sinh lý mau

Mục tiêu Trình bày được cấu trúc, chức năng và số lượng bình thường của các tế bào máu  Nêu được đặc điểm của hệ thống nhóm máu ABO, Rhesus và giải thích được các ứng dụng, tai biến

SINH LÝ MÁU

Mục tiêu

 Trình bày được cấu trúc, chức năng và số

lượng bình thường của các tế bào máu

 Nêu được đặc điểm của hệ thống nhóm máu

ABO, Rhesus và giải thích được các ứng

dụng, tai biến liên quan trong lâm sàng

 Trình bày được các giai đoạn cầm máu

Một vài tính chất của máu

1 C hức năng của máu

  Chức năng bảo vệ Ch ng l i các vi sinh v t, đ c Ch ng l i các vi sinh v t, đ c ố ố ạ ạ ậ ậ ộ ộ

1 C hức năng của máu

 Điều hoà pH

 Đ ề Đ ề i u hoà l i u hoà l ượ ượ ng n ng n ướ ướ c trong c th c trong c th ơ ơ ể ể

 Điều hoà nhiệt

2 CẤU TẠO CỦA

MÁU

Huyết cầu

Huyết tương

2 CẤU TẠO CỦA

2 CẤU TẠO CỦA

2 Cấu tạo của máu

 Hematocrit (Hct)

45%

Cô đặc máu

2 Cấu tạo của máu

 Thoát huyết tương ra ngoài thành mạch

Sốt xuất huyết

Choáng

Sinh lý các loại huyết cầu

.

Hồng cầu Tiểu cầu

Bách cầu

Sinh lý HỒNG CẦU

Hình đĩa lõm của hồng cầu

Hình đĩa lõm của hồng cầu

 Hình dạng này có các lợi điểm

 T ng di n tích b m t ti p xúc lên T ng di n tích b m t ti p xúc lên ă ă ệ ệ ề ề ặ ặ ế ế kho ng 30% ả

kho ng 30% ả

 T ng kh n ng khu ch tán khí T ng kh n ng khu ch tán khí ă ă ả ă ả ă ế ế

Hình đĩa lõm của hồng cầu

 Chức năng của hồng cầu

Cấu tạo hemoglobin

Globin

Cấu tạo hemoglobin

 Heme

Gồm có 4 heme, chiếm 5%

 1 vòng porphyrin

 Fe 2+ ở chính giữa

Cấu tạo hemoglobin

Hemoglobin bất thường

 B t th B t th ấ ấ ườ ườ ng chu i ng chu i ở ở ỗ ỗ β

Sickle

 pO 2 giảm: tăng phản ứng phân ly

Không phải phản ứng oxy hoá

Rối loạn vận chuyển O2

 Nhiễm độc khí CO

Hb + CO HbCO (Carboxyhemoglobin)

 CO gắn cùng vị trí với O 2

HbCO > 70%: chết

 Mạnh hơn O 2 200 lần

Rối loạn vận chuyển O2

 Dấu hiệu nhiễm độc CO

 Da đ r c Da đ r c ỏ ự ỏ ự

 R i vào tr ng thái kích thích R i vào tr ng thái kích thích ơ ơ ạ ạ

 Bu n ng , hôn mê và t vong Bu n ng , hôn mê và t vong ồ ồ ủ ủ ử ử

Màu đỏ anh đào

Rối loạn vận chuyển O2

 Methemoglobin: Fe 2+ Fe 3+

MetHb > 5%: xanh tím

 Sulfonamid, nitroglycerin, phenacetin…

 Nitrat trong thực phẩm

 Yếu tố quyết định: phân áp CO 2 (pCO 2 )

 pCO 2 tăng: tăng phản ứng kết hợp

 pCO 2 giảm: tăng phản ứng phân ly

 Số lượngvà đời sống hồng cầu

 Số lượngvà đời sống hồng cầu

 Nguyên li u s n sinh Nguyên li u s n sinh ệ ệ ả ả

 Tạo nhân heme

 Vitamin B 12 , acid folic

 Tổng hợp DNA, phân chia tế bào

Thiếu máu hồng cầu to

 Đ ề Đ ề i u hoà s n sinh h ng i u hoà s n sinh h ng ả ả ồ ồ

c u ầ

c u ầ

 Số lượng tương đối hằng định

 Đ ề Đ ề i u hoà s n sinh h ng i u hoà s n sinh h ng ả ả ồ ồ

Tăng khả năng

Biệt hoá tế bào gốc thành tiền nguyên hồng cầu

Tăng tổng hợp Hb trong các nguyên hồng cầu

Tăng đưa hồng cầu lưới ra máu ngoại vi

Các nguyên nhân thiếu máu

 Thiếu dinh dưỡng

 Suy tuỷ

 Huyết tán

 Suy thận

Nhóm máu ABO

 Do Landsteiner tìm ra năm 1901

 Giải Nobel Y học 1930

Nhóm máu ABO

 Kháng nguyên

 A và B nằm trên màng hồng cầu

Phân loại nhóm máu ABO

Phản ứng truyền máu

 Truyền nhầm nhóm máu

 Kháng nguyên và kháng thể tương ứng gặp nhau

 Hồng cầu người cho bị ngưng kết

 Tắc mạch

 Tan máu

 Suy thận cấp

 Tử vong

Nguyên tắc truyền máu

 Nguyên tắc chung



 Không để kháng nguyên - kháng thể tương ứng gặp nhau

Nguyên tắc truyền máu

 Nguyên tắc tối thiểu

 Không để kháng nguyên trên màng hồng cầu người cho gặp kháng thể tương ứng trong máu người nhận





Nguyên tắc truyền máu

 Nguyên tắc tối thiểu

 Không để kháng nguyên trên màng hồng cầu người cho gặp kháng thể tương ứng trong máu người nhận





Nguyên tắc tối thiểu



Nguyên tắc tối thiểu



Áp dụng nguyên tắc tối thiểu

Áp dụng nguyên tắc

B

A

Phản ứng chéo

 Truyền cùng nhóm ABO

Máu người cho Máu người nhận

Phản ứng nhanh

 Truyền cùng nhóm ABO

Máu người cho Máu người nhận

Nhóm máu Rh

 Landsteiner, Levine, Wiener: 1940

 Loài khỉ Macacus Rhesus

Nhóm máu Rh

 Kháng nguyên nhóm máu Rh

 Có 6 kháng nguyên xếp thành 3 cặp

C C

D d

E e

Nhóm máu Rh

 Kháng nguyên nhóm máu Rh

 Mỗi người mang 3 kháng nguyên, mỗi kháng

nguyên thuộc 1 trong 2 của mỗi cặp

C d

C d

C D C

Nhóm máu Rh

 Kháng nguyên D thường gặp nhất và có tính kháng nguyên mạnh nhất

D

 Có kháng nguyên D: Rh (+)

 Không có kháng nguyên D: Rh (-)

Nhóm máu Rh

C d

C d

C D C

 Người Rh (-) được truyền máu Rh (+)

 Mẹ Rh (-) mang thai con Rh (+)

Nhóm máu Rh

 Tai biến do bất đồng nhóm máu Rh

 Trong truy n máu Trong truy n máu ề ề

 Trong s n khoa Trong s n khoa ả ả

 Tai biến trong truyền máu

 Ng Ng ườ ườ i Rh (-) đ i Rh (-) đ ượ ượ c truy n nhi u l n máu c truy n nhi u l n máu ề ề ề ề ầ ầ

 Tai biến trong sản khoa

 Tai biến trong sản khoa

 S y thai S y thai ẩ ẩ

 Thai ch t l u Thai ch t l u ế ế ư ư

 Vàng da tan máu n ng sau Vàng da tan máu n ng sau ặ ặ sinh

LÝ

TIỂU CẦU

Sinh lý tiểu cầu

 Ti u c u có kích th Ti u c u có kích th ể ể ầ ầ ướ ướ c 2 - 4 c 2 - 4 µm, th m, th ể ể

tích 5 - 7 µm 3 , không có nhân nh ng bào , không có nhân nh ng bào ư ư

t ươ ng có

t ươ ng có nhi u h t: nhi u h t: ề ề ạ ạ

 Hạt α chứa yếu tố yếu tố tăng trưởng có tác

dụng giúp chóng lành vết thương thành mạch

 H t đ m đ c ch a ADP, ATP, Ca H t đ m đ c ch a ADP, ATP, Ca ạ ạ ậ ậ ặ ặ ứ ứ 2+ ,

serotonin

Sinh lý tiểu cầu

 Ch có 60 - 75% l u thông trong Ch có 60 - 75% l u thông trong ỉ ỉ ư ư

SINH LÝ CẦM MÁU

Cầm máu ?

 Tan c c máu đông - phát tri n Tan c c máu đông - phát tri n ụ ụ ể ể

mô xơ

khi mạch máu bị tổn thương hoặc bị đứt để ngăn cản sự chảy máu

 Co m ch Co m ch ạ ạ

 Hình thành nút ti u c u Hình thành nút ti u c u ể ể ầ ầ

 Đ Đ ông máu ông máu

Cầm máu ?





Co mạch

 Xảy ra ngay sau khi mạch máu tổn thương

 Giảm khẩu kính vết thương

 Giúp tạo nút tiểu cầu và cục máu đông

 Thương tổn càng nhiều, co mạch càng mạnh

 Co mạch có thể kéo dài nhiều phút đến vài giờ

 Trong thời gian này, sẽ diễn ra sự hình thành nút tiểu cầu và cục máu đông

Cơ chế co mạch

 Do khởi phát bởi thương tổn thành mạch

 Phản xạ co mạch do đau

 Do một số yếu tố thể dịch giải phóng từ tổ chức thương tổn xung quanh và từ tiểu cầu:

Sự hình thành nút tiểu cầu

Sự hình thành nút tiểu cầu

 Kết tụ tiểu cầu

Quá trình đông máu

 Đông máu là quá trình máu chuyển từ dạng

lỏng sang dạng đặc để bít kín thành mạch

bị tổn thương nhằm ngăn cản chảy máu

 Quá trình đông máu là một chuỗi các

phản ứng xảy ra liên tiếp nhau theo kiểu bậc thang mà sản phẩm của phản ứng trước

chính là chất xúc tác cho phản ứng sau

Các yếu tố đông máu

Yếu tố I: Fibrinogen

Yếu tố II: Prothrombin

Yếu tố III: Thromboplastin tổ chức

Yếu tố IV: Ca 2+

Yếu tố V: Proaccelerin

Yếu tố VII: Proconvertin

Yếu tố VIII: Yếu tố chống chảy máu A

Yếu tố IX: Yếu tố chống chảy máu B

Yếu tố X: Yếu tố Stuart

Yếu tố XI: Tiền thromboplastin huyết tương Yếu tố XII: Yếu tố Hageman

Yếu tố XIII: Yếu tố ổn định fibrin

1 Kininogen

2 Prekallikrein

Các giai đoạn đông

Các giai đoạn đông máu

 Giai đoạn Giai đoạn thành lập phức hợp prothrombinase

 Giai đoạn Giai đoạn thành lập thrombin

 Giai đoạn Giai đoạn thành lập fibrin và cục máu đông

Các giai đoạn đông

Các giai đoạn đông máu

 Thành lập phức hợp prothrombinase ngoại sinh

Tổ chức tổn thương

(Lipoprotein + phospholipid)

Đường nội sinh

Máu tổn thương hoặc tiếp xúc collagen

Các giai đoạn đông

Các giai đoạn đông máu

 Thành lập phức hợp prothrombinase ngoại sinh

Tổ chức tổn thương

(Lipoprotein + phospholipid)

Đường nội sinh

Máu tổn thương hoặc tiếp xúc collagen

Các giai đoạn đông

Các giai đoạn đông máu

 Giai đoạn Giai đoạn thành lập thrombin

Phức hợp prothrombinase

Prothrombin Thrombin

Vài giây

Các giai đoạn đông

Các giai đoạn đông máu

 Giai đoạn Giai đoạn thành lập fibrin và cục máu đông

Ca 2+

Fibrinogen Fibrin đ n Fibrinogen Fibrin đ n ơ ơ

phân XIII XIIIa

Thrombin

Vài giây

Các giai đoạn đông

Các giai đoạn đông máu

Các giai đoạn đông

Các giai đoạn đông máu

 Tan cục máu đông – phát triển mô xơ

 Các cục máu đông hình thành tại vết

thương nhỏ của thành mạch sẽ bị xâm lấn bởi các nguyên bào xơ, rồi hình thành nên

tổ chức liên kết giúp liền sẹo vết thương

 Các cục máu đông lớn hơn sẽ bị tan ra

dưới tác dụng của hệ thống tan máu đồng thời tổ chức xơ phát triển để tạo sẹo

Tan cục máu đông

Yếu tố hoạt hóa

plasminogen tổ chức (t-PA) Thrombin & XIIa

Plasmin

Tiêu fibrin

Ý nghĩa hiện tượng tiêu fibrin

 Giúp dọn sạch các cục máu đông trong tổ

chức và tái thông mạch máu, tạo điều kiện

liền sẹo

 Loại bỏ các huyết khối trong các mạch máu

để tránh thuyên tắc mạch

Sinh lý

 Số lượng và phân loại bạch cầu

 S l S l ố ượ ố ượ ng: ng: Trung bình khoảng 7.000/mm3  Tăng 7 x 109/L

 Nhi m khu n c p Nhi m khu n c p ễ ễ ẩ ẩ ấ ấ

 B nh b ch c u… B nh b ch c u… ệ ệ ạ ạ ầ ầ

 Giảm

 Suy tu , nhi m đ c, nhi m x Suy tu , nhi m đ c, nhi m x ỷ ỷ ễ ễ ộ ộ ễ ễ ạ ạ

 Nhi m virus Nhi m virus ễ ễ

 Th Th ươ ươ ng hàn… ng hàn…

 Số lượng và phân loại bạch cầu

 Hình dạng – Phân loại

 Là những tế bào máu có nhân

 Có chức năng bảo vệ cơ thể

 Gồm 5 loại chia làm 2 nhóm

 Kích thước, hình dạng khác

nhau

Các loại bạch cầu

 Bạch cầu trung tính

 Bạch cầu ưa acid

 Bạch cầu ưa base

Các loại bạch cầu

 Bạch cầu lympho

 Bạch cầu mono

Các loại bạch cầu

.

Công thức bạch cầu

 Bạch cầu hạt trung tính: 60 - 70%

 Bạch cầu hạt ưa acid: 2 - 4%

 Bạch cầu hạt ưa base: 0,5 - 1%

 Bạch cầu lympho: 20 - 25%

Sự sinh sản và đời sống bạch cầu

Bạch cầu có hạt và bạch cầu mono

Chức năng của bạch cầu

Chức năng của bạch cầu trung tính

Tiêu diệt vi khuẩn sinh mủ bằng cách thực bào

Chức năng bạch cầu hạt trung tính

Độc tố của vi khuẩn Sản phẩm thoái hoá của mô viêm Phức hợp miễn dịch …

Thực bào

Tế bào mủ

Chức năng bạch cầu ưa base

 Chứa heparin ngăn cản quá trình đông máu

Chức năng bạch cầu ưa acid

 Ít có vai trò trong nhiễm khuẩn thông thường

 Niêm mạc đường tiêu hoá

Chức năng bạch cầu ưa acid

 Gi i phóng các ch t tiêu di t ký sinh Gi i phóng các ch t tiêu di t ký sinh ả ả ấ ấ ệ ệ

Chức năng của bạch cầu mono

 Từ tuỷ xương vào máu, bạch cầu mono

chưa thực sự trưởng thành

 Kích thước tăng gấp 5 lần

 Bào tương chứa nhiều lysosom

 Tổ chức bào, đại thực bào

Chức năng của bạch cầu mono

Khả năng thực bào rất mạnh

 100 vi khuẩn

 Xác hồng cầu, ký sinh trùng sốt rét…

Chức năng bạch cầu lympho

 Lympho T

Chức năng bạch cầu lympho B

Chức năng bạch cầu lympho B

 Trung hoà độc tố vi khuẩn

 Hoạt hoá bổ thể, tăng cường đáp ứng miễn dịch…

Chức năng bạch cầu lympho B

Vác xin

Chức năng bạch cầu lympho T

 Miễn dịch qua trung gian tế bào

 Kích thích tăng sinh, tăng trưởng LymphoT có tác dụng tiêu diệt trực tiếp

 Kích thích tăng sinh, tăng trưởng lymphoB

 Kích thích đại thực bào, bạch cầu trung

tính thực bào

 Tạo thành lymphoT nhớ

Chức năng bạch cầu lympho

HIV

Chân thành cám ơn!