Giới thiệu chung về làng nghề Đông Hồ

Đề tài: Giới thiệu chung về làng nghề Đông Hồ

Lời cảm ơn

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo và bạn bè, các nghệ nhân làng Đông Hồ, Dặc biệt là các thầy cô hớng dẫn và phản biện đã giúp đỡ tôi học tập và hoàn thành đồ án này

Đồ án nghiên cứu cha đợc sâu sắc mong các thầy chỉ bảo thêm để

em hoàn thành đồ án đợc tốt hơn

Sinh viên: Nguyễn Bá Long

Mục lục

I Giới thiệu chung về làng nghề Đông Hồ

II Giải quyết vấn đề

III Nội dung thiết kế Trung tâm bảo tồn và phát triển làng tranh Đông Hồ Nhiệm vụ thiết kế

Giải pháp thiết kế Trung tâm

IV Bản vẽ và ảnh minh hoạ

Phần Mở đầu

Làng là một sợi dây truyền thống cổ kết bền chặt nhất của văn minh Việt Nam Làng là một phần của lịch sử kinh tế, lịch sử văn hoá Lịch sử tín ngỡng, phong tục tập quán Việt Nam Nó là nơi sản sinh và

lu giữ tới 70-80% các sản phẩm nghệ thuật Việt Nam từ âm nhạc, sân khấu tới văn học và mỹ thuật Có một lối sống làng và văn hoá làng Trong cơ cấu hành chính từ thời trung đại làng thực ra không có trong danh mục Làng có nhiều xóm, xóm gồm nhiều nhà Làng có nhiều họ, đoàn kết ghê gớm mà kình địch nhau cũng ghê gớm Mỗi họ

có khi lại gắn với một nghề Đình làng là nơi công việc hành chính ở cấp sở đợc tiến hành Làng là nơi "phép vua thua lệ làng" Làng có địa chủ, có nhà công thơng, có văn nhân, có lớp cùng đinh, có nông dân tự

do và có các tăng lữ, nhng đáng chú ý ở đây là các trí thức làng

Lịch sử kinh tế Việt Nam đã đợc viết tại làng Từ "ngàn đời" ngời dân nông nghiệp lúa nớc đã coi làng nh cơ cấu kinh tế chính yếu Kinh

tế thái ấp không lấn át đợc cơ cấu làng Công nghệ phát triển từ thời kỳ trung đại, từ sau nhà Lê Sơ thế kỷ thứ 15, mạnh mẽ vào các thế kỷ 16-17 lại đây cũng ở làng Các làng nghề chính là nét đặc sắc của qúa trình phát triển tiền t bản phơng Đông ở Việt Nam Một trong những làng nghề nổi tiếng nhất kinh bắc Việt Nam là làng tranh Đông Hồ

GIớI THIệU LàNG ĐÔNG Hồ NHƯ MộT ĐịA CHỉ

VĂN HOá TRUYềN THốNG

Làng Đông Hồ thuộc xã Song Hồ huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh Đông Hồ nằm cách bờ sông đuống, cách Hà Nội 44km Làng có diện tích khoảng 213000 m2, dân số khoảng 800 ngời (số không chính thức năm 1996)

Đông Hồ nằm giữa nôi văn hoá Bắc Bộ Quanh Đông Hồ có rất nhiều khu di tích văn hoá lịch sử nh chùa Bút Tháp, chùa Dâu, chùa Keo, đền thờ Kinh Dơng Vơng, chùa Phật Tích…

Đông Hồ xa đợc gọi tắt là làng Hồ, có tên nữa là Đông Mại hay làng Mái, thuộc tổng Hồ huyện Siêu Loại, phủ Thuận Thành, trấn Kinh Bắc Làng Hồ nổi tiếng với nghề làm tranh Những tác phẩm giàu tính dân gian ra đời từ bàn tay của ngời dân Đông Hồ đã đi vào ca dao, đi vào cuộc sống và trở thành một địa chỉ văn hóa truyền thống của ngời Việt:

Hỡi cô thắt bao lng xanh

Có về làng Mái với anh thì về Làng Mái có lịch, có lề

Có ao tắm mát có nghề làm tranh

LàNG ĐÔNG Hồ NGàY XƯA VớI NGHề TRANH

Cũng nh bao làng nghề khác của Việt Nam, nghề chính vẫn là làm ruộng, ở Đông Hồ, in tranh thực ra chỉ là một nghề thủ công phụ Không biết là từ bao giờ bắt nguồn nh thế nào, chỉ biết đã bao đời nay cha truyền con nối, cho đến bây giờ làng Đông Hồ vẫn làm tranh

Tết về nhớ bánh chng xanh Nhớ tràng pháo chuột, nhớ tranh Lợn, Gà

Hàng năm, mỗi dịp Tết đến, những bức tranh khắc gỗ in màu độc

đáo lại xuất hiện góp thêm vẻ tơi vui, rực rỡ đón mừng xuân Ngoài mục

đích trang trí, thởng thức vẻ đích thực cuả tờ tranh, ngời ta còn say mê thích thú với những ý nghĩa nội dung sâu sắc của tờ tranh Nội dung tranh Đông Hồ bắt nguồn từ cuộc sống, từ các phong tục, tập quán trong dân gian, các tích truyện cổ (nh Sơn Tinh - Thuỷ Tinh, Kiều, Thạch Sanh), từ truyện lịch sử (nh Bà Trng, Bà Triệu), từ cuộc sống làng quê

nh đánh ghen, hứng dừa, đám cới chuột Đông Hồ cũng có tranh ông… Công - ông Táo, tranh phong cảnh tranh chơi nh Tố Nữ, Xuân - Hạ - Thu - Đông…

Tranh Gà, Lợn đỏ nh xôi gốc, vàng nh màu lúa chín, xanh nh lá mạ hay vàng nh nghệ kho cà, xanh nh cốm non, đỏ nh ngô già, nâu nh đất cày toàn những màu sắc quen thuộc, thân mến từ bao nhiêu đời nay Làng quê của những bức tranh đó ngày xa nằm hoàn toàn bên bờ sông Đuống Cũng trong cảnh sông nớc này mà từ hàng trăm năm trớc tấp nập trên bến dới thuyền và vào những tháng cuối năm âm lich tấp nập kẻ buôn tứ xứ về đây để buôn tranh Đông Hồ Từ Nghệ An, Hà Tĩnh trở ra, từ Thái Bình lên, từ Thái Nguyên, Lạng Sơn xuống cứ thé… hàng chờ, hàng phiên chợ tới 26 tháng chạp là phiên cuối cùng trong năm Chợ tranh Đông Hồ đợc họp tại đình làng Đình làng mới dựng từ thế kỷ này, khang trang, rộng rãi, ngoài hậu cung để thờ cúng có đại hình năm gian trông ra hồ Bán Nguyệt, hai bên sân có tả vu và hữu vu, quanh đình có bãi cỏ Đến phiên chợ ngời ta dựng thêm nhiều lều quán

để bán tranh Tranh đợc treo từng loại tràn ngập trên sân đình, trong các lều quán xung quanh, đủ các cỡ để làm mẫu Tranh để bán đợc đóng thành từng muôn một, bọc bằng chiếu cói, có một khu bán chiếu cói để

bán cho ngời buôn tranh Họ gồng gánh lũ lợt ra bở sông, lên thuyền về các miền xa

Làng có vài trăm nóc nhà, đờng trong làng là đờng đất, nhà nọ cách nhà kia bằng hàng rào dâm bụt hoặc một vài cành rong nhng vẫn có lối

từ nhà nọ sang nhà kia mà không cần đi qua cổng

Qua tết Nguyên đán, từ tháng 5, tháng 6 trở đi các nhà trong làng mới rục rịch đi mua vật liệu về để chuẩn bị làm tranh bán Tết năm sau Vật liệu in tranh làng Hồ lấy từ thiên nhiên nh giấy gió, vỏ điệp, chổi là tre, Màu xanh lấy từ lá chàm, đỏ lấy từ sõi son, vàng hoa hoè lấy từ cây hoa hoè, đen lấy từ tro lá tre Không khí lao động trong xóm thôn náo… nhiệt, hồ hởi, màu vàng óng của lúa và rơm rạ vừa thu hoạch lẫn với các màu xanh đỏ tím vàng của giấy in phơi kín trên hàng rào, sân thềm của các nhà khiến cho khung cảnh làng quê tựa nh một bức tranh lớn đầy mầu sắc đẹp mắt

Với cái gốc rất sâu về nhân bản, và cái hồn nhuần nhuỵ sắc màu quê hơng dân tộc, tranh Đông Hồ in sâu vào tâm hồn ngời Việt hết thế

hệ này đến thế hệ khác Thậm trí tranh Đông Hồ còn đợc biết đến rộng rãi trên thế giới Nhiều tranh Đông Hồ nằm trong những bộ su tập tranh nổi tiếng đầy trang trọng ít có khách nớc ngoài nào sang Việt Nam mà không muốn về thăm làng Đông Hồ để tận mắt thấy một làng tranh truyền thống của Việt Nam

ĐÔNG Hồ NGàY NAY VớI NGHề TRANH

Làng bây giờ đã có điện thắp sáng, ti vi, xe máy chạy Nhng do

điều kiện cuộc sống, ngời làm tranh Đông Hồ đã đi khắp nơi tìm kế sinh nhai Từ những thế hệ làm nghề nay làng chỉ còn một vài cá thể làm

tranh Chủ yếu bây giờ làng Tỷ lệ tranh cổ truyền đã bị giảm sút so với hàng mã, đồ chơi giấy Sản xuất trong làng bị xé lẻ, manh mún, không… còn mang tính cộng đồng nữa

Mặt khác, cha có một địa điểm để khách thập phơng tìm hiểu nét văn hoá của làng nghề Đông Hồ và cũng khó tìm đợc một địa chỉ để mua tranh Đông Hồ đẹp

Tuy nhiên, nay cũng cha quá muộn Đông Hồ cũng có thể là một di tích văn hoá giống nh chùa Tây Phơng, chùa Bút Tháp nếu đ… ợc quan tâm sẽ không lâm vào tình trạng nh dòng tranh dân gian Kim Hoàng hay dòng tranh dân gian Hàng Trống

VấN Đề CầN GIải QUYếT TRONG Bài KHÔi PHụC NGHề

TRUYềN THốNG CủA ĐÔNG Hồ

Phục hồi:

• Sản phẩm

• Công nghệ sản xuất

• Không khí, cảnh quan làng

• Quan hệ giữa làng với cả khu vực, cả xã hội Hai vấn đề đầu là nhu cầu cho việc khôi phục nhà sản xuất Công nghệ sản xuất và sản phẩm chỉ có thể thực thi ở cấp gia đình Là bảo tồn, phát triển từ các gia đình truyền thống (còn đang làm nghề) Còn hai vấn đề sau là mục tiêu cho việc thiết kế Trung tâm bảo tồn

GIải PHáP CHO VấN Đề Đó

Do lụt lội, làng Đông Hồ đã rời xa sông, gắn liền với các làng xã khác và khó có thể xác định ranh giới giữa Đông Hồ và các làng xóm láng giềng, do đó cải tạo và phục hồi Đông Hồ nghĩa là sẽ có tác động

đến các làng khác nữa Đề tài đó vợt quá khuôn khổ của một bài tốt nghiệp, do đó đồ án này chỉ tập trung thiết kế một trung tâm bảo tồn gìn giữ lạI nghề truyền thống và phát triển phục vụ kinh doanh, nâng cao

đời sống ngời dân tạI đây, thúc đẩy phát triển tranh Đông Hồ theo nhiều hớng khác nhau, thu hút khách du lịch tới thăm quan

Nhng thực tế ở làng Đông Hồ thì: Từ một thế hệ làm nghề nay chỉ còn một vài cá thể làm nghề Sự phân chia đất đai manh mún dẫn đến

đại gia đình không còn nữa (bị phân tán xé lẻ), vì thế mà thiếu tính cộng

đồng, giảm tính làng

Do đó không thể phục hồi làng nghề truyền thống nếu không tập hợp, không động viên mọi ngời cùng tham gia Và cơ sở để có thể tập hợp mọi ngời lại là quan hệ ruột thịt làng xóm

HIệN TRạNG

• Địa hình: Thuộc xã Đông Hồ huyện Thuận Thành- Bắc Ninh

• Khí hậu:

• Địa chất:

• Thuỷ văn:

• Phong tục tập quán:

CƠ CấU Tổ CHứC: (nội dung)

* Gồm những hạng mục:

- Bảo tồn: Trng bày (phục vụ khách tham quan)

+Phòng chiếu: Giới thiệu sơ qua về làng

Nhà có nghề

truyền thống (hạt nhân)Cụm nhà Quy mô xóm Trung tâm bảo tồn

+Các kho nhỏ kết hợp với chức năng phục vụ sinh hoạt.

- Khu vực đỗ xe

- Phục vụ du lịch: Đặc biệt về giao thông nhằm giới thiệu rõ hơn về làng, về nghề (dành cho những ngời muốn tìm hiểu rõ hơn)

GiảI pháp kiến trúc

Tập hợp những các thể ở cạnh nhau lạI thành một mô hình sản xuất

đại gia đình

Kết hợp nhiều nghề trong một làng (mỗi sản phẩm có một thời vụ của nó để làng nghề thực sự sống quanh năm)

Không khí cảnh quan làng và quan hệ

với các làng xung quanh

Giới thiệu tiếp thị, tiêu thụ sản phẩm, văn hoá (sản xuất và dịch vụ văn hoá)

Ngày xa làng Đông Hồ có chợ tranh, có cảnh buôn bán tấp nập trên bến dới thuyền Chợ mang tính cộng đồng, sinh hoạt văn hoá Nay… không còn chợ nữa, do đó cần phục hồi sinh hoạt chợ nh một sinh hoạt của làng nghề

Đặc thù của Trung tâm bảo tồn (trng bày, giới thiệu, gìn giữ và bán các sản phẩm thủ công)

Tổ chức trung gian của trung tâm nhằm giới thiệu về văn hoá, không đơn thuần chỉ là chõ mua bán kiếm tiền mà là một không gian có

tính sinh hoạt cộng đồng, có tính giao lu (giữa ngời cùng làng với nhau, giữa ngời trong làng ở nơi khác đến)

Cơ cấu tổ chức

1 Khối trng bày

Trng bày giới thiệu lu trữ và su tầm các hiện vật của làng tranh qua nhiều thời kỳ NgoàI ra còn giúp đỡ cho công tác nghiên cứu nghệ thuật của những ngời có quan tâm đến nghệ thuật tranh dân gian

Có kho lu trữ và xử lý hiện vật, có phòng đọc nghiên cứu về quá trình hình thành và phát triển của làng nghề

Hội trờng là nơi chiếu phim hội thảo, trao đổi với các làng nghề Khối hàng chính quản trị gồm các phòng ban cho cán bộ quản lý và

đIều hành trung tâm

Khu dịch vụ ăn nhẹ, giải khát: không gian giải khát và bán các loại bánh đặc sản của các làng nghề truyền thống phục vụ khách thăm quan

và nội bộ

Bộ phận ngoài trời gồm vờn hoa cây cảnh, đờng dạo, chỗ sinh hoạt vui chơi ngoài trời

Hệ thống các quầy hàng của các gia đình trong làng bán sản phẩm của mình

Những yêu cầu về giải pháp kỹ thuật,

xây dựng công trình

Dây truyền chức năng của các hoạt động trong trung tâm phải hợp

lý, đợc phân định rõ ràng, không chồng chéo

Vờn hoa khuôn viên, cây cảnh đợc kết hợp hài hoà với công trình mang dáng dấp văn hoá dân tộc

Đờng đi lối lại đến từng khu có tính chất dẫn dắt, có định hớng chính phụ rõ ràng, tạo không gia hài hoà thống nhất cho công trình có một sức sống mang màu sắc gần gũi thân quen

2 Yêu cầu về kiến trúc

Là một công trình văn hoá, trung tâm bảo tồn và phát triển làng tranh Đông Hồ mang những nét kiến trúc đặc trng của đồng bằng Bắc

bộ, rất có bản sắc riêng Tuy vậy nhng nó không mất đi vẻ hiện đại đồng thời phù hợp với nội dung hoạt động của trung tâm, phải hài hoà với xung quanh, thuận tiện trong sử dụng khong gian

3 Yêu cầu kỹ thuật

a Phần điện

Nguồn điện 220V, cho đIện chiếu sáng trong nhà, ngoài sân vờn, bảo vệ

Điện động lực (máy phát chiếu sáng khi có sự cố)

Đây là trung tâm văn hoá nên việc tổ chức chiếu sáng cần đáp ứng các yêu cầu:

+ Điện sáng đầy đủ cho các khu trong trung tâm

+ Điện cho máy chiếu phim, phòng trng bày, hành lang sân vờn

b Cấp thoát nớc

Hệ thống bể chứa nớc cứu hoả có áp lực cứu hoả khi xảy ra hoả hoạn

Thoát nớc ma, nớc thải chủ yếu tự chảy, dùng mơng và hệ thống cống rãnh ngầm theo quy phạm Nhà nớc ban hành

Thông gió phải tổ chức thông thoáng đặc biệt

Yêu cầu về chữa cháy, theo đúng tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy

do Nhà nớc ban hành

Yêu cầu về giao thông, phân luồng rõ ràng không chồng chéo đối với phòng trng bày, phảI có cửa thoát ngời, đảm bảo theo đúng cấp công trình Các giảI pháp kết cấu phảI hợp lý và nhẹ

Phải sử dụng nguyên liệu địa phơng nh gạch, ngói, gỗ Hạn chế dùng vật liệu khan hiếm

Yêu cầu về ngoại thất: Vì trung tâm là biểu hiện của cuộc sống tinh thần một làng nghề nên hình khối tổng thể mang bản sắc dân tộc và không gian hợp lý

Nội ngoại thất đóng góp một phần rát quan trọng nếu biết kết hợp hàI hoà các chủ đề mang sắc thái truyền thống

c Giải pháp về mặt nớc, cây xanh

Mặt nớc ở đây đợc bố trí vừa làm tăng tính thẩm mỹ của công trình cũng nh tạo đợc hiệu quả tốt về điều hoà khí hậu, đóng góp một phần quan trọng giúp cho việc tạo dựng một không gian hài hoà và là nơi tạo

đIều kiện tốt cho việc điều hoà không khí

Về cây xanh, phải kết hợp đợc nhiều loại cây trồng truyền thống của địa phơng và một số loại cây cảnh để tạo dựng một khu vờn với nhiều không gian xanh và nhiều cảnh hấp dẫn khách du lịch

Về chiếu sáng: sánh sáng tự nhiên thu đợc qua việc có những cửa lấy sáng ở trên cao, tránh ánh sáng tự nhiên ảnh hởng trực tiếp đến hiện vật Ngoài ra các hiện vật còn đợc chiếu sáng bằng ánh sáng nhân tạo tại chỗ để lột tả vẻ đẹp dân giã của hiện vật

Hệ mái dốc cột tròn và sự cách điệu một cách duyên dáng những chi tiết nhỏ nh đầu đao, cột bong ra khỏi tờng, cửa lấy sáng Làm cho… ngời xem cảm nhận đợc đây đó nét kiến trúc dân gian truyền thống Việt Nam

Nói tóm lại, toàn bộ công trình đợc xử lý kiến trúc mang hơi thở của kiến trúc truyền thống nhng không vì thế mà mất đi vẻ hiện đại khoẻ khoắn cần có:

Nội dung thiết kế

a Bộ phận đón tiếp

- Tiền sảnh : 70m2

- Không gian khánh tiết: 200m2

- Thờng trực, tiếp tân, bán vé: 35m2

- Gởi đồ : 35m2

b Bộ phận quản lý và kỹ thuật

- Khu hành chính và quản lý

+ Phòng họp nhỏ: 84m2

+ Phòng giám đốc kế toán: 29m2

+ Phòng tài vụ: 20m2

+ Phòng đồ hoạ vi tính: 30m 2

+ Phòng tiếp thị quảng cáo: 30m 2

+ Phòng nhân viên: 20m2

+ Phòng kế hoạch: 20m2

+ Phòng tổ chức: 20m2

- Khu kỹ thuật:

+ Phòng điều hoà trung tâm: 70m2

+ Phòng kỹ thuật ánh sáng:

+ Kỹ thuật điện:

+ Phòng kỹ thuật nớc:

+ Xởng phục chế bản khắc gỗ:

+ Kho gỗ:

c Bộ phận trng bày và kho tạm

- Bộ phận trng bày

- Khu trng bày qua các thời kỳ

- Trng bày định kỳ

- Khu vệ sinh: 120m2

d Bộ phận phục vụ trng bày

- Phòng quản lý

- Phòng hớng dẫn viên

e Khu dịch vụ hội họp, nghiên cứu giải lao, giải trí

- Khu dịch vụ giải khát và ăn nhẹ

- Hành lang nghỉ và giải lao

- Sân trong

- Khu các quầy bán hàng của dân trong làng nghề

Kết luận

Sau khi xây dựng làng Đông Hồ có một trung tâm gìn giữ và phát triển nghề truyền thống, tăng thu nhập cho những ngời làm nghề có cơ hội phát triển và kinh doanh sản phẩm của mình, có đIều kiện mở rộng quan hệ với nhiều thành phần đã góp phần phát triển kinh tế của làng nghề tranh truyền thống Nhng đặc biệt là trung tâm với cảnh quan đẹp cóthể làm rõ thêm nét đặc sắc dân tộc

Một khu sản xuất điển hình đợc cải tạo lại để làm thuận lợi hơn cho quá trình sản xuất của dân làng Đông Hồ phù hợp với cảnh quan và dây chuyền sản xuất cuả làng

Do thời gian nghiên cứu có hạn mà đồ án Trung tâm bảo tồn và phát triển làng tranh Đông Hồ cha thể thiết kế cải tạo cho toàn bộ khu sản xuất của làng mà mới chỉ giảI quyết đợc một khu nhà điển hình Tuy vậy, nội dung đồ án đã chỉ ra rằng đây là một làng nghề truyền thống mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc của Việt Nam Việc bảo tồn khai thác các đặc tính đó trong tổng thể khu làng là hoàn toàn cần thiết nhằm tô đậm nét văn hoá truyền thống trong thời kỳ hiện đại