CHƯƠNG IX. SINH LÝ MÁU

IgE, IgD, IgMTham gia các yếu tố đông máu... Các thành phần khác* Đường:- chủ yếu glucoz cung cấp E cho cơ, TK * Lipit:chủ yếu dạng mỡ trung tính, A.. Men p.giải các chất hoạt tính sinh

Ch−¬ng IX Sinh lý m¸u

- DÞch gian bµo: m¸u ngÊm vµo khe hë c¸c TB

- DÞch néi bµo: vµo trong TB

- DÞch n·o tuû: trong n·o tuû

85-100ml/kg

Gµ55-65

Cõu

Lîn: 0-2 th¸ng

Tr thµnh65-70

Dª

Ngùa- Lai

- ThuÇn

90-11062-77

BªBß

Chã65-75

Ng−êi

Loµiml/kg

LoµiMèi quan hÖ gi÷a khèi l−îng c¬ thÓ vµ l−îng m¸u mét sè loµi

I Chức năng sinh lý máu

* Vận chuyển

- V/c O2, CO2 mô bào ↔phổi

- V/c d.d từ ống tiêu hoá
mô bào, sp’ TĐC (CO2, urê, uric)

cơ quan bài tiết

Huyết tương ≠≠≠≠

còn fibrinogen

b/c h/c

Chống đông, để lắng

Huyết thanh

Cục máu fibrin+ TP có hình

Để lắng

2.1 Sinh lý huyết tương (plazma)

Protein, đường, mỡ, hocmon, VTM, men2.1.1 Thành phần

a Protein(6 –8%)

* Albumin+ Tạo Ptt máu


giữ nước + V/c sắc tố mật, a.béo…

+ Tham gia cấu tạo t/c mô bào


phản ánh sự sinh trưởng

* Globulin

γγγγglobulin

αααα, ββββglobulin: T/gia v/c cholesteron, H steroit

MD (IgG, IgA IgE, IgD, IgM)Tham gia các yếu tố đông máu

b Các thành phần khác

* Đường:- chủ yếu glucoz cung cấp E cho cơ, TK

* Lipit:chủ yếu dạng mỡ trung tính, A béo, cholesteron

* Các men, hocmon, VTM…

A/G(hệ số protein)
tình trạng sức khoẻ

- A/G↑↑↑↑có thể A↑ (tốt→sức sản xuất↑) or G↓(c/n MD↓)

- A/G↓↓↓↓có thể A↓↓↓↓(suy d.d, gan, viêm thận) or G↑(nhiễm khuẩn)

* Fibrinogen:yếu tố số I quá trình đông máu

 pH:≈ 7,35 –7,50 và ổn định (trong 1 loài xê dịch 0,1- 0,2)

* ổn định có t/d: duy trì các h/đ của cơ thể (TĐC)

duy trì t/d của các kích tốduy trì h/đ các men

* Để ổn định thông qua:

+ phổi→ thải CO2+ thận→ thải uric+ mồ hôi →thải axít hữu cơ

+ chủ yếu là do hệ đệm

2.1.2 pH máu và hệ đệm

Hệ đệm máu: ổn định pH máu

Các đôi đệm (axít yếu/muối axít đó ) or ( muối axít/muối kiềm )

•Nguyên tắc đệm: khi có kiềm→k/h với axít đôi đệm

khi có axít→k/h muối kiềm

H2CO3NaHCO3

NaH2PO4

Na2HPO4

H-protein Na-protein

Axít h/cơ

muối K của nó

H2CO3KHCO3

HHbO2KHbO2

Đệm trong huyết tương (4 đôi)

Xét các p/ứ đệm:

+ Kiềm: BOH + H2CO3 = BHCO3 + H2O

(K, Na) (thải qua thận)

+ Axít: H/cơ: Lactic + NaHCO3 = Lactat Na + H2CO3

CO2 + H2O → H2CO3 + KHb KHCO3 + HHb

Tổ chức Phổi

CO2 + H2O →H2CO3 + KHbO2 KHCO3 + HHbO

 NaHCO3 > 20 lần H2CO3
k/n đệm axít > kiềm

 Dự trữ kiềm = số mg NaHCO3/100ml máu (mg%)

 Dự trữ kiềm phản ánh k/n làm việc

→ Ngựa đua: 560 – 620 mg%, ngựa kéo: 460 – 540

 Trúng độc toan kiềm: [kiềm] or [axít] máu quá cao

- Trong huyết tương: H-protein/Na-protein đệm

Tổ chức Phổi

CO2 + H2O → H2CO3 + Na-protein NaHCO3+ H-protein

+ K0thay thế:kiềm dự trữ giảm nhiều
pH ngoài phạm vi

NN - Làm việc căng thẳng → tích nhiều lactic → vào máu

- Tiêm quá liều toan, đái tháo đường, thể xêton loài nhai lại

- Viêm phổi hay Methemoglobin
K 0 thải được CO2

⊕Trúng độc axít (2 dạng)+ Thay thế: [axít] tăng, kiềm dự trữ giảm nhưng pH máu vẫn trong phạm vi s.lý±0,1 –0,2

⊕ Trúng độc kiềm: (thay thế và k 0 thay thế)

- B/s urê nhiều → thừa NH4+ → trúng độc

- G/s vùng núi → xuống đồng bằng → tần số h 2 cao thải nhiều CO2→

lượng NaHCO3tăng
nên đuổi bộ

2.1.3 ASTT m¸u hay huyÕt t−¬ng

Ptt thÓ keo : protein huyÕt t−¬ng (chñ yÕu albumin)

Ptt thÓ keo = 25-30 mmHg, k0 lín, quan träng (gi÷ n−íc)

- Suy d2, viªm thËn→phï?

 Ptt tinh thÓ: muèi v/c (chñ yÕu NaCl)

- Ptt tinh thÓ = 5600 mmHg cao, Ýt quan träng (p.tö bÐ,

dÔ thÈm thÊu ) → Ýt t/d gi÷ n−íc

- Viªm thËn (kiªng ¨n mÆn)? hÊp thu Na+ t¨ng → ø n−íc m« thËn → phï thËn

• Vanhoff: Ptt = iRCT R: hằng số khí lý tưởng

T: nhiệt độ tuyệt đối (273 0 tuyệt đối = O 0 C) C: nồng độ muối = số ptg/1000g dung môi i: hằng số điện ly→iNaCl = 2

2.2.1 Hồng cầu(tr/mm3)

2.2 Thành phần có hình

2.2.1.1 Hình thái, cấu tạo, số lượng

* Thêi gian sèng: nhai l¹i, lîn: 1 –2 th¸ng

loµi kh¸c: ≈ 4 th¸ng

H/c giµ vì, ®−îc TB l−íi néi m« gan, l¸ch, tuû thùc bµo

- Mµng: lipoproteit bÒn v÷ng, thÈm thÊu chän läc (cho O2,

CO2, H2O, glucose & c¸c ion ©m qua)

§µn håi
biÕn d¹ng khi qua mao m¹ch

* 90% H2O + 10% VCK (90% Hb, ngoµi ra cßn cã men)

* S.l−îng: ∈tuæi, gièng, giíi tÝnh, tr¹ng th¸i sinh lý

TB l−íi

Nguyªn sinh H/C

H/C

C¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn cña h/c

§iÒu hoµ s¶n sinh hång cÇu

Khi sù vËn chuyÓn oxi gi¶m ThËn t¨ng tiÕt Erythropoietin T¨ng s¶n sinh h/c ë tuû x−¬ng

T¨ng tuÇn hoµn cña h/c

Kh«i phôc vËn chuyÓn oxi

TÕ bµo mÇm

Dinh d−ìng rÊt quan träng ®/víi sù s¶n sinh hång cÇu

- Hem: vßng protoporphirin = 4 vßng purol nèi = cÇu metyl, Fe ++ gi÷a

- Fe ++ 2 nèi phô: 1 víi globin, 1 dÔ kÕt hîp vµ ph©n ly víi O2, CO2

2.2.1.2 Chøc n¨ng sinh lý

- V/c O2, CO2, d.d

- §Öm Hb ®.nhËn

a Chức năng v/c O2, CO2

 Với CO2: HbNH2 + CO2 Mô bào (Pco2 ↑ ) HbNHCOOH

Phổi (Pco2↓ )

Cacbamin (kết hợp qua NH2)

Phổi (Po2↑ ) Mô bào (Po2↓ )

 Với O2: Hb + O2 HbO2 (Fe luôn Fe ++ )

HHbO2KHbO2 và đệm trong h/c

 Môi trường axetic đặc Hb + NaCl
kết tinh hemin (hình thái đặc trưng loài)→điều tra pháp y, phân biệt máu các g/s

•K.hợp CO qua LK phụ: ái lực Hb + CO > 250 lần Hb + O2

[CO] k2≥1% →trên 95% Hb
HbCO
mất k/n v/c

Hầm mỏ, than tổ ong

Thở O2 nguyên chất or h2 O2+5–8%CO2→Khử CO

Sù tiªu huû hång cÇu

2.2.2 B¹ch cÇu (ngh×n/mm3)

a Sè l−îng: ∈loµi, tuæi, giíi tÝnh, tr¹ng th¸i s.lý

- T¨ng sau ¨n, v/®, cã thai, nhiÔm khuÈn …

- Gi¶m khi tuæi t¨ng, suy tuû…

 B/c có hạt: bào tương nhiều hạt (3 loại):

- ái toan: hạt to, đỏ da cam

- ái kiềm: hạt nhỏ, xanh

- Trung tính: hạt nhỏ, tím hồng (ấu, gậy, đốt)

→ Tỷ lệ % các loại b/c trên tổng số b/c (công thức b/c)

62 5

0.5 3

30 3-11

Cừu

23 3

0.5 3

70 6-18

Chó

50 2

1.0 2

45 11-22

8

5

4

Eosinophils (%)

4-9

5-12

3-11

Tổng số (10 9 /l)

53 0.1

35

Bò

30 0.5

60

Ngựa

35 1.0

55

Người

Lymphocytes (%)

Basophils (%)

Neutrophils (%)

Loài

Sự sản sinh các bạch cầu và tiểu cầu

c Chức năng: bảo vệ = thực bào, đ/ứ MD, tạo interferon

Thực bào: ăn vật lạ, VK tạo đề kháng tự nhiên (MD bẩm sinh- không đ.hiệu)do 2 loại b/c trung tính, đơn nhân lớn

+ Trung tính: di chuyển kiểu amip, xuyên mạch nhanh (30’với

KN lạ, 10-20’đã vaxin) Men p.giải các chất hoạt tính sinh học + Đơn nhân lớn(đại thực bào): thực bào mạnh, k/th lớn (4 gđ)

- Gđ1: gắn (KN, VK, vật lạ được gắn vào các điểm tiếp nhận của b/c)

- Gđ2: nuốt(phát chân giả bao bọc KN, VK…)

- Gđ3: tạo hốc(NSC lõm vào, tạo hốc và lisosom tiết men vào hốc)

- Gđ4: tiêu diệt(nhờ pH hoặc chất oxy hoá hoặc men phân giải…)

Sự xuyên mạch và tính hoá

hướng động của b/c trung tính

Viêm
sưng, nóng, đỏ, đau?

Động dục, sắp đẻ
↑k/n thực bào (trung tính↑)

Nhiễm khuẩn ẩn?
chịu được 10 lần [KS] (lao, Bruxellosis)

Đáp ứng MD:

+ Sự sinh KT tương ứng đặc hiệu với KN bảo vệ cơ thể+ KT: IgG, IgA, IgM, IgD, IgE

+Trâu bò IgG không truyền qua nhau (6 lớp)→ bú sữa đầu

+ Đáp ứng MD (tập nhiễm): kết quả hợp tác 3 loại: đạithực bào, lympho B, lympho T dưới 2 dạng:

-MD dịch thể: (lympho B) tạo IgG tan trong huyết thanh

VD: huyết thanh điều trị uốn ván, dại…(thụ động)

ư/d: tạo và tiêm vacxin
chủ động

- MD qua trung gian TB(lympho T)

KN vào bị đại thực bào bắt, xử lý
trình diện quyết định KN lên bề mặt TB Lympho T nhận diện KN tiết Ig gắn trên màng

tế bào Lympho T tiêu diệt = trực tiếp or gián tiếp:

+ Trực tiếp : lympho T kết hợp KN→phức lympho T-KN vàlisosom giải phóng men thuỷ phân KN của TB lạ (t/d này yếuhơn gián tiếp)

+ Gián tiếp : Lympho T kết hợp KN đ.hiệu→ giải phóng Lymphokin vào tổ chức xung quanh Các lymphokin nàykhuyếch đại k/n phá huỷ KN của Lympho T

Mặt khác: khi lympho T được hoạt hoá bởi KN thì một số lớn lympho T mới được hình thành (TB nhớ) tập trung trong các t/c bạch huyết
nhiễm lần sau→nhanh hơn

TB độc đặc hiệu

Sự sản sinh và biệt hoá các TB lympho

Cấu trúc KT, lym,pho B với receptor đặc hiệu

T¹o Inteferon:

- øc chÕ sù nh©n lªn cña c¸c VR

- H¹n chÕ hiÖn t−îng ung th−

a: VR tÊn c«ng ®iÒu khiÓn TB vËt chñ

b: khi VR tÊn c«ng TB vËt chñ s¶n sinh inteferon

c: inteferon g¾n víi receptor trªn TB kh¸c kÝch thÝch s¶n sinh protein øc chÕ sù nh©n lªn cña VR nÕu bÞ tÊn c«ng

Mét sè tr−êng hîp thiÕu hôt miÔn dÞch + Teo tuyÕn øc bÈm sinh → mÊt k/n biÖt ho¸ lympho T + Phong, hñi do thiÕu lympho T ????

+ AIDS : VR HIV
thiÕu hôt T HIV cã men ®.biÖt (phiªn m· ng−îc) biÕn vËt liÖu di truyÒn ARNVR→ ANDVR Lång ghÐp vµo AND cña lympho T → biÕn dÞ vµ suy tho¸i → suy gi¶m MD + Gumboro ë gµ lµm suy gi¶m MD → dÔ bÞ kÕ ph¸t

- P/ứ bảo vệ chống mất máu Khi mạch máu bị tổn thươnghình thành hàng rào bảo vệ vết thương

- Bệnh lý: ưa chảy máu (máu không đông), bệnh di truyền

- Sinh hoá: các p/ứ của các men khi chảy máu

Bản chất: Fibrinogen → fibrin đan thành lưới → máu đông thành cục→chiết xuất ra huyết thanh

- Ngoài ra khi tiểu cầu vỡ còn: serotonim, plaspholipit

- Quá trình đông máu (3 gđ)

 Gđ1:tổn thương, t/cầu vỡ → prothromboplastin (vô hoạt)

Prothromboplastin IV(Ca ++ ), V, VIII, IX, XII Thromboplastin*

Máu trong mach không đông?

- Fibrinogen(-) đẩy nhau → hoà tan Dưới t/d của Thrombin một số mất đảo cực→các Fibrinogen (+) hút (-) →tạo sợi

- Bình thường thành mạch nhẵn trơn → t/cầu không vỡ, y/tốXII chỉ h/đ khi va bề mặt gồ ghề

- Các y/tố ở dạng vô hoạt và tồn tại các chất chống đông:

heparin (gan tạo ra), antithrombin, antithromboplastin

2 ứng dụng

- Cầm máu:VTM K xúc tác cho gan tổng hợp prothrombin

Buộc vết thương → mạch co, t/cầu vỡ → ↑ thromboplastin Thêm các nhân tố gây đông máu như thrombin CaCl2 …

- Chống đông: Heparin, antithrombin, antithromboplastin, Hirudin (đỉa), Citrat Natri 5%, Kalioxalat → oxalatcanxi ↓ (ống nghiệm)

IV Nhóm máu

-Bordet 1895: HT loài này có k/n làm NK h/c loài khác

-Landsteiner 1900, điều đó còn xảy ra trong cùng loài
tìm ra KN & KT đặc hiệu
nhóm máu

1 Nguyên nhân ngưng kết h/c+ Màng h/c có NKN (KN): có thể A, B, AB or k0+ HT có NKT (KT): có thểα, β, αβor k0 có+ Sự ngưng kết chỉ xảy ra KN + KT t/ư (A+ α, B + β, AB + α or β or α + β)

2 Nhóm máu: Căn cứ sự có mặt của NKN và NKT

Không cóABBA

HC HT

Máu người nhận

-

-

-O

+

+

-+

AB

+

-

-+

B

+

+

-A

(αααα + ββββ )

(k0 có)(αααα )

(ββββ ) người cho

O AB

BA

Máu

A A

B B

 HC người cho không bị HT người nhận làm NK là được

3 ứng dụng

+ Truyền máu + Quan hệ đến đề kháng: A (bệnh hô hấp), O (bệnh tiêu hoá)+ Chọn giống→liên quan đến sức sản xuất

+ Nhóm máu g/s phức tạp →trộn hai giọt máu…

+ Quan hệ họ hàng (A, B trội so với O)

→Cả 2 bố mẹ là O → con O Cả 2 bố mẹ là A →con A hoặc O Cả 2 bố mẹ là B → con B hoặc O

→ Ngoài ra còn nhóm máu Rh ≠ cơ bản giữa 2 hệ này: hệOAB (KT tự nhiên), Rh (KT MD)

KN có 6 loại: C, D, E, c, d, e… /