SKKN Hóa Học 8

Bộ môn Hoá học ở phổ thông có mục đích trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức cơ bản, bao gồm các kiến thức về cấu tạo chất, phân loại chất và tính chất của chúng.. Từ những vấn đề trê

Trang 1

PHÂN DẠNG VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TOÁN HOÁ HỌC LỚP 8 CHƯƠNG TRÌNH TRUNG HỌC CƠ SỞ

Phần I : ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Để bồi dưỡng cho học sinh năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, lý luận dạy học hiện đại khẳng định: Cần phải đưa học sinh vào vị trí chủ thể hoạt động nhận thức, học trong hoạt động Học sinh bằng họat động tự lực, tích cực của mình mà chiếm lĩnh kiến thức Quá trình này được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ góp phần hình thành và phát triển cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo

Tăng cường tính tích cực phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong quá trình học tập

là một yêu cầu rất cần thiết, đòi hỏi người học tích cực, tự lực tham gia sáng tạo trong quá trình nhận thức Bộ môn Hoá học ở phổ thông có mục đích trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức cơ bản, bao gồm các kiến thức về cấu tạo chất, phân loại chất và tính chất của chúng Việc nắm vững các kiến thức cơ bản góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ở bậc phổ thông, chuẩn bị cho học sinh tham gia các hoạt đông sản xuất và các hoạt động sau này

Để đạt được mục đích trên, ngoài hệ thống kiến thức về lý thuyết thì hệ thống bài tập Hoá học giữ một vị trí và vai trò rất quan trọng trong việc dạy và học Hoá học ở trường phổ thông nói chung, đặc biệt là ở lớp 8 trường THCS nói riêng Bài tập Hoá học giúp người giáo viên kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, Từ đó phân loại học sinh để có kế hoạch sát với đối tượng Qua nghiên cứu bài tập Hoá học bản thân tôi thấy rõ nhiệm vụ của mình trong giảng dạy cũng như trong việc giáo dục học sinh

Từ những vấn đề trên, với mong muốn góp phần nhỏ bé của mình vào việc tìm tòi phương pháp dạy học thích hợp với những điều kiện hiện có của học sinh, nhằm phát triển tư duy của học sinh THCS giúp các em tự lực hoạt động tìm tòi chiếm lĩnh tri thức, tạo tiền đề quan trọng cho việc phát triển tư duy của các em ở các cấp học cao hơn

góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục đào tạo Nên tôi đã chọn đề tài: " Phân dạng và phương pháp giải bài toán Hoá học 8 ở chương trình THCS".

II NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI:

1, Nêu lên được cơ sở lý luận của việc phân dạng các bài toán Hoá học trong quá trình dạy và học

2, Tiến hành điều tra tình hình nắm vững kiến thức cơ bản của học sinh 8 ở trường THCS

3, Hệ thống bài toán Hoá học theo từng dạng

4, Bước đầu sử dụng việc phân loại các dạng bài toán Hoá học, nhằm giúp cho học sinh lĩnh hội các kiến thức một cách vững chắc và rèn luyện tính độc lập hành động và trí thông minh của học sinh

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Học sinh lớp 8

IV MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI:

Trang 2

Phân dạng các bài toán Hoá học nhằm nâng cao chất lượng học tập môn hoá học của học sinh lớp 8 THCS

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trong đề tài này tôi đã vận dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như: Phân tích lý thuyết, điều tra cơ bản, tổng kết kinh nghiệm sư phạm và sử dụng một số phương pháp thống kê toán học trong việc phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm v.v

Tham khảo các tài liệu đã được biên soạn và phân tích hệ thống các dạng bài toán hoá học theo nội dung đã đề ra

Trên cơ sở đó tôi đã trình bày các dạng bài toán hoá học đã sưu tầm và nghiên cứu

để nâng cao khả năng, trí tuệ của học sinh

VI BÀI TOÁN HOÁ HỌC VÀ VAI TRÒ CỦA NÓ TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN TƯ DUY CỦA HỌC SINH

Một số học sinh có tư duy hoá học phát triển là năng lực quan sát tốt, có trí nhớ lô-gíc, nhạy bén, có óc tưởng tượng linh hoạt phong phú, ứng đối sắc xảo với các vấn đề của hoá học và làm việc có phương pháp

Bài toán hoá học được xếp trong giảng dạy là một trong hệ thống các phương pháp quan trọng nhất, để nâng cao chất lượng giảng dạy và nó có những tác dụng rất lớn

1 Bài toán hoá học có tác dụng làm cho học sinh hiểu sâu các khái niệm đã

học: Học sinh có thể học thuộc lòng các định nghĩa, khái niệm nhưng nếu không thông qua việc giải bài tập, học sinh chưa thể nào nắm vững được cái mà học sinh đã thuộc

2 Bài toán hoá học mở rộng sự hiểu biết một cách sinh động, phong phú và

không làm nặng nề khối lượng kiến thức của học sinh

3 Bài toán hoá học có tác dụng củng cố kiến thức cũ một cách thường xuyên

và hệ thống hoá các kiến thức hoá học

4 Bài toán hoá học thúc đẩy thường xuyên sự rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, cần

thiết về hoá học Việc giải quyết các bài tập hoá học giúp học sinh tự rèn luyện các kỹ năng viết phương trình hoá học, nhớ các ký hiệu hoá học nhớ các hoá trị của các nguyên

tố, kỹ năng tính toán v.v

5 Bài toán hoá học tạo điều kiện để tư duy phát triển, khi giải một bài toán

hoá học bắt buộc phải suy lý, quy nạp, diễn dịch, loại suy

6 Bài toán hoá học có tác dụng giáo dục tư tưởng cho học sinh vì giải bài tập

hoá học là rèn luyện cho học sinh tính kiên nhẫn, trung thực trong lao động học tập, tính sáng tạo khi sử lý các vấn đề đặt ra Mặt khác rèn luyện cho học sinh tính chính xác của khoa học và nâng cao lòng yêu thích môn học

Trang 3

Phần II NỘI DUNG ĐỀ TÀI

PHÂN DẠNG VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TOÁN HOÁ HỌC LỚP 8 CHƯƠNG TRÌNH TRUNG HỌC CƠ SỞ

A DẠNG 1: TÍNH THEO CÔNG THỨC HÓA HỌC

I Tìm khối lượng nguyên tố trong a g hợp chất

Ví dụ: Tính số gam cacbon C có trong 11g khí cacbonic CO 2 ( C = 12; O = 16).

Nghiên cứu đề bài: Dựa vào tỉ lệ số mol hoặc tỷ lệ khối lượng giữa cacbon và khí

cacbonic trong công thức CO2

Hướng dẫn giải Cách 1 Xác định lời giải

Bước 1: Viết CTHH của chất

Bước 2: Tính khối lượng mol của hợp

chất và khối lượng của nguyên tố

trong 1 mol chất

Bước 3; Lập quan hệ với số liệu của

đầu bài

Bước 4: Trả lời

Lời giải Khí cacbonic có CTHH: CO2

1 mol CO2 có chứa 1 mol C

44 g CO2 có chứa 12 g C

11 g CO2 có chứa x g C

x = 3

Có 3g C trong 11 g CO2

Cách 2 Xác định lời giải

Bước 1: Qui số gam đầu bài cho ra

mol

Bước 2: Viết CTHH của chất Tính M

Bước 3: Lập quan hệ tỷ lệ mol giữa

nguyên tố và hợp chất Tìm khối lượng

chưa biết

Lời giải

nCO2= 0 , 25mol

44

11

=

MCO2 = 44 g

1 mol CO2 có chứa 1 mol C 0,25mol CO2 có chứa 0,25 g C

MC = 0,25.12 = 3g

Có 3g C trong 11 g CO2

II Tìm khối lượng hợp chất để trong đó có chứa a mol nguyên tố:

Ví dụ: Cần lấy bao nhiêu gam CH 3 COOH để trong đó có chứa 12g nguyên tố cacbon?

* Nghiên cứu đề bài: Dựa vào tỷ lệ số mol hoặc tỷ lệ khối lượng giữa nguyên tố và hợp chất

Hướng dẫn giải Cách 1

Trang 4

Xác định lời giải Bước 1: Viết CTHH của chất Tính M,

nêu ý nghĩa ( có liên quan tới chất tìm)

Bước 2: Lập quan hệ với số liệu của

đầu bài

Tính x

Lời giải CTHH : CH3COOH có : M = 60g

1 mol CH3COOH có chứa 2 mol C

60 g CH3COOH có chứa 24g C

x g CH3COOH có chứa 12 g C

x = 12

24

60

= 30 g Cần 30 gam CH3COOH

Cách 2 Xác định lời giải

Bước 1: Qui số gam đầu bài cho ra

mol

Bước 2: Viết CTHH của chất Tính M,

nêu ý nghĩa của CTHH

Bước 3: Lập quan hệ tỷ lệ mol giữa

nguyên tố và hợp chất suy ra số mol

chất

Bước 4: Tính khối lượng m = n.M

Lời giải

M C = 12g => nC = 12:12 = 1 mol

MCH3COOH = 60g 1mol CH3COOH có chứa 2mol C 0,5 mol CH3COOH <= 1mol C

mCH3COOH = 0,5.M = 0,5.60 = 30 g Cần 30 g CH3COOH

III Tính tỷ lệ % về khối lượng m của mỗi nguyên tố trong hợp chất:

Ví dụ : Tính tỷ lệ % về khối lượng của Hiđrô trong hợp chất H 2 SO 4

* Nghiên cứu đầu bài: Dựa vào tỷ lệ khối lượng giữa hiđro và axit để tính tỷ lệ %

Hướng dẫn giải Cách 1 Xác định lời giải

Bước 1: Viết CTHH của chất Tính M

của hợp chất Khối lượng hiđro có

trong M của chất

Bước 2: Tìm tỷ lệ %

Lời giải CTHH : H2SO4

M = 98 g

MH = 2.1 = 2g

% H = 100 2 , 04 %

98

H chiếm 2,04 % về khối lượng H2SO4 Cách 2

Xác định lời giải Tương tự giải bài toán tìm số gam

nguyên tố trong hợp chất

Lời giải CTHH : H2SO4

M = 98 g 1mol H2SO4 có chứa 2 mol H

98 g H2SO4 có chứa x g H

=> x = 100 2 , 04 %

98 2

=

Trang 5

H chiếm 2,04 % về khối lượng H2SO4

IV Bài toán so sánh hàm lượng nguyên tố trong hợp chất khác nhau

Ví dụ: Có 3 loại phân bón hoá học sau: NH 4 NO 3 ; (NH 4 ) 2 SO 4 ; NH 4 Cl trong hợp chất nào chứa nhiều hàm lượng nitơ hơn.

* Nghiên cứu đầu bài: Tính tỷ lệ % khối lượng của N, suy ra chất nào có nhiều N hơn

Hướng dẫn giải Xác định lời giải

Bước 1: Tính tỉ lệ % của N trong từng

hợp chất

Bước 2: So sánh tỉ lệ % của N trong

các hợp chất trên và kết luận

Lời giải

* NH4NO3 % N = 100 % 35 %

80

28

= (1)

* (NH4)2 SO4 % N = 100 % 21 , 21 %

132

* NH4Cl % N = 100 % 26 , 16 %

5 , 53

Vậy từ (1),(2),(3) kết luận hàm lượng

N có trong NH4NO3 là lớn nhất

B DẠNG 2: BÀI TOÁN VỀ LẬP CÔNG THỨC HOÁ HỌC

I Bài toán lập công thức hoá học khi biết tỷ lệ % về khối lượng của các nguyên tố

tạo nên chất Dạng bài toán này liên quan đến: x : y : z =

A M

A

%

:

B M

B

%

:

C M

C

%

Ví dụ: Lập CTHH của hợp chất trong đó S chiếm 40% ; O chiếm 60% về khối lượng ?

* Nghiên cứu đề bài: Tính số nguyên tử của từng nguyên tố dựa vào tỷ lệ % khối lượng trong từng nguyên tố

Bước 1: Viết CTHH dạng tổng quát

với x,y chưa biết

Bước 2: Tìm tỷ lệ x : y

Bước 3: Viết CTHH đúng

Lời giải CTHH tổng quát: SxOy

Ta có :

x : y =

S M

S

%

=

O M

O

%

=

32

40

=

16

60

= 1:3

Vậy CTHH là SO3

II Bài toán xác định tên chất:

Trang 6

Ví dụ: Cho 6,5 g một ,kim loại hoá trị II vào dd H 2 SO 4 dư người ta thu được 2,24 lít H 2 Xác định tên kim loại ?

Bước 1: Hướng dẫn học sinh đổi ra

số mol theo số liệu đầu bài

Bước 2:

- Viết PTHH

- Tìm nguyên tố chưa biết

Lời giải

nR =

R

5 , 6

n H2 = 222,24,4 =0,1 mol

R + H2SO4 → RSO4 + H2

1mol 1mol 0,1 mol 0,1mol

R =60,,15 = 65 Vậy R là Zn

CÁC BÀI TẬP MINH HOẠ

Bài 1 : Cho các ôxit sau FeO; Fe2O3 ; Fe3O4 Trong các ôxit trên ôxit nào có tỷ lệ Fe nhiều hơn cả

A FeO ; B Fe2O3 ; C Fe3O4

Bài 2: Trong nông nghiệp người ta có thể dùng CuSO4 như một loại phân bón vi lượng

để bón ruộng, làm tăng năng suất cây trồng Nếu dùng 8 g chất này thì có thể đưa vào đất bao nhiêu gam Cu ?

A 3,4 g; B 3,2 g ; C 3,3 g D 4,5

Bài 3: Một loại quặng sắt có chứa 90% là Fe3O4 Khối lượng sắt có trong 1 tấn quặng

đó là :

A ≈ 0,65 tấn; B ≈ 0,6517 tấn ; C ≈ 0,66 tấn ; D ≈ 0,76 tấn;

Bài 4: Thành phần % về khối lượng của các nguyên tố Cu; S và O có trong CuSO4 lần lượt là:

A 30% ; 30% và 40% B 25% ; 25% và 50%

C 40% ; 20% và 40% D; Tất cả đều sai

C DẠNG 3: BÀI TOÁN CƠ BẢN VỀ MOL, KHỐI LƯỢNG MOL VÀ THỂ TÍCH

MOL CHẤT KHÍ

I Tính số mol chất trong mg chất

Ví dụ: Tính số mol phân tử CH 4 có trong 24 g CH 4

* Nghiên cứ đầu bài: Biểu thức có liên quan m = nM

Hướng dẫn giải

Trang 7

Xác định lời giải Bước 1: Viết biểu thức tính m rút ra n

Bước 2: Tính M

Bước 3: Tính n và trả lời

Lời giải

n =

M n g

M CH4 = 16

n = 1 , 5mol

16

24 =

Vậy 24 g CH4 chứa 1,5 mol CH4

II Tính khối lượng của n mol chất

Ví dụ : Tính khối lượng của 5mol H 2 O

* Nghiên cứu đầu bài: Biểu thức có liên quan m = n.M

Bước 1: Xác định khối lượng của 1

mol H2O

- Viết CTHH

- Tính khối lượng mol M

Bước 2: Xác định khối lượng của 5

mol H2O và trả lời

Bước 3: Tính n và trả lời

Lời giải

H2O

M = 18g

m = 5.18 = 90g Vậy 5mol H2O có khối lượng 90g

III Tính số nguyên tử hoặc số phân tử có chứa trong n mol chất

Ví dụ: Tính số phân tử CH 3 Cl có trong 2 mol phân tử CH 3 Cl

* Nghiên cứu đầu bài: Biểu thức có liên quan đến A = n.6.1023

Bước 1: Xác định số phân tử hoặc số

nguyên tử có trong 1 mol chất

nguyên tử có trong n mol chất

Bước 3: Tính A trả lời

Lời giải

N = 6.1023

A = n.6.1023 = 2.6.1023

Vậy : 2mol CH3Cl chứa 12.1023 phân

tử CH3Cl

IV Tìm số mol có trong A nguyên tử hoặc phân tử

Ví dụ: Tính số mol H 2 O có trong 1,8.10 23 phân tử H 2 O

* Nghiên cứu đề bài : Bài toán có liên quan đến biểu thức A = n.6.1023

nguyên tử có trong 1 mol chất

Bước 2: Xác định số mol có A phân tử

Lời giải

NH2O= 6.1023

Trang 8

Bước 3: Trả lời n = 6.10 0,3

10 8 , 1

23

=

N

A

mol

Có 0,3 mol H2O trong 1,8.1023 phân

tử H2O

V Tìm số mol có trong A nguyên tử hoặc phân tử

Ví dụ: Tính khối lượng của 9.10 23 nguyên tử Cu:

Bước 1: Viết công thức tính m

Bước 2: Tính M và n

Bước 3: Tính m và trả lời

Lời giải

m =n.M

MCu = 64g

nCu = 1 , 5mol

10 6

10 9

23

=

mCu = 1,5.64 = 96 g

VI Tính thể tích mol chất khí ở ĐKTC

Ví dụ: Tính thể tích của 3 mol khí trong V lít khí CH 4 ở ĐKTC?

* Nghiên cứu đề bài: Biêu thức có liên quan V = n.22,4

Bước 1: Xác định thể tích của 1 mol

chất khí ở ĐKTC

Bước 2: Xác định thể tích của 3 mol

chất khí ở ĐKTC

Lời giải 22,4 lít

V = n.22,4 = 3 22,4 = 6,72 lít

Bài 1: Cho lượng các chất sau

a, 0,15 mol phân tử CO2 b, 0,2 mol phân tử CaCO3

c, 0,12 mol phân tử O2 d, 0,25 mol phân tử NaCl

Số phân tử trong những lượng chất trên lần lượt là

A 0,9.1023 ; 1,3.1023; 0,072 1023 ; 1,5 1023

B 0,8 1023 ; 1,2 1023; 0,72 1023 ; 1,5 1023

C 0,9 1023 ; 1,4 1023; 0,72 1023 ; 1,5 1023

D 0,9 1023 ; 1,2 1023; 0,72 1023 ; 1,5 1023

Bài 2: Cho lượng các chất sau:

a, 0,25 mol phân tử N2 b, 0,5 mol phân tử O2

c, 0,75 mol phân tử Cl2 d, 1 mol phân tử O3

Thể tích ở đktc của những lượng chất trên lần lượt là:

A 5,6 lít; 11,2 lít; 16,8 lít và 22,4 lít

B 11,2 lít; 11,2 lít; 16,8 lít và 22,4 lít

C 5,6 lít; 5,6 lít; 16,8 lít và 22,4 lít

D 5,6 lít; 11,2 lít; 0,56 lít và 11,2 lít

Trang 9

D DẠNG 4 : BÀI TOÁN TÍNH THEO PHƯƠNG TRÌNH HOÁ HỌC

I Tìm số mol của chất A theo số mol xác định của 1 chất bất kỳ trong PTHH

Ví dụ: Tính số mol Na 2 O tạo thành nếu có 0,2 mol Na bị đốt cháy

Bước 1: Viết PTHH xảy ra

Bước 2: Xác định tỷ lệ số mol giữa

chất cho và chất tìm

Bước 3: Tính n chất cần tìm

Bước 4: trả lời

Lời giải 4Na + O2 →2 Na2O

4mol 2mol

0,2 mol 0,1 mol

Có 0,1 mol Na2O

II Tìm số g của chất A theo số mol xác định của 1 chất bất kỳ trong PTHH

Ví dụ: Tính số g CH 4 bị đốt cháy Biết rằng cần dùng hết 0,5 mol O 2 và sản phẩm tạo

Bước 1: Viết PTHH xảy ra

Bước 2: Xác định tỷ lệ số mol giữa

chất cho và chất tìm

Bước 3: Tính n chất cần tìm

Lời giải

CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O

1mol 2mol

0,25 mol 0,5 mol

m CH4 = 0,25.16 = 4g

III Tìm thể tích khí tham gia hoặc tạo thành

Ví dụ: Tính thể tích khí H 2 được tạo thành ở ĐKTC khi cho 2,8 g Fe tác dụng với dd HCl dư ?

Bước 1: Hướng dẫn học sinh đổi ra

số mol Fe

Bước 2: Tính số mol H2

- Viết PTHH

- Tìm số mol H2

Bước 3: Tính thể tích của H2

Lời giải

nFe = 0 , 05mol

56

8 , 2

=

Fe + 2HCl → FeCl2 + H2 1mol 1mol 0,05 mol 0,05mol

V H2 = 0,05.22,4 = 1,12lít

Có 1,12 lít H2 sinh ra

IV Bài toán khối lượng chất còn dư

Trang 10

Ví dụ: Người ta cho 4,48 lít H 2 đi qua 24g CuO nung nóng Tính khối lượng chất rắn thu được sau phản ứng Biết phản ứng sảy ra hoàn toàn ?

Giải

PTHH: H2 + CuO → Cu + H2O

n H2 = 224,48,4 =0,2 mol ; n CuO = 8024 =0,3 mol

Theo PTHH tỷ lệ phản ứng giữa H2 và CuO là 1: 1

Vậy CuO dư : 0,3 - 0,2 = 0,1 mol Số mol Cu được sinh ra là 0,2 mol

mCuO = 0,1 80 = 8 g, mCu = 0,2.64 = 12,8 g

Vậy khối lượng chất rắn sau phản ứng là: 8 + 12,8 ; 20,8 g

Bài 1: Nếu cho 16,25 g Zn tham gia phản ứng thì khối lượng HCl cần dùng là bao nhiêu ?

A 18,25 g B 18,1 g C 18,3 g D 15g

Bài 2: Cho m g hỗn hợp CuO và FeO tác dụng với H2 tác dụng với H2 ở nhiệt độ thích hợp Hỏi nếu thu được 29,6g hỗn hợp 2 kim loại trong đó Fe nhiều hơn Cu là 4 g thì cần dùng bao nhiêu lít H2 ở ĐKTC và khối lượng m là bao nhiêu ?

Bài 3: Kẽm ôxit được điều chế bằng cách nung bụi kẽm với không khí trong lò đặc biệt Tính lượng bụi kẽm cần dùng để điều chế được 40,5 kg kẽm ôxit Biết rằng bụi kẽm chứa 2 % tạp chất?

E DẠNG 5: BÀI TOÁN VỀ DUNG DỊCH VÀ NỒNG ĐỘ DUNG DỊCH

I. Tính độ tan của chất

Ví dụ: Tính độ tan của CuSO 4 ở 20 0 C Biết rằng 5 g nước hoà tan tối đa 0,075 g CuSO 4

để tạo thành dung dịch bão hoà.

Nghiên cứu đầu bài: Tính số g chất tan tối đa trong 100g dung môi, suy ra độ tan hoặc

tính theo công thức: Độ tan T = 100

.

dm

CT m m

Bước 1: Xác định điều kiện đầu bài

cho

Bước 2: Tính M khối lượng chất tan

xg trong 100 g dung môi

Bước 3: Tính x

Lời giải 5g H2O hoà tan được 0,075 g CuSO4

100 g '' '' '' '' '' xg

x = 1 , 5g

5

100 075 ,

Vậy ở 200 C độ tan của CuSO4 là 1,5

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	264 KB