ĐẠI CƯƠNG VIRUS, ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

BÙI THỊ NGỌC HÀ-BÀI GIẢNG HÓA SINH- KHOA Y HỌC CƠ SƠ , ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG; btnh@hsph.edu.vn3Virus là một đơn vị sinh học nhỏ bé 20-300 nm có khả năng biểu hiện những tính chất cơ bản

Trang 1

ĐẠI CƯƠNG VIRUS

TS BÙI THỊ NGỌC HÀ KHOA Y HỌC CƠ SƠ ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG

sars cúm

herpes

Trang 2

Mục tiêu môn học

1 Cấu tạo virus

2 Sự khác nhau của VK – VR

3 Các các giai đọan nhân lên của virus

4 Sự tương tác virus – tế bào chủ

5 Một số phương pháp chẩn đoán bệnh virus ,

nguyên tắc phòng bệnh do virus

Trang 3

TS BÙI THỊ NGỌC HÀ-BÀI GIẢNG HÓA SINH- KHOA Y HỌC CƠ SƠ , ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG; btnh@hsph.edu.vn3

Virus là một đơn vị sinh học nhỏ bé (20-300 nm) có khả năng biểu hiện những tính chất cơ bản

của sự sống

sinh sản trong tế bào gây nhiễm cho tế bào

Trang 5

VNNB 40-50nm 120-200nm

Trang 7

Trang 8

ADN sợi đôi

ADN sợi đơn

ARN sợi đơn +

là chất mang thông tin

Retrovirus

ARN sợi đơn –

là chất mang thông tin

phiên mã ngược ARN sợi đôi

-Là vật liệu chứa

thông tin di truyền của virus

-Là ADN hoặc ARN

Lõi acid nucleic

Trang 9

-Thông tin DT của HIV ARN: gen gag : mã hóa kn capsid

-pol : polymerase : enz sao mã ngược (RT); protease,

-env : mã hóa các glycoprotein vỏ ngoài của HIV

Trang 10

-Là lớp vỏ Protein bao ngoài acid nucleic

- Chiếm khoảng 50% KL virus

- Được cấu tạo từ nhiều capsomer (protein)

- Sắp xếp của capsomer quanh khung a.nucleic tạo nên hình dạng virus

Capsid

Trang 11

Chức năng của capsid:

+ bảo vệ ADN hoặc ARN (vật liệu chứa ttdt)

tế bào vật chủ

Trang 12

bào tương của tế bào chủ

-Glycoprotein của virus (tạo

gai nhú trên bề mặt virus)

-Một số virus còn có matrix

(lớp Pr giữa capsid và

envelope)

Trang 13

TS BÙI THỊ NGỌC HÀ-BÀI GIẢNG HÓA SINH- KHOA Y HỌC CƠ SƠ , ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG CỘNG; btnh@hsph.edu.vn

Chức năng của envelope

- Quyết định sự hấp phụ đặc hiệụ lên với phân tử

Trang 14

14 14

Heamagglutinin; Liên kết với

cơ quan thụ cảm tb chủ ;

Neuraminidase, giúp cho quá trình lây nhiễm virus vào tb 9 subtype

(N1 đến N9)

16 subtype (H1 đến H16)

Trang 15

Một số virus có enzym cấu trúc

Trang 17

Một số thuật ngữ

- Virion : hạt virus hoàn chỉnh

- VR khiếm khuyết (defective VR):

thiếu một số tp cơ bản, chỉ nhân lên được khi giao thoa với vr khác

- Giả VR (pseudovirion ): chứa acid nucleic của tế bào chủ (do nhầm lẫn trong nhân bản)

- Viroid : chỉ có ARN vòng mà ko có capsid, envelope

- Bacteriophage : là Vr của vi khuẩn

virion

viriod

phage

Trang 18

cytomegallo

Trang 19

Virus gây phát ban: virus bệnh đậu mùa, đậu bò, sởi, rubella, sốt vàng, dengue sốt xuất huyết…

Virus gây bệnh ở hệ thống thần kinh: virus dại, virus viêm não Nhật Bản, viêm não ngựa miền Đông, miền Tây

Virus gây bệnh ở đường hô hấp: virus cúm, á cúm, virus hợp bào đường hô hấp, virus adeno…

Virus gây bệnh khu trú ở da, cơ, niêm mạc: virus herpes

simplex, virus zona

Virus gây bệnh ở mắt : virus Adeno, Newcastle, Herpes, virus

Entero typ 70…

Virus gây bệnh ở gan: virus viêm gan A, B, C, D, E…

Virus gây viêm dạ dày, ruột: virus Rota, Norwalk…

Virus lây truyền qua đường sinh dục : virus HIV, virus

cytomegalo, virus papiloma, virus herpes, virus viêm gan B…

(nguồn NIHE)

Trang 20

Phân loại virus theo cấu trúc:

- Acid nucleic: ADN hoăc ARN

- Có vỏ envelope hoặc không

- kích thước nhỏ đến lớn dần

- Hình thể virus: cầu, que, đa giác

- Trình tự sắp xếp của capsid quanh nucleotid: đối xứng hình khối hay xoáy trôn ốc

Trang 21

Sự xâm nhập và nhân lên của virus trong tế bào

Trang 22

1 Hấp thụ

Virus liên kết với các thụ thể đặc hiệu trên bề mặt tế bào chủ và bám vaò tế bào chủ

Trang 23

Trang 24

3 Cởi vỏ (decapsid):

Virus chui khỏi vỏ capsid (thường do enzyme của tế bào chủ phân giải

vỏ capsic), giải phóng vật liệu di truyền vào bào tương của tế bào chủ

4 Tổng hợp các thành phần:

- Tổng hợp protein ( nhờ hệ các cơ quan tổng hợp protein của tế bào chủ): ??????

-Tổng hợp acid nucleic : nhờ hệ cơ quan của tế bào chủ, quá trình

tổng hợp acid nucleic khác nhau ở các loại virus có acid nucleic khác nhau

5 Lắp ráp virus tạo hạt virus hoàn chỉnh

6 Giải phóng hạt virus khỏi tế bào, phá hủy tế bào

Trang 25

Quá trình nhân lên của Adenovirus

Giải phóng bằng nảy chồi

Trang 26

Protein vỏ bao gắn vào màng tế bào chủ

Quá trình nhân lên của virus cúm

Sao mã, tổng hợp protein Tổng hợp cRNA

Tổng hợp

RNA virus

Trang 27

Ảnh KHV điện tử

Retrovirus

Quá trình nhân lên của

Retrovirus

Enzym sao chép

ngược

Trang 28

HIV nảy chồi HIV giải phóng bằng nảy chồi

Trang 29

Quá trình nhân lên của virus đậu mùa

Virus

Virus giải phóng bằng cách ly giải

tế bào chủ

Trang 30

Hậu quả của sự tương tác

virus và tế bào chủ

1 Phá hủy tế bào (CPE)

2 Sai lạc NST của tế bào

- Gây ra dị tật bẩm sinh (ở phụ nữ có thai)

- Gây khối u và ung thư

3 Gây nhiễm trùng chậm, nhiễm trùng tiềm tàng: virus gây nhiễm tế bào nhưng nhân lên với số lượng ít và tồn tại trong thời gian dài, gây bệnh duy trì (herpes, adenovirus, lentivirus

Trang 31

4 Tích hợp genom virus vào ADN tế bào chủ

- Gây chuyển thể tế bào: có thể làm mất chức năng của tế bào, biến đổi tế bào thường thành

tế bào ung thưtạo khối u, ung thư,

- Tế bào (VK) trở thành tiềm tan (lysogen)

5 Kích thích cơ thể sinh interferon và phản ứng miễn dịch chống virus

Trang 32

Virus nhân lên

và hủy hoại / biến dạng

tế bào (CPE) in vitro

- co tròn

- ly giải

- hòa màng

- tạo tiểu thể

Trang 33

CPE của tế bào HEp-2 sau nhiễm RSV CPE của tế bào HEp-2

sau nhiễm Adenovirus

Trang 34

- Các vector trung gian truyền bệnh

Bệnh phẩm để nuôi cấy virus có thể lấy trong suốt quá trình nhiễm và ủ bệnh

Để chẩn đoán huyết thanh cần lấy mẫu trong giai đoạn cấp và giai đoạn hồi phục

Trang 35

Chẩn đoán nhanh các bệnh virus

-Soi kính hiển vi: xác định gián tiếp bệnh virus qua sự xuất hiện của lymphocyte và tế bào khổng lồ

-Kính hiển vi điện tử

-Phát hiện kháng nguyên virus

-Phương pháp nhuộm miễn dịch -Phương pháp miễn dịch pha rắn -Phát hiện vật liệu di truyền của virus:

-Hybridization

Có thể nuôi cấy và phân lập virus từ bệnh phẩm bằng tế bào hoặc động vật thực nghiệm

Trang 36

Varicella virus gây

bệnh thủy đậu

Đậu mùa

Trang 37

AZT ngăn cản HIV sao chép ngược

- thuốc kháng virus: là hóa dược,

tác động vào quá trình nhân lên của virus: AZT, Acyclovir, amantadin, …)

- Thuốc kháng virus: làm tăng khả

năng đề kháng virus: interferon α và β

Trang 38

Các chất tương tự nucleotid

như AZT , ddI, ddC ngăn cản HIV sao chép ngược

Trang 39

Tế bào bị nhiễm virus tạo

ra interferon để kích thích các tế bào lân cận chống

lại virus

Trang 40

“Môi trường” nuôi cấy virus

Nuôi cấy virus cúm để sản xuất vaccin

Trang 41

Đậu mùa

Sởi

Trang 42

Phage T tấn công E coli

(Phage: virus nhân lên trong tế bào vi

E coli với Phage đang nhân

lên trong tế bào

Trang 43

MỘT SỐ LOẠI VIRUS THƯỜNG GẶP

Adenoviridae: viêm đường hô hấp, viêm dạ

dà, tiêu chảyvà các khối u.

ADN virus ; 70- 90nm, capsid khối đa diện đối xứng, không có envelope

Calivirridae: viêm đường ruột, viêm gan nhóm E ARN virus 1 sợi, 35-39nm, hình khối đối xứng

Hepadnaviridae: viêm gan nhóm B, xơ gan, ung thư gan

ADN virus 2 sợi, 45nm, hình khối đối xứng, có envelop

Trang 44

ARN virus 1 sợi, 45nm, hình khối đối xứng, có envelope

Myxovirridae: gây bênh cúm, á cúm, sởi, quai bị , viêm hô hấp cấp

ARN virus 1 sợi, 80-120nm, hình khối đối xứng, có envelope

Trang 45

Retrovirridae: gây bênh AIDS, gây khối u, leucose (ung thư máu, tủy xương)

ARN virus 1 sợi, hình khối đối xứng, có 2 lớp capsid, có envelope và gai nhú

Picornavirridae: gây bệnh đường ruột: bại liệt, viêm gan A

ARN virus 1 sợi, hình khối đối xứng, không có envelope

Reovirridae: gây tiêu chảy cấp ở trẻ em (rotar virus) ARN virus 2 sợi, 2-3 lớp capsid, không có evelope, 60-80nm, có đối xứng hình khối

Rabdovirridae: lây qua động, thực vật; chó dại ARN virus 1 sợi, hình khối đối xứng hính xoắn

có envelope,vr có hình viên đạn

Trang 46

Một số loại virus gây bệnh dịch nguy hiểm truyền qua động vật

 Ebola: thuộc họ Filoviridae, gây sốt cao,đau đầu, đau mỏi cơ khớp, viêm hầu họng, xuất huyết và có tỉ lệ tử vong cao,

bệnh lây từ động vật sang người và phát tán người với

người

 Hantavirus: thuộc họ Bunyaviridae tồn tại trong các động vật gặm nhấm nhỏ và gây ra bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận, viêm phổi

 West Nile virus;

 H1N1; H5N1: Virus cúm, truyền từ động vật sang người

(H1N1, lợn); H5N1 (gà, vịt, chim) và phát tán từ người sang người, tốc độ lây nhiễm nhanh, và tỉ lệ tử vong cao

46

Trang 47

Tổng kết

- Cấu trúc Virus:

- Các giai đoạn nhân lên của virus:

- Sự tương tác của virus và tế bào chủ

47

Trang 48

- Các biện pháp chẩn đoán virus:

- Nguyên tắc phòng và điều trị bệnh virus:

48

Trang 49

Câu hỏi?

Chức năng vỏ capsid của Virus là?

Các giai đoạn nhân lên của Virus là?

Khi virus xâm nhập vào cơ thể gây nên các hậu quả gì?

So sánh sự khác nhau của các giai đoạn nhân lên của Virus có acid nucleic là ADN và ARN

49

Định dạng
Số trang	49
Dung lượng	19,86 MB