bài giảng enterobacteria2(11 12)

paratyphi B → phó thương hàn A, B nhẹ và thời gian bệnh ngắn hơn KHẢ NĂNG GÂY BỆNH:...  Nguồn bệnh: - bệnh nhân sốt thương hàn - người lành mang trùng  Con đường lan truyền: phân-

• Salmonella TRỰC KHUẨN THƯƠNG HÀN

Salmonella

Giống Salmonella:

- Gồm 65 nhóm, > 2.500 týp huyết thanh, dựa vào KN O, H

- sống ở ruột ĐV (nuôi, hoang dại), chim, cá, bò sát

- 1 số loài có khả năng gây bệnh cho người:

 Thương hàn và phó thương hàn A, B

 Nhiễm trùng - nhiễm độc thức ăn

Salmonella (tt)

ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC:

1 Hình thể:

- TK hai đầu tròn, Gr (-)

- không vỏ, không sinh nha bào

- lông bao quanh thân

2 Nuôi cấy :

MT đặc (SS, EMB, Mac Conkey ) MT lỏng

5

Salmonella (tt)

3 Tính chất sinh hóa:

4 Khả năng sinh độc tố:

Nội độc tố: chịu nhiệt, tác động lên hệ thần kinh

Lactose Glucose Mannitol H 2 S Indol Di động Urê

-7

Salmonella (tt)

5 Sức đề kháng:

- Ở trong đất, nước, nước tiểu : sống vài tuần

- Trong rau quả, thực phẩm : ± sống # 5 - 10 ngày

- 56 0 C/ 1h; đun sôi/ vài giây

- Phenol 5%, Chlor / vài phút

6 Cấu trúc kháng nguyên: KN O, H

KN bề mặt (Vi) chỉ có: S typhi và S paratyphi C

Salmonella (tt)

• SỐT THƯƠNG HÀN, PHÓ THƯƠNG HÀN A, B:

(typhoid fever, enteric fever)

- S typhi → thương hàn

(nặng: sốt kéo dài, RLTH, thần kinh)

- S paratyphi A, S paratyphi B → phó thương hàn A, B (nhẹ và thời gian bệnh ngắn hơn)

KHẢ NĂNG GÂY BỆNH:

 Nguồn bệnh: - bệnh nhân sốt thương hàn

- người lành mang

trùng

 Con đường lan truyền: phân- miệng

Mary Mallon

Salmonella (tt)

Cô cheá beänh sinh:

10 7 VK

12

Salmonella (tt)

ru t non & t ng tr ộ ă ưở ng / o n cu i đ ạ ố

bám vào nhung mao ru t ộ xuyên màng nh y ru t ầ ộ

m ng Peyer & t ng sinh/monocyte ả ă

qua ng ng c vào máu ố ự

Vào máu lần 2 (gây sốt kéo dài)

VK trở lại lòng ruột

Salmonella (tt)

Triệu chứng sốt thương hàn:

- nhức đầu

- s t, li bì, mạch chậm, nhiệt độ tăng ố

- đầy hơi, óc ách, đi lỏng

Salmonella (tt)

CHẨN ĐOÁN VI SINH HỌC:

Tùy thời kỳ của bệnh  lấy BP phù hợp: máu (khi sốt), phân, nước tiểu, dịch mật

1 Cấy phân lập:

MT nuôi cấy: SS, Istrati, Endo, Mac Conkey, EBM

 Cấy máu: tuần lễ đầu của bệnh

(tỷ lệ cấy máu (+) ở tuần đầu # 90%, chưa điều trị KS)

Salmonella (tt)

 Cấy phân: từ tuần lễ thứ 2, 3 của bệnh

→ Đánh giá KQ θ và cho bệnh nhân ra viện:

- lần 1: 3 ngày sau khi ngưng KS

- cấy phân 3 lần liên tiếp (cách nhau 3 ngày/lần)

→ Đối với người dưỡng bệnh, người lành mang VK:

- cấy 3 lần, cách nhau 1 tuần

2 Chẩn đoán huyết thanh: tuần thứ 2 của bệnh

P/ư Widal (2 lần, cách 7- 10 ngày)

Lựa chọn xét nghiệm

CẤY MÁU (+)

WIDAL (+) CẤY PHÂN (+)

Phản ứng sinh hóa

Salmonella typhi S paratyphi A S paratyphi B S typhimurium

Sơ đồ đáp ứng miễn dịch

KT H

KT O

Bảng hiệu giá NK tối thiểu  bệnh do Samonella

Maàm beänh S typhi S paratyphi A S paratyphi B

Salmonella (tt)PHÒNG BỆNH VÀ ĐIỀU TRỊ:

1 Phòng bệnh:

- đặc hiệu: 50-80%

+ TAB (vắc-xin chết), MD tồn tại 1 - 2 năm

+ uống: Ty21a

+ chích: Typhoid polysaccharide (Typhim, Typherix)

- không đặc hiệu: rất quan trọng

+ Vệ sinh ăn uống : ăn chín uống sôi

+ Vệ sinh MT: phân, nước thải, rác, diệt ruồi, gián

2 Điều trị: cephalosporin -3G (ceftriaxone, cefotaxim,

…), quinolon (ciprofloxacin)

Chú ý: dùng KS liều cao ± làm giải phóng ồ ạt nội

độc tố của Salmonella, dễ gây biến chứng

NHIỄM TRÙNG - NHIỄM ĐỘC THỨC ĂN

- > 40 loài Salmonella gây NT-NĐ thức ăn, do sinh

Cơ chế bệnh sinh NT – NĐ thức ăn do Salmonella

- Khi gia súc bị bệnh, yếu mệt (do đuổi bắt) → VK từ

ruột vào máu → lan khắp cơ thể

- Thịt, thức ăn, thực phẩm bị nhiễm các chất bài tiết

của chuột và nấu không chín → NT-NĐ thức ăn

Ủ bệnh: 10 - 48 giờ

Sốt cao, nhức đầu, nôn mửa, tiêu chảy

Sau 2 - 5 ngày, bệnh tự giảm

CHẨN ĐOÁN VI SINH HỌC:

BP: - Chất nôn, nước rửa dạ dày, phân, máu (cấy)

- Thịt, cá, trứng và thức ăn thừa trong vụ dịch;

- Quệt mặt bàn, dao, thớt đã dùng chế biến thức ăn

 Cấy phân lập: như đối với VK gây bệnh thương hàn.

 Chẩn đoán huyết thanh: ít làm vì bn khỏi bệnh nhanh

PHÒNG BỆNH VÀ ĐIỀU TRỊ:

1 Phòng bệnh:

- Không mổ thịt khi súc vật bệnh

- Bảo quản tốt thực phẩm, thức ăn

- Thực hiện ăn chín, uống sôi

- KT định kỳ phân những người chế biến thực phẩm

2 Điều trị: giống như điều trị bệnh thương hàn

29

Tính chất sinh hóa

Tính chất sinh H 2 S:

(+): Na2SO3 /MT + H + H 2 S

(Acids VK) Fe ++ /MT

FeS (tủa, màu đen)

(-): MT không có màu đen

Tính chất sinh khí (CO 2 , H 2 ):

Gas (+): Nứt thạch hoặc bọt khí bên cạnh/ đáy

Gas (-): Không có bọt khí, nứt thạch

Tính chất phân giải đường:

(+): Lên men đường acid

pH = 7,4 pH < 6,8

(-): không sinh acids MT không đổi màu (đỏ)

MT KIA (Kligler Iron Agar)

Tính di động

MT Thạch mềm, Manitol - di động

(+): Mọc lan ra khỏi đường cấy (rễ cây) Đục MT

(-) : VK chỉ mọc trong đường cấy, MT không đục

Kh n ng lên men đ ả ă ườ ng mannit

(-) (+)

Tính chất sinh Indol:

Tryptophane/MT Pyruvic acid

Ammonia

Indol

Kovac’s

(p-dimethylaminobenzaldehyde)

(+): Dimethylammonium (vòng đỏ)

(-): Không đổi màu

Tryptophanase

Sau 1- 2 phút

Nước pepton

(+) (-)

35