại tiến bộ trên thế giới đã chứng kiếnnhững biến động lớn lao đầy kịch tính trên tất cả các bình diện của đời sốngkinh tế, chính trị - xã hội Do sai lầm trong lựa chọn phương pháp cải tổ, cảicách, Liên Xô và hàng loạt các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu nhanh chóngsụp đổ, hệ thống xã hội chủ nghĩa tan dã và lâm vào thoái trào, khiến cho nhiềungười nghi ngờ về sự tất thắng của chủ nghĩa xã hội và nghi ngờ về tính cáchmạng, khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin Trong khi đó, chủ nghĩa tư bản vớiviệc “tự điều chỉnh, thích nghi” đã đạt được những kết quả to lớn trên một sốlĩnh vực, đồng thời chúng đang ráo riết thực hiện chiến lược “Diễn biến hoàbình” – một cuộc chiến không có khói súng, không có chiến tuyến, với những
“ngón đòn” tinh vi và xảo quyệt, tấn công mạnh mẽ vào các nước XHCN trênthế giới, trong đó Việt nam là một trọng điểm, làm cho không ít người hoangmang, dao động, nhận thức không đúng về bản chất của chủ nghĩa tư bản, đểrồi đẫn đến tán dương, ca ngợi chủ nghĩa tư bản cho đó là xã hội tuyệt đích,vĩnh hằng và phủ nhận những chân lý khách quan của thời đại
Trước bức tranh toàn cảnh đa màu sắc của tình hình thế giới, toàn Đảng,toàn dân, toàn quân ta đang đẩy mạnh công cuộc đổi mới, với những vấn đềmới mẻ, chưa có tiền lệ trong lịch sử Vì vậy việc lụa chọn con đường vàphương pháp cách mạng đặt ra đòi hỏi cần có lời giải đáp khoa học Đây là vấn
đề mang tính cấp thiết và có ý nghĩa quan trọng cả trên phương diện lý luậnvàthực tiến trong tình hình hiện nay
Văn kiện Đại hội IX của đảng đã khẳng định: “Thế kỷ XX là thế kỷ củanhững biến đổi to lớn, thế kỷ đấu tranh oanh liệt giành độc lập tự do thống nhất
Tổ quốc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, thế kỷ của những chiến công và thắnglợi có ý nghĩa lịch sử và thời đại”1 Một trong ba thắng lợi vĩ đại của cách mạng
1 ĐCSVN, Văn kiện ĐHĐB to n qu àn qu ốc lần thứ IX, Nxb CTQG,H2001, tr26
Trang 2Việt Nam là "Thắng lợi của sự nghiệp đổi mới và từng bước đưa đất nước quá
độ lên chủ nghĩa xã hội”2 Đánh giá 20 năm đổi mới đại hội X của Đảng đãkhẳng định: “Hai mươi năm qua, công cuộc đổi mới ở nước ta đã đạt đượcnhững thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử”3 Những thắng lợi và thành tựu
đó gắn liền với sự lãnh đạo sáng suốt và tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo củaĐảng cộng sản Việt nam trong sự nghiệp đổi mới Kế thừa những thành tựu vàkinh nghiệm xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc khi còn chiến tranh vàtrong những năm đầu sau khi nước nhà thống nhất, trải qua quá trình tìm tòi,khảo nghiệm sáng kiến của nhân dân, Đảng ta đã khởi sướng ra và lãnh đạothực hiện đường lối đổi mới, xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc phùhợp với thực tiễn Việt Nam và bối cảnh tình hình quốc tế mới Những thànhtựu của công cuộc đổi mới đã khảng định tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo, tựlực, tự cường trong lãnh đạo, chỉ đạo sự nghiệp đổi mới của đảng Cộng sảnViệt Nam
Nội dung cốt lõi độc lập, tự chủ, sáng tạo của Đảng trong công cuộc đổimới được thể hiện trên nhiều vấn đề: Độc lập, tự chủ, sáng tạo tìm con đườngquá độ thích hợp đi lên chủ nghĩa xã hội; độc lập, tự chủ, sáng tạo trong việcxác định lực lượng cách mạng; độc lập, tự chủ, sáng tạo trong việc xác địnhphương pháp cách mạng; độc lập, tự chủ, sáng tạo trong việc giải quyết mốiquan hệ giữa cách mạng Việt nam và cách mạng thế giới; độc lập, tự chủ, sángtạo trong việc lựa chọn con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Trong phạm vị có hạn bài thu hoạch xin phân tích làm rõ vấn đề: Lựachọn phương pháp cách mạng phù hợp với quá trình đổi mới ở Việt Nam
1 Cơ sở và quá trình của việc lựa chọn phương pháp cách mạng thích hợp trong quá trình đổi mới.
Quá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng không có lĩnh vực nào đòi hỏitính độc lập, tự chủ, sáng tạo cao như việc xác định phương pháp cách mạng.Việc lựa chọn phương pháp cách mạng thích hợp là vấn đề hết sức quan trọngtrong, bảo đảm cho cách mạng giành được những thắng lợi to lớn
2 ĐCSVN, Văn kiện ĐHĐB to n qu àn qu ốc lần thứ IX, Nxb CTQG,H2001, tr6
3 ĐCSVN, Văn kiện ĐHĐB to n qu àn qu ốc lần thứ X, Nxb CTQG, H 2006 tr 17
Trang 3C.Mác và Ph.Ăngghen đã khẳng định: "Trong những nước khác nhau,những biện pháp ấy dĩ nhiên sẽ khác nhau rất nhiều"4 Hai ông đã nêu ra mộtluận điểm quan trọng có tính chất phương pháp luận cho việc vận dụng lý luậncách mạng vào hoàn cảnh cụ thể Hai ông đã giải thích rõ rằng, bất cứ ở đâu vàbất cứ lúc nào, việc áp dụng những nguyên lý đó cũng phải tuỳ theo hoàn cảnhlịch sử đương thời và do đó, không nên quá câu nệ vào những biện pháp cáchmạng V.I.Lê nin cũng đã chỉ rõ: "Tất cả các dân tộc đều sẽ đi đến chủ nghĩa xãhội, đó là điều không tránh khỏi, nhưng tất cả các dân tộc đều tiến tới chủ nghĩa
xã hội không phải một cách hoàn toàn giống nhau Mỗi dân tộc sẽ đưa đặcđiểm của mình vào hình thức này hay hình thức khác của chế độ dân chủ, vàoloại này hay loại khác của chuyên chính vô sản, vào nhịp độ này hay nhịp độkhác của việc cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với các mặt khác nhau của đời sống
xã hội"5
Trung thành với chủ nghĩa Mác-Lê nin và vận dụng sáng tạo vào điềukiện hoàn hoàn cảnh của nước ta, Hồ Chí Minh đã căn dặn chúng ta: "Học tậpchủ nghĩa Mác-Lê nin là học tập cái tinh thần xử trí mọi công việc, đối với mọingười và đối với bản thân mình; là học tập chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác-Lê nin để áp dụng một cách sáng tạo vào hoàn cảnh cụ thể nước ta Học để màlàm, lý luận đi đôi với thực tiễn"6 Như vậy, linh hồn của chủ nghĩa Mác –Lênin là tính cách mạng, khoa học, nhưng sức sống mãnh liệt của học thuyếtnày lại phụ thuộc vào sự vận dụng của mỗi Đảng công sản ở mỗi quốc gia, nếuĐảng nào không vận dụng đúng đắn chủ nghĩa Mác – Lênin, thì đảng đó sẽ tự
“bóp chết” chủ nghĩa Mác- Lênin
Thực tế cho thấy, không bao giờ có phương pháp cách mạng đúng chomọi hoàn cảnh, mọi điều kiện dù ở nước này hay nước khác, thời kỳ này haythời kỳ khác Sự dập khuông, máy móc, giáo điều là nguyên nhân kéo lùi sựphát triển của xã hội và tất yếu sớm hay muộn cách mạng sẽ bị thất bại Thựctiễn ở Liên Xô và Đông Âu cho thấy các nước đó đã không có được một
4 Mác - Ăng ghen, to n t àn qu ập, Nxb Sự thật, H1987, tập 4, tr 595
5 V.I.Lê nin, to n t àn qu ập, tập 30, Nxb Tiến bộ, M1981, tr 160
6 HCM, to n t àn qu ập, Nxb CTQG, H1996, tập 9, tr 292
Trang 4phương pháp cách mạng thích hợp nên công cuộc cải tổ, cải cách đã thất bại,Đảng Cộng sản đã mất quyền lãnh đạo đất nước.
Như vậy, việc xác định đúng mục tiêu, phương hướng của mỗi thời kỳcách mạng là vấn đề có ý nghĩa quyết định trước tiên bảo đảm cho cách mạngthắng lợi Nhưng bằng con đường nào, với những hình thức, bước đi, cách làmnhư thế nào để thực hiện mục tiêu, phương hướng đã định, vấn đề này cũng rấtquan trọng Kinh nghiệm cho thấy: "Phong trào cách mạng có khi dẫm chân tạichỗ, thậm chí thất bại nữa, không phải vì thiếu phương hướng và mục tiêu rõràng, mà chủ yếu vì thiếu phương pháp cách mạng thích hợp"7
Phương pháp cách mạng đúng là phương pháp phải đáp ứng được nhucầu lịch sử đòi hỏi; phải cho phép huy động lực lượng lớn tham gia cách mạng;phải triệt để lợi dụng mâu thuẫn, phân hoá kẻ thù và phải đưa cách mạng đếnthắng lợi nhanh nhất, đỡ tốn kém, đạt hiêụ quả cao
Tư tưởng đó Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng một cáchsáng tạo ngay từ ngày thành lập Đảng trong Cương lĩnh chính trị năm 1930 đãthể hiện rõ tinh thần độc lập, tự chủ sáng tạo trong xác định con đường cứunước và phương pháp cách mạng của nước ta, trong đấu tranh tổng khởi nghĩagiành chính quyền 1945, trong xác định hình thức đấu tranh trong kháng chiếnchống Pháp và chống Mỹ, nhất là về xác định hình thức đấu tranh vũ trang vàđấu tranh chính trị cho phù hợp với từng thời kỳ của cách mạng và từng vùngchiến lược của của mỗi miền
Hiện nay, sự nghiệp đổi mới của Đảng và nhân dân ta lại diễn ra trongbối cảnh tình hình có nhiều biến đổi sâu sắc: cách mạng khoa học công nghệtiếp tục phát triển với nhip độ ngày càng cao; xu thế toàn cấu hoá về kinh tế lôicuốn ngày càng nhiều nước tham gia; cuộc đấu tranh dân tộc, đấu tranh giai cấp
và cuộc chiến chống khủng bố vẫn tiếp tục diến ra gay gắt và phức tạp Trongbối cảnh đó, Đảng ta phải nêu cao tinh thần độc lập, tự chủ, sáng tạo để nắmđược thời cơ, vượt qua thách thức đưa công cuộc đổi mới đi lên giành thắnglợi Có được thắng lợi trong sự nghiệp đổi mới, là cả một quá trình lãnh đạo
7 Lê Duẩn, Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng… Nxb Sự thật, H1976, tr 34
Trang 5của Đảng Cộng sản Việt Nam đã phải trải qua một quá trình tìm tòi, thửnghiệm, đấu tranh tư tưởng và tổng kết thực tiễn rất gian khổ mới hình thànhđường lối đổi mới của Đảng, từ những bước đột phá cục bộ về đổi mới tư duykinh tế đến hình thành và từng bước hoàn thiện đường lối đổi mới toàn diệnđồng bộ và triệt để Nghị quyết Trung ương 6 khoá IV (8/1979) được đánh dấu
là bước đột phá, nó là người mở đường cho quá trình đổi mới với chủ trương
và quyết tâm của Đảng làm cho sản xuất "bung ra" do đó đã giải quyết đượcnhiều vấn đề về kinh tế đời sống, xã hội Hội nghị đã tập trung vào những biệnpháp nhằm khắc phục những yếu kém trong quản lý kinh tế và cải tạo xã hộichủ nghĩa; điều chỉnh những chủ trương, chính sách kinh tế, phá bỏ rào cản, mởđường cho sản xuất phát triển Trên lĩnh vực nông nghiệp: Năm 1980 Đảng cóchủ trương khoán thí điểm sau đó (1/1981) có chỉ thị 100CT/TW của Ban Bíthư về cải tiến công tác khoán, mở rộng khoán sản phẩm đến nhóm và ngườilao động Khoán 100 đã bước đầu tạo ra một động lực mới trong sản xuất nôngnghiệp, song trong qua trình thực hiện đã bộc lộ những hạn chế mà cần phảikhắc phục Do vậy đến tháng 4/1988 mới có chỉ thị khoán 10 để đảm bảo tính
ổn định trong sản xuất nông nghiệp Trên lính vực công nghiệp, bước đầu xácđịnh quyền tự chủ của cơ sở trong sản xuất, kinh doanh với chủ trương ba phần
kế hoạch: Nhà nước giao có vật tư bảo đảm; xí nghiệp tự làm; phần sản phẩmphụ theo Quyết định 25/CP (1/1981) của Hội động Chính phủ, cùng với quyếtđịnh 26/CP về việc mở rộng hình thức trả lương khoán, lương sản phẩm và vậndụng hình thức tiền thưởng trong các đơn vị sản xuất kinh doanh được áp dụng
Như vậy trong giai đoạn 1979 đến 1981 những chủ trương giải quyếtnhững vấn đề cấp bách mang tính chất tình thế nhưng đưa lại hiệu quả rất cao,
nó hé mở những tư duy đầu tiên cho quá trình đổi mới: về tư tưởng sản xuấthàng hoá, tư tưởng kinh tế nhiều thành phần và cơ chế thị trường Những chủtrương đều đạt những kết quả, nhưng chưa vững chắc, nẩy sinh tiêu cực mới,
nó chưa đủ sức tháo gỡ tình hình đặt ra, đòi hỏi phải tìm phương hướng đổimới tốt hơn Từ yêu cầu trên đòi hỏi phải đổi mới đồng bộ, toàn diện, triệt để
Trang 6Bước đột phát thứ hai là trên cơ sở Đại hội V của Đảng đã hình thành tư
duy mới và quan niệm mới về chủ nghĩa xã hội, Hội nghị Trung ương 8 khoá V(6/1985) với chủ trương dứt khoát xoá bỏ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp,thực hiện cơ chế một giá; xoá bỏ chế độ cung cấp hiện vật theo giá thấp;chuyển mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh sang cơ chế hạch toán kinh doanh
xã hội chủ nghĩa; chuyển ngân hàng sang nguyên tắc kinh doanh Điểm quantrọng là Hội nghị đã thừa nhận sản xuất hàng hoá và những quy luật của sảnxuất hàng hoá Tháng 9/1985 cuộc tổng điều chỉnh giá, lương, tiền được thựchiện Nhưng quá trình thực hiện: tiền, lương, giá không phù hợp làm cho đấtnước lún sâu vào khủng hoảng làm cho lạm phát năm 1986 lên đến 774,7% Từtình hình kinh tế xã hội như vậy, tháng 8/1986 Bộ Chính trị đã có kết luận đốivới một số vấn đề thuộc về quan điểm kinh tế: Trong bố trí cơ cấu kinh tế, cơcấu đầu tư, phải lấy nông nghiệp làm mặt trận hàng đầu, ra sức phát triển côngnghiệp nhẹ, công nghiệp nặng được phát triển có chọn lọc; trong cải tạo xã hộichủ nghĩa, xác định cơ cấu kinh tế nhiều thành phần là một đặc trưng của thời
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; trong cơ chế quản lý kinh tế lấy kế hoạch làmtrung tâm, nhưng đồng thời phải sử dụng đúng quan hệ hàng hoá- tiền tệ, dứtkhoát xoá cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, chính sách giá phải vận dụng quyluật giá trị, tiến tới thực hiện cơ chế một giá
Đại hội VI (12/1986) đánh dấu bước đột phá lớn, thời kỳ đổi mới đồng
bộ triệt để và toàn diện đất nước, bao gồm đổi mới tư duy, đổi mới tổ
chức-cán bộ, đổi mới phương pháp lãnh đạo và phong cách công tác Đại hội đặc biệtnhấn mạnh phải đổi mới tư duy, trước hết là tư duy kinh tế; phải nắm vững quyluật khách quan, lấy dân làm gốc Đường lối Đại hội VI được hình thành trên
cơ sở phát huy tinh thần độc lập, tự chủ và tổng kết những kinh nghiệm sángtạo của toàn đất nước, đã xác định: Đổi mới là vấn đề khách quan là vấn đềsống còn của chủ nghĩa xã hội Đổi mới không phải là thay đổi mục tiêu chủnghĩa xã hội mà là nhận thức đúng đắn hơn về chủ nghĩa xã hội và thực hiệnmục tiêu đó bằng những hình thức, bước đi thích hợp Đổi mới phải biết kế
Trang 7thừa phát huy những thành đã đạt được, đồng thời biết sửa chữa những khuyếtđiểm, hạn chế.
Đại hội VII (6/1991) đã thông qua "Cương lĩnh xây dựng đất nước trongthời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội" và "Chiến lược ổn định và phát triển kinh
tế xã hội đến năm 2000" Thành công lớn nhất của Đại hội VII đã chỉ ra sáu đặctrưng và bảy phương hướng giải pháp cơ bản xây dựng chủ nghĩa xã hội
Đại hội VIII (6/1996) tiến hành tổng kết 10 năm đổi mới và khảng địnhnước ta đã ra khỏi cuộc khủng khoảng và ra khỏi chặng đường đầu tiên tiếpbước chặng đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Quyết định chuyểngiai đoạn chiến lược này không chỉ sửa lại tư duy cũ về công nghiệp hoá mangtính cực đoan trước đây, mà còn nâng cao nhận thức mới về sự phân kỳ quá độ,
về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội một cách đúng đắn có cơ sở khoa họccủa Đảng ta, tạo cho nhân dân ta niềm tin và hy vọng, chuẩn bị hành trang chođất nước vững bước vào thiên niên kỷ mới
Đại hội IX (4/2001) là Đại hội mở đầu thế kỷ XXI ở Việt Nam, vớiphương hướng tổng quát là "Phát huy sức mạnh toàn dân tộc, tiếp tục đổi mới,đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa" Với mục tiêu chung của cách mạng nước ta trong giaiđoạn hiện nay là "Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, dân giàu, nướcmạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" Đảng đã xác định rõ nội hàm bỏqua chế độ tư bản chủ nghĩa ở nước ta là "bỏ qua việc xác lập vị trí thống trịcủa quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu
và kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủnghĩa"
Đại hội X của Đảng tiến hành tổng kết 20 năm đổi mới và khảng định:
“Hai mươi năm qua, công cuộc đổi mới ở nước ta đã đạt được những thành tựu
to lớn và có ý nghĩa lịch sử”8 Văn kiện Đại hội X của Đảng còn nhận mạnh:
“Đất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế – xã hội, có sự thay đổi cơ bản vàtoàn diện Kinh tế tăng trưởng khá nhanh; sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại
8 ĐCSVN, Văn kiện ĐHĐB to n qu àn qu ốc lần thứ X, Nxb CTQG, H 2006 tr 17
Trang 8hoá, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang đẩy mạnh.đời sống của nhân dân được cải thiện rõ rệt Hệ thống chính trị và khối đại đoànkết toàn dân tộc được củng cố và tăng cường Chính trị – xã hội ổn định Quốcphòng và an ninh được giữ vững Vị thế nước ta trên trường quốc tế khôngngừng nâng cao Sức mạnh tổng hợp của quốc gia đã tăng lên rất nhiều, tạo rathế và lực mới cho đất nước tiếp tục đi lên với trieưẻn vọng tốt đẹp”9
Đó là những bước đột phá quan trọng làm cơ sở để Đảng ta tìm ra conđường, bước đi thích hợp nhằm phát triển và đi lên từng bước phù hợp với điềukiện của một nước chậm phát triển như nước ta
Qua thực tiễn của quá trình đổi mới từng bước từ thấp đến cao, từ đổimới từng bộ phận, từng mặt đến đổi mới toàn diện cho thấy Đảng ta với tư duyđộc lập, sáng tạo, với thái độ khách quan, khoa học, bám sát sự vận động củatình hình thực tiễn, Đảng ta đã lựa chọn được những hình thức, bước đi, cáchlàm phù hợp cho cách mạng nước ta, từng bước đưa sự nghiệp đổi mới của đấtnước ta giành những thắng lợi to lớn hơn
2 Những vấn đề cơ bản của việc lựa chọn phương pháp cách mạng thích hợp trong quá trình đổi mới.
Từ yêu cầu bức thiết của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trên cơ
sở tổng kết thực tiễn, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của các nước khác,Đảng ta đã lựa chọn hình thức, bước đi, cách làm ở nước ta một cách phù hợp
Đảng ta đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đồng bộ và triệt để, trong giai
đoạn đầu, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, đồng thời với đổi mới kinh tế,từng bước đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị,phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa Coi trọng phát triển kinh tế làm nhiệm vụtrọng tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt Trong chặng đường đầu đivào ổn định, phát triển kinh tế - xã hội, tạo tiền đề cho công nghiệp hoá, hiệnđại hoá đất nước ở chặng đường tiếp theo Thời kỳ phát triển mới, đẩy mạnhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nhưng phải có nội dung, bước đi đúngđắn Trong những năm đầu phải đặc biệt coi trọng công nghiệp hoá, hiện đại
9 Sđ d tr 17
Trang 9hoá nông nghiệp và nông thôn; kết hợp nhiều trình độ công nghệ, đi vào côngnghệ tiên tiến ở những lĩnh vực, những nơi có điều kiện; ưu tiên những côngnghệ tạo được nhiều việc làm Nội dung thể hiện trên một số vấn đề lớn sau:
Một là: Tập trung sức làm tốt đổi mới kinh tế.
Đảng ta xác định trước hết phải tập trung sức làm tốt đổi mới kinh tế bởi
vì xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lê nin đã chỉ ra nhân tố quyếtđịnh sự tồn tại và phát triển của xã hội, xét đến cùng là sự sản xuất và tái sảnxuất ra đời sống hiện thực Thực tế, từ cuối những năm 70 của thế kỷ XX, nềnkinh tế của nước ta đã lâm vào tình trạng trì trệ, khủng hoảng Nhất là sau cuộctổng điều chỉnh giá, lương, tiền lần thứ 2 (9/1985) không thành công, lạm pháttăng vọt lên 774,7%, đời sống nhân dân gặp rất nhiều khó khăn Nếu khôngkhắc phục tình trạng đó thì chẳng những đất nước ta bị kìm hãm trong nghèonàn lạc hậu, mà vận mệnh của Đảng, của chế độ xã hội chủ nghĩa cũng đứngtrước những khó khăn, thử thách rất lớn Chính vì vậy, Đảng ta lựa chọn tậptrung sức làm tốt đổi mới kinh tế, đưa đất nước ta ra khỏi khủng hoảng kinh tế
xã hội Đây chính là yêu cầu bức thiết của cuộc sống đang đặt ra, là nhiệm vụchính trị đặc biệt quan trọng của Đảng ta
Bên cạnh đó, tình hình trên thế giới có nhiều vấn đề rất phức tạp, nhất là
sự khủng hoảng và sụp đổ của các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên
xô, thành trì của cách mạng thế giới, lại là nước chiếm trên 90% quan hệ kinh
tế đối ngoại của nước ta, làm cho kinh tế đối ngoại của nước ta bị đảo lộn.Trong khi đó Mỹ và các nước Phương Tây vẫn tiếp tục bao vây cấm vận nước
ta Quan hệ Việt Nam với các nước Trung Quốc, Căm pu chia và các nướcASEAN vẫn chưa được bình thường, thậm chí còn đối đầu căng thẳng Sựnghiệp đổi mới kinh tế của đất nước ta đứng trước thử thách rất lớn, đòi hỏiphải phát huy tinh thần độc lập tự chủ, ý thức tự lực, tự cường rất cao, phải xuấtphát và bám sát thực tiễn trong nước và những biến đổi của thế giới để vậndụng sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm tìm
ra những hình thức, bước đi thích hợp để ổn định nền kinh tế vốn đang gặp rấtnhiều khó khăn
Trang 10Thực tiễn cho thấy ở những đơn vị cơ sở có những hiện tượng "khoánchui" trong các hợp tác xã nông nghiệp, hiện tượng "xé rào" trong các xí nghiệpquốc doanh, từ chủ trương "làm cho sản xuất bung ra", những vấn đề đó đặt racho Đảng ta phải có những bước tổng kết rút kinh nghiệm để có những hìnhthức bước đi phù hợp cho sự phát triển nền kinh tế của đất nước Hội nghịTrung ương 6 khoá IV (8/1979) tư duy kinh tế của Đảng đã từng bước đượchình thành và phát triển, đến Đại hội VI (1986) Đảng ta đã có quan điểm tươngđối toàn diện, nhất là đến Đại hội IX của Đảng đã xây dựng được mô hình kinh
tế trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam: "Nền kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa"10
Trong mô hình kinh tế, Đảng có sự phát triển trong nhận thức tư duy.Đảng chủ trương phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, nhưng các thànhphần kinh tế có vị trí vai trò khác nhau trong nền kinh tế quốc dân Trong đókinh tế quốc doanh giữ vai trò chủ đạo, kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thểngày càng trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân Đảng ta chủ trương xoá
bỏ cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang cơ chế thị trườngnhưng không tuyệt đối hoá, coi thị trường là "liều thuốc vạn năng" Trong cơchế ấy, phải giữ vững vai trò quản lý, điều tiết của Nhà nước để vừa khuyếnkhích mặt tích cực, vừa để hạn chế được mặt tiêu cực của cơ chế, kết hợp hàihoà giữa tăng trưởng kinh tế với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội
Những chủ trương chính sách của Đảng được cụ thể hoá bằng hệ thốngpháp luật, quy định của Nhà nước, từng bước đi vào cuộc sống, ổn định tìnhhình kinh tế, đưa nước ta ra khỏi tình trạng khủng hoảng, hoàn thành nhữngnhững nhiệm vụ, mục tiêu kinh tế trong chặng đường đầu và bước sang thời kỳmới, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Thắng lợi trênlĩnh vực kinh tế đã tạo ra những tiền đề cần thiết về vật chất và tinh thần để giữvững ổn định chính trị, củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của
10 ĐCSVN, Văn kiện ĐHĐB to n qu àn qu ốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H2001, tr 96
Trang 11Đảng, vào con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng ta đã lựa chọn, tạo điều kiệnthuận lợi cho đổi mới các lĩnh vực khác của đời sống xã hội.
Bàn về bước đi của thời kỳ quá độ, Đảng ta cho rằng thời kỳ quá độ ởnước ta chia làm nhiều chặng đường, nhưng cho đến nay có 2 chặng đường màchúng ta đã và đang phải trải qua Đó là chặng đường đầu tiên kéo dài khoảng
20 năm (1975-1995) là chặng đường chuẩn bị tiền đề cho công nghiệp hoá,hiện đại hoá Chặng thứ 2: Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, dự kiếnkéo dài 25 năm (1996-2020), nhằm biến nước ta cơ bản thành một nước côngnghiệp
Trong chặng đường thứ 2, Đảng ta phân ra những bước quá độ nhỏ.Bước 1 từ 1996 đến 2000 nhằm đẩy tới một bước công nghiệp hoá, hiện đạihoá nền kinh tế Bước này mang tính chất bản lề, quá độ từ chặng đầu đếnchặng thứ hai, cần tập trung coi trọng đặc biệt công nghiệp hoá nông nghiệp,nông thôn, phát triển toàn diện nông, lâm, ngư nghiệp gắn với công nghiệp chếbiến, công nghiệp hàng tiêu dùng nhằm vừa đáp ứng nhu cầu cần thiết của nhândân, vừa đẩy mạnh xuất khẩu, tăng nhanh tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế khoảng25% Một loạt những biện pháp được thực hiện tương đối đồng bộ, toàn diệnnhư: Nâng cấp, hiện đại hoá có trọng điểm kết cấu hạ tầng, xây dựng hành langpháp lý và hình thành khung thể chế cho sự vận hành nền kinh tế thị trường, cảicách cơ bản hệ thống tài chính và ngân hàng, tạo thị trường vốn và thị trườngcác yếu tố sản xuất, giải quyết việc làm, khống chế tăng dân số, chuyển mạnhchất lượng giáo dục đào tạo Đó là bước chuyển mạnh sang nền kinh tế thịtrường theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Bước hai từ năm 2001 đến 2010 là bước phát triển công nghiệp hoá, hiệnđại hoá nền kinh tế Bước này nhằm đưa nước ta trở thành nước có nền kinh tếphát triển đạt trình độ trung bình thế giới, có mức tăng trưởng GDP bình quânđầu người tăng gấp đôi năm 2000 Biện pháp lúc này là phát triển mạnh côngnghiệp, công nghệ, kết cấu hạ tầng, kinh tế đối ngoại, dịch vụ để bảo đảm nhịp
độ GDP tăng bình quân hàng năm 8-10% Phấn đấu đến năm 2010, tỷ trọngnông nghiệp trong GDP chiếm dưới 20%, công nghiệp, xây dựng, dịch vụ