MUÏC LUÏCCHÖÔNG 1 : KHAÙI NIEÄM CHUNG..............................................................101.1. Chöùc naêng vaø nhieäm vuï cuûa heä thoáng giao thoâng ñoâ thò.........................101.1.1. Chöùc naêng cuûa heä thoáng giao thoâng ñoâ thò.................................101.1.2. Thaønh phaàn cuûa giao thoâng ñoâ thò..............................................10a. Giao thoâng ñoái ngoaïi........................................................................10b. Giao thoâng ñoái noäi............................................................................131.2. Ñaëc ñieåm phaùt trieån cuûa heä thoáng giao thoâng ñoâ thò................................131.2.1. Ñaëc ñieåm chung..........................................................................13a. Giai ñoaïn khôûi ñaàu............................................................................13b. Giai ñoaïn hai.....................................................................................13c. Giai ñoaïn ba......................................................................................13d. Giai ñoaïn boán....................................................................................131.2.2. Ñaëc ñieåm giao thoâng ñoâ thò ôû Vieät Nam....................................14a. Quy moâ vaø tính chaát cuûa ñoâ thò.........................................................14b. Ñònh höôùng phaùt trieån giao thoâng ñoâ thò Vieät Nam...........................151.3. Khaùi nieäm chung veà ñöôøng boä vaø ñöôøng ñoâ thò.......................................261.3.1. Ñöôøng boä....................................................................................261.3.2. Ñöôøng ñoâ thò...............................................................................281.4. Caùc chæ tieâu ñaùnh giaù chaát löôïng maïng löôùi ñöôøng ñoâ thò.......................311.4.1. Muïc ñích chính trò vaø phaùt trieån kinh teá.....................................311.4.2. Ñaûm baûo toác ñoä vaø an toaøn giao thoâng treân caùc tuyeán...............311.4.3. Khaû naêng thoâng xe......................................................................311.4.4. Coù khaû naêng phoái hôïp vôùi caùc coâng taùc quy hoaïch xaây döïng khaùc.......................................................................................................311.5. Phaân loaïi ñöôøng trong maïng löôùi ñöôøng ñoâ thò........................................321.5.1. Muïc ñích, yù nghóa.......................................................................3215.2. Phaân loaïi ñöôøng ñoâ thò.................................................................32
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP HỒ CHÍ MINH
- KHOA QUY HOẠCH -
GIÁO TRÌNH
QUY HOẠCH GIAO THÔNG ĐÔ THỊ
PHẦN GIAO THÔNG ĐƯỜNG ĐÔ THỊ
GIẢNG VIÊN : KS NGUYỄN CAO THẮNG
NĂM 2005
Trang 2MỤC LỤC
CHƯƠNG 1 : KHÁI NIỆM CHUNG 10
1.1 Chức năng và nhiệm vụ của hệ thống giao thông đô thị 10
1.1.1 Chức năng của hệ thống giao thông đô thị 10
1.1.2 Thành phần của giao thông đô thị 10
a Giao thông đối ngoại 10
b Giao thông đối nội 13
1.2 Đặc điểm phát triển của hệ thống giao thông đô thị 13
1.2.1 Đặc điểm chung 13
a Giai đoạn khởi đầu 13
b Giai đoạn hai 13
c Giai đoạn ba 13
d Giai đoạn bốn 13
1.2.2 Đặc điểm giao thông đô thị ở Việt Nam 14
a Quy mô và tính chất của đô thị 14
b Định hướng phát triển giao thông đô thị Việt Nam 15
1.3 Khái niệm chung về đường bộ và đường đô thị 26
1.3.1 Đường bộ 26
1.3.2 Đường đô thị 28
1.4 Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng mạng lưới đường đô thị 31
1.4.1 Mục đích chính trị và phát triển kinh tế 31
1.4.2 Đảm bảo tốc độ và an toàn giao thông trên các tuyến 31
1.4.3 Khả năng thông xe 31
1.4.4 Có khả năng phối hợp với các công tác quy hoạch xây dựng khác 31
1.5 Phân loại đường trong mạng lưới đường đô thị 32
1.5.1 Mục đích, ý nghĩa 32
15.2 Phân loại đường đô thị 32
Trang 31 Phân loại theo một số quốc gia bên ngoài 32
a Phân loại theo nhà quy hoạch Le Corbusier 32
b Phân loại theo Liên Xô cũ 33
c Phân cấp đường đô thị của Anh 33
d Phân loại đường đô thị của Trung Quốc 34
2 Phân loại đường đô thị của Việt Nam 35
CHƯƠNG 2 : NHỮNG YÊU CẦU CƠ BẢN VỀ GIAO THÔNG
ĐƯỜNG ĐÔ THỊ 43
2.1 Nguyên tắc cơ bản để tổ chức xe lưu thông trên đường phố 43
2.2 Cơ sở lý thuyết khi xe chuyển động trên đường (xét mối quan hệ xe – đường) 43
2.2.1 Lực cản xe chạy 43
a Lực cản lăn lên bánh xe 44
b Lực cản không khí lên thân xe 46
c Lực cản leo dốc 47
d Lực cản quán tính 48
2.2.2 Lực kéo của ôtô 48
2.2.3 Chiều dài hãm xe trên đường phố 51
2.3 Các yêu cầu cơ bản đối với đường phố 52
2.3.1 Tầm nhìn trên đoạn đường thẳng 53
a Chiều dài tầm nhìn 1 chiều 53
b Chiều dài tầm nhìn hai xe chạy ngược chiều 55
c Chiều dài tầm nhìn tránh xe 56
d Chiều dài tầm nhìn vượt xe 56
2.3.2 Tầm nhìn trên đoạn đường cong, ngã giao nhau, đường dốc 58
a Tầm nhìn trên đường cong bằng 58
b Tầm nhìn tại ngã giao nhau 63
c Tầm nhìn trên đoạn đường dốc (đường cong đứng) 64
2.4 Vận tốc thiết kế 66
Trang 42.4.1 Vận tốc thiết kế 67
2.4.2 Vận tốc trung bình 67
2.4.3 Vận tốc vận chuyển 67
2.4.4 Vận tốc sử dụng 67
CHƯƠNG 3 : QUY HOẠCH MẠNG LƯỚI ĐƯỜNG 68
3.1 Các sơ đồ hình học mạng lưới đường 69
3.1.1 Sơ đồ quy hoạch dạng nan quạt và nan quạt có đường bao 69
3.1.2 Dạng sơ đồ quy hoạch vòng tròn xuyên tâm 70
3.1.3 Sơ đồ dạng ô cờ và ô cờ có đường chéo 71
3.1.4 Sơ đồ dạng tam giác 74
3.1.5 Sơ đồ lục giác 74
3.1.6 Sơ đồ mạng lưới đường tự do 74
3.1.7 Sơ đồ mạng lưới đường dạng cành cây 75
3.1.8 Sơ đồ hỗn hợp 76
3.2 Các yêu cầu cơ bản trong quy hoạch mạng lưới giao thông 76
3.2.1 Yêu cầu về mối quan hệ giữa quy hoạch giao thông với quy hoạch không gian đô thị 76
3.2.2 Vận dụng tốt và phù hợp với điều kiện địa hình 77
3.2.3 Mạng lưới đường phố là nơi tổ chức thoát nước mặt, nước sinh hoạt, sản xuất và một số công trình ngầm đô thị 78
3.2.4 Mạng lưới đường làm nhiệm vụ thông thoáng và cải tạo vi khí hậu 78
3.2.5 Đường phố tạo điều kiện và góp phần xây dựng cảnh quan
đô thị 78
3.3 Các nguyên tắc quy hoạch mạng lưới đường 79
3.4 Các chỉ tiêu cơ bản để đánh giá chất lượng mạng lưới đường 80
3.4.1 Hệ số mật độ mạng lưới đường theo chiều dài 80
3.4.2 Mật độ mạng lưới đường theo diện tích xây dựng đường 81
3.4.3 Diện tích đường trên 1 đầu người dân đô thị 81
Trang 53.5 Các giai đoạn quy hoạch mạng lưới đường 82
3.5.1 Giai đoạn 1 82
3.5.2 Giai đoạn 2 82
3.5.3 Giai đoạn 3 82
CHƯƠNG 4 : TỔ CHỨC MẶT CẮT NGANG 84
4.1 Khái niệm chung 84
4.1.1 Yêu cầu mặt cắt ngang 84
4.1.2 Nhiệm vụ thiết kế 85
4.2 Các dạng sơ đồ mặt cắt ngang cơ bản 85
4.2.1 Các dạng mặt cắt 85
a Sơ đồ đường xe chạy 1 dải 85
b Sơ đồ đường xe chạy 2 dải (đi và về) 86
c Đường xe chạy 3 dải 87
d Đường xe chạy 4 dải 87
e Đường xe chạy 4 dải kết hợp đường đô thị và đường khu vực 87
f Đường ven sông, hồ 88
4.3 Chiều rộng phần đường xe cơ giới 88
4.3.1 Xác định chiều rộng phần đường xe cơ giới 88
4.3.2 Lưu lượng giao thông 89
4.3.3 Hiệu chỉnh lưu lượng xe (cường độ xe) 90
4.3.4 Ước tính lưu lượng (cường độ) xe ở 2 giai đoạn thiết kế 91
4.3.5 Khả năng thông xe của 1 làn 91
4.3.6 Xác định chiều rộng phần xe cơ giới 92
a Xác định số làn xe 92
b Chiều rộng của phần xe cơ giới 92
4.3.7 Độ dốc ngang mặt đường 93
4.4 Phần đường xe thô sơ 93
4.4.1 Khả năng thông xe của 1 làn 94
Trang 64.4.2 Chiều rộng làn xe đạp 94
4.5 Chiều rộng đường xe điện bánh sắt 95
4.6 Tổ chức cây xanh và vỉa hè đi bộ 97
4.6.1 Tổ chức người đi bộ 97
4.6.2 Tổ chức cây xanh 98
4.7 Tổ chức công trình ngầm 100
4.7.1 Phân loại………100
4.7.2 Cách bố trí……… 100
CHƯƠNG 5 : QUY HOẠCH NÚT GIAO THÔNG VÀ QUẢNG TRƯỜNG……… 104
5.1 Quy hoạch nút giao thông cùng cốt 104
5.1.1 Khái niệm chung……… 104
5.1.2 Mức độ phức tạp tại nút giao thông……….104
5.1.3 Tầm nhìn, bán kính đường cong ở nút giao thông .108
a Tầm nhìn .108
b Bán kính đường cong tại nút giao thông 111
5.1.4 Các yêu cầu của nút giao thông và nguyên tắc thiết kế 112
a Các yêu cầu cơ bản của nút giao thông 112
b Nguyên tắc thiết kế 113
5.1.5 Các dạng nút giao thông cùng mức 113
5.1.6 Các giải pháp tổ chức các dòng xe và giải pháp nâng cao hiệu quả giao thông 114
a Tổ chức các dòng xe 114
b Tổ chức đèn tín hiệu 115
c Mở rộng ngã giao nhau .117
d Dùng đảo giao thông trong các nút 117
Trang 75.2 Quy hoạch nút giao thông khác cốt 124
5.2.1 Khái niệm chung 124
5.2.2 Phân loại nút giao thông khác cốt 127
a Phân theo hình thức 127
b Phân theo mức độ khác mức 129
c Phân loại theo số đường giao nhau 129
5.2.3 Các nguyên tắc thiết kế 131
5.2.4 Các thông số kỹ thuật thiết kế 131
5.3 Nút giao nhau giữa đường đô thị và đường sắt 132
5.3.1 Xác định vị trí nút giao nhau khác cốt 132
5.3.2 Điều kiện xây dựng nút khác cốt 132
5.3.3 Một số thông số kỹ thuật chú ý khi xây dựng nút 133
5.4 Quy hoạch quảng trường 134
5.4.1 Phân loại quảng trường 134
a Quảng trường trung tâm 134
b Quảng trường giao thông 136
c Quảng trường trước công trình công cộng lớn 137
5.4.2 Một số chú ý về yêu cầu kỹ thuật đối với quảng trường 137
5.5 Tổ chức bãi đậu xe trong thành phố 138
5.5.1 Vị trí 138
5.5.2 Quy mô bãi đậu xe 140
5.5.3 Các hình thức và diện tích chi tiết chỗ đậu xe 141
a Tổ chức cho xe đậu dọc đường (quá giang) hoặc cũng có thể áp dụng cho bãi chuyên dụng 141
b Tổ chức cho xe đậu trong bãi và diện tích một chỗ đậu 141
c Bãi xe nhiều tầng 143
5.5.4 Tổ chức bãi đậu xe đạp và xe gắn máy 144
TÀI LIỆU THAM KHẢO 145
Trang 8LỜI NÓI ĐẦU
Quy hoạch giao thông đô thị là một nhiệm vụ hết sức quan trọng và không thể thiếu được trong công tác quy hoạch đô thị Giao thông đô thị liên quan đến rất nhiều ngành trong xã hội, liên quan đến khả năng phát triển kinh tế đô thị Mạng lưới giao thông là cơ sở hạ tầng của sơ đồ quy hoạch Khi quy hoạch đô thị, các chuyên gia cố gắng nghiên cứu đề xuất được một hệ thống giao thông hợp lý phục vụ lâu dài cho đô thị
Giáo trình quy hoạch giao thông đô thị được biên soạn theo chương trình đào tạo sinh viên của trường đại học kiến trúc TP Hồ Chí Minh với một số tiêu chuẩn, qui chuẩn, qui phạm mới, cũng như kinh nghiệm đào tạo và sản xuất của nhà trường những năm qua, nội dung giáo trình lần này giới thiệu quá trình quy hoạch hệ thống giao thông đô thị với các chương :
Chương 1 : Khái niệm chung
Chương 2 : Những yêu cầu cơ bản đối với giao thông đường phố
Chương 3 : Quy hoạch mạng lưới đường
Chương 4 : Tổ chức mặt cắt ngang
Chương 5 : Quy hoạch nút giao thông và quảng trường
• Mục tiêu của giáo trình:
Mục tiêu xây dựng giáo trình Quy Hoạch Giao thông đô thị (phần giao
thông đường đô thị) nhằm phục vụ :
- Làm giáo trình giảng dạy chính cho môn: Giao thông của ngành Kiến trúc – Thời lượng 30 tiết, Môn Quy Hoạch Mạng lưới đường của ngành Quy Hoạch 45 tiết – Môn Kỹ thuật đô thị của lớp xây dựng (30 tiết trong đó có 15 tiết phần giao thông)
Trang 9- Làm giáo trình tham khảo cho các phần: Phần quy hoạch hệ thống
giao thông và QH hệ thống hạ tầng kỹ thuật trong môn học Nguyên
lý Quy Hoạch Đô Thị của các ngành Kiến trúc (6 tiết) và Quy hoạch
(9 tiết)
- Làm giáo trình tham khảo cho các môn học Quy hoạch giao thông 1 (45 tiết) và QH giao thông 2 (30 tiết) của ngành Kỹ thuật đô thị Trong khuôn khổ của giáo trình này, chúng tôi tập trung vào các vấn đề thiết kế các hệ thống giao thông đường bộ trong đô thị, các loại giao thông khác và giao thông đối ngoại sẽ được nghiên cứu trong tương lai ở phần tiếp theo
Trong quá trình biên soạn không tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được sử đóng góp phê bình của các bạn đọc
Chúng tôi xin chân thành cám ơn sự đóng góp quý báu của các đồng nghiệp, đặc biệt là sự giúp đỡ của phòng quản lý nghiên cứu khoa học và đối ngoại và Ban chủ nhiệm khoa quy hoạch trường đại học kiến trúc TP Hồ Chí Minh
TÁC GIẢ