Tiết 51 52 đoàn thuyền đánh cá

Kiến thức: - Những hiểu biết bớc đầu về tác giả Huy Cận và hoàn cảnh ra đời của bài thơ.. - Cảm nhận đợc cảm hứng về thiên nhiên và cuộc sống lao động của tác giả đợc đề cập đến trong tá

Ngày soạn: 25/10/2014

Tiết 51-52: Đoàn thuyền đánh cá

Huy Cận

-A- Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Những hiểu biết bớc đầu về tác giả Huy Cận và hoàn cảnh ra đời của bài thơ

- Những cảm xúc của nhà thơ trớc biển cả rộng lớn và cuộc sống lao động của ng dân trên biển

- Nghệ thuật ẩn dụ, phóng đại, cách tạo dựng những hình ảnh tráng lệ, lãng mạn

-Biết tớch h

2 Kĩ năng:

- Đọc - hiểu một tác phẩm thơ hiện đại

- Phân tích đợc một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong bài thơ

- Cảm nhận đợc cảm hứng về thiên nhiên và cuộc sống lao động của tác giả đợc đề cập

đến trong tác phẩm

3 Thỏi độ:

- Giáo dục HS lòng yêu quê hơng, đất nớc, tinh thần lao động hăng say

B- Chuẩn bị:

1 Giáo viên: soạn bài lờn lớp

2 Học sinh: học bài cũ , xem ,soạn bài mới

C- Tiến trình lên lớp:

1/ Bài cũ:

? Nờu những nột độc đỏo của “Bài thơ về tiểu đội xe khụng kớnh”?

(Chiếu đỏp ỏn)

2/ Bài mới:

- Quan sỏt và nhận xột những bức ảnh sau: (trỡnh chiếu)

(Nụng dõn và cụng nhõn đang hăng say làm việc vỡ họ được làm chủ cuộc sống của mỡnh, làm chủ sản phẩm mỡnh làm ra.)

Cỏc em ạ! Cuộc khỏng chiến chống thực dõn phỏp của dõn tộc ta kết thỳc thắng lợi miền Bắc hoàn toàn được giải phúng đi lờn chủ nghĩa xó hội Niềm vui dạt dào tin yờu cuộc sống mới bao trựm cả khụng khớ xó hội và là niềm cảm hứng lớn của thơ ca Nhiều nhà thơ đó đi đến những miền đất xa xụi nơi đang dấy lờn phong trào sản xuất và xõy dựng đất nước để sỏng tỏc những tỏc phẩm mang màu sắc riờng Nhà thơ Huy Cận cũng nằm trong xu thế đú Năm 1958 sau chuyến đi thực tế ở vựng biển Quảng Ninh một mún quà đặc biệt đó rơi vào tỳi thơ Huy Cận , đú là bài Đoàn thuyền đỏnh cỏ Cú ý kiến nhận xột cho rằng đõy là khỳc trỏng ca lao động và về thiờn nhiờn giàu đẹp Vậy nhận định đú đỳng hay sai thầy trũ chỳng ta hụm nay cựng nhau lớ giải

? Dựa vào chú thích SGK và qua sự chuẩn

bị bài ở nhà em nào hãy cho thầy và các

bạn biết vài nét về tiểu sử của nhà thơ Huy

Cận?

- GV: Huy Cận tờn đầy đủ là Cự Huy Cận

(1919 – 2005 ) sinh ra trong một gia đỡnh

nhà nho nghốo gốc nụng dõn, quờ ở làng

Ân Phỳ, huyện Vụ Quang ( Trước đõy

thuộc huyện Hương Sơn, sau là Đức

Thọ ), tỉnh Hà Tĩnh Lỳc nhỏ, ụng học ở

quờ, khi vào trung học thỡ học ở Huế và

làm quen, kết thõn với Xuõn Diệu.

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả:

* Tiểu sử :

- Huy Cận (1919-2005) quê Hà Tĩnh Là một cây bút nổi tiếng của phong trào thơ mới

- Huy Cận tham gia cách mạng từ trớc năm

1945 Sau Cách mạng tháng Tám ông giữ nhiều trọng trách trong chính quyền cách mạng

?Sự nghiệp sáng tác của Huy Cận đợc chia

làm mấy giai đoạn? Em biết gì về đặc

điểm thơ của Huy Cận ở từng giai đoạn

đó?

GV: Sự nghiệp sáng tác của Huy Cận trải

qua 2 giai đoạn: Trớc CMT8 và sau CMT8

+ Trước Cỏch mạng thỏng Tỏm: ễng cú

những bài thơ đăng bỏo từ 1936 và in tập

thơ đầu tiờn: Lửa thiờng (1940) Với tập

thơ này, Huy Cận ghi tờn mỡnh vào những

tờn tuổi hàng đầu của phong trào thơ mới

Nhà thơ Huy Cận cựng với Thế Lữ, Lưu

Trọng Lư, xuõn Diệu và một số nhà thơ

khỏc đó làm nờn tiếng vang cho phong trào

*Sự nghiệp sỏng tỏc:

- Giai đoạn trớc cách mạng : Thơ Huy Cận

uỷ mị, đầy nỗi sầu vũ trụ, nỗi cô đơn lạc

thơ này Thời ấy những vần thơ của Huy

Cận uỷ mị, đầy nỗi sầu vũ trụ, nỗi cô đơn

lạc loài của thân phận con ngời bé nhỏ trớc

không gian rợn ngợp, mênh mông Và ụng

đó tự hoạ chõn của mỡnh:

“Chàng Huy Cận khi xưa hay sầu lắm

Nỗi nhớ thương khụng biết đó tan chưa

Hay lũng chàng vẫn tủi nắng sầu mưa

Cựng đất nước mà nặng buồn sụng nỳi”

+ Sau Cỏch mạng thỏng Tỏm: Ánh sỏng

cỏch mạng đó làm Huy Cận thay đổi

phong cỏch sỏng tỏc, đưa những trang thơ

của Huy Cận thoỏt khỏi những ỏm ảnh,

những giới hạn chật hẹp do mặc cảm thõn

phận nụ lệ tạo nờn Hồn thơ Huy Cận đó

thắm hồng trở lại cựng với sự hồi sinh vĩ

đại của dõn tộc Mỗi trang thơ là một bài

ca ca ngợi sự thay đổi kỡ diệu của đất nước

mỡnh Điều đú được thể hiện qua cỏc tập

thơ: Trời mỗi ngày lại sỏng, Đất nở hoa,

Bài thơ cuộc đời, Hạt lại gieo

_ HS xem hỡnh ảnh 1 số tỏc phẩm chớnh

của Huy Cận

? Huy Cận được trao những giải thưởng

nào?

loài của thân phận con ngời bé nhỏ trớc không gian rợn ngợp, mênh mông

- Giai đoạn sau cách mạng : Hồn thơ Huy Cận đó thắm hồng trở lại cựng với sự hồi sinh vĩ đại của dõn tộc

*Giải thưởng :

- Giải thưởng Hồ Chớ Minh về văn học nghệ thuật

- 2001 Huy Cận được bầu viện sĩ viện hàn lõm thơ thế giới

- được nhà nước truy tặng huõn chương sao vàng

=> Khẳng định vị trớ, vai trũ của Huy Cận trong nền thơ ca hiện đại Việt Nam

?Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” đợc sáng

tác trong hoàn cảnh nào?

*Tớch hợp với mụn Lịch sử:

?Cỏc em biết gỡ về lịch sử nước ta ở thời kỡ

này?

GV: Kết thỳc chiến dịch Điện Biờn Phủ,

miền Bắc giải phúng, tuy nhiờn hậu quả

chiến tranh khiến nền kinh tế chậm phỏt

triển Đảng và nhà nước phỏt động phong

trào hàn gắn vết thương chiến tranh, xõy

dựng miền Bắc XHCN để tăng năng xuất

lao động Vỡ vậy theo chủ trương của

Đảng, cỏc nhà thơ, nhà văn hướng ngũi bỳt

vào việc sỏng tỏc để động viờn khớch lệ

tinh thần lao động tập thể, tạo niềm lạc

quan trong lao động Nhà thơ Huy Cận sau

khi đi thực tế ở vựng mỏ Quảng Ninh về,

ụng viết nờn bài thơ về biển cả thật hấp

dẫn, viết về con người lao động thật đỏng

yờu

?Cảm hứng của bài thơ là gỡ?

Bài thơ là sự kết hợp 2 nguồn cảm

hứng : về lao động và về thiờn nhiờn, vũ

trụ Khỏc với thơ Huy Cận trước cỏch

mạng, ở đõy thiờn nhiờn, vũ trụ khụng đối

lập với con người, khụng làm cho hỡnh ảnh

con người trở nờn nhỏ bộ, cụ đơn mà càng

nõng cao, làm nổi bật vẻ đẹp và sức mạnh

của con người trong sự hài hoà đẹp đẽ với

khung cảnh thiờn nhiờn

Giáo viên hớng dẫn HS:

Bài thơ cần đọc với giọng vui phấn

chấn Cỏc khổ thơ 2,3,7 giọng đọc cần lờn

một chỳt và nhịp cũng nhanh hơn

Chỳ ý chỳ thớch 1,2,6

- Tớch hợp với mụn Địa lý: Xỏc định vị

trớ của Hạ Long, Hồng Gai

2/ Bài thơ:

Bài thơ được viết giữa năm 1958 trong chuyến đi thực tế dài ngày ở vựng

mỏ Quảng Ninh và được in trong tập

“Trời mỗi ngày lại sỏng”(1958)

3 Đọc - chỳ thớch:

*Đọc:

*Chỳ thớch:

-Tích hợp với môn Sinh học: Chú thích một số loài cá xuất hiện trong bài

Cá bạc

Loài cá cùng họ với cá thu, thân và má có vẩy nhỏ, màu trắng nhạt

nước, thân dẹt hình thoi

Cá song

ống ở gần bờ, thân dày và dài, có nhiều vạch dọc thân hoặc các chấm tròn màu đen và hồng

Cỏ nhụ Thõn dài, hơi dẹt.

? Bài thơ được viết theo thể thơ nào ?

Bài thơ đợc chia làm mấy phần? Nội dung

chính từng phần?

?Em có nhận xét gì về về bố cục của bài

thơ?

? Nhõn vật trữ tỡnh trong bài thơ này là ai?

(- là “ta” đồng thời là tỏc giả Tỏc giả húa

thõn vào người lao động đỏnh cỏ để cảm

nhận cuộc sống trờn biển)

4 Thể thơ:

- Thể thơ: 7 chữ

- Phương thức biểu đạt: Biểu cảm – miờu tả

5 Bố cục: 3 phần

- Chia làm 3 phần:

+ P1: Hai khổ thơ đầu: Cảnh đoàn thuền ra

ra khơi + P2: Bốn khổ thơ tiếp theo: Cảnh ssoàn thuyền đánh cá trên biển

+ P3: Khổ thơ cuối: Cảnh đoàn thuyền trở về

=> Bài thơ đợc bố cục theo hành trình một chuyến ra khơI đánh cá từ lúc hoàng hôn

đến lúc bình minh

II Phân tích

HS đọc 2 khổ đầu

? Hai câu đầu tác giả miêu tả cảnh gì?

(2 câu đầu miêu tả cảnh hoàng hôn trên

biển)

1 Cảnh hoàng hụn trờn biển và cảnh

đoàn thuyền đánh cá ra khơi:

* Cảnh hoàng hụn trờn biển:

-Chiếu hỡnh ảnh:

? Qua câu thơ đầu trước hết các em thấy

c¶nh hoµng h«n được miêu tả b»ng tõ

ng÷, h×nh ¶nh nµo?

?ở đây tác giả đã sử dụng những biện pháp

nghệ thuật gì?

?Nhê c¸c biÖn ph¸p nghÖ thuËt Êy mà cảnh

hiện lên như thế nào?

GV: Ở đây nhà thơ có cách cảm nhận mới

lạ mặt trời không gác núi mà lại xuống

biển Từ “ xuống” được dùng rất chính

xác, diễn tả cảnh mặt trời lặn nhưng đã

nhân hoá thành “ xuống biển” Vì thế

cảnh càng trở nên sinh động, hấp dẫn lạ

thường Nghệ thuật so sánh miêu tả mặt

trời như một hòn lửa đỏ rực khổng lồ đang

từ từ lặn vào lòng đại dương.Sắc đỏ của

mặt trời phản chiếu mặt nước tạo nên

cảnh tượng kì vĩ, tráng lệ So sánh mặt

trời với hòn lửa tạo cảm giác ấm áp gần

gũi.

? Qua các hỉnh ảnh, từ ngữ trên theo em

tác giả đứng ở vị trí nào để quan sát?

- Phải chăng, tác giả đang đứng trên con

Xuống biển + MÆt trêi

nh hßn löa -> nhân hoá, so sánh miêu tả cảnh hoàng hôn mang vẻ đẹp huy hoàng, rực

rỡ, ấm áp

thuyền đang ra khơi hay đang ở một hũn

đảo nào đú nờn mới cảm nhận được cảnh

mặt trời xuống biển đẹp như vậy

?Điểm thờm vào bức tranh ấy là những

chi tiết, hỡnh ảnh nào nữa? ở đõy tỏc giả

sử dụng nghệ thuật gỡ?

?Tỏc giả cú sự liờn tưởng như thế nào?

? Các động từ : cài, sập, biện pháp nhân

hoá “sóng cài then, đêm sập cử” đã gợi tả

điều gỡ?

GV: Các động từ : cài, sập, biện

pháp nhân hoá sóng cài then, đêm sập“

cử ” , hai vần trắc “lửa – cửa” đi liền nhau

và cỏch ngắt nhịp 4/3 mạnh mẽ tạo ấn

tượng đột ngột, nhanh chúng đã diễn tả sự

chuyển động khẩn chơng của thiên nhiên

trong khoảnh khắc không gian đã bao

trùm bóng tối Huy Cận bằng sự liên tởng

đã thổi vào màn đêm một linh hồn khiến

câu thơ trở nên gợi cảm Thiên nhiên hùng

vĩ tráng lệ dờng nh đã ngừng hoạt động đi

vào chiều sâu tĩnh lặng, vào trạng thái

nghỉ ngơi

?Hai cõu thơ đầu tỏc giả lấy cảm hứng từ

đõu?qua đú em cảm nhận gì về cảnh

hoàng hôn trên biển?

GV chuyển ý: V khi à khi màn đờm bắt đầu

buụng xuống, vũ trụ mờnh mang huyền bớ

vậy mà những ngư dõn khụng hề run sợ,

khụng hề e ngại Trước đõy đất nước cũn

chỡm trong búng đờm nụ lệ con người

thường hói hựng, rợn ngợp trước thiờn

nhiờn bao la rộng lớn Cỏch mạng thỏng

tỏm thành cụng những con người ấy đó

làm chủ thiờn nhiờn, làm chủ đất nước.Họ

tỡm đến thiờn nhiờn để khai thỏc, khỏm

phỏ Trong khung cảnh đó đoàn thuyền

đánh cá nh thế nào? ta chuyển sang ý 2

* Tớch hợp với mụn Âm nhạc: Cho HS

nghe 1 đoạn bài hỏt: “Thuyền ta biển

bạc đồng xanh”

? khụng phải là “Chiếc thuyền cõu bộ tẻo

teo” mà cũng khụng phải dăm ba lỏ

thuyền, ở đõy là cả một đoàn thuyền hựng

+ Sóng: cài then, đêm: sập cửa

=> nhân hoá qua cỏc động từ “cài, sập” , liên tởng thú vị: vũ trụ nh một ngôi nhà lớn, màn đêm là tấm cửa khổng lồ, sóng là then cửa.Con người đi trong biển đờm mà như đi trong ngụi nhà thõn thuộc của mỡnh

=> diễn tả sự chuyển động khẩn chơng của thiên nhiên trong khoảnh khắc không gian

đã bao trùm bóng tối

=> Cảm hứng từ thiờn nhiờn vũ trụ -> cảnh hoàng hụn mang vẻ đẹp rực rỡ, trỏng lệ, hựng vĩ nhưng rất ấm ỏp gần gũi với con người

*Cảnh đoàn thuyền ra khơi đỏnh cỏ:

- đoàn thuyền: hỡnh ảnh hoỏn dụ gợi khụng khớ lao động tập thể đụng vui Khớ thế lao đụng thật tưng bừng

dũng đụng đảo lấy hỡnh ảnh đoàn thuyền

để chỉ những người ngư dõn là sử dụng

biện phỏp gỡ? Nú gợi khụng khớ lao động

như thế nào?

*Tớch hợp với mụn Lịch sử: Khụng khớ

làm ăn tập thể, hỡnh thành cỏc hợp tỏc

xó ở miền Bắc XHCN

? Đõy khụng phải là lần đầu tiờn họ ra

biển Từ nào cho em biết điều đú?

? Từ “lại” cho biết đây là hoạt động diễn ra

nh thế nào?

?Vậy em nào chỉ rừ nghệ thuật đối lập giữa

hai câu thơ đầu và hai câu thơ cuối?

Tác dụng biểu đạt?

GV: Âm điệu cõu thơ mở ra với những

thanh bằng khoỏng đạt , thanh thản Nhịp

thơ nhanh, mạnh như một quyết định dứt

khoỏt Đoàn ngư dõn ào xuống đẩy thuyền

ra khơi và cất cao tiếng hỏt khởi hành

? Vậy ở đõy tỏc giả sử dụng nghệ thuật gì?

Nú cú tác dụng như thế nào?

GV: Tiếng hỏt chứa đựng niềm vui được

là chủ cuộc đời, niềm tin yờu cuộc sống

mới.Tiếng hỏt vang khoẻ, bay xa cựng giú

thổi căng cỏnh buồm đưa đoàn thuyền

vượt trựng khơi Một cõu thơ xuất hiện 3

sự vật (cõu hỏt, cỏnh buồm, giú khơi và

chữ ô căng ằ chữ ô cựng ằ nối 3 sự vật đú

lại với nhau tạo thành một hỡnh ảnh đẹp

mới lạ diễn tả sự hăm hở lờn đường của

đoàn thuyền.

-Chiếu hỡnh ảnh:

+ “Lại”: trong ý thơ “lại ra khơi ” khẳng

định nhịp điệu lao động của ngời dân chài

đã ổn định và đi vào nề nếp, ngày nối ngày

ra khơi đánh cá trong hoà bình Chữ lại còn nhấn mạnh sự đối lập tơng phản giữa thiờn nhiờn và con người lao động

- Có sự đối lập giữa vũ trụ và con ngời: Vũ trụ nghỉ ngơi >< con ngời lao động

-> Làm nổi bật t thế lao động của con ngời trớc biển cả.(đánh cá về đêm mới có hiệu quả)

- Câu hát căng buồm

=> Hình ảnh ẩn dụ, nhân hoá thơ mộng khoẻ khoắn, thể hiện niềm vui của những ngời lao động đợc làm chủ thiên nhiên đất nớc mình, công việc mà mình yêu thích, diễn tả sự hăm hở lờn đường của đoàn thuyền

? Họ hỏt về điều gỡ?

Nội dung câu hát thể hiện bằng phép tu từ

gì? Thể hiện ớc mơ gì của ngời đánh cá?

GV: Ra khơi đỏnh cỏ, những ngư dõn

cầu mong súng yờn biển lặng, gặp được

luồng cỏ, đỏnh bắt được nhiều “Cỏ bạc”,

“đoàn thoi”, “dệt biển”, “luồng sỏng”,

“dệt lưới” là những hỡnh ảnh so sỏnh, ẩn

dụ rất sỏng tạo, giỳp người đọc cú những

liờn tưởng thỳ vị Hỡnh ảnh so sỏnh “ cỏ

thu …như đoàn thoi” diễn tả sự đụng đỳc,

giàu cú về những loại cỏ ngon của biển

đụng Chỳng bơi lội tung tăng khiến nhà

thơ liờn tưởng độc đỏo: “đờm ngày dệt

biển muụn luồng sỏng” Một hỡnh ảnh thật

đẹp, thật lấp lỏnh Những đàn cỏ ngày

đờm dệt lờn những vẻ đẹp khởi sắc cho

quờ hương Khụng những thế, nú cũn dệt

nờn những hi vọng, sự phấn khởi trong

lũng người đi biển.

? Khổ thơ kết thỳc bằng kiểu cõu gỡ?sử

dụng kết hợp nghệ thuật gỡ? Diễn tả điều

gỡ?

- Hát rằng: cá bạc, cá thu như đoàn thoi, dệt biển, dệt lới

=> liệt kờ, so sỏnh, liên tởng, ẩn dụ thể ngợi ca sự giàu cú của biển, thể hiện ớc mơ

đánh bắt nhiều hải sản của những ngư dõn

- “đến dệt lưới ta đoàn cỏ ơi” ->cõu cầu khiến, nhõn hoỏ qua tiếng gọi “đoàn cỏ ơi” , đú là một lời mời hồn hậu của người dõn chài với biển, sự say mờ biển cả đó tiếp thờm sức mạnh, giỳp người dõn chài chinh phục thiờn nhiờn

?Đến đõy em cú nhận xột gỡ về những

người lao động?

?Như vậy ở hai khổ thơ này nhà thơ đó đó

kết hợp mấy nguồn cảm hứng Đú là

những nguồn cảm hướng nào? Nhờ vậy

mà thiờn nhiờn và con người hiện lờn như

thế nào?

Đọc đoạn 2, nêu nội dung chính?

?Cảnh đánh cá trên biển đợc thể hiện qua

những hỡnh ảnh nào?

- Chiếu hình ảnh cảnh đánh cá trên biển :

? Cảnh đánh cá đợc giới thiệu bằng cảm

hứng gì? Tác giả sử dụng từ loại gì nhiều ?

ngoài ra còn sử dụng biện pháp nghệ thuật

gì nữa ? Với việc sử dụng các yếu tố nghệ

thuật trên có tác dụng diễn đạt nh thế nào ?

GV bình: Con thuyền có gió làm lái có

trăng làm buồm lớt nh bay trên mặt biển.

Đến ng trờng dò bụng biển ng“ ” dân

khẩn chơng lao vào công việc dàn đan“

thế trận lới vây giăng Các động từ ; l” ớt,

dò, đậu, dàn đan, vây giăng , biện pháp”

ẩn dụ, liên tởng khiến ngời đọc hình dung

cuộc đánh cá thật sự là một trận đánh “ ”

Mỗi ng dân là một chiến sĩ L“ ” ới và các

ng cụ khác là vũ khí Công việc đánh cá“ ”

nh một thế trận hào hùng ở đó ngời dân

chài làm chủ biển khơi, lao động hăng say,

=>Đoàn thuyền, con ngời lao động khoẻ khoắn hào hứng mạnh mẽ ra khơi cùng câu hát tơi vui lạc quan,yêu đời đầy niềm tin

=> Cảm hứng về thiờn nhiờn, vũ trụ kết hợp với cảm hứng lao động đó làm nổi bật

vẻ đẹp huy hoàng, kỡ vĩ nhưng ấm ỏp, gần gũi Trong khung cảnh ấy con người lao động hiện lờn thật mạnh mẽ, khoẻ khoắn, lạc quan yờu đoối tràn đầy niềm tin vào cuộc sống mới

2/ Cảnh biển đờm và cảnh đỏnh cỏ trờn biển:

* Hỡnh ảnh con thuyền:

lái gió

buồm trăng

đậu, dò, đan, lới vây thế trận

=> Cảm hứng thiên nhiên, vũ trụ, động từ, thủ pháp phóng đại nổi bật cảnh lớt đi và

đánh cá khẩn trơng, phấn khởi tự tin áp dụng khoa học tiên tiến